N TMECUSTODY OF TME BOSTON PUBLIC LIBRARY. 5HELF N° ^ AOAMS lU.^ 1 .^v 7. ^2)fn.U^ \ fi ■ t«f.-'^ i'^"! ^.'y* ^-V5"^ / V „'&'■■ W'«"^'^->'*?'^/' "^vK^ ' t^" #• •» • •■» «. l 'J^^<£^^ '^^'' ^ v^ CHRISTIAN AE c COMPENDIVM: feu, CO MMENTARII CATECHE^ •' tici, cxore D.Zach ar i ae V rsini , vcr6 Thcologi(^m HeydelhergiZ Catechefeos explt^ canonem continuarc folcbac & iterare^ diuerfa tmfore ab ipflns difcifHlk exce^ti: . - Ad fcptcm cxemplana, diligcntcr intcr fc coIJata, pluribusii^ locis cmcndaci, varijs quseftionibus, thefibus,& argumcncis auilioresfadij&nuncdenuononparuaacccflione co^ rum,qusB m commentarijs dedderabantur (quod ex indicc facile apparebit) locuplctati, Cum ITNLC) JC£ prxcipuorum Capirum. Gcn. 1 8 . 1 p. Cum nouerim eum non reuelaremf oh hmc caufkm^ iftl)r£Ctpiatfliufi4iss&domefticisfu.ispoftfz^vt chfiruent 'vtarm lehmtjii e: rcettdo iuftitiam (^iudicium ^ ^ vt p'/eftft lekou^ v^brahamo t,-, quod promiftt ei. Ex officiiia ThomaeThomasii Inclyc^ tyicademtA (/tntehrigi^njts Typographi, c/ ^nh y- V » -<- ADAiB MAGNIFIGO AC GENEROSO DOMINO, GEORGIO, LJTJLSKI, F, COMITZ DELABSICIN, &c. Gratia & Tax fer chrifiitm, Ntcr innumera bc- nelicia^quse Ecclcfig fijar Dcus , vlcima hac mundi fcnefcen- tis secate, contulic, do£trina& fingulari pictace prxilances vi- ri, qui folidis fcriptis mendacium expug- nare & veritatem confirmare conati funt, me- rito collocantur. Reproborum autem perui- cacia^ncc non mulcorum (qui Chrifto nomen dedeiunt)ingraiicudines D. OptimumMaxi- mum eo adegcrunt, vt fidos fuos feruos ex: ftationibus varils adfe reuocare, quorumtu- mulis poftea multo fletu, feriisfufpiriis&la- chrymis eftparentatum. Quam vere di6lum cft! virtiitem tncohtmemcAtmm^^HhUtAmexocu^ 1 ^^g i PRiEFATIO» lis quArimm i«^//^/; Enimueio, quum tot in Ec- clefigecoelofulgcmcs ftcll^e occidunt, & Do- minus aurea illa candelabra occultat, vt,qui crrorum tenebras ita cupide ambiunt, exluci- fugis tandem ceci csecorumq; duces fint & ag- nofcantur; eftcerte quodtimeamus,necexi- guaimpendcntmalorupondera, &, quidfenu vejper vehat, maxime eft reformidandu. Prse- ftantium quorundam Thcologorum difceffum tulimus aliquando, quod fupercflentaiii, qui defunftorum vices fceliciter implerent :hodie vero,quandoquidem reliqualignafylug adeo paucaiuiitjVt puerfcribctepo{iitea,pios om- nes ardcntibus votis Dominum interpellarc crcdOjVtnouos operarios, quimuru Babylo- nis diiuant, Solymxq; mcenia sedificent^vcluti nouamanuimmittere dignetur.Omnium Eu- ropiB regionufoeliciffimaGermania,auEuan- gelii comunionem rioftrohoc feculo ante ce- tcras vocata, nunc vero a fpiritu vertiginiSjqui natursehumanse in Chrifto vcritatem euerterc cupit^mifere concufla, fupplices manus tollit, Deum piofq; precatur, auxihu expe6lat & cu- pit : quod vtinamrefpiciat & excipiat.Qui po- tuitjfccundum Deum^huic malo^crrorifq; co- natibus rcmcdium offerre & adferre,is eft,mco iudicio,D. Zacharias Vrfinus^quem, & eximia pietas, fingularis modeftia,& fumma doilrina comitatse funt viuum , fato funftum autem mirislaudibus (etiamfirumpatur inuidia) pro- fequuntur PR.9EF ATIO. / fequunntur.Huius Theologi fan^is laborib.dc grege Chrifti permultos annos optime me* ritiiavfturamfecimus. Quid didurusfumPun- deinitium fumam ; quando finem faci:urus, fi tantiyirilaudes, qxxx meum excedunt ingeni- um, aggrediar? Iftud encomium ,eiuditorum hominum fcriptis^ & orationibus cditis lelin- quamus. Tu generofe Comeshic mihi ade* ftojGermanis^ PoIoms^Europse, omnibus te- ftareiis donis decoratum fuifle Vrfinum, qux eximium Theologum deccnt, vt qui potuit exhortari per do(ftrinaa\ fanam , & contradi- centesconuincere. Teftcs futilliusvariafcrip- tamultiplici eruditione referta, & iamprideni cdita.quibus diuina veritas acerrime defendi- tur, hsereticorum paralogifmi fidclifllme in- dicantur, Neariani &Eutychiani eucrtuntur. Nomen fuum autem expungi voluit, illud adfcribi diligentiffime cauit, tum quod ab cmnifpecieinanisgIorigfuitaIieniffimus,tum quodcaufam cum caufa, rationes cumratio-_ nibus, non perfcnas cum perfonis congrcdi oportcre iudicaret. Nec etiam te latet, quid paulo antequam migraret ad Dominum^T.C. fcripfitderefponfionc ad Catechifmum Aria- norum,quiPoIonIam veftram, potentiffimum regnum, quantum infc eft,perderecogitant. Rogatusenimvt extremam manum refutatio- niadmoucre^&fcriptum ilIudpra?Io comitterc vclkt, Vtrumquc fe prgftiturum pollicitus eft, f iii BQodo P R iE F A T I O. Hiodo Vrfini nomen in editionc non expri* meretur. Ad fepulchrum vfq; Ciiriftiana mo- defi:ia& humilitas fummum huncTheoIogum perduxit^quifcriptis, ore,vita, fermonc, iem-* percrt profeffus,fc pro philofophig Chrittia- nx fundamento humiHtatcm pofuiflc. Variis temporibus infchola^cui diligcntcr &piofl:u- dio prxcrat^multa ftudiofis adolelcentibus di^ ^auit, qua: in lucem cxire, ipfis & aliis mul- tum vrgentibus, nunquam paflus cft. Com- mentarios in Catechifmum Heidelbergenfem cgo & alii pctiimus vt euulgaret : conftantcr recufauit, & hxc (inquit) non funt luce digna, extantloci communcs do6tiflimorum Theo^ logorum, quardefideriis ttudioforum fatis fu- pcrq; fatiffaccrc poflunt. Dumhsecillcoppo- nit, monftraAluibus Germania etiamnum op- pugnatur jfcehciter adortus eft,& quamdiu in- termortales manfit, infra6iopedepcrfequu- tuscft, quod cxdodiffimis fcriptis Ncoftadij edltis cognofccrehcet. Egovero cumante & poft Vrfini obitum ciusprselecliones auide ex^ clpi&dcfcribiaTheoiogigcandidatisanimad- ucrtcrcm^nc tandem fraus aliqua in tam variis lcriptionibus committerctur, modcftia eius, qucm viuum (proptcr eximias dotcs) colui , fadlus audacior, vt iunioribus & minus cxerci- tatisgratificarer, hanc ifagogcn addiflicilio- rcs Thcologixlocos, nudo fane &(fi quis vo^ Ictjparumcleganti, fcd perfpicuo Thcologi- coquc PRiEFATIO. coque ftylo confcriptam offcro. Hunc autcm ordinem fequutus fum . Ad me pcraeiierunc Variaearundeprglciftionum colIe6lanea, prg- cipueveroexempJaf ab ornatiinf. viroD.Ada- mo ThobcIski,C,T. piseccptorc, mihi liberali- ter fuppeditatum eft, eius propria manu dili- gentiffimej&Neoftadii, paulo ante mortem D. Vrfini, exccptum.Illo, meoque cum aliis excmplaribus fideliter collatis, inhunccodi- ccm commentarios catecheticos D. Vrfini rc- tuli 5 quod Deus bene vertat, cuius glorias in- feruirefuit animus. Quodautcm, Generofc Comcs^ tibi alienos labores confecrare vifum cft, nonindigne ferent, quiconfilii mciratio- nes expendere dignabuntur; quarum prior efi:, ipfiusVrfini^dumvixit^ ergatcfingularisbe- neuclentia, qu2e nobilc nomcn tuum Theolo- gicis laboribus, quos reuerenter colis, infcri- bereiubet. Altera, quum dodiifiimi tuiprx- ceptoris laudabili ftudio , e fcriniis tuis tam prseclarum opus in lucem cxeac, quis mihi vi- tiovertet, fiprseclarum iftudopus, velutitu- um tibi vendicem? quod vt dextra manu, & ccu genuinum Vrfini pofthumum accipias^ C.T.vchementer etam atque etiam rogo.Ge- neux .15. Calcnd. Aprilis. Anno patienti^ Dei. 1584. TuiC Celjitudm AddidiiTimus, S, G, S. D. OPT. MAX. S. VRfmum dederas vnum^ Detis Qptime^ f^dhis, Sufficeret mhis tm cjmpene cmmafobis* Stuehominesille htmana rationedocerety Artihm excultHS cmBis :ftue enthepts illt^m Sftrittis arcanos depromere ^eBorefenf^s /fijferat, C^facri quatientem lampada verhi, DifcHtere errortim nehulas^ cuneofqmrHentuin DiuinisfretHm telis hincindeluporum *Rumpere^ tutantem Chrifti diuinitm agnos. €rgo quid Frjinoproperata ?mrte percmpto, Credtderimftiperejfegregiy qutfcut invno Cuncia habuit quondam^ (tc cunBa amift in vno> Stc egomultagemensj ^planBih.aeracomplens Qjium T)£tis excelfa miferatas ah arcegementemy Pone modum lachrimis^ inqtitt yVohifcjue, ^^hique Viuit^qui vitamimpendit vohifque^ mihtque. ErgOyVrftne^ah^n nohifc^uephic^ue^ Deoque^ Vtte viuentem ddnceps ceu lumine cajfum ploremmfitilti^ quem tot tantiquelahores ty£ternHm diternaconfecrauerefaluti. Et cjuibtu hofce lupos tecum viciricthm armis Eregimn^s^ inmedtanohis quummorte rehnc^uoi^ 'Nempe etiamnohis verepofifuneraviuisi Etviuesdonec coelorum regiatecum Felici excipiat funUos certamine cunBos^ ZaCHARI AE VRSINoSltBSIOjVlROlN O M- NI Dl SCIIPLINARVM GeNERE ExERCITA- Tis simOjTheologo SvmmOjVi tae Incvl- PATAE,IvDICIO AdmIRABILI, LABOKEIn- DEFESSO,tH.Be2aColun- tatis» \$i DcMalis Pcenae, feu Dc affii- 6lionibus. T>e malis poenf, 181 ^luafint afiii6iiont4m genera. 1 8 1 Quje caufte, \ 84 Qut confoUtionss ijs ofponend^ »«5 SEC VND AP AR5DO- C T R I N AH C H K I «J- TIANAE.DE HOMI- NI^ LIBERA- ri OiVE. Quid fit libiratio 208 "Vojfitmfien hbcratiopofi lapjum 209 ^An hheratiofit necefiaria e^ cer- ta, 210 .AnperfeSiafiteypedianda, 2H Qupmodofienpojjit, 2 1 a DE MED/ATO^E. Quidfit sMediator, 214 Quare fit neceffarius, 215 Quodficeius officium, zi6 Qt^nlis ejfe debeat. 2 1 8 Quisfitille Mediator, 11^ Quodvntis fit, 224 Dc Foedcrc. ^iidfit fcedus, 225 Quomodo inter Deum ^ homines iniri pofftt. 216 Qjiotupfex /!t, 227 Qjtomodo conueniant ^ di/ferant Vetus (^ nouum fop.dus. 227 DE EV^NGELIO. Qjnd ft Euangehum 230 ^nfemperfueritin Mundo. 230 Quomodo Euangehum differatd. Lege. 2 3i Qu/propria fmt eiuseffeBa,!^^ Vnde confiet em ^eritas ^cer- tiiudo, 234 DE FIDE. Quidfitfides. 1^6 Qu tfnt eius fpecies^ c^- qmmod» differant inter fe, 17,6 Quomodofides&fies interfe dijffe rant c^ conueniant» 23^ Quefint caufe ^dei, 240 ^t^i ftnt effcEimfidei, 34 1 ^2 \ m deturfides, 24; Thejfes INDEX. Thefes de fide. 244 De «^ymbolo w/^poftolico. ^uidfit Symbolum. 245 ^UteJint ^jjoJioUci Symholi-par- tes. 24^ Prima Symboli pars. Dc Deo Patre Creacore. 24.9 DE DEO. ^^nftt1>eus. 251 ^^uidyvelqualtsjtt* 257 ^^;?2i£? conjiet vnum effe, 2 8d? iiuiddifferat ejfentia. aperfona, ^n hec nomina in ZcclefiAfmt 'yjurpanda. 2570 ^uotfntperjone Diuinitatis, 191 ^luomodo h^perfon^interf dijfc- rant, 292 ^^are h^c doHrinaft retinen" da. ^-91 ^ Ohie^tiones contrahanc doBri nam. 2^4 DE CRE^TIONE. ^^.An Muniits Deofit condit m • a 196 ^uomodokT>eofitconditut, 300 ^jiare a Deojit conditm. 303 * D£ ^ngclis. *^D^ honis .Angelis, 3 04 ^DeJpiritihus feu ^ngelismalis. D £ P R O V r D E A^- TI^ DEI. ^Error^jr de prouldentia Ttei. 3 r 5 ^^« y;/ aliqua prouidentia "Dei, 314 ^^uidfit prouidentia T)ei, 317 ^ Ohie5iiones contra Dei prGUt- dsntiam,(juafiex illis fequatur Ttetl effe authorempeccat i.^it Qur neceffariaft cognitio dp5iriniS de Deiprouidentia, 342 ^ccunda pars «Jymboli. DcFilio Kcdcmptorc. Dc ^min: & oJficiQ lefi4 Cbri" Y>e Trophetici munere Chrijtl. 353 De facerdotali munere Chrljii. 355 D e 7(egto munere Chrijii, 357 De Comr/iunione fdeiiiim cum Chnfio, 358 DeFiUisDei, 36} De Deitatc Chrifti. ChriJitiSi ex Maria Fir^me natus, etiam prgter corpus ; 2?" anmam ejifubjlftens. . 3^8 Logo s.qut efi fhrijiufjefiperjona a Patre diftinSia, 378 Vatri eft equalis. 3 7>> £// P<7/r/ conJubfiaHtialis, 381 7(^^«/^. 38g ^luofenfii Chrifius dieaturDomi' ?mnajier, 389 «^<«f oi caufas dicatur 'DQmmus nofter. 35^0 V>econceptio7:cChrifli, - 392 De duabus in Chrifto naturis. ^nfint dug natur^ in Mediato- re. 19$ ^n Chriftuj vna fitperfona^ ^vel plures, 397 ^lu^alis fit njnio duarum naturar^ inChrifto-.^quomodo Jadiafit, 3 pp ^uare oponuerit •vnionem hypo- §iaticam ficrt. 400 T^c humiliationcChrifti, ideft, _^ 'Dc Chrifti paffionc. ^^idpaffusptChriJiru, 401 S^cunditm quam natuntmfitpaf ftis, 404 CauJiZ imptilfittxpajfionis Chrijil, 405 Caufnefinales, 406 •DcMortcChrifti.: ^omodo fhri^us dicatur mor- tuus, 4op ,An Cbriftum oportuerit mori,^o9 l^rti^i^s morsis Cbrifti, 41 1 I N D E X. Cdnfp fepuhur^ Chrl/Ii 4 i 5 Tcrtia pars Symboli, 'DtdefcenfuChnlhadinfiros.^i^ ^^ Spiritu 5anao. Dc glo rificationc. ^^^^ -aome firimsfi7mjicet>^$f ide/L ^-^is &'quzdfit Sfmtus S,^S^ Dc rcfarrcaionc Chtifti. ^odnam Sinntusfdnthfit cffi- aH&quomodoChTifturejurre- f"^"^'', , , fl |?5^":r W- 1'-^^^^^^^ rh /h 42? ^omodoretincatur, 470 J:\r r ^ru;n; ^n & quomodo amiitatur. 470 DcAfccnfioncChnfti. ^^.Jju^.ceffarms, 471 SluhChriiitisaf^rident. 428 %;-^de agnofcatur Sptritus Sandii ^omodo afcendsrit in calum^ip habitatio in nobis. 471 ^uareafcendcritinccslum.^^^lj j^^ ECCLES lA. 47» _ 47J -^-^ - ^^Y(f Slu^fintUckfi^figna-velnot^.^^ De Scfiionc Chriftf . ^^^^^ ^^,.^^ ^-^^,^, ^ ^J^^. ^idfigmfcetDexteraDei.^lt, l^a, 478 ^idfit federead dexSeramDei ^odfit dfcrimen inter Ecckfid A19 ^politiam, 475? Sjiifnt fiuUut Selftonii Chnfti yndefit difcnmen Ecclefie a relt- addexteramT?atru, 444** quo genere huma?io, 480 Dcroftrcmoad«cn(.uChriftf. ^npoffitaliquis extrA Ecclefiam ^nfitf^turumiudicimn, 44^$ feruari, 480 Suidfttludiciumextremum,^^^ p^ Prcdcftinationc. ^^/rtT' ^^'^'''' r. ^jr -^'^^ Pr^deftmat^o. 4» i VndeChrtftm.cr^quofuVentu- ^l^p/ ^ ^g^ «/^/^ /-/ /3 r.T.^j^*"^^^ ^ueftntcaufclPr^deftitiationu, ^ofitavtChriftwfitludicaturut "^^-^ ' ^ ■'^ ^ -> 0 »« »• r c. r ^ ^' j^^^ ^ue ftnt eius effcBa , 48S T»;ptpuM caufufutummj,t y„ehatfemper fmtmembr^Ec lucUctum. 454 clepe,&reiri)binuttauam.A^Q Suamioruturumfit. 454 ^„iEf/,;;irf,)'„-^„,^ji,,/,//X^ rf.*x,««<.I«Ar«. 454 AJ'^,^ ; mejfecertosnolmt. 455 "^,/„^„^„,,„«,5^„;?,,„„.;pj SiuareDeiaiUud ludummdife- . „ .^ „ ^^,. i.g • DeRemiffione Peccitorum. y4nfieft4iiilum, 45^ §luidfitrerM^oVt((i.t7 rantyeterit ^ NouiTcfiameft' tifacramenta, ' 544 S^idfic vnio Sa cramentalif, 54^ ^/■^ ;ri apgnis dijfcrant, 5 47 ,g|«rmp loquendi de SacrX" mentis Ecclefi^^ d^ Scriptur^ njfitat^fint, 547 ^u fit vfiu Sacramentorumlc^ gitimtif. 548 ^^id acctpiant Imptj in 'vfu 54^ ^luotfint Noui Tefiamenti Sacra» menta, 549 Thefisde Sacramentis in gnere, 550 DE B A PTI5MO. §uid pt ISaptifmtu, $$9 ^i fint fines ^aptifmi, $61 ^uisfitfenfits verborum infiituti^ onisT^apttfmi, $6^ ^.tfintlnquendi formtt de TJa- pttfno, 1^6$ ^luijint B^ptit^ndi, ^6(i 5'5 517 517 518 5^9 If „>ijt animafit immortalii, De viea^terna. ^^uidft vita ^r erna, ,A quo ditur, ^jsibta detur, ^luare detur, ^'^u.zndo detur, ^U^modo detur, ^n in hac vita pojfimfu ejfe certi devita^terna, 51^ Dc luftificatione. ^uidfit i ufitia m genere, 521 J^luytuplexfit. 52 z ^^td differat a Ttifiifiratione.^ 2 J ^efit nofira luf/ttta, 524 S^omodo Chnjli ftisfiiciio §at ii-jjira iufit tia. 525 furfatisjh6iio Chrijli f:it nofifa, Curfola'ih fiatnofira. 528 Obiecihfies conjtra do^frinarn de iuJliHcdtione, ^2p D E S AC R A M E NTIS ^^_uidfintSacramenta, 537 ^ ^lui p?it fzcramentorumfines.$/\.o ^ljtisfit fenfuf v ^utddtfferaJitafacrificiis, 542 ttonis foen^Di ^mdcommune habeantcum ver- Contra Tranjfuhfiantiationem, hi&qmd ^ 9odemdiJferA?;t, $^6 j4l QhiiSion-tim^rQCQnfubftansktio^ Obte cixont ra Vitdobaptifmu, 5^8 ^luis fit vftu Baptifmi legitimus, Cui fuccejferit "Baptifmus, 571 Quomodo Baptifntiscum Circum* cifione conuenhzt, c^ auidab ett * 57* 575 differat. Thefes de Ba.ptifmo Dc Circumciffonc. ^hiidfit Ctrcumcifio, ^tsifint eiftfjines» fur abohtaftt, Cur Chrtjlusfit circumcifjs Dc Cccna Domini. ^l^idftt Ccena Domini, 57S ^mfinteiusfines, 580 ^uid a Bapttfmo differat, ^ 8 » erborum Infiitu^ omini, 584 577 577 578 IND 'Difirimen inter C<^',:am^ormm (^ MiJfamTapt^icam, 60 1 ^uis ftt Ccenfi legitimus ^fa* 607 3u'A m Coena. acctptant Imp^. ^ 607 Qui ad Cosnamaccedere deheanfy ^adm.tti. ^^^ ThefesdcCctm. ^i^ Synufiaftarum precipua quUam argumenta aduerfusfynceram de Ccsna Vomini Docinnam , & Sacramentariosy ams Vocant: cum refUtatione, 6iy l{efUtatio Dogmatis J^biquitifta- riim. ^25 De clauibiis rcgni cslorum. Suidfttpotejias clauiumEcclefi £luotftnt eius part es, 664 ^u^fint caufe. 669 ^ifinteffeBus, 66 j DeBonis Opcribus. Quidfim bon(L opera, 66^ EX ^luomodopoffmtfteri, ^^^ ^n SanAurum opera ftnt perfeBl hona. 6jo ^uomodo opera noftra, licet non perfe6iebona_yDeoplaceant.6jl ^iht.ire facienda fint hona opera . 672. ^n aliquidmcteantur coram Deo, 6^6 DE LEGE DIVINA, y?«3DeDecalogo. ^idfit Lexin gencre, 6J9 ^ Qujcftntpartes legts, 6Z(y Quisfit "vfus legif, 6%$ QuicL lex dtfferat ah Euangelio. 69i Quatenus ahrogata fit. 69^ Qu^omodo diutdatur Decalogus , 70X 5" ^^ftt fententia 'Decalogt d* finguhrum eiufdem prMepto^ rum, 7^4 ^ ThefesdeVecalogo, 707 5" Primum PrcBCcptum . 710 y ^ccunJumPrseccptum. jzz Dc imaginibus. Quatenus faciend^fint. 'JH^ Cur zn templis Chriftianorum aho^ lendccftnt, 727 Quomodoftnt aholend^, "Jl^ y" OhiecHones Tapiftarum, 728 De fuperftitione. ySi Q[De Tradittomkis, 754 Tcrtium Pt^ceptum. 741 Dcluramcnto» ^luidftt liiramentum, 745 T?er quernfit lurandum, 745 T)equib:isrehus. JA^ ^^n omnia luraraenta fint fer- uanda. 747 ^^« legitimum luramentumfit Chn^tano licitum, 749 ^Obiediioncs Tapiftarum SanSias dmortHQS inmcantiumi 7 57 f Quartura IN ^ Quartum pr^ccptum. 7^2 Dc Sabbato. ^luotuplex fn Sabbatum» 7^7 Caufie^roper auas in[litutumfit» - 7^8 ^}upmodo fan6iificetur, 'j6^- ^ Quomodo 'vioktur, 11 ^ Qua ratione ad nospertineat, 'jj^ Obie6iiones contra abrogationem Sabbaticeremonialis» i^j^ Dcccremoniis, 777 ^ Dc minifterio Ecchfiaftico 778 ^QuintumPra?ceptum. 781 yscxtum Przccptum. 7pi ScptimumPr^ccptum. 800 DcConiugio. Quidpt coniugium, 803 Q» A, Pr.ttudiciHm homimm^ ^. Impni^nitentia . . 6 Nonemendandi fiudioeaslegmt^ Regvlae ad intclligcndas Scriptura^ ncccflarise. X , Preces^vt Sviritt^s S. tollat cacitatem. 2. LeBurp Scripuras abnegentfeiffos» 7 • Adftt animy^ dfcendl CHpidfu. A, Cor conHerfm. 5. f^nimtis plenmamvreT)ei. ^ 6. Finis ejlo gloria DeiyVitx, doElrinay & morum emendatio in nobis. Cavsae curparumproficiarausiii Scripturis. 1. Intermijfto^ 2 . Ignorantia vocabnlorHm^ 5 . Ignoratiofcopi. 4. IgnoratiopracipuarHmpartiHm. 5 . IgnoratiojHmmde tnm legisy tnm Enagelij. 6. Nonfeqm analogiamfideiy ^confinfkm ScriptHrarum. 7. ExcHrfmextralimitesScriptHra* g. ContemptHS interpr etnm. 9» NegleEitu nrincipalis argHmentt\ lo# Nimiamverboinfolentia. PROLEGOMENA 3 fnenf in prima Ecclefia eranc , qui difccbanc Catechif- inurniiioccftjquuamerancinEccIcfiaj&inChrifti- anadodrina inliicuebancur. 2\(^^o^/jj)///,quiia recentes adEcclc(ianiacccdebanc,i»3o?&*yTDFjquafinouaplan« ta, Erancauccm C;«r Jitionls manuum doSirina^ quiaC^/^f^^/jcxigebatur ab ix«, quib. imponebancur manus, i pueris fciliccc Chri- A ij ftianorua^. 4 PROLEGO MEN A ftianorumininfantia baptizacis .Partes horumrudi' fnentorum dodrin^e Chni\hnx(quQ Catechifmum yo-' csint)cvamLex ^ Emngeiitimy vclfvc adHebr.loco cicatodicitur^)f£F^?i/f«r;rf cirfides inchrfflim, Similitcr & Pacres fcriplciunt Breuet fumm^s VoEirina: quarum rcliquias vidcmus adhuc in Papatu. Opojtetautem iimentHtemfiatiminhacdoSirma infiituf^ s^ fnndarMcmumfdre.i. Vroptcr mandatum Dcu ^n- fiuntiabls ea fliis tuts . z, Quia ita corrupti fumus , vt Dcu.^.7, fiifiiiQ voluntate Dei mature erudiamur, difEcul- ter, auc nunquam^Dco placcntia faccre difcamus, ^aberroribus jquosfortepueriimbibimus, vix mag- nolabore nos detrahi patiamur. 3. Quia icncndum cftfundamentum fuper quod fuperftruamus, & acl quodreuocemusqua? kgimus. 4. Quia Dcus non recipicingraciam, quifuoiudicionon poflTunc hone- fta&turpia difcernere, (^idintelligendum eft deiis qui poffunc erudirijnec aduhis , fine agnicione & pro- fcflione vericacisjvel fine fide & poenicencia.falus con- ^^•17- ?• t jngic. H fus : alienum autemnonfcquuntur^fed refugient ab eo^ quia mnnoucYunt vocem alienorum , Neceffe eft igitur , vc norint oues difccrnerc voccm paftoris d vocc lupo- rum, iuxtarcgulam. i.Ioan.4. T^e cuiuts SfiYitui cre" datif, SoIetautemSatanas transformarcfc in Angc- lumlucis, & plcriquc h;;erctici vcrba rcdedoccnti- iim imitantur, cum fcntcntise ipforum fint diucr- fiffima?. Etf;tpe videmus, rudioribus, ciim aliquam in quibufdam vcl ritibus vcl dogmatibus fimilitudi- ncm ccrnunt, facile perfuadcri ,vtcredant, ad» iicrfarios Ecclcfiac,aut eandcm nobifcum religi- onem, auc non ica malam proficcri, auc cum ali- qua 10 PROLEGOMENA. qua nobifcum habcant communia, non ica multum rcfcrrc, fiquaomittancvcladdant. Quare, ncfpc- cies aJiquafimilicudinis cuiquam imponar, vtileeft il- luftria&vniuerfalia difcrimmaverae rcligionis & fal- farum cflTe in confpcdu» 6. Ne parcicipcs fiamus poenarum mancntium talcs ^.Poena. homincs, Migrate ex iUr^ ^ne i!^vos,^c. ^poc.18.4. ^^ Vtimpij rcddanturinexcufabilcs. Etfienim reddant^ur ^^^ dodrina Ecdcfif , agnitio Dci nec ad faluicm luf- inexcufabi^ fi^iens, nec vcraeft : tamen omnibusdeDcocantura Ics. cfi;pacefadum,quancum adimpietatisexcufacioncm ipfis adimendam fatis efl.His enim ipfis qua? dcDco cx nacuralilucc &rcrum vniuerfitate vere pofTunc colli- gi,non affentiuncurjneque ad pleniorcm Dci agnicio- nem querendamjad quam illa vclut flimuli nos vrgenr, progrcdiuncurzfedeavclprorfusribiiciunc, vclin ali- cnura fenfum rapiunc , &fu3iIiisconimcnta affuunt, prsecer & contranacur^^ cocius & confcienti^ fu^ tcfti- monium .iravcignoranciaDeiquidcmfitinipfis, fed pcrtinax & affcdata. Atque h^c ipfa caufa efl,cur can- dem defperatione opprimantur, quia vis veritatis illos crroris & c^citatis contumaciter acccrfite conuin'« cic. Vlfcnmetthufusveradoffrin^^ aliarujn, I. TT/Ec dodrina diuinicus efl traditaiaiig fcdj funt XJlabhominibus &adiaboliscxcogicat5. 2. Verarcligio habec teflimonia firma , diuina, pacancia confcicntias , & erroris reliquas fcdas con- uinccntia. 3. IndodrinaProphccarum & ApoftoIorumLcx Dei incegra, & refle inccllcda, acque incorrupta traditur : retineniur veroamb^ Lcgistabule pcr- fefte. Alievcro fcdf pr^cipuas Icgis diuinc partes abiiciunt, nimirum doCtrinam de vcra Dci agni- tionc&cultu, qug prima Decalogi tabula concine- turi& interiorcm ac fpiritualem fecunda! tabula? obc* 4icnciam. Quicquid rcliquum cft in illis boni & vcri pars PROLEGOMENA. u pars eft prrEccptorumdc difciplinafccund^ tabulr, fiue dc cxtcrnis & ciuilibus crga homines officiis , 4. Euangclium de Chrifto intcgrum, & refte in- tellcdum, mfolaveraEcclefia docetur, & hac fola vcra doftrina continctur. Alij vero fcdf, autpror- fus ignorantillud, vl Ethnici, Philofcphi, Iuda?i, Turc^, qui ctiam non minus Ecclcfij? hoflcs funt: auc particulam eiuscx doftrina ApoRolicaluiscrroribus afruuflt,cuius tameneqjvfumnorunr,ncq;pcrcipiunr, vrArriani, Papilt^, Anabaptift^F, &omnesa)3Jha?- rcrici, quorum ahj de pcrfona^alij dc officio Medinro- riscrrores tucntur, Hi omncs , ct4ititulum Ecclefije fibi arrogant, &nomenChrifti profitentur : ti«mcn (ciimdiiccdantafundamcntoEcclcfifvnico^quod eft Chnftus, hoc cfl-jChriftum 5UtvcrumDeum,autve* rum homincm non agnofcant, auc iuRiciam & falutcm vniucrfunf noniniplo vnoquaerant ) racmbravera? Ecckfijencquidem externa profcffione funt, ficutdi- citur. I . lo^n, ^,Omfjh^mim ^ui norj confitetur lefum Chnflum in carnem venifie^ ex Deo mn efl ; Rt hic eflj^iritHs Jintichri^i . I)ip:rim:n huius ver^e doBrime ^ Vhilofophia • VErumcftnos opcramdarc PhiIofophiar,& nona- liarum fc(ftarum dodiinje:fcd tamcncftmaximutn difcrimcnintcrvtramq, dodrinam , i. Philolbphia tota naturalis eft ; huiu s doftrina* pars pr^ecipua f vi*' delicct Euangclium ) cft rcuclata diuinitiis a Deo. 2 i Ha?c fola oficndit Euangclium ; Philofophia ilud prorfus ignorat. 5 . Dodrina EccJcfi^^docec fonccs noftrarum miferiarum .• Philofophia vcro nonitcm. 4. Illa ciim nos rcddit certos de vitase- lcrna, fuppcditatfolatia confcicntiis , & rationem cmcrgcndicx periculistPhilofophiavcronehocqui- dcm.f.llla intcgramlcgem docct .'prsecipuas partcs philofophiaomittic. Philofophia continet duaspar* tcsvita? humanajvtilcs, vtLogicam, Mathcmaticam & Vndecon- llct.folam hanc Rcli- gioncma »co cflc traditam, quarinfa- cra Scrip- tura coijti- nctur. ,^ PROLEGOMENA. &quas inhacdodrina Deus tradcre noluic : de hac autcm doftrina contincr Philofophia particulam tantum Legis eamquc obfcurara, & cx paucis tanium legis pra?ceptis decerptam. Habetquafdamcommunesconfolationcs .•quafdam non,qu3e nimirum Ecclefiaj funt pvopiix. Commmes hx funt.i.ProuidenriaDcijfeuneceffitasobedicnciiDeo. a. Bonaconfcientia.^.Dignitasvirtutis.^.Csufxvir- tutis finalcs. 5 . Exempla aliorum.^.Spes compenfati- onis.7.Collatio cuentuum: quia ramusm a!um confer- tur maicri. S^owCowwttw^j.T.Remiffiopcccatorum.z.Pr^fentia Dcim ipfis malis. 3. Libcratio finalis. ^ttt cjiiibm difiingmiur Ecrlefia ab aiiis, ECcIefiamvelhomines veram dodtrinarn profiren- tes ab aliis hominib. diftinguit.i.Piirif as dodrin^e. 2.Legitirous vfusSacramentorum.^.Obedientiaerga Dciim 5 ciufquc dodrinam in vita & moribus. Sjepe quidem in Ecclefia graffantur magna vitia , fcd non dcfenduntur , vt in aliis feftis fit. Vera cnim Ecclefia priusreprchendit&damnatca, quimalij. Dum hoc raanctjtantifpcr manet Ecdefia. De Tertia Qjaestione. Eus omnibus crcaturis» rationalibus hoc frjnum in ipfa creatione iniccit, vtnemofinc cxtrcma, & manifefta impudentia, qualis Diaboli fuit in Pa- radifo, poftquam a Deo afleuerari aut praecipi a- liquid in confeflo eft, in dubium illud vocandum, veldecredandumcuiquamcfledixerit. hinc illa to- tiesapudProphctasrepctita , ^uditecoiU^ ^auribui fercifeterray QuiaDominiu iQcmm efi. HiCcdicit Do* mintii PROLEGOMENA . xj mhta: TaFfume^vtrbumDomim ad EfaUm, JereMtam^ cJrf. Cuniigitur vcccris &nouiTdlamenn libros verbum Dei cHcconftat, veranc fic rcligio & dodri- naquashis concinerurjqu^rendilocusnon relinqui- tur. An auccm diuino inftindu hi libri confcripti fintj&quibus teftimoniis & argumcntis , tanta? rei fimuscerti, ca cft nobisminime prsetereunda quas- ftio. Nifienimhocantcomnia fixum & immotum fic,quiHcunquc in Prophetarum & Apoftolorum li- ^*^f^ ^^" brislegimus,tam verenobis voluntatcm Dei cxpri- ji^c qu-ftio mere,acfi Dcum palamde coelo nobis loquentcm audiremus, fundamcntum ac ccrtitudinem vniucr- fam ChriftiansE rcligionis labcfadari nccefTc cft. Quare ftudiofis glorije Dci & fohdam confolatio- nemqu^rentibusdigna confideratio cft,vnde no- bis conftet , facram Scripturam efle verbum Dei. Adq!?a?|iionem hanc longo iam terapore i Ponti- ficiis refponium eft, non aJiundehoccertumcfrc, ni- fiquiateftimoniofuo confirmct Ecclcfia. Nos vcro, vtEcclefi^ vcrs tcftimonium nequc abiicimus, nc- quccontemnimus: ica fcntcntiam corum, quinon aliundequam ex affcucrationeEcclcfiae facris'litc- ris authoncatem fuam conftarc di<5titant, multis modis peftiferam & detcftandam effc non dubita* mus. Primiim cnim authoritatem vcrbi Pei pcndcrc i.Tirs. abhumano tefiimonio , impium diftu & blafphe* Scriptur* mumeft.Siautem principalis caufa, quarc Scriptu- ^"^^oriiaj ras diuinituscraditascfTccredamus, cfl Ecdefise te- abEcclcfia, ftimonium^quisnon videt maiorcm humanas, quam iRatio. diuinas vocis authoritatcm conftitui f Qui enimal- Contumc* Iteri teftimonium perhibet, quod vclfola, vel praf- ^^*^"' {cipua caufa cft, quarc huic crcdaiur, ei proculdu- biofidesmaior habctur, quim Jlli,qui teftimoniura accipit. Indignifrimaigiturcftmaicftatc diuina ora- cio,Dciloquencis vocem indiuinis oraculis nonag- iofci,nifihominumteftimonio comprobctur. Sccund^ 14 prolegomena; SecundojCum de tantisrcbus concionctur doftri- a. KatJo, na Piophetica 8c Apoftolica, de quibus certum Conro!a>. copnofcendi , tantum el^in omnibus.qui {ana func meatejdeudenumj&in omnium «munistanti dubi- tationum conflidus, qux porerit cfie fidei noftras TlerophorU,qux aduerfus tcntationum im'petus firma conrolatio, fi vocem illam^ qua fiducia noflra nitirur, verediuinam ciTenonaliundefciamus^quamquiahoc affirmenchomincs, in quibus tantum cfie videmus ignoranti^^jerroris & vanitatis,vcnemofere, pri^fer* timinrebus aUquancomaioribtiSjillorumaileucrati- oni multum tiibuat,mfi rationes ahx cum ea confcn- tiant? Terti6>Veritas diuins & rcligio Chriftiana ludibriii I* .^®'/^"' &fannisimpioruraplane exponitur, fi obturareipfo" ftium. rumoravolentes, ideo tantum nobis credj poftuk- musjrehgionem noftram efte diuinitus traditam, quia noshocaffirmemus. Si enim alia rcfutatione non compefcantur, non minore fpecie veritatis illi hoc negabunt, quamnosaffirmamus. Dcnique, Scripturaipfamukisin locis huic fcn* 4. Teftimo- tenti^ reclamat, fibique authoritatem longe fupe- ni«- rioremvendicat,quam qu^ teftimoniis hominum nitatur. Siccnim ipfe Chriftus ait loannis. 5:. Ego nonabhommetejiimomum accifio: fignificans nimirumt doftrinamfuamneipfius quidem lohannis teftimo- nioniti,quamuishoc etiam allegabat, fedtanquam niinusprincipalCjVtnihil, quo ad credendum com- njoueripoflent homincs,omitterer. Ideo fubiungir, Sedh ipfe nobis locupletsflimus teflis efl , cum codemhbrOj cap.14, ficait; ISlJhdalmdelegi^iy nifi iaiidare quod aedis , & irridere qmd credo. . Cum igttur f /i- ^m ego viciffim Uudauero quod credo , ^ quod credis irrife - ro .• ^uidftitxsnobisej^eiudkandumy quiduefaciendttm^ fiifi vt eos relinquamus , qui nos inuitant certa agnofct* te^ ^ pofea ifVperant , 1/1 incerta cfedamusj ^ eos fequa^ mnr , i}7u msinuitant prius crcdere, quod nor.dism valemui int ueri^ vt ipfafide valentioret fa tli , sMod cndimus intei^ iigeremereamur^non iamhominibus , fedif^o Veo intrin» fectu mentem noflramfrmante atqta itluminantet Iniuri-, amigiturAuguftmomanifcftamfaciunt » quiquod ipff ROLEGOMENA. T# fpfc dc fc nondum conucrfa vcl adhuc infirmo fa- tctur,adilludrcmpus trahuni:, quo ipfc ncn dc fc tantum , fcd dc piisomnibus Jonge aliud afFirmar. Ea cnim Vcrbi diuini spud nos dcbct cfTc rcucrca- tia, ea eflcriamSpiritusfandiin corfirmandiscrc- dcntiumcordibusefficacia , vtcrcdamrs Deoerum finc vllius crcacura: tcllimonio ; ficu»: Elias non dcficicbati Dco 3 ctum aa^ndo fc Jolnm ex 'v^rls Ve* cultoribiit Teli^ukm cx\{\\va:ib:iX . 5i autcm vcl AugUilinus, vcl quicuncjuc alius nondum ad vcram '«^^S^^t rcligioncm conuerfus, nec dam eius ccitiiudmem ia ^ cordcfuofauscxpcrrus , humanis ponus quam di- uinis tcflimoniis, ad cam aniplcdcndam mouca'- tur , ncquaquamiadc poceflcolligi, non aliis tetli- moniiscertitudincm facre fcriprur^^ niti , aut nos dc caconfirmari : fiquidem quod aliqui humanis po- tiflimum fuffragiis ad cius rcucrcatiam pern;cuen-' tur, nonindcfit, quodaha authoritatc Scriptura nonGcfufFuka: fcd corum vitio & imbccilhtatc ac- cidit, quiinhumanis tcftimoniishcrcntes , diuina oondum fcntiunt , autincclligunt . Imago&cx- cmplum iflorum fidciprogcfluumcflinhiftoriaj^wrf- rStanit^ loan , 4, Mttifl enim Samarhanorum crediuipt dicuntur in Chriflum frofter fermonem mutierli teftjjnan^ f w, quodipjidixtljet omtiia tfUiefeciJ?et . Poiiqua m vcro biduum Chriflum habuilfcnt fccum , mulro plures crcdidcrunt proprcrfcrmoncmipiius : &mulieri di- ccbant; lam non pr^fter tuam >r/ationem credim^ : iy/i e~ nim audiuimiu , ^fcimtit , quodhic verc fis feruator mmdi Chrifitu . Nonomncs iifdcmoccalionibus & initiis adfidcm pcrucniunt.Rom.il. Taulus ai: ,falutem con* ^^g^lf^g^^tibtUy ir ^ fefe glorifjcariminijierii4m fuum» vt lu d^i Adamulandumfrouocentut.i, Pct.3 . iubcntur vxoret ijfefubditje maritie , vt etiam qui non obtemperant fermo^ miyperiffarum conuerftttonsm , abfjne fermone lucrifant^ €9nfiderat4 tarum cum reuerentia coniwiSia cafla conuerm ^fuknf* Sk\xt igitiic S^miritani moucbantur primirn L B i) narrt fco PR O LE GOM fi N A^ narrarionemulieris jVtinChriftumcrcdcrcnt.' pofl* quam vcro Chriftum ipfum vidiflcnt atquc audiuif- fcntjitaccnfirmabantur , vtfc crediiurosiam dicc- renc, ctiam tacentc mulicre : It a fieri porcft , v t non- dumconuerfijvciadhucinfirmi, Ecclcfiar teftimonio tanquam in ipforum oculos magis incurrcntc , mo- ueantur potillimum ad fidem Scripiurae habendam, qui tamen poftquam vbcriorc luce fidei illuftrati funt, longc fupcnori ac certiori ccftimonio , Scriptu- ramcireDcivcrbum, confirmari expcriuntur, ciuf- ^ qucvi& cuidentia fidem fibi retincndam cifc intel-. ligunt, eri^imfiomiics Angcli & homincs diuerfura fuadcrcnt^iuxtadiftum: Etiamjines^ autatigelus ecal^ etsangeHi^t vobis pratcr id cjnod euangelixauimus vobisy ^-^•^* anathemafit. Ex his igirurpoteft intelligi, yoccm & j^ conlenrumEcckfieCacholica?, pofrequidem& de- prirriii par- ^^^^ inrer alia teftimonia , confirmationi noftr^ fer- tis. uire : nec tamcnauchoricatemSacra?Scriptura?abc« penderc : ^od cx ipfa Scriptura potius difci oportcrcy quibus ar^umcncis cam diuinicus traditam efTc , no- bis agnofcendum fit; nimirum quia Deusipfe hoc tc- ftatur,c3quedodrina?coelcftisvis&ratioeft,vrcriam contradiccnribus cunftis hominibus, hanccfTe Dci vocera non diunde maniFeftius ac ccrtius , quam cx ipfa cognofci qiiear. ^ Sedncquisexiftimctjargumcntisvllis, qujctiam Ar^^umcnta rationai:urali]ucc firma cffc iudicat , apud impios cer^tifidinc abfque fingulari Spiritus fandli gratia hoc effici, vc Scripturec- velobtcfnpcrcnt vcritati, vcl incamcontumeliofi ef- ilendeaiia. fcJcfinant^principio mcminifTeoportet , argumcnta fiue tcftimonia cfTe duplicia, qu^ Chriftiana? Rcligio- nisccrtitudincmoftcndunt, & 5criptur;2 facra? auto- ritatem tucntur. Vnicum quippcreftimonium cft,fo- iisChriftiSpiriturenatisproprium,&hisfoliscogniA tum,cuiuscaviscft, vtnon modo vcritatcmdodiri* nae Prophctica? & Apoftolica? abunde in animis no* ftris tcftctur & obfignct , fcd corda ctiam ad amplc- ^ ^lcndaoi PROLEGOMENA. a^ ftcndamcam &fequcndam cfficacitcr flcftat&pcr- moucat. Alia quapcunque afFcrripofiunc, apiis qui- <5cm&impiisincelliguntur,&facericoguntconrcicn- ciasjfaanc potius religionem quam alias Deoplace-» re & ab ipfo fluxiflc; Scd nifi vnum iliud acccdat,quod afojis piis agnofcicurjnufquamilUperficicnt^ vt veri- tatcmctiam agnicamhoniincs' ampicdantur. Argu- mcntaigicurveritatcm&certitudinem Scriptur«o- ftendcncJa func huiufmcdi. I . Doftrin» puricas & integritas. Vt cnim Euange- ]ij, fic &c Lcgis dothinam habemus puram Sc intc- '-^o^i^J^ng gram.Vtramqucvcro Lcgis tabulamah^efeftai: non'^'^ *^* • habenc incegramrfed primam mulra? habcnt cx pai ce: fecundam aliqua exparce^^ camque mulcis mcndaciis concaminacam. 1. Euaneclium ipfura.quod prasbct ccrta m confo* {!•' ""^"?r lationemconlcicnuis, lolumoltendcnsmodum eua- liberatio- dendicxpeccafo&morcc. Natura humananoncfl nem cftcu-» conditaadintcricum . Igirurdodrina, qui^ oftendit ^^^^' libcrationem> fincviolacionciuftuiardiuin», procul- dubio eit vcra & ccrta. 3, Antiquicashuiusdoftrina?, quiarepericurvctu* 3» Antlqui- ftifIima,partimexcolIatione.* hancenimficonfera- "^* mus cum aliis, inucniemus cam cfle puram, & vcrifli- mam, vtpotcaDeotraditam, aquahomincspofl:ca defecerunt. Aha? fcd^ aliis temporibusorrse funt& rurfumintericrunt^hxcmanfic^licecmaximcoppug-' nacaficabhoftibus, . , .4. MiracuIaEccIcfi^propriaquxcodemtcndunrj'^' *^^^*^' ^ ncmpe vt cftcndant& confirmenr cam dodrinam.Ec- fi.n. Rthnicorum quoq; nonnulla miracula commc- morantur, ac De Antichrifto & Pfeudoprophctis di- ft u c ft, editmos effe Jtgnx ^ prodlgia magna^ ita v t in sno^ ' rm inducantnr , fifieYfpbjJit^etidm clsSfi: camen ca ncq; numcrojncq; magnitudinc paria funt niiraculis EccL ' &cxfinc, quofaaafuhc/facileiudicaripoteft, non cdita cflc diuinitU5 . feaq^ duplici pociflimum difcri- - B iij niinc u PROLEGOMENA. mmeclilTcrunc vcramiraculaa falHs. Primumente caniiracula quaeiadanturabholiibusEcclefiap, func ciuimodi,qu^ordincnaturjenon mucaco» hominum vcl diabaiorum fraudibus & prjfftigi's polfuntefr^ci. videncur autcm aliis cfic miracula.quia caufas corum & modum , quo hunc , non intelligunc. Dcinde hunc a^Finibtts. fincm principalcm habcnt', vi Jdcla, fupcrftitioncs, criorcs manifcilos& fccleraconfirmcnt. Miracula vcro, qiiibus Deus Ecclcfiamornauic,opera funcprae* ccrautcontra naturat & caufarum fccundarum ordi- ncmj ac proindc nonnifi diuina potcntia fadla. Quod vtmanifcftius efTct, mukaDcus miiacula cdiduad fu^ vcritatis conMrniationcm, quorum Diabolusnc fpeciem quidcnaimitari aut umularc potcfl, qualia funt mortuorum rcfuicicstio; fiftcreauc rcuocarc cur- lumfohs.* eitbecas&fterilcsfacercfoecundas.Prx-ci- puc auccm diuina miracula finibus diicfernuniur a di- abohcis, ^fiifticiis. NihiIenimconfirmant,nificutn prajccdcntibusDci patcfaftionibus congrucns, ad gloriam ved Dei, ad pictatcm , & fanditatcm, & ho» ininumfalurcmfpcftans. Idcoquedc Antichrifti mi- raculis dicitur, z. Thcf. z. jidmntumeimfori txcjfica.'^ dtatc SathAttx ctm omnlpQtcntia^lignis ^ frodJgiis nitnda" lihrif, c^ <:tim omnilraude iniufiitice^ inferehntibuSy eirCm Quodfi vcroaliquisin dubium vocareaufic, anquac nai rantur miracula in facris htcris vere fic fint gcfta; ciushauddubie nimis magna cft impudcncia. Ea^ dcmenimopcra facram& prophanam hiftoriam v- niuerfsm arguic mcndacij.Ac nos primum videamus, cum cjctcras hiftorigfacrafparccs, tumvcro prarci- pue miracula, canquam rcs non occultas , fcd in pub* licoEcckfii: & gcncrishumani confpcdu gcftas rc- citari . Fruftra vero conati fuiffent Prophctx & A-» poftoh, fidcm fuae Doftrina? conciliarc miraculis, . qua? hominc^nunquamvidifienc. Acccdic,qu6dcag quam atFcrcbant,doftrina, rationis iudicioignota & aifc^tiibu» homiaum aducrfacrat / idcoque aiiracula prolegomena: %j tiifimanlfeftiflima,fidcmnunquammucniflenr.Turn ciiam & inipl^smiracuIis,6f.indoftrinaqueillisccn- firmaiur,palara apparcr, ab hi$ qui illa defc ripfcruntj, non (uam gloriam, aur alia vic^ commoda , fed lolain Dci gloriam & hominum falucem qu^fitam cffc • His argumencis aftipulaturnon tantumEcckfigtcilimo- nium,vcrum & hoftium ChrifticonftfliOjquilane^ii vUa rationc pocuilfcnt , cciam vera & noia negafienc atqucfuppreffiirent, nedumfidavciobfcura luocc- ftimonio confirmaflent. f. Oracula implcta fuo tcmporc, qur tcftimo- 5« Oraculai nium fuum huicdodrin^ deferunt.-Kcmpr.Tdictio- ncs rerum futurarum , & refponfiones cucntuum, quae non nifia Dco reuelantc prasdici poflunt. Etfi autcm Echnici qiioquc& alijlua iadarunt oracula: naagnum tamen & multiplcx inter ilia & facra vatici- niatiifcrimeneft, qu^dhaec diuinitusedica, Illavc- ro Diaboli fidicia imicatione , diuinam vcriratem 8c gloriam obfcurare volentis , impcfturas fuilfe , fatifi cuidencer oftcndit . A veritacc cnim & iufticia diuina priiis patcfada dilTidcbant: fceiera & idololatriani confirmabant.*a vatibus furiofo & diabolicoimpcci* agitacis fundebancur: obfcura crant aut ambigua^* cumquc incerca clTenr, fa^pcfalfafpeiilis au^culcan- tes in fraudem $c pernicicm illiciebant: raltem iis de rcbus edebanrur, quarum cuencus pro fua calliditatc Diabolus vtcunqucefignispr^ccdencibus colligcrc potcft,yeI quia diuino permiiTu acque impcrio e£r rcfturum fcfe cognouic . Neque igitur illa, religio* ncs corum hominum , apud quos vigcbant , confir- roant, neque auchoritaccm facraj Seripcur^r minu» unt,in cuius oraculis omniaiamdi»ftis concraria vi- dcrccft. 6. Confcftio ipfbram hoftium: qui quicquid cfl: j^-^on^ciSf vcrum&bonuminaliis fcflis, idcciamhabetCIiri- hoitiam. ftiana rcligio, & mulc6 clarius meliuique, ncc illa pfincipianaturaliareftili ppflunc. Etfiquidhabcnt Biiij aii« S4t PROLEGOMENA. ali^e feSarquodpugnatcumnoftra doarinajillud fa- cile refutari pocelt: fivcro cjuid habcnt, quodnon. poilir refucari, id i nobis furaii lunc , quod folcc Dia* bolusfaccrc. Quin&illiipfi holtcs coguntur faccri dodrinam noliram cfTe vcram , atquc cciam ipfe Di^ abolus.- Tues VlUt4^ Dei^ ^c, Ea cnim vcrbi Dei vis , & tuc. 4.41. nacuracft, vc iliorum eciam quinon conucrcuntur, tancd grauiiis pcrcellat ac vulnercc confcientias, quanro ipfi pertinacius concra ftimulum calcicranc^fi- cucHcb, 4. dicitur; ymufeflfnmoDa&ejficax^^fe^ fjetrantm quouk gladh ancifiUy ^ fertifjgem vfque ad di* ^tifionemanimi &fpivitiis, cowfagumque ^ mediiliarumy^ difcretorcogttationum ^ intentiomm cordis.Et Luc 21. £- godabo vo^ii as ^fafientiam cmnonfoterunt contradicer^ ormej qtii aduerfahumur vohit, Od* mSc ^' ^diun^ & c^PP^gJ^^tiohuiusdofirina^a Diabo- ^* ugna- Ic> 3c impiis, qiiod cft ccftimonium cam cfte vcram. tio Diaboli Nam veritas odiumfarit» diaholus ahinitiomendax , Co- &impio- nacurigicurlegcm & Euangchumopprimcrc, vccol- V^^*o latur fidcs & honcftas . Veriraccm pcrfcquiiur idco cum fuis mcmbris, quia rigidius illum accufar, quam j Silix fcCtiF, mufidiis me odit^quia tefifcor de eo, quoniam o- fera eius malafunt» 8. Mirabilis 8. Mirabilis confcruacio huius doftrina? contra fu* conferuacio rorcs SacanaET , & hoftium EcclcficC . NuUa rancopcrc oppugnacur; nulla ctiam cam firmiccr mancc. Csetcr^ non oppugnancur, & camen ciciflSme pereunr. 9, Paen^e hoftiumjVt Arij, Iuliani5& aliorum . Etfi ?* a^^^* auccm in mundo plcrumque florcnc impij , & op- *"'"* preiracftEcclefia: camcnidncquc cafufieri,ncquc quod ilh Dco placeanr, & cucncus ccftancur, & fcnp- tura fjepifiTime inculcac. Perpecuo cnim fcruacur Ecr ; clcfia cciam in mediis pcrfccucionibus, ciim cyrannor. rum & impiorum brcucm fa?hcicaccm criftiflTimus a.c- quc xtcrnus inccritus excipiat . Sinit auccm Dcu» aliquandiu ipfos grafl^ari & florcrc,vc fcandalo crucit . 0iagiscxcrccatur& probctur piorumfidcs &paticnT'; tiai * PROLEGO MEN A. tf iia;impiis rcIinquaturpoeniccnti^etcmpuSj cunnquc longanimitatc Dci abucantur , tanto iultior & graui • orpoenatand.cminfligatur. IdaoqucScviptura lacra tammultisin locis,vc Pfalmo. 3/. 52 57. 5^- & fx- pc alibi aducr/us hoc tcatationis gcnus pios confcla- tur, his quidcm dcfcnfioncm &Iiberariuncm , hofti* busautcm intcritum pra?dicens . Nequc etiamindc labefad:atur argumcntum, quod non omncr^ pcrfecu- tores Ecclefif tragicis cxcmplis c vita iV4iuntur. Dumcninaplcrofqucmhac vita Dcusvlcifcitur/atis, quid cxifti-mari dc rcliquis vclit, oftendit: cos videii- ccthoftcsfuos cffcquos, nifi rcfipilcant, in setcrnas poenas abicfturus fit, quarum initium & fcnfus cft defperatio, inqua nioriuntur omncsChrifliansc rc- Iigionis hoftcs , etiam qui aliis huius vit^e calami* tatibus non cpprimuntur. Dcniquc, vc manifc- ilum fic, illosnon tantum proptcr alia fcclcrafici Deopuniri, cotiesinvcrbo fuo Dcus pra? dicic , fiio- rum hofiium tales cxitus fcrc , & quidcm hanc ipfani ob caufanijquia populum & cultum Dci vcrura cxtin- gucrc conenrur . Quinctiam non paucis, ciim in poe- nisha^rcnt, cxtorquec confcflioncm eara confcicn- tia, fe perfccutione piorum h^ecmalafibiactraxifTc, vc AntiochoEpiphani, &IuIiano Apoflacj. Eccum omnes EcchCix aduerfarios in calamicacibus & mor- tcconfolaciodeftituac, patieos tanquam hoflcsDci manifcflum cfl", idcoquc a vcra rcligionc procul abcr- rafle. Quod autcm folificiuncimpijjiciexpcccatis ipforumcirc, quorumpanas luunc non cfldubium. Eucrfiones igicur hoflium Ecclcfix, funtccftimoni- um irae Dei aduerfus cos haud obfcurum,qucmadmo- dum ipfc Deus dc Pharaonc dicir. Jw hocipfumtxcitaul ^xoJ.^» rf , ^t o^efidam tn te fotentUm^ eS?* narretur nGmen mcum in ^^^9- vnmerfaterra. fu%rnium 10. Vcra? do^rinar confcnfus, aliarum autcm dif» Doarin*. fcmio, cciam qucad prapcipua capica. IX. Tcfli* %6 PROLEGOMENA. Coflrcs-. ^^* Tcftimonia& confcflioMartyruni,quiruofaiii fio«ccon- guinchancdodrinatn obdgnantcSjVclinmcdiamor'. ftatjA nur- tcoftcpdunt fercucra ita lcniirc. vrdocuerunt, Iz^ tyrum. qy^ eam confolationcm cx ea h;iurire , quam ahis pr;3edicabanr. Atquc hinc apparet, ncn ccrritudineni doftring facrx ab hominum teibmonio penderc , fi martytum & aliorum piorum conftantia nos coniole- tur. Etfi cnim ccncurrit ad noliratn confirraationem fandorum quoque icriimonium , tanqu-^m minus principalc: tamcn inipforum cxcmpli^ longe aliudg nimirumipfius Dei tcftimoniumconlpicitisr.quiip- fosconfirmat & con(o!a:ur, vton.nia proptcr ipfiui nomcn fudincrc finr parati. Ncque i!lad nos moucrc dcbcr, fialicP quoqut- fldj: luos niartyrcsnobis ob- iiciant. Pnmiimcnnnab c.i^qu^KiaEccicfiacft^mul- titudincriiarryrumproculabrunt. ScciKidohaudcon- fpicicurinillifccaqujin plerirquc Chrifti martyribus inadcundis fupphciiscftalaciuas,ica vtconfcicmiae fccuriratcm& cordisin Dcolaetitiamquamhicxpe- riuntur, illosnonfcntirefacile apparean Tcrtio au- tcmjquod prsecipue confiderandum cft, patiuntuc impije dodrinse dcfcnfbrcs conuidi de fuis erroribus,. Pio? autcm, nuUa in ipforum confeflionc falficatc o- ftenfa,vi tyrannica rapiunt perfccutorcs ad fupplicia» ipfi de lua impietate & iniuria conuidi , qucmadmo- dum promittit Dom\n\i%\ Egodabo vobk os t^ fapientU dtn, cuinon ^otiruntcontYadkere ^ nequerefi^ereomnes cjuk nLduerfabuntur vobU . Etfi igitur interdum ahqui ob do* ftrinam, cuius ncquc fibi, ncquc aliiscerntudinem probare poftlint^ patiuntur, non tamen diuina confir- mationc & confolatione rauniti,fed fua pcrtinacia auc fupcrbia & illufionibus Diaboli exca^c ati ruunc in cx« itiumicontradcpiorummartyriodicifurPhil. i. f^o^ bisdatHmeflpYoChn^Oy nmfolUin vtineumcredatis^ vf^ rumetiam vt pro illa patiamini, la.Pietas ac faaditas eorum,a quibus librl facri fcri* jpti lunt, &q5u hanc doftrmam vcrc anapleftuntur. 15. Caft« prolegomena: tr ??. Candorcoruraindcccgcndisfuis&fuoruinvi^ ,.^5,,^^ fiis, perquos Spintus fandus dodiinam hanclitcris invitiisac- commcndauic, tcgcndis. 14. Tciliroonium Spirirns Sanftiin cordibuspio- M Tcitrm^ rum clamancis, AbbaPatcr, Koc tei^inionium non ^^'^ ^ ctinuincitrantum , (quod faciuntillafupcriora om- nia^fcdctiampcrfuadet. Noncnim aliudeftipfafi- d€s,quam hrmus aflcnfus, quoomni vcrbo Dci nobis tradicoaiTcritimur, ^vfiducia, quafinguliagnofcimus &ftaiuimus, nobisDcurniuxca Scripturarhuius vo» cem cflepropitium: Quam fiduciam fcquiturl^iicia acquicfcens in Dco & cum inuocans , cum ccrta fpc impetrandi bona , qua: ex verbi prxfcripto pctimus. Vtrumque vero illorum, fcilicct aifenfumnunc feii ccrcitudinem dedoftrina, & viuam confolationcm, qnxindc enafcitur, ncc hominum nec vllius creacutj teftimonioniti, fcdipfiusdiuiniSpiritusvirtutc, per nuUamaliam, quampcr Prophetarum& Apoftolo- rum dodrinam ledam, auditam, & cogitatam acccn- dt & confirmari , (inguli piorum viuo ac ccrro morum cordium fenfu cxperiuntur. Hunc igiturfpiritum Dc^ us leftcm fuo vcrbo adiungic. Ifai^ 5^.Hoc eftfiedus me* kfftcumeis, dkh T)omimi4, Spiritus meus quiefiinte ^ ^ verba mea quapofui in ore tuo^ non difcedtnt ah ore tuo, rte* jque ao orefemmis tui , dicit DominM , a modo ^ vfque in ^4erftum . Hunc ctiam Chriftus tanquam tcftcm fufdoftri- nx prccipuum difcipulis promictit loan cap. ! ^. Ctim venerit VaracLstM , ille tefiimonitimferhibebit de me . E$ , cap. !doaorcs&pofrunccrrarej& Ixpc etiamcr- toU^erfp- ranrjCuaiavcrboDcifcript^idifccdunt.Dcindequod turicfl au- Scripcura?proptcrfuamip(ius afTcucrationcm credi* !^r'?^fi^ tur,quia Deum in ca nobifcum loqui conftat.* aliis vc* ti^o^a ci r^;^^j^p.-,^pce-ip[orum voccm, fcd propter fcriptur» tciiim^niumcrcdirur,nonplus, quam cpconfirmarc polunt. Non igitur abiicimus aliorum in Ecclcfia do* «^rinam & laborcsifcd fuo cantum loco eos habenres , regulap vcrbiDci fubiicimus.fcmcnciahj^c primuni ab jpfo Dco non vno in loco fcripturj tradita cft, vc T>euc,4. 2>lon eidditU a.dyerbwn quod vobis loqmr , nec «»* feretis ex w.Er Apoc.vlc. Contefiur omni audnr.ti verbapr9 fhetfca libri hmiis^ fiquis appofuerh adh^ec, itCiEtfiquii di* m^niimtde vsrbiiyCf^» Ncc tantum his didis perhi- bcmr, nc falGi , &palam cum verbo fcripto pugnan» tia sddantur dodrinse Eccleiijjfed ctiam nc adrnifcc- «nturinccrcajvclndcam non pcrtinentia. Innullius enim crcat'ira?pocci]tace cfl pronuntiare,quid de Deo & ciusvoluntatcitatuendumficifed ex diuinis patefa tiion ium^ lapides pntlofos^ ligna^fcenumyftpulam . I a m v c r 4 mamfcftum cftillos qui errarc poflunr, ad corum do- drinam alligatos cHc oportcrcjquos crrarc non poife diuinis tcftimoniis confirmatum cft. Reliquos icaquc dodorcs omncf in Ecclcfia non afFcrrc nouam ahqua doctrin^ partcm, fcd ea tantum Ecclefi;e oportct pro- poncrc & C5f plicarc, quj a Piophctis & Apoftolis func cradica. His igirurdc caufis rcgula^ facrarum litcrarum lc maximo confenfu fubiicit vniuerfa vetus Ecclefia', cuius tamcn aliquanto maior autoricas merito dc- bctcffe, quamiftorura,quih3ncfcntentiam verbis &fa«flisoppugnant . Bafihus cnim in fcrmone de confcfiSonefidei, Lapfuminqint efie afide , ^ crimenfui- ferbi^ , velnonadmntere qua fcriptafuntin facri^ littrif^ 'velaliquideisMddere.Ec AxiffjAinus cpi^ola. 3. T^eque enimqmfumUbepdifjfUtationej , quamuis CathoUcortm ^ laudatorum hominum, velut ScriptUYas Canonicashahere debemut , vt nobis non liceatyfaiuahonorificentia^ qua iUi$ deheturhominibui , aiiquidinewumfcriptis improbare atj^ wejpuere , fiforteinuenerimus, quodaliterfenferinty-qnam Scriptura hahet , diuino adiutorio velah aliis inielle£ia vel i nobi4. Taii4 egofum infcriptk aliorum , talesvolo ej^e le^ fforesmeorum, Et epiftola. 112. Siquid diuinartm frip^ tnrarumyearumfcilicety quaCamniae in E cclefia nominan^ inr , per/picuafirmatur au toritate^ fine vUa dubitatione cre^ dencbim eFl: alitt vero teflimomis , quibus aliquidcreden^ mum effe fuaietur , tibi credere^ vel non credcre licet . ..Con» tra hxc autcm ^cripturx & vctcris Ecclcfi^ tcfti- "^ monia / PROLEGOMENA. 5j monia conccndiint vcritatisadiierfarij , pr^Ptcreamj qu.e facris voluminjbus comprthcnditur , dodrinan», aliaquoquc duj;mata, Ecclefi.T auihcritare condicaj non minus eireiaunurabjlia , ^ ad {'alurcm ncctilaria, quamofacu]aProphcticii& Apoilohca. Hanc auiho» riracempra:tcr&contraScripturam,qufcquidipfisli« hei, ftatucndi, vtfibinonfincprjercxrufumants pro- dutunclocaScriprur^,inquibusa]iquaProphcrarum & Apoilolorum fciipra cit^intur , qu.i* ad nos non pcr- ucncrunt .- vc Num. ii.nominatur Liber belvrmi VomU ni, lofue.io. Liher iu^oYum, Etfjepcin libris Kcgunrf, yirhA dferum llcgum Jfraelis ^ Indte . in Epiftola catho- lica lud X y :i]k ^.nm prophetia Enoch, ^hifioria(^.e corpore Mofts, ApoftojasdeniqucPaulus, i.Cor. 5. & Eph.j. fnaYum Epiflolarnm memirJt, qua^s Ecclefia nunc nonhabet^ Hinc igicur lih volunt obtinere,mutilam ciTc facrarum literarum dodrinam, ideoquc defeftus cius ab Eccleono- bis confcruatum cCfejquantum ad do6trinam & confo- lationcm Ecclefia? fuir neceflarium & vtilc: ficur loan- lo^n.ai^ ncs tci^atur , Multa feciffe lefuminconjpeBudifcipulorhnty qucenon fint fcripta in hiftoria Euangelica . H.i^cautemqu^ €xtant, elje fcripta^ vt credamus^ quid lef^s ^t Chriflm J^:ii(if Vei, ^ vt credentes vitam habeamtu in noxnine ew, D ci rw dcquod addcgmacajCtiamfi fcripta quxdam Apoila* licanon cxtent, quicquid tamen ncceilaria? liodrin^E inillisfuitjcontincri inhisqu^ habcmuSjCcrtumelt: ciim quia Paulus vtroque loco , quod fcripferat in illis Epiftolis, rcpetit^ tum quia inrtgram ialutis «oilr;^ dofirinamjin Scriptura qua? cxtat, Dcum EcclcGx tra didiifc , & adfincm vfquc mundi conferuare vcllc , fu- praef^oilenfum , ' Afferunti&aliadifta, cx quibus conanrur cliccrc, i«| Chriftun & Apoftolos orequ^dam trndidiiTc Eccle- • fiis, quse fcriptis Apoftolicis comprehcnfa non fuit. ' vc Macch. i8. vbi mictic ChriHus Apoi^olos , vtpra?di- C cenc 54 PROLEGOMENA. ccnt ; lohan. 1 6. Mhm muliahdeo vchfsdicere,fed noi^ fctejiiimncfcneAei, i6. Tauluf &Tmoth : Ecdefik tradebantfertiandaplacha.decreta ab Jpopoiis c^ Trcsbj^ terh, qm erant UYoJQlhnk, \ . Cor. 1 1 . Catera cnm venero di/ponam,i. Theif. t.Tenete tradtfhnes fmeferfermonem, fim per epiftolam noBram. Et cap. ^ Segregate vos ah om^ m fratve.omfenongerit iuxtatifaditlonem^quam a nobis dccepit.Eiin.t. & 3. lohannis cpiiiola , M^^ha habea iiobts /cribere : noltti per chartatn & asrammtum ifedfi^erQ we ventwum «i^ i/ox,eSrcor;?w /c^««w«f»,EtPauhisli. niothcumiubeccttf/oc/ir^Jffij/rww, (^ qux audiuerit ex ipfoy idoneif ad docendHmcommendareX>cntquc^an:e ririp'- tos veteris &- noui TeHammilibros, inquiunt , oredoBri- tiaEccie(L^tradha eff\ Verum ncque Prophete , ncquc tXim,6. Chntos, ncque Apoftoii dogmata orc tradidcrunc 1'i.i-&s ahajquamqug fcriptafunc : Et fiqua ordinarunc in EcckfiisCcrcmoniaha, qu^hceris non nnandarunt, eanequcfuerunchisjquefcriptalunt, contraria, ne. queiinmodica, vclinutilia , nequccum neccflitatis opinionc tradita. Ncquc cnimaliud Euangehumab initio fuitjneq, Chriftus ahud prcdicari iuffit,quain quod fcriptum habcmus . Ncc crant aha qu? ferrc tumperinfirmitatcmApoftoh non poteranc , quatn qu§ Doniinus ipfos iam antea docuerat , qux Spiri- tusipfis in memoriam reuocarc 6c.Jdcclararc debe- bar,qu^ipfipoftca (criptistradiderunt Ecclefi^:ncc nifiiis, qu^priusaDominoacceperant, congruen» tia, necanilcsnugaejqualcsruntmagnacx partetra* ditionesDontifici?; fed giauilTima Euangelij dodri- narattoniSc mgcniohumano velignota,vel aduerfa. Paulus autem in Adis quid Ecclejiis tradidifie dkatur^ ibi expreifura cft , videhcet c/m-^/«w Loncii^j lero^oiymi^ tani, defanguinefaffocato (^idoiothitis . AdCorinthios wdinaturum fe poliicetur Ceremoniaiia , & quidemadCce-r fiaDsmini adminifirationem j^eSfantia : Traditiones vero ndThe/^alanioenfes imeliigit.noniegesde Ceremoniis , fed mm doBrmamEmngeltj^qmmeandm fcmQne & fcrip^ PROLEGOMENA. iS $tsdocuh:qr4amapudTmotheumdepofmraP : ^ejfM^rjIo^ dnnescoram exovnendoy veram fe Utniam auditoyibus aU Uturum pYomiait , Qiiinetiam fi maxime loquatur Patjlus de ferttandis traditionibusnonfcYiptisy vt.i. Co- nnthiorum. ii. cum aKylaiidovosfracres^ejuotljqHemad* modnm tradidi vobisy traditiGnes tenetis : nequa quarn ta- men idco obtincrenr aducrrarijj fua-s trailitionesvsl fer^ uanda^,veUpo(i,cff:,ciiv[\ plcrxq; Apoft.aoftrina' quatn maxime aduerfcntur rncqj ctiani dogmata in Eccj. pluratumfuiirc, quam fcripta funt^cum Apoir. ritus, quibusobijgarencurconfcicnrivT, nuUosiailuuerinc. Alleganc eti.i m ^polhlonm exempla , quafi contra vel prajter Scripturam dogmata aut ieges condide^ rint :vtcum Paulusmulta ilatuit deeligendis Epifopis C^ Diaconisy de ridtiis , de velandis ^ in fuentio continen^ dls muiieribnf^ de non veptidiando infiddi conik^gCy de iudiciis "^^^- ^* interClmliianos. Atnon memineruncifti. iuamautori- ^' -^^'■'^'^* tatem nonetlcparem Apoitoiicc : ncq; conhdcranc i.Cor. 7, nihilinhisomnibusaPauloconftituij njfiquod reli^ i.Cor.^i quoDcivcrboIiteris comprehcnfocongruat, & ple- r.iquc iflotum qugallegant , ia Decalogi prcccptis concineri.Magis friuolum eft, quod Bapttfh^iformam a. Chrifioinflitutam jipofiolos mutafjc clicunt , eo qtiodlegatuT AB. 2.8. eiMp. eos bafti^afe innomme hf4 ChrijU , iilis cnim locis tionforma baptifmiy fcd vfus cxprxmicur,' vi- d eli c e t baptl:>:ari homines , teflifcandi caufa ipfos ad Chri ■* Pum pertin(re,Ncqi\o etiam .^po^olonim exempb^ qidido - lothytis^ fanguine , ^ fujfocato intcrdicebant Jicclcfiity licet conciliis (^ Epsfcopi^ condere dogmata ^ le'Hs ohliQanta confientiam. Primiim cnim hic rurflis difcrimcn re*i- ncri necclTum cft^intcr Apoli.p^r quos voluntaccm fli- . amDcusapcrithominib. (vnde&ipfidicunc , Vifim $fi Sp. S. ^nobis^ ) 8c alios miniftros Eccleiie, qui ad Apoft. do(5trinam alligatilunc. Pcinde ^ ouoaadhoc decrttumJpo^, aitinct, nihiliUcueruncaliud , quam quodiubeacrcgula chariraris , qu^' omnibustenipo- ribus voiuitj inr^bHS midiis agcndHmefie citra fcandaiimi ^"^ C 1} 0^0 d j^ PROLEOOMENA. Quod {ivrgeancj hiei flatmammfnan necejiaria rurfus indcnon fcquitur, Epifcoporum traditioncs eflcnc* ccHaiias, prafeitim qualesfuniPoiuificij. Tumca, dc qua loquuiuur Apollolij ncccflitas,ncc perpetua c- rat, ncc obhgabat confcien i?.s metu iif Dci,fii(la noji obfcruareniur ; fed ad tempusdurabat, proptcr iniifinicatcm corum , qui cx ludaifmo ad Chriftum conucrt£bantur,vcl conucrtcndicrant,vt Pauluspro- lixedoccc, i.Cor. lo. "^ A d d u . t i (1 i s H xempia E cckf^ , qu^m dirunt inde ab A^ pofhiis adhxcvfqHe ter/jpora credidi/?e, (^ferua^e alicfuairjon tantiim infacra Scrlptnrarv.n fradisa,fed huic etiam aduerfa, 'Producunt illudipfumdecretum Hierofolymitanum » Velio^ lothttis ^ fanguine : quou ab ^pofioli^ conditum, ^ in Scri • ftura e,\prejjwn, tamert abEuleftaefi al^olitum. Scd iam diclum cft, illam conlVuutioncm fuiilc fadam, vi non jjcrpctuo^fcd ad tcmpusdurarctjproptcrccrcamcau- Jam^Ecclcfi^ nimirum, qua? cx ludaMs col!igebatur,in- iirmicatcm: qu^caufa poftquamdcfiir, mandarum il- lud locum ampluVs non habcc. Imo ne tum quidcm intjcicbat laqucum confcientiis,ita vt culcus vcl otFen* fio Dciincoitacucretur. Nonigiturpugnat, fcdopti- mc cum co confcnfic cius abrogatio. Annumerant his cbferuationemdtei Dominici, Nos vcro , vt hanc cflc /r4- ditionem Apofioiicam cvcdimas , & vtilcm cffc vidcmus, longeque aliam quam plcrunque funtjquas Apoft.no- mincvoluntilhnobisobtruderc; itanulluminhac rc cultum Dci conftituimus, fcd cam in arbirrio Ecclc- fi^ poficam cllc fcimus . ^icuc Colofl'. i. dicitur. 2^emovoiit4dicet inpartediei • Quin& credi aUqtia mn fcriptaafferuntt qUiCtamen indubiumvocare , nosetiam tiefts cjfe fateamur : vt infantes e^e bapti'\andos : Chri* flum defcendij?e ad inferos, Tiiium Dei efie confub^antialem aterno Vatri , Scd nimis funt impudentcs, fi noua dogmaca gigcndi liccntiam fibi fumant , propte- rca quod fcriptur^ fcnfum cxponendi caula, voci- bus alicubi vcatur EccL quarinScriptura nonextant.- PROLEGOME NA. jr impij autem & blafphcmi , fifentcnrias ipfas, quas iilis vcrbis profitctur Ecclefianon cxtare in Scrjpiuris dixcrint. Aiunt prseccrea Sp, S. e/?e frofnijfum Eccleli^, 'vt ca, ^U:e norj fum tradlta hi/crfptnri^^ doceat^ vt lch, i^,Vara- ^letusautem Spiritu* ^quem ntJttef pater tnnonjhien^ieofn docebit vos omnia, H t. c a p. 1 5. Chm auterH vencrit Spirimf ille veritati^^dticet ycs in omrtem vcritatem , Scdhic illi maligne omictunc quod additur ; Et fnggeret vobii cm^ tiia cfUascunqMxivob, ]tcir\,TefIimoniur/ipcrhibcbiide nse, Itcm iJ.rguet mundum de pe, catOyde iuftitia , ^7* deiiidicio^ Itcm. lUe me gloripcabitt quia de meo accipitt^ ^ annumia^ hitvobi5,E\ his enim ell manifcOum non alu clfc di- durum S.5,quam qux in Euan.fcnpca funt,c?^ Chriltus iam anredocucrat Apoft. tancum abcil vc illis contra- rium quidquam adfctar.Neque.n.vcli Chnuo veia feipfodifTcntircporeft.Sic eciam quandoallcganc il- ludlcre.31. Dabo legem meam in intimo eorum^ ^ in cordeeorum difribam, Et a. Cor. ^. Eftif Eipola ChrU pi^ fcriptanonattramentOi fed Spirifu Deiviuentis : non intabulis Upideisfedin tabuliscordis carneis ;non nnimad- ucrcunc, Spiricumnon polfcincordibus didarccon- trarin his,qu3e in Scriprura patcfacii,neque rfliam/cd iam antepatefactam&fcriptam lcgcm vcllc Dcura cordibus infcribcrcjdeoque Paulum non fencentiam, fed raodum fcriptur^ in rabulis & cordibus intcrfc opponcrc, quod nimirum cadcm quidem vtiiaquc, fcdibi atramento.hicSpiriiuDcifcripca futit. Minus coloris habetj quod cx illo Phil^. Si quidaUter fmutis^ hocetia^n Dens yoblsreueUhit-^ volunt extrucre^ (i qntd a verbofcriptodiuerfumfentiatEccl. hoca Sp.S.profc- iftumclle. Apoftolus.n.confolatur &confirmatpios, quodctiamSdecoquodibifcripfcrataliquidnon in-i telhgercnt, 3utfecusiudic3rcnt,forctamenvta Dco doccantur ^Si agnofcanceaquje icripfiffet, eirc vera. Dumigitur Sp.9 diuerfi ab iisq',ije fcripta fun% rc- Uclarcnegatar,nontolliturmagiftcrium Spirirus cx C iij Ecclcfia . J3 PROLEGOMENA Ecclefia, fcd idem Spiritus ad feiofum, hoc cft, adi Scriptur^normam confcrtur, ne fub illius nommc, qu2E iptius non fiint, nobis ingerantur. laftant ad liarc.non errare Ecclcfiam^idcoquc eiuf- dem authorlcaiis eiie decreca Hcclefia?, cuius eft facra Scripiura, cufn Ecclefiarcgarureodem Spiricuaquo Scnptura eftinipiraca, quemacinoJum promittitur Macih.i 3 ,Si di4o confen^erint cx vobls fufer terram de qua* cunqtserc qmmfetlt^eunt.fct illis a. Vatre meo cfui m ccclis €fl, Vhi enimfimt dtto veltres congregati in nomine meoy ihi fum inmcdio eormfU Et c^^.i^Sgovobifum [umomnihiif diebiis vfque ad confummatioHemjecniiA.loan.zJ^nSIionem })ahetps a SanSlo, In Cathedra Moftsfedent Scriba eus in hfs 1 cbus artribuit magiftratui ciuili, non au- tem miniftris Ecclefia?, Concra ha?c autem rurfus A\Qi\m:Conciliorum ^ Ta^^ trum tefrimorj/a eiiamambh In confrtnanda doflyina Ec^ de[iaaliigari : iil qnodfrujlra ^ere:^pilio7umfemcnti(€ dog» trjatum Eccicfafitcorum vm ^ atuhvritatem non halierent^ 5cd nos vctcris Hcclelie tcliimoniajnon eo animo ad* ducimusvcJ accipimus,qua(inobis,etinm fine Scrip- tura? facre nuchoritare, ad ( onfirmationcm dogmatis ahcuius fijfficiant. Ncq; tamen inanis cft eorum con- iideratio.Nam & rccte fcncientcs^poftquam voccfcrip ^turarum de veritate funt cdot^i, corifenfu tanunHc- cle{i.>^tanqu2m teftimonio minus piincjpali, mrtgis ronfi5mantur:& qui autontatisplus quimoportcbar, ilJistribuunt,vclcorum didisconcra vericatcm ahu- tuacur,eonmdcm tcftimonio^quos iibi conftkiicrant iuciices, rcifterefurantur. Ahjuc ctJnm; In Eccie/tanecefptrium r^e ordiriem ^ decorum e X mandato diuinojnxtaditla. Cnmia^deccp.ter ^ trdinefjant, lS[oneMJm confnfonii autcr ef Veat, Ordo ait- iem ^difiipiiyia Eccitfa magna ex farte (onff/it in trd* ditionihiii Ecclefrafici^, It.iqve harum zfioiatione icedi ccn^ fctemia.s^^ Deum o^endi fxtuunt ^ Verum vt aliqucm ordineminEcrlefi.i conftitui & feruari Deus prar- cipir,itagcminamineo libertatcm Ecclefio? fuxde' dit:primuTi,vt in ipfius arbitriofir,profiia commO'» iJitate conftituerc,quis vnoquoq^ loco, & temporc or- doficrciuandus.Deinde ,vtpoftquam etiam ccrti a- Iiquidconfticutum cft> cum i cocaEcdcfia, tum a fin- gulis 4j PROLE GOMENA gulis piisjfi fcandalinullum periculum fit,rcruan illuJ^ vel non feruarijabfque confcieniis Yiolationc, pcflit. Scmperenim difcerai neccfTe eft pr^eccpta diuina, cjuorum obfcruatione Dcus coliturj&violatione of- fcnditur, ab iis rebus,quas hotninibus Deus confliiu- cndasreliquit, & quarumneque mucatione. nequc omiffionc, cxtra caufam aut pcriculum fcandali, coli autoffcndircfcpronunciat. Ec idem Apoflolus, qui tmma decenter ds* ordine Meifitriy [iars nos vult in liherfa» te, qua, Chri(^ u4 nor libcramt^ ^ icntiamforis cla^ waYQ^^inflateis darevocem /'//^w.Paulus ctiam i.Cor. Sihffe mijfMm e/^e a Chriflo ad fr.'sdicandum Euang, noncim doccndiperitia, nc inanisreddaturcrux Chrifi^Vundamcn* lumigicur&fumma dodrin::^ obfcura non eft, nifi rcprobis, quiveritatem conrcrnnunrjaut rcpudianc contumaciter^vtPauIus inquic 2. Corinch capitc 4, Shiod/iobte^um efi Enangelium mftnmi in ii^ ejuipere^ ti)it obteclumcjly in quibui Vctis huius feculiexcacaziitmen" ics iyifidelium^nc irradfct iffis lumen Etiangelvi gioyia Chrifii, Et Era,65,&Kom 10. Tctadie expandi manw meas ad fopulumnon credentem ^ contradkentem .Pfalm. 3 6, Ver^ ba ork eiia inimitayS ^f-ausy noliiit intelligere vt henc agAt, Er. Matt.T i.Grati.tsago tibifatcr^ Vomtne coeU (^*- terrce^ ^uuUabfcondcris hii^c aCafiemtbWi ^frudcntibtps ^^reue» laueris (afjart4ulls. Quod firurfus contradicant; Kes dlmnas emnl^ hushominibmobfcur.ts efic ac dijfcileTy ficuc dirirur i, CoriiAth. 2. Animalls homo non e^ capax eorum,qtitiefunt Spiritiu Dei. Stultitia enimillifunt y necfoteH cognofcere iquia f^iritualiter diiudicantur : Meminiire primum» dcbcbantjignoranciam hanc & difEcuIcarem, non ex obfcuricacc Scriptur.-E^fedexmentis human;^ cseci- tate proKcilci.deinde hanc obfcuritatemjcum in fcrip- turis non rcuera fit , fed noilr^^e natur^ vitio effe vi- deacur^nonrenatis quidem pereptuo mancre;atrc- natis illum inatione Sp.S.amoucri^ iuxia dida.Luc.S. Vobls datumejino^e rnyfleria regniDct^ cateris autem per faraboLtSyVtvidentes non videanty ^ audientes non intel^ iigant.B.v.i.Qov.'^ . ^d hunc vfquc diem cum legitur Mom fesy velamen cordibtts ipforum fojitum efii CumauterH con^ fterfumfficritadDominumi toUttuY velamen. Ex codcm fontc 44 PROLEGOMENA. fontcfacilc cft refutarc, quodnobis obiiciunr, n&fto i^fo (jHod Scripturam totfecHlis m Vfipmu non mtelic&am efje dicirnt^y obfcuritaiem eius confiteti, Qax cni m in ad- licrfariis vcricacisindeab inicio mundifuit Scad fi* nemvlque futura cft ignorantia, non obfcuritatt Scripruratum imputandacft, fed coium peruerfita- ti, qui vcritatem cognofccndi & 2mple(5i:cndi ftudi- um non habcnr.vti.The.i.didum cft. Quiadileftio» ncmvcricatis nonreccpcfunc,vc faluifiercnr, idco mirtcccisDcuscfficaciam errorisjVtcredanr men- dacio. lam vcro poftquam fundamcntum & fummani doftrinfnonobfcuram efleconilar, fatemur elfc lo- ca Scriprur^, quelucis aliquanto minus, difficultatis autcmplushabent, quam alia, Stdca primum iunt cmfmodi,vrilIisetiamnon intclledisjfundamcntum &confi{icrequcac&intelligi. Dcindchorumintcr- prccatio ncquaquam cx hominum authoricatcpcn- dctjfcdcx locorum Scriptur^e ,qui clariorcs funr, col- lationcinterprecario pccendacft : aurficaa nobis nonperfpicitur,nequid incertum, non fatii>fr.ciencc nobisconfcicntia, dercbus diuinisafleuercmus; luf- pendcndumcft dehisiudicium 5 donec ccrci aliquid nobis Dcus oftcndcrit;8f gratis animis interca tcncn* da funt, in quibus dubitandi locum Dcus nobis non rc- liquicSedcdmaduerfariis iftarefpondemus, dcnuo^ cx iisqu3!Concedimus,infurgunt. ^ua emm fate* muY^ e/?eaIiapriptUY£ locaaliis inte^JeBfidtifi( ilioraf ^r fro* ' fiter humana mentis hshetndinem ac tarditatem , in rebfn diuini^ difcendis ,ve illa qmdem , qH£ cla^ifjlma fant, fine irim ' terpretatione intelligi a foptdo^ vt Etmuchus Yegina Canda^ " cis queritur : Qul po>Ji'm^ zn^nifi qt^is mihipr,^ ierit ? Ipfum- que adeo minifterium idcirco in Eccefia inflitutum efe diitini^ ' ttis^ qmd Spiritui fanffo interfjretatioremScriptur^^ quafi tjoce Ecclefieyad mt erudiendos adhiberevifm efi : Quia Je - nique msipfi fcribenh ^docendo facros Uhrosexpliramus^ .^omnes ad expUcatto^em eorum legendami^ audicndam^^ Mdhortamur: Exhiii^fi pY^ttr Scriftura leSiimm, Ecck^"^ II PROLEGOMENA. 4^ paquoque inmpretatfonem neceffariam: acfYoinde ^ quod Bcclei}adefenfi4 Scriftnre fronuntiat ,Jtne controuer/ta reci' fiendum e[^e coliigunt , Nos vcrd primum faccmur, in Ecclefia neceffariam effe Scriptura interprerationtm , non quiafinc hac ad cognidoncm dodrina? calcftis per- uenire fimplicircr.fic impofiibilc , ciim & fine ipfa fcriprura, ncdum finc interprctatione niiniftrorum, poflic fuosDcuserudirccumipfivirumefl: , &pije lcripturis plurlma difcant finc inccrpretibus; Con- tra vcro, nifi Spiritusfanfti gratia mcntium noflra- rum oculi apcriantur^fiue fcriptura?, fiuc Ecclcfise vcr# biscxpoluadodrina coelcftis, aequeobfcurapcrptuo nobis videatur ; Scd quia Dco hanc ordinariamnos doccrndj viam Jibuic JnUicucrc, & miniftcrij confcr- uacionem &vruminHcclcfiaipfcprcccpic , vtcilcc inftruraeiKum , quo hberrime ad noftram lalutcra Spiritusfamftusvtcrccur. Deindcquanturouisncccf^ (aria Citfcr/pturarum expiicatio-^ hxc tamen miniftris nouadogmata in Ecclefiaminuehcndihccntiam a- dco non concedic, vt nihil magis quap hoc ipfum ^cripcuram exponcndi officium , cos ad folam hanc dodrinam, qux Scripturis comprehenfaeft, aftrm- gac. Alteruisenim vcrbaintcrprccari, xioncft.ilhs fcnccntiam ahcnam aut repugnantcm pro hbidinc affingerc; ledeandem fententiam vcrbis aut pluribus, aucclarioribus, aut faltem quaeillorum , quosdocc- nuis,captui magisaccommodacafint, cxphcare, ac fimul, vbiopuseft, oftendere,hanc autorisefTe mcn- lemjquamnosefredicimus . Tahsautcminterprc- tatio ScrJpturse m his fcre caufis fit , vt primum phra- fisconfiderccur , & propria vcrborum fenccncia c- ruatur .• deinde ferics ac cohjrentia mcmbrorum feu partium dodrmae , qnx in tcxu facro comprc- henlaeft, oftendatur : Tcrtio, ad vfum Ecclcfiajdo- ftrina apphcctur,quem habeiinconfirmationc dog- matum, refutatione crrorum, agnitionc Dci & noftri, cxhortatlonc , coniolationc j ^ inftitutionc vita? : fi- cuc 4^ P R O L E G O M E N A. cutPAulus ]^vxc}p\z .z. adJnwoth. 1, Swdeas rcffe feca* refermonemvmtatls, HcadTic. i. Oportet Bpifopim ef* jeteriatcmfideUs illms , oul ad doclrinam ^acityjermonis , v$ p^Jft ttiam exhcrtaripcr doBrinami -^7 ccmradicerites conuin* ccre.hi ab JEpjphanio prudentcr monitum eil : 2\[p« tmnia verba hiuina allegoria tndigent, fed irttvlligi nda funt ficHt hahent : [peculatione amem indigcrtt ^fenju , adinteU Hgendum ctdufq^ argimientipropofttim : hoc efb , Non om - nia Scripcurjein allegorias transformanda funt, fed propria vcrborum fcncenriaquserendacii, fpeculatio, ne & fcnfujid crt, adhibicis artium prcccptiS5& lingua- rUmproprietatenonTaq^expcrienciaconiiderarajqua naturam rerum cognofcimus, qugvocabuhsinEcclc- fia vfitatis lignificaniur. Verum hic alia difficultas obiicitur : quod nimi- rum in controuerftij defripto ^ fententiai tali^ index re^ ^mritttr , cmtt4 authoritas ac tefimonium adflatuendnm de . fentemiafcripii fujjuiat , Chn enim vtcrque de hnc dijpu" tantiumf inrjiiiunt ) fkam intcrpretationem veram effe 3 con - tendat^ nif^ taliiudice^ aquo appeUare non liceat, ^ententia ferat ur, n u n quam dirirnent m lite /, d?* perpetm de St rip tura fenfuduhij harehimta . Vorro iudicium hocfenesEc no.npotcft ,cumomneshominesobnoxij finc crroris ' pcriculo ; hic dcnitjuc cura Scriptura: fii; author, opti- i aiU9 PROLEGOMENA. 47 njus &ccrtifllmi!sveiborum fuorum Jntciprcscft. T- dcoqucjipfa Scripturain omnidubitationead fc nos rcuocar atq,alligat,vcz, PcXA.Habemusfmiormferm moncm Vrcphetkum ^ andnm attenditisceu Uicerna lucenti inobfcuro ioco^refIcfacitis,loan.^,Scrutamini Scripturit^^ Efa. 8. ^dlegem & magii Vater 'vefer azlefts dabit Sfiritum San^ ffum fetentibt44 abiffo ? lacob. I. Sicui v^flrim deeji, pifienria,feta(^tDco, quidat omnibus fimfiiciter, nec ex^ ffobrat , ^ dabitur ei: feufojiuiet cum pducia, nihil h^efi'» t^ns, Addunt his argumcntis, /W/^www e^e y [i Sfiritnt SiirithiS loquens in Eccle^aexAmini ^ iudicio alterius jub" '^ciatun idecque reuocandum ad Scriftune reguium non efie^ 5cd cum idcm Spiriius in Ecclciia 6c in fcripturalo- quatur: dum vocemEcclcfio; fccundum fcripturain cxauiinamus, non alccti Spiritum 5andum fubiici- mus; fed cumfibi ipficonfcrimus. Atquchocpafto primuii civeritatisacconftantiaslaudcmtnbuimus, dum fibi pcrpctuo fimiicmcflc, &nuiquam. afcipfo difccdcre aguofcimus, ac icftamur; Dcmde, fuprc- mam dc voluijcatc diuina pronunciandi aathorita" tempcncs ipfumcircfatcmur, dumnoninquirimuf an vera ccrtaque fiaCj qu jj ipfc locuius cli, lcd an ip^ fius vciba flnc, quje homincs iUi afcribunt: idquefaci- mus co quo jpfc prarfcripfit modo , & poftquam ab co profedum aliquid cx rcgula verbi fcripticogiiouJmus# ci finc controucrfi a mcnces & voluntarcs noilras fub- iicimus, Cor.cri vcro, cuiits nos accufant in Sfiritum fan^ cTum tomttmeli:^ y ipfos aducrfarios cffc reos, facilc cf^ intelligcrc. DumcnimcfeS criftnrafenfu fronunsiandi^ comrousrfi.u decidendi authoritatem^ non fenesfcrifturam, fed pcnes fe e/Jevolmt: hocipfo & Spintuoi fanftumi fcipfb diiTidei c poffe fingunt, & iudiccs Sp. S .& vcrbQ Dcifupcriorcs«fcfcipficoafti(Uun& ./ Poftrcmo, PROLEGOMENA. ^x Poflrcmojcum dicatPanlu^i.Cor.^. Minipntmfe fJJ^emutTejlamenti ^ non Ihern^ledfplritiiT: Iheramenim occfdert: Sfiriium 'viiiipcare .- quidamindc colhgunt, mrt qnid virbum Dcifcriftmifonet , jedqitidlhiritn^s diciet per Eccle/iam^ velin cordibiif^ audicndum efie\ Q^inctiani inualuic antc hxc tempoca o\nn\o ifementiam verbo^ rum flriptnr^e grammaticism pnuicioftmelfe^ nijiomniain aliegoria^ nanformentttr, ScdmuliiplL'X inhoc argu- mcnto paralogifinus facilcapparet-, C\ confidcrccur, quid iitera irfpiritm apud Paulum fignificct. Literam cnim nominari a Paulo omnem dcDeo dodrinim^ acnotiiiam, &kgisohfciuationcm cxtcrnam Jnnoa rcnatisi Spinttm vcro primum quidcm ipfum Spiri'» tnm Sanflim : fecundo, vcramdoSfrinamde Deo, quafi- do Spiritu* fanciii^ psrtam ejhjjicax: tcrno, f:dem ^ con* uerfionem , (^motus Deoplacentes a Spiritujanrlopey ver^ bum accenfts, appatet cx vcibis antcccdencibus. Pio eo cnim quod hic d'\c\i ^ fe fafium i Deomimfirtmt non liter^, fcdfpirituj, dixif fupra, fubminifratam afe efie epifiolam Chrifii , non atramentoSedjliritu Dci fnptamin tabiilis corditmt idcO, noninancm, fcd cfficacem in cordibus hominum fuilfe prxdicationcm luam, a- genrepcr eam Spiricufando: &,in candcm fearen- tiam Koman. cap. i. Circumcifonemin iitera nominac cercmonia.i\ finc conucrfionc: Ciramcifioncm ycrucor- disinfpiritu^ ipfam conuerfioncm. Ec Roman. 7. //i<^f# Hos ambiilarein nouitatejpiritiis, non 'm vetufiate iitera^ id cft, in vcra fandicace, qualis inchoatur in rcnatis pcrSpiritum fandiim.-non ia pcccatis & hypocrifi co- rum,quinoruntqu!dcmvoIuntatemDci, acpr^ftanc ctiamcxccrnam difciplmam, fedmancntfinefidc& coriuetfione.Primum igitur, qucmadmodum dodri- na non fuo , fcd hominum vicio tantiim iitcra manec: ficetnmnonfuanacura, fcdproptcrh^^minum pra- uitatem occidit, hoccd, iudicio Deimcntcs tcrrer, ac frcmitum &odium contraDcum irritat.vtdifer* cecapicc,7, ad Roman, docccur.- Lcx ipfaquidemfan* Dij fia $% PROLEGOMEMA. BaiirfYiSCfftum€JlfanBum, ^iuftum, &bonum, Srg^ quo d bmum erar , mihjfa&um eft moYuferum f Jbftt. Imo feccAtumj vt appareretpeccatum.feY idquodbonum cfi^mihi mortemgemisy vt feccaiumftrttfummcfeccattmferfra^ ceftum, Scimt44 enim quoi lexfpirttualii e^ : at ego carnali^ fum 5 vmditmfuhfeccatnm • Elfecum,oportctnoscmetgcree>: pcc- cato 6c njortc: non rucrc m derpcratior,cm, fcd firma confoladonc (uftentari vfquc ad iincm.Hanc conlola- tioncm ctfircliqu^ftdar promictant,non tamcn prar- ilarcpofltmr^quiaconfcicntia 8< cxpcricntin ia*pcrc- clamar. ^ula aurem Ecclcfix dodrina cani prarftar, i- ta vc confcicntijf acauicrcr.nc, quia fola hcr oftcndit fo/^rcmomnium rnileriarum jquibus gcnushumanum cfiobnoxium.-lolaquoq-, hgc rationem cluttandi cx iis prorfcribir. Tanei hmiii tonfcUthnUfmt i , Rcconcilijitio no- ftricum DeoperChriilum, cuius vnius Chrilti njs proprij fumus: acproindcnon fumusnoftriiuris, i:a vthberepecccmus, necinnoilris viiibus vcl mani- bus confiAir falus noftra.Quod (\ ita elfct,fingu]ib mo mcntis amittercmuscam. 2. Modus rcconciiuiio- jiiSjnimirumpcrfanguincmChridi. 3. Libcratiocx nurciiis. 4. Conlcruatio rcconciliationis&' Jibcra- Mat.io. 30. tioni?», itavtncpilusquidcm.de capirc nofirocadcrc po{fir,finc volunraic patrisnoflricalcftis. Obiefi.At pijquotidicinrcificiuniur. i\f.^. Hxc nonnoccnt, icd iuuanc noftram filutcm , ViUgentibui Dcum * omnia fi>mil conferunt ad bonum 5. Tcflimonium SpiritusSanCii in cordibus noflris cfficicntis veram confolationem , &vcramad Dcumconucrfioncm, HocSp.S.teflimoniocognofcimusnoseffc Dci, poli- quamrcmelercptifumusexifiismiferiis . Nam Spi* ritusS.qui clltciusreipignusccrtifiiinuaJ^teftaiur m cordibus P R O L E G O M' E N A. Sf fordibu<; nodiis ea ad nos vcre pcrtincre . HfKcit.n.T'/ fnc metti Veofer^^Umtis.kl hic Sfirhns Chri^i^^u£m De^ I.ur.T.74. mijit in corda mpray cUmat Jbbaparer.6. Certimdov/tM ^- ^ il.4.^- #£rw.f.DilferthccpaMaquinca; quiailh cft cenituHo carum rcrum;hVc auccm,cft ccrcitiido nc5(tra,(|aa fcu fnus hjeceficccita.Atq: hoc cdinirium Hiici. Vthabsamtu harfcconJblationeWt triacvnftdeYandafHnt^ 1. ^gnitiomtferi.tnofirjCj vt deudcrcinus liber;ttio- ncm,&DeogratJiimu.s. 2. Liberatio;luiequjnoii habcmusconfolatjonem. 3. GratitudOj fincqija non libcramur . Hic iumma & propuikio cotius lacra* Scriptura:continctur . Atqueh.rcplaneconfonanc cmi di:*iji')rie Scriptura , feu doflrin^ Catholiia , in I.cgem crfw^w^f/iwwjtx^harum parciumdircnmiiiibus .Adil- la cnim tria mcmbra Lex & Ef*anoe/ium refcumtur: ad primurn & rcrcium TJecalogtis pertinct, quia du- plcxcdvfusLcgis, Agnuiopeccati, 6V Kegula vicae. Ad fecundum membrum pertincc Symbolnm , quia hocdehbcrationcsgirj&crtfumma Euangehj : 5"^- €ramenta fimihcerad fecundum mcmbrum rcfcrcnda func 3 quia conKrmanc id quod jn Euangcho docctur. Ea nimirum funt nppendiccs piomiirionis grati.« , & figilla iuftici.^fidci. Trecatio ad ccrcium rncmbruni pertinec, ad gracitudincm fcilicec .• quia prccacio ti\ prarcipua pars gratirudinis. Exhisoriuniurquacuorqurf^iones. r. I^jiareifla $rianece/fayiafnt adconfolatianem. z,yndchec triafiama^: tx tege fcilice t ,^ Jitiangelio. ^ Quomoda, 4. Q ttare, Cogniiio miftri.f neccfiaria ef ad confbUtione\r\ , i . Qu ia nonagniramircria, &quidemciusmagnitUQinc5 nc- quemagnirudinembeatitudinis agnofeeremus , nc- que libcrationem cx malis cxp^etcremus . Si non ex- pciimushbcrationcm ex malis , nonquxrimuscam; iinon qu^rimus, non confcquimurcam ; ijuU Denj tamim au.^rentibHs dat Uberationem -• tanthm pulfunti st" feritur^ coque in iis fincm fuum afTequitur, nempc lUicckbrationem. Beatifii/ttitintitijiittam. Vtnits ad D iiij m PROLEGOMENfA. Ifa. 57. X ?.* ^^ c W«^i 5«i lahoratls , In Sfmtu contrho hahito , Qu g iamdiximus , hoc etiam ryllrogifmo confirmantur. Quod ncceirarium cft ad dci. dcrium libcrationisin nobisexcitsndum, idnccelTaiiuin eliadconfoLiuo- ncm; Agnitio miferiarnoftrarnccciTaria cfladdcfi- ^ derium falutis, aut Ijbcrationis . Ergo agnitio mife- rienoltr^nccclTaria cftadconfolationem conicquen dam : ncntamenadnosconfolandum ; namtcrret nos ifta miferia? cognitio ; fcd terror ifte , nobis eft falutaris, quia nifi agnofcamus mifcrinm noftram, noncxpetimusliberationcm . Qui veio liberatio- ncm non expctunr,eam non accipjunr. 2. JMiferia» noftr3£ cognit io neccflaria cft ad confolationcm: quia cffemusingrati , fi ignoraremus cx quantis miicriis efiemuslibcrati&extradi, Quantomagis cnim fen- timus magnitudincra mali noftii , tanio magis dcfi* deramus&cxpetimusremcdium, &c6magiscrga Deumgratifumus,quia prsebuitnobisrcmediumad'» uerfuspeccatum.^.QuiaconcioneLcgisficpr^ppara'. tio ad concioncm dc gratia: alioqui fequitur fecuritas / carnalis, fitquc confolatio inftabilis. Hinc patctjCOg- nitioncm»miferia? noftrarnos potiflGmum haurirc ex Lege, ac prcinde inchoandum eflc a prs^dicationc Lc gis, ficuc fcccrunc Prcpht t;e & Apofloli ; idq-, vt dcii- cianturconfcientiwie&cordacoramDcOjacpra^parcn- tur ad poenitentiam , & ad recipien dum. Euangclium. Hoc nifi fiat, rcddcntur homincs magis fecuri & con- tumaces,&porcis obiicicniur margaritg pedibus con- culczndse, Cogmtio Lihevatlo ni$ n ecejfaria eji ad confolationem . l Quia bonum non ngnitum non cxpetimus , iuxta il- lud, Jgnoti nuUacufido. Imo inuenturo quoq-,,fiignorc- musquaIeilludfit,nonexpetimus, ideoq; noncon- fequimur. Immoilludipiumjquolibcrationemcon- fequimur, requiritagnitiohemliberationis. Errabis cnim in petitione liberationis , nifi fcias qua? & qua- Iisfit^&quomodoaccipiatur. Dcindejperfidemfi- nius PROLEGOMENA. f^ musparticipcshuius iiberationis. Atquj fides non cftfinecognitionc. NeceiFaiiaigitui cftagnitioLi- berationiSjtum vtconfequieampoffimus; tum quia inftrumentum iprumquocamconrequimur, nonpo- tefteltefincliberationisnoftra» cognitione. 2. Bo- numnonagnicumnonconfoiatur; vt igitur tc conlb- lerur, oporcet fcire quantum di qu?ile fic bonum illuci. 3 . NccefTaria eft Ijberationis agnitio, vc poflimus eflc graii; quia Dro bono ignoco gratias non sgimus^quip» pc,quod parui facimus; & ^fi volunuis vere eifc grati, cognofcimus& defidcramus omnes eius boni circum- ftantias. Libcrationcm cognofcimus cx Euangelio, i. Audicndoillud.i.Difccndo.j.Affcnticndo.&quidcai cxEuangelio: quia iJlud foiumprcmittic Liber«itJo- ncmcrcdentibusinChrillum^OporcetautcmdjIigca termodumLibcrationisobferuare,vcnoncumnorDi- nisdiuinicontumclia, &noftrofaluris pcriculomo. dumljberationis ipfi fingamusjautab aliisccnfiduni ampledamur. Graiitudinls cQgnlm neceffaria efl ad confolatioYiem • T . Quiancmopotcft Deofaceregraca , nififciatqu^ ipfigratafint^namvukcoli, &nosgr.uoscirc, iiori co modoquonos volumus,fcd eo modoquoipfcpr;e- fcripfic. N)fiigiturfciasqusei gracafint 3 nullamin- dcconfolatioiicmaccipics. 2. Quiaibiprknum eft vcraconfolacio^vbi eft gracitudo: nifi enim fis gratus^ nonpoccscibiappIicarcracriturafilijDei. Nam can^ tum gracis nobis oiFcrtur & applicacur: Gracitudincm aucem pr^eftarc non poces:nifi agiiofcas modum^quo nobis darbeneficia fua Dominus.3 . GracJtudinis cog- niciofcquicur nccclfario, quiacft pra^cipuus finis & fcopus libcracionis. In hoc apparuit Filitu Vei^ -vt deflru^ iretofera Diaboli,^,Yt fciamusilla qua? prar ftamus non i.I^*5'^« cfrcmeritum,fedcantLim gratitudinisdcclarationcra, Pro qua rc autcm gratias agi«?, cam fcis ce non clTc mc ritum.^.Ex hac gratitudine fides in nobis 8cconroIa- tioconfirmatur.Oi/W. Quodvlcrolcquitur^ idnon eCt 5t DOCTR. CHRIST. i, PAR5 cft ncccflc doccri. Scd vltro ncccffc cft fcquatur gra-» citudo.Nonigitur ncccffc cft illam doccri.Kfj^.Scqui- turgratitudolibcrationcjfcd modus gratitudinis noit item;dc hoc cnim cx vcrbo Dei doccndi fumus. Dcin* dc maior non cll vniucrfalis.-potcft cnim doccrijCiUod vltrofcquiturmagnopcrc^maioris&liorjscogni- tionis &confirmationi$caufa. Grautuclincm autciis cognofcimus.i .Ex Euangclio, quia ilhjd promiccit li- bcrationcm cum condit ionc poenitcntiar. 2. Ex lcgc, quia Lcx in fpccic oftcndit & dctcrminat fpccics obc- dicntix. Quonia«\ illa vcra, firma, atque vnica fidcli- lium conrolatiofcopus cfttotius do(5trinac Chnflianar.' & quoniam ad illam confolationcm h^c tria ncccifa* ridrequiruntur,Mircri^fciliccthomini«;,libcrationis. &gratitudinisconfidcratio: conftatha-ctria pr;eci- puasclfcdoiflrin^Chriftipartcs.Proindcdciisordi- nedcinccpsagcmus. «K.om.3.10 liL«.lo»27. PRIMA PARS. DE HOMINIS MISERIA- Vndctmmmifertam ccgnofcuf XLegcDei*. QuidanohisfofluUtlex Deti Iddocctnos Chrillus fum- matim.Mat.22.D///^^/ DcminH tHHyCX toto corde tuo^ ex tota anim w^ tuajix tota cogttatione tufi.y & ixomntbiu vinbtu tHi^^.lJiHd^HfnmHm&maxi^ mnm DE HOMINIS MISERIA 19 fntim wdn^citum. Scctindtm mtemjimile e(l huici JDiltgesY^oxmHmttitmfictn tetpf^tm. Ab tjlts du* «biu maniatvs tota Lex ^ Prc^hctiZpeKdefjt. Ntimh£comntaperfe^ef?rmrepotes} Min ime' . Natura cnim propcnfus fum ad ^^?^f^^i^^ odiumDci&proximi^- i-S Nttmergo Detu homwem itafraHum^ F.ph,2.s. perti-erft^m cofidtd;:} Tic.^j. Ncquaqiiam':Im6 vcro bonum,&ad imagi- cGcn.i.?i: nciH luicdndiditcum^ hoccllvcraluftitia & fGci.ie.sc fan^litatepr^ditum.vtDcumcrcatoremfuum g^.cor 5. rcilecomiofccrct.&cxanimodilit-^cict ,cum i^^.^oi 3.10 eobcatus inxtcrnumviuerct , jdqucadcum laudandum Sc celebrandum*.^ f^?ide igrtHrextfitt hac fuitsira htimandpra'' uita^} Ex lapfu &: inobcdientia primorum parcn- tumAdami &Eu^'':Hincnaturanoftraitacit hGc.5.Ro.f dcprauata^vt omncs inpcccatis concipiamur l^di^^^^^ 6cnafcamur' Ocn.i.s.^ A'a vero adeo corrtiptiftimm^ vt adbcne agen- dumpror^^tis non (imm idonei , cr ad omne vittHm vrocliPtes} Certernifi pcr Sp.S.rcgcneremur.'' Ann9n iqitur Dens homini tmptriam factt^ rjtti ^' ^^- 5* ^ r ■ f n - ci ^ ' Gc'n.6.f. aa eo fn te-^e fUgttety at4 ^ pr.tsiare non qtteat ? I o b. 1 4. 4 . ai , Minime^NamDcushominemtalemcon- i5.i^-»<^- ;ldiderat, vtcaprseftarepoftet.-vcrum homo, ^jr,. impulforediabolo^^^fuaipfiuscontumacia^ fe ^^"^^^y^* & ojnnem pofter.diuiuis illis donis oybauit. Ivfc^^itn 40 DOCTR. CHRIST. !• PARS JVmn ^Dem hanc contumizciam & defeElh^ ncm hominis admittit imfHwtam} Imovcrohorrcndismodisirafcitur", tum oKom.y.u. obinnatanobispcccata, tumobea^ qu2?ipfi «cb.y.iy, ^ommittimus , eaq; iuftifs. iudici o pra^fcntib. & 3Bternis fuppiiciis punit, ficut iplc pronunti- at .• jMaledtftpu omnts cfiti non ^ermanet in omnib* oDcut.»7» qmjcriptafmt in hhrolegis^vtfaciatea^, ^' AnnonigitHrDem eftmtfericorsi pExod J4.<5 Eflillequidem mifericorsP , vemmita, vt jqFxod2o.5 etlam fitiullus'^. Quapropterpoftulatciusiu- ^.Cor.^.x4' ft*^^^ y quod aducrfus fummam Dci maicfl:a- tem commiflum eft, id quoq; vt fummis , hoc cft, lempiternislcum animijtum corporis fup- pliciisluatur, V RI M J. InhacpartctraaancurtrcsLoci.* * I Vcfeccato, 2. DeCreadonchominis^qux facitadintelligcnduni locumdcPcccato. 3 DeLiberoarbitrlo, •Mi/^ri4«inoftram 5&noshabcre peccatunijCOgnof^ cimus ex Lcgc Uci^qua? a ncbis cx Jgit & rtquiricciu$ conrrarium quoc! in nobis cll . Nam propenfi fumus adodiuraDci&proximi , idquodcftipfum pccca* tum;atLcxamorcmDcircquirir. 'Latiiisautcmpa- tcr nomen miferiay quivn peccati, Miferioe nominc in- tcIIigimus«?<«/«wc«/^^,idc{l,oranepeccatum: ^ma^ /i/wfflr7f<;?5quodcompleftituromnesdcftruftionesna-. ^ turajrationalisjdolores, cruciatusjcalamitatcs. In fumma,/If^/*^^j»fa?Wifcompledituromnesmiferias, & ' * fcqucnti3pecc3ta,quibuspuniunturpraeccdentia.Sic pumcratio populija Dauidc fa^a , cil fimul poena & pcccatufls. DE HOMINIS MISERIA. #, Ex legc cognofci mifenamnoftrani, faris apparct ^ cx hoc Syllogirmo, cums uiajorcm propolkionem ic- cicat Lex ipla; MaUdiaiis mnisqui non pcrmatjet infet' Yytn.i^, t#. ft^aVei erproximidileflione . hiqui ilbtn dtle^ionem q^i^^q^ Df/ vocat Chr ii\usfrinmm c^mctximum mandatumA- Mat.2a.33. tcmconfcientia addir Minorem : Egononmanfiin omnibtis. Conclufiocfl approbatioicntcntia? Lcgis: Ergo fum m aledidus, I ca ex lege e^ agnimfeccati. Maiortamencftlaciuscxpiicanda i,Diciiur,i^i non fermanfcrit in fetfeffa dilettione^ &c. id cft, vt Chri- ftus expiicar, Qui Deum non dilexeritex toto corde^ex to» j^ ta anima, ex ivta cogitationey ^ ex omnihus viribus. Ex to-* tocirde) quo omncs aft'cici^*-' /ifrt^/W^e/Jtfi: cai ncmpcpatefado, Scbcncfacicnti fibi fit obiisatus: vnde fe Dcum noftrum Dominus vocat. V' Diiigsre iLm^nVehm c^cum agnofccrc fummum bo- num 5 & quiiicm fummum bonum nobis , idque iiaa- mare, vc ocRnia poiius deferere vclis, omnia pati, quam ab illo rccedcre,6c nolle cura ilio coniungi. nam quod ^i DOCTR, CHBIST. i. PARS. quod oprimum cft, id maxime expctis,6c cum co ma* ximcconiungicupis. cftcx diledioncDcibcnc vcllc &bcncfaccrc pioy/u mot 8i prcriLire ciomniaquc abi hcri luftc &-fccun- dumkgcm cupcrcs. ViUBhDsi ciifummakgi?, quiafumicur protcra obcdicncia,(]uippc cumfic obcdicntiaf caura.7:>/c/i»r dutem diUFrio Vetfrsmummdndatum » quia cfl fons aho- rum. Tonsep, i . qaia cft caufa impulfiua & cfficicns.i.- Quia cft firtalis cnufa aIiorum,quje cft, vr dcclarcmus amorcmnoftrum crgaDcuiTi. Hadcm raiicncdicituf Maximtimmandxtwn, i.Qniafinis cft aliorum omni* um mandatorqm, &totiusobcdicnti5:namidc6dc- bcs bcncfaccrc proximo, quia diligis Dcum, & vt ipd ruifum prcftcs obedicntiarn.2. Quia cultus principa- liscft 5proptcr qucm ccrcmonialcs legcs iafticut« funt,atqucicaopponiturcuIruicercmoniali, qui fic» bat proptcr hanc lcgcm m.oralcm. Obicft, SecHndumpr^ceptum eji frimofimile: Ergo pri* mtmnon efimaximum, Rcfp. DiUSfio^roximi diUfiioni Dei/tmilii e^. i. Quia prarccprum illud dc ^ roximo di- iigcndoopponitur ccrcmoniis. i, Quiaobcdientia primacft caufafccundje tabul;e. }, Quia violatiofc- cundj? tabul.c ;equcmerctura:ccrnaspoenas , ac pri- inaf.4. '^ia pcrtinccadcultum moralcm,quidclcri* birarin prima&fecunda rabula. $. SimiJis eft,quod ad cohxrcntiam: quia ncutrafinc alteraferuaripo* lcft. 6. Q^ia idem cft vtriufquc author. 7.Quia vrraq; inicgramobcdicntiam complcditur. Hinciampatcc '. rcfpon(ioadobicdionem ; krgoproximttse^ aqudndi*i Deo, e5r ^que coUniut . Nam didum cft fupra, Detim^o" lum diliges ex toto corde . S ^milis autem ejl proximi diU&iB diledioni Dci, quod ad genus ciilcus: diffimilis, quod adgradus.Efttamcncciamdiirimilis.i.quoad obic* fta. Nim Dcus & homodfucrfafuncobicda.i. qu3i- tenusdilcftio proximicxdilcftionc Dcioricur, noii concr^ DE HOMINl S MI SERIA. 4f concri.j.Vcidiftum cft, quod ad gradum dilcftipnis. Obicd. Sf cliU^iloDei e^iJHmmum mandafumErgotOiicIia Deiejimaiorfide . Refp. DileBfo fumicur hic pro lota o- bcdicnria,quam DcodcbcmuSsrubquafidcscomprc^ hcnditur, qux cilcaufa rchquarum oranium aftio- num. Nam quiaDcumdihgcrciubcmur, cumquo- quc prohibcmuroffcndcrc/ncmocmm dilcdum ife ofFcndic. Dileciio froxlmi diciturfecundum maniatum, l . Qu i ^ conrincc fummam fccundaf tabular: ficnim dilextrk froximum/ic^it te /ffur/fj nonoccidcs cum, nonilhno- ccbis. 1. Quia cx prima tabula, ncmpc cx diledionc Deijdcbcc o: iri proximi dilcdio: atqueira cxphcatur ctijim quod adduur aChrifto . jibijiisnimirum duobu* mandath fendere totam Legem» ^T 'Prophetas, id eft totam rchquani obcdicntiam lcgalcm , quje in Mofc & Pro^ phcciscomprchcafa cfr^oriricxdilcclioncdci &pro- ximi. Obied. Jn Vrofhftis efl etiam fromifftOyfeu doBrinx Euangelij: Ergo male '^idetut hic lo^ui Chrifius, Bj/p, Lo- quicur dc dodrina lcgah » non dc promilSonibus E- uargehj, quod apparec cx qu^rftionc Pharifxi^ quae* rcntis cjuodnam ejkt fracifuum mandatttm^non qu x prin- cipahspromilTio; idcoChri/iuscirclpondct adpro- ppficum . Hucufque tcndic cxphcacio maioris pro^- pofltionis. Nuncmmorpropoficiorcflac.-cacft, Mcjulegonon fermanJiinomnibHi, id eft,ncquc Dcum dilcxijficuco- porfcbarjncqucproximura.Hr^oWit/tfi/if^/^.Atqucica apparct rcipfa agnitioncm miieriar, coquc agnicio- ncm pcena» , quimifcri^ nominc concincrur^circ cx lcgc, id quod & aho argumcnco confirmatur. Lexpce» nAmoflendit quia obligat nosveladobeiienpiam^njel adfoe" TiAm. Sidnemsfr/e^atobedientiam» ErgookUgaiadposnam» Qfiin 5: lex prarcerca oftcndit cmnia malanobisaccidere frofter feccata. Itcm ollcndit Dci iufi:itiam,m3gnitudi- ncm, & grauitatem irje Dei aducrfus peccatum . Hinc jritur ftieJitQ, Vndtnam ft ftccmm^ cum pratfcrtim ^ Dominus «4 DOCTR. CHRIST. i. PARS. Dominus hominctn creaucrit bonum. & ad imagi* nem fuam. Adhanc qua^ftionem pertinct locus dt Teccdto, dtCretulonehminis, acdelibero arbitriQ,: quos rrcslocosordinc pcrfcquemur. LOCVS DE PECCATO. # Vxftioncs hic obferuanda?. 1 . Anfit^ vel vnde conBet ejpfecc^ tum in noblf, 2. jQufd/ttpeccatum» 3. SJuotnplexfi. 4. i)t4£fint peccatl cAupe. ^. jQfUietffcEIaJimieccati. Eirc non tancum m munclo,rcd cciam innobis pcc- carurTi.fcimus, i,Ex legnVel, hoc cil, collsrione noftri ad Jcgcm, confidcrando quid ea requirar, &: quid nos prajftjcerimus, Lex rcquinrintcgram&perfcd:amo' bcdicnciam 5 intcrnam & cxtcrnam. H.:nc veio in no« bis non inuenimus. Ob. QjioddocctmsiuHitihn extr^ rtos qi4.€rere , & msfeccati reos arguit^ tx eo habemtis agnim timempsccati: Sed EuA7igeliumiiibetde nobls dejperare, ^ atibiiuptidm qu^Yere. Ergo exEuangelhhabemm agtiitio* nempeccati, Re^. Conccdo nos ahquo raodo cx Euan. geho cognofccre pcccarum,fed non principahtcnHic cnim eft vfus Legis principahs . Euangehum autem prciefupponit quod lex pcobauit.-vidchcct nos effc pcc cacorcs, antequam ablcgct nos ad Chriftum. Sic cti- am fcienti^ fubalternGS a fupcriorib.fumuntfuaprin- cipia.&non probantcscacx iisprocedunr. Deindc Euangelium in genercnos arguit tantum pcccati.* fcd non in fpccic dcclarat quid, & quae finc pcccata. Hoc autcm cft principale & proprium Lcgis officium: idco non ponimus cxclufiaamjquod cx fola lcgc fir agniti6 pcccati. 2. Scimus innobiseffcpcccacumcxlcgcna- turah, fiuccx iudicio confcicnti^ quodcftinomni- bus. 3. Exteftimoniisfacr»Scrjptura?.vtPfalm, 14. & jj.Ifai.y^. 4. Expaois&nQifcriispeccatumcotf* fcquentibus DE HOMINIS MISERIA. 6s requentibus.f.Exconcionibus poenicend^. Ha?cau« cefnquxftio ponitur.i, contraLibertinos i.vcficcx* crcicium popnitencia?. Atquehic non quxricur, an peccatum fic in aliqua re, vel in aliquibus hominibus/ fed ,an fit in omnibus hominibus peccatum« Cumque fine huius rei cognitione, nec fuus honor Deo tribui» nequefalusnobiscontingerepofnt; vult Deus natu- ram 8c caufas peccati & poenat um intelligi & inquiri» Sed quemadmodum deipfa origine generis humani: ficetiamdeillius corruptione & inltauratione nihil certf hominesnoueruntexcraEccIefiamt qua? voce diuina dehls tantis rebus eruditur.Ideoque errantphi* lofephi de ipfa peccati difinitione, dumvel externas tantiimadiones, velconfilia& cupiditates cumho- nefta difciplina pugnances iudicant peccata efi^e: non aucem prauasincImationes&afFcdus, ignorantiam, crrorcs, & dubitationes de Deo & ipfius voluntate: & breuiter cum legem diuinam integre non intelliganr^ fieri non poteft^quin multa maxima peccata pro pec* catisnonhabeant. Errant 6c de caufa peccati^quoj cum defeftionem diabolorum aDeo, & fedudioncm acdeprauationem naturashominumin primisparen* tibus ignorent, exiflimantnon cumhominibus nafci peccatum, fed fingulos per ^statem fua tantum volun* teinilludprolabi. Errantdeniquedepeccati effedlu, cum & poenas ^ternas ignorent^&iramDei horribi» lem aduerfus peccata, ne quidemverbo Dei de illa edo&i,fatiscogitarepofIint. Romy. Cufidhateinmn nofiimjmfilixcUxlfietyTS^pnconcupifcet, Ioh.i5. Sptrhia Jknfius arguet mundum de peccato , ^uod mn creduminme^ Pfal. f o« S^uii cogmjcit vim ine tutei vt timor tui^ ha ^ watuA. S^riD V EC C AtV M sir, Onuenic inter omnes , peccacum effequiddam 'Dco difplicens » contrarium iuftitiar» & poenas E comme* 66 DOCTK. CHRIST. i . P A R S. commcrensjiuxta clidum.Pfal.5. ISl^nD-eus^uutmsini^ qmut$m tu cj>^ ^c . Vt igicui: norma iuftieivr efl volun- tas diuina : fic e contrario qujd pectatum fit^ non ali- unde, quamex eademregula vic;B & :a-:;./. Genusfeccati efl: defeffus : Itera , Inclinatio vel afilio. DefcF^M autera nommantut, inmente, ignorantia ^ du- bitatio de Deo ^^^eius voluntate: gi^incordej friuatiodi* leBiohis Dei ii^^froximitUtitiain Deo , ^ ardentis defide» rij acfiiidij obtemferandi Deo^ecunduni omnia iffius man* data^^ omiffio aciionum internarum ^ extqnarum , ^«,« legediuinapr^cipiuntur , Vc\defe&us e&^hicnzia , i. IndinatiGnumbonaruminmente, 2, ^gnitionisDei.^,Mo^ tiium adobtemperandum Legi Dei. 4 A&ionum internarum» qua in Lege requirmtttr,^; ,jBionum externarkmy qua iUotf fe^uuntur . Inchnationes autcm prau^ dicuntuvycontumaciacor' dis ^yoluntatis aduerfus legem Deiyftuecontra mentis iu-^ diciumde acfinibm honefiis & turpibus: fiue pronitas dc frofenfionatur£ adeafaciendx,quie Deus frohibet , quod malum nominant concupifcentiam , Vel, IncUnatio fraua, eft quaUtas,qiiam fecjuituY aSlio^ita videlicettVt etiamfiaEiu mndum velimusfacere qua Lex frohibettVelimtis tamen in» clinatione, QuodfeccatimP^tdefeEiu^^frobabitur inquafli* me de peccato originali • jQuod feccatumpromereatur atef<^ nasfcenaSyfrQbabitUT in qu^fiionc d( eitiS ejfeflis. . .1 Viferenti^ IJE HOMINIS MISERIA./7 l)ijferentUfeccau effy fugnans cum lege Domnf/ Troprium^reamfacjens creaturam irg deiatern^,\l cnim feccatidijferentiajpecificaefty pugnantia aduerfus kgemi/tc froprietas efiilli necefiario adhierens,reatw^ perfomcfeccanti^^ hoc e^ obligatio adposnai tcmporaler ^ xterna^^ q uejJe ir^ Deiobnoxios, Po- ftulat igitur Dei iuftitia crcaturam rationalcm a Dco damnari &puniri5quandocunque cum Icge ipfius non congruit,fiuc volens , fiue non volens, fiue fua^fiuc maiorum culpa deprauata fit.Tanta enim& tam inui- olabiliseftDcimaieftas, tamummalieft inpccca- to, vt fatis fitj ad iram Dci in totam pofteritatcm irri- tandam,vniushominis aDco dcfcftio. ObitB.t. Vanx nQnfmifecc- riginis, Rejp.ad ameccdens, i,BonaefinattirayCc'ikct antccorruptioncm. Omniaerantvalde bonaqude fecerat Detis,!, Rtiam nuncnaturabonaefi, quodad fubftan- tiam, &quatenusaDeocondita ; non autem quod adqualitatcs, &quatenuseftcorrupta. Maia i0a non imitatione tantumatirahi^ fed nobifcum nafciy dum e)C primis parentibtts natttra vitiofa in totam pojieritatem propagatur, manifefte doccnc h.^c tcfti- moniaJob. 24. iMiis dabit mundum eximmundo, Pfal.f i , Ecce ininiquitateformattisfum.loh.i, ^uinonex fangui* ne,neque ex voluntate carnii , neque ex volmtate viri , fed exDeonati fiinr,Kom, ^, Vervnms hominempeccatumin imnc(Hm infwit , ac per peccatum mrs , & ita in omnet E iiij hominu 7* DOCXa. CHRIST. i. PARS. homlnes mm tranpit , eo quodmnu feccauemnt, £c cap. 7. Scimtuiegcm eljefphhualem: Ategocatnalisfum^ven^ ditus vt fubikerer feccato» £ph. 2. Eramus natura filij ir^.ficutdr cateri. Dcniquc cum&infantcspcccato fincobnoxlj, vnde&moriuncur ^ & baptizandi funt^ ficuc olim circumcidebancur ; tlli aucem nondum podint imicacione peccare •* necclie eft peccacum iilisingenicumerfc, vcdicicur.Gcn. 6. Cogitatiocordis humani prauaefii fueritiafua, ftlcf.^S. Tranjgrefforem vocauiteabvtero» Obiiciiurconcrahanc(cntenciam:Primd,Si/?#cc4« $um ex maioribuf in fofieros frofagatur » aut dnima fecca* to originis contminatUy fer traducemixanima farentum deriuatur : aut feccato infeSia aDeo areautt ex nihilo ^ cSr corfori infunditur : aut qu^e fura creatftr i Dio » vitium contrahit a corfore cui vnitur. Sed cumjpiritualis fubfian* tia non infartesfecetur , «0« fer traducemfropagantur ani* fn£ : nei^ vitiofa aDeo creantur , cum Deus hoc faSfo fee* catiautorfieret, contra.quamdiffumefi: ViditDetuomniA qu^feceraty ^ erant valde bona : ne^ a corforibus depra • ttantur ^ fartim quodanimam furam i^ innocentem ctsme^ corpore coniungi a quo defrauareturt cumfine adquemhomo tft conditus ^nemfe ad vitam iritum vit^ . Sicuc autemcorporumetiam fubftantia, quamuis ex pa« rentumfubftantiafumitur, tamcnaDcocreari, hoc cft, formarircdedicitur, &hominumpariccr ac Di- abolorum pcccancium fubftancia? aDco confcruan- tur, ncquccamen propccrcaDcuspcccatiaut mali- tiapipforum autorvclconfcruarorcxiftic: ita&ani- inarun;»fubftanciam &nacuralesfacultaces , Dcusii* nuil & crcac,& priuac donis fuis : qu2e Adamo ca con« 4i(ione dederaCi vt cciam pofteris ipfius darec , fi ipfe iUa 74 DOCTR. CHRIST. i. P A R S. jllarcrincretvnon autem darer, fiipfe fua ingratitu- dine illa abiiccret : anima vero, fpiritu & lucc diuina dellituta, etfi ad appctitiones & operationes incli- natacft, tamenc^cael^, non ad tales appetitiones & adioncsjqualcs lex Dci requirir,inclinata : Atque» hac rationc indinationcs reditudine fua fpoliatsr, fua fponte exirtunt mal^ , & cum lcgediuinapug * nant: Defedusautcmilli in mentc& voluntate, Sc cordcprimorumparentum , quatenusaDco infli- gunturipfisj&ipforumpofteris, iuftefunt, pcccatia parcntibus & a fobole inparentibusadmiffi, poena: ; inclinationes autem his defedibus vitiatse, & ipfi dc- fedus , quia faciunt vt homo diuin *e legi neq^ fit con- formis, neque poflit cfTe, quatcnus ab hominibus, & fibi&foboli, pcccandoattrahuntur, &abipfis,&a fobole exi{lunr,peccata funt . Obie&,z, Quodnonhabent parenteSt nonpojfuntlnfo^ bolem tranfmhtere X 'Peccatnmortginaie in fmSfistoilitur: Ergofaltemhinonpropagantfilud in foHeros , Kefp , Vec* catHm orlginis toUltur in fanBls quoad reatum , hoccfi:, itavtremittaturipfis proptcrChriftum . Scd mance quoadvitium pugnanscum lege, Etficnimregcne- rantut fimul Spiritu fanflo , quibufcunque condona- turpcccatum : tamen ea rcnouatio in hacvitanon perficitur . Propaganf itaque etiam fanfti talem na- ruraminpoftcros, qualemipfihabcnr, nimirum vi- tiolam , defedibus &malisinclin3tionibusobnoxi- a m . 5"/ InflentyfaLtem ergo reatum non propagari in fobolem, Jtqmdem ab eo farentesllberati funt.Ke/p, Idnon propa- gari ex parcntibus in poftcros, quod parentcs natu^ ranonhabcnt: arcatuautcmeos non natura , fed, per.gratiam& bencficiuro Chrifti immuncs cxifte- re. Nonigituriuftitiamgratuitoimpucatam, fcdin- Juftitiam&damnationcm,cuinaturafuntobnoxij,in pofterospropagant. Caufavcro, curnoniuftitiam, fcdrcaturnpropagcnt, caeft , quianonfccundum gratiam, fed fccundiiai nacuram naCcuncur cxipfis pollcri DE HOMINIS MISERIA. y^r poftcri, neque carnali propagationi, fcdliberrimQ Deicledioni gratia&iuftificatio alligata cfljficutdi- citur lohan, i : Qjjl nonexfa7%gwne^neque ex voluntnie carnisy neque ex voluntaie viri^^edex Deo nat/funt. Obfecf.^^.NcquciUudKon^Ai.obaatlSiradix eflfan. cia^fanFiiermt ^ramk Sanditaremeninihicnon in- tclligicrcmifrionenipeccatorum &rcgcnerationem : fe.dhancpollcritacis Abrahamidignkatem , quod Deus propterfoeduscumAbrahamoinitum , fcm- percx ipGus pofterisahquosconuerterc, 8cYcraac- que incerna fanditatc donare conflituerit . 0^/>£7. 4..Diciturfandisparencibus .• Liberlvef^ri fanEiifunt, Scd Paulusineo loco, nequc omnes fan- dorumliberosremiirionepeccacorum donari, auta Spiritu 5'anLLO regencrarijneuuc fan6:itarem hbero- rumexcarnaHpropagacione, proficifci docet. Nam de lacjb ^ EfaHdt&imef^ amtequam honi aut niaUqiiid- quamfeaffent^ lacobdiiexi , Efau odio hahui, Eftigitur fentencia Pauli^ pioium parcntum Iibercs , etfi alccr parens infidelis fir,tamen iandos effe , quoad exccr^ nam fociecatem EccIcfix'.i.habendos cffepromcm- brjs, feu ciuibus Ecclcfi^ Chrif^ian^r, ac proinde cti- a,mprpekdis& incerne fan(flificatis , nifi incredu- Iicace3: impiecatefua alios fe cffe ipfi probentNcq; cxterna aucem, nequc inccrna fanditas ex natura parencum, cum neutra in ea reperiarur; fed vtraquc exgratuita mifericordia, & fofdcre, feu promiflicnc diuina/tam foboli quam parcntibus concingic. ObieB, ^. In ^uospeccaiaomni/m maiorum iranfeuntt Vtifcriores ftmt iU , in qnos tantum aliquorum feccata prO' pagantnr. jitfipeccatum ex parentibus tranfit in liberosy in poftremos homines omnium maicrumjnpriores tantum eorum feccata propagantur, qui antecef^crunt, Ergo pofieriores fung miferiores omnibvts alii^y quod abfurdumforet, ^ cum iuHi' tia Dei pugnans, Kefi)on(ioprima efi : 7<[Qn abfurdum nej^ in^ iufium fore , tiiamfipofieriores Dem hominesgrauius quam friorejfuniWtacmagndefirertt. Quanio 7^ DOCTR. CHRIST. i. P A R S, Quanto enim plura peccataagencre humano com' mitcuntur & cumulancur, tanto ira ipfius vehcmen» tiusaccenditur, &poena magis cxaspcratur. Vndc funcilla dida,Gen. 1 5. ^pndutncomplet^tfmnmquha'' UsJmonhaoYumy^c. Matt. iiytvemat^ufervotom' nisfanguis^iuftus^^c. 2. Priorum parentum peccatum tranfire Dcus finit inomnes poftcros , quoad vitium naturse & reatum , vt iuftitia: ipfius fatisficrec , & mi - fcricordiaefujeinFilio cxerccnd^, occafionem ipfc haberer.Rom,5.& 1 1 . Df aEiuaUbtu yerojtngulorumfec* catit dicit,/e vi^tare iniquitatemfatiis in filiis in tertia ^ quartageneratione , hoceft , cxiuflitiafuapunirc peccata paremum in poftcris, & tamen ex mifcri- cordia metas peccaco figere, vc non fcmper maio' rum peccata luanr, velimitcnturpofteri, nequefic necelfe malorum parentum malos, auc deteriores, autmiferioreslibcrosexiftercquemadmodum &«?/- fericordiam exercet in mille^mam generationem eorum qui diligunt iffum, & tamen eledionis fua? libcrtatcm re* tincti vc non fempcr bonorum parcn tum bona fit po< fteritas . Ratiodifcriminishuiusinteroriginale 8c aduale peccatum cft, quod iuftitia & vita a?terna non pcr poftcrosjfcd pcr primos parcntcs primum cft amifia^ Obieff . Jtqui Detis mn vult punire po^eros proptet peccataparentum,KefffA,Sdiicct^niC\ pcrfeucrcnt in iis, yr^^ i.Si parentes non acceperinc conformitatem cuiri^ Deo profe & pofteris, vcfiretinerenc,etiam&po« fteris retenta fic .• & fi amitcerent , etiam pofteris a- miccerenc. Hinc poteft intelligi,duabus de caufis De- um iufte in pofteris , &propriaipforum & maiorum pcccaca punire ; primum,quia parencum peccancium coca nacuracft rea : foboles aucem canquam pars pa- rencumeft, cumdeipforumfubftantiafiue maffa fic propagata. Nonpoceftigicurnonipfaeciameifcreai tarti poft , quam ancc propagacionem ex parencibus, niiifingularibcneficioipficomingac remiifio culpa?, ^uam DE HOMINIS MISERIA. 77 quaminipfls parencibus iam concraxit • Sccundo, quia parcnces acccpcrunc Dci dona communicanda cciam poftcris, calcgc, fi parcnrcs ca rctinercnt.* ^" 1 r quod ^ hiabiiccrcnc, atque amicccrcnt,cciam poftc- ri iis priuarcn cur. Ergo poftquam parcnccs iuftitia & gracia Dcifc priuarunc, non poiTuncimmundi mun« dosprocrcarcfedcorrupcos, fibique fimiles, acpro- indc rcos cam fui quim parcntum pcccaci, quia huic in fc propagaco ipfi participant, ci fiuc a^u, vt adulti, fiuc inclinatione confcnticntes, vt infantesjnifi fin- gulari Dei mifcricordia ha^c innaca ipfis prauicas cor- rigatur. Additum eft in dcfinitionc, qudih^cprauhasna" turafecutAfitJaffuminpYimis farentibns» Nam dcho» mine nondum lapfo dicitur, quod ad imaginem Deicre* dtus fHeYit,^ omnia^qH£ feceratVetu^ fuerintvalde bonas dc lapfo autcm & cius poftcris, OmnefigmentumcoYdis ^^" '7* ^ ^" htmani tantum efi malum omni tempore, Vbi fimul docc* * cur, cocam nacuram hominis, hoc eft,mcncem, vo# luncatcm & cor, & omncs facultates fic effe depraua- cas,vtnullas nifi vitiofas 8c Deo difpliccntcs adio« ncs poffint producere fine rcnouatione, iuxta difta, Rom .7. Scimtis enim legem effe (^iritualem: jit egocarna* lisfumjvenditus vtfubiicerer peccato.hem : T^ui enim quod non habitat in mey^d e/?, in carne mea, bonum . E t.8 . Ergo qui in carnefunt^ Deo placere non fo/funtMzit.y.^Non foteftarborputrisfruEiusbonosferre^ ^c. Ecquidemra- rio,curitaficrineccirc fit,noneftobfcura, Quicquid n.nonexadeadlegis normam congruit,pIaccreDco ^nonpoteft, fcdmalediiSionem&iraraDci a?cernam mcrctur, ficutdiclumcft; Maledi&us vmnis, quinon manferitinomnibuSy(juafcriftafunt inlibrolegis. lacob. 1. Quifcfuls totam legemferuauerit, ojfenderit autem $n vno^ ^j««iA.rfwr«r,ei;»c.Sednullahominumadio poft lap- * (iim intcgre eft legi conformis. Ergo nuUa potcft pla- ccrcDco.Minorhinccftmanifefta:qu6dlex inomni adioncrcquiritagnitioncm vcri Dci , congrucntem cum 78 DOCTR. CHRISTl i. P A R S. cumdiuinis patefa<5tionrbus,&huncfinem principa- lcm, vrverusDeusilla obediennacreaturse rationa- lis honorc afficiatur, ac tale ftudium obedicndi Deo, talemque dilcdionem D ci , vtomnia malithomo a- mitterc^cjuam d voluntate Deivel in re minima dif- ccdere, nequc vlia fit vel mininia atfedio aut cupidi- tas, autinclinatio, qua?arummoillo& ardentiflimo ' amoreDci.&obcdienriaergalcgemDciipfum auO". ' cet.i.Cor. 10. Omnia ad gloriam Deifacjte. Dcuc.'^.Z)/"/i- ges Vominum Deum tuum ex foto corde ts*Oy & ex tota men^ te^ & extotii viribtis tui^y<^c. Ncn rcnati autera in om- nibus fuis adionibus , neagnoicunc quidem verutn Deum , nedumomnia adipfius honorem referunr, autiprumfupiaomnia diligunt , fed abipfo auerfi ^ ipfius hoftes funt.Rom. 5. CtminimicieJkmiiS^YeronciU» atifuimu^ Deo •, ^c»^i cap.8 . Irttelligentia carnls inifHl* citiae^adtierft44 Denm. Nullaigitureorumadio, qua- lifcunqus in fpeciem appareat, ad normam diuing le- gis congruic.vt Kom.i/^Aichm'^ Quicqtiidnon eflexftdCy ^eccatum efl, Doftrina hxc de peccaco originis inEcclcfia tcnen- da cft. r . t// agnitio peccati flt integra.i, Quia Deus vultfcU ri franitatem noflramej^e tantam, vt ne obedientiam qtndem fer nosinchoarepojjsmuffine ipfius gratia ^ Spiritu Sancfo, 3. ytfciamus quapeccatain fanEiis fint , ^ qua difcrimina feccatoruminrenatis ^reprobis, ARwalc peccatumeflomnii affio internair exteYnapug" nanscum Lege Dei, tam in mente, quamin externis affiotii* ifHsi&omi^oeoYum^qUie Lex pnecipit : vt velle , cogitarij profequi^facere mala : noUeyfugerey omittete honajtem motus ^ paffiones Legi Dei contrari£, Hucfertinet illa dimfto , in faEii&omijfionispeccata, Secunda diuiflo Teccati. ALiud Kcgnans.aliudnon KcgnansMs^c diuifio fumpra eft ex K. 6,l ne tcncat ira- periura. Vocac ir &iVfm^/^, inquoquipcrfcucrar,&mori- »iCur in co^perit. jQuifacitpeccatum^id cft, qui data opc- i'Mpcccat&cum dc]cdazionc»e x diabolo efi ,Vhide fecca'» i. T^on feccat ad mortem.Naro eledi non in vniuerfum a Deo deficiuntjccfipeccenc concra confcientiam: fedali- quot inicia vcraf pietatis retincnt,quibus ad poeniccn tiam rurlusvelutfcintillisexcitantur^vc Dauid, Pe trus, Manaires.i, non peccatjfcilicct quatcnus cfl rc natus:pcccac aucemquandiuefl inhac vita,peccacc nonrcgnantc, &aliquando ctiamregnancc; quace- nus non ex Dei fpiritu renatus, fed adhuc carnalis cfl. Non cnim vno momcnto pcrficitur, fed in hac vita in- choatur csntum, in altera vero abfoluitur demum re- gcncracio,fiucrcnouatio noflriad imagtnemDci.Sic cnim ipfc lohanncs de fe & omnibus fandis in hac vi- ta pronuntiat cap.l.Si dixerimus nospeccatum nonhabe* te^nosipfosfallimus^^veritas innobis mnefi, Siconfti^ mmurpeccata nojirayfidelis efl^ ^ iuBus, vtremittatnobk\ peccata nofiray&c, Efligiturhaec fcntcntia lohannis, renatos fecearn qiiidcmifednonitajVtindulgcanrpcccato, aut fiali- quandocedancSc afTcnnanturmalis cupidicacibus^j, vcomnem pieraci« afFedu abiiciant,&nonrc(ipircanc.: Scmpercnimin rcnatis aliquid nacur^e renaca? ma« nccreliquum^quod, aucludam aducrfus peccacum»j| auc pQemccntiam vcram cfHcic ^ hoc eft, ad morcemc fiuccxitium arcernumpcccarcfcud Deo invniuer- fumdcficcrc, ipfos nonfinic. Atquc hanc confbk' tioncat DE HOMI NIS MISERIA. tt tionem tantifpcr habent , dum (e renaros effe fciunt, hoceil,dum&dem&bonamconfciertianircrincnc. ObieQn . Amirtipoced gratia ^ Spiii- tusfandusirenads, &fa;pc aaiicri, quoad ahqua doni, aliasplura,aliaspauciora: ctiamfinonamic- tant eum quoad omnia , Mancc enim in ipfis aliquod inicium feu velligium vera? fidei& conucrfionis, quod ciiamfi , cu.ii fuccumbunc maUs inchnationibus auc cupidicatibuSjicaopprimicur&obfcuracur, vt nequc ab aliis agnofci, ncq, ipfos de gratia Dci & fahuc lua iopr.tfeiiiiaconfirmarc poffic ; tameneosaDeo& agnita vericace in vniucrfum deficere , & propoficum ample«fiendifidemeritumFilijDeiabiicerc , non fi- nic. Sic D&u\dpixc:iim}?U\,^i,Cormundiimcrear/iihi Vetu: ^ Spititum recium innoua tn vifceribvj meis^ ^c^ Icem, Vycdd?mihigaudiu7r»falutlstuje^ e^c, Amifcraci- gicurmundifiamcordis, re(Sicudinem,& nouicacem ^'piritus 3& gaudium falucis, qu^e fibi rcddi a Dco pc- tic* &camenhisnoninvniuerfumcarebat : alioqui cnim non pcciuiifec , ncque cxpedaircc a Oco hanc refticucionem. SemenDeijhoceft, verbumDeive- ramfidem&conuerfionem in ele(fliscfficiens, ma- ncc&nonemorirurinrcnacis,quoadconucrfioncmSC pctfeueranciam finalem , vtcunqueance finem (^- pcgrauitcrlabantur. r. loh2n,i,SifuiJfentexnobis,per* manfiffent vtiejue nobifum,<^c, Obizdc.^. iionpotejiarbor bonajru^ns malosfem.ReJp. Scilicec>quatenusbonacft . Sienimfimphcitccbona fir,oaiacs fru.flus cius funcboni:idquod in vica coelc- fti fucurum cft:fin vcro partim bona , parcim mala ficj talcs etiara func fruiftus, vc in hac vica cxperimur. F Diduro %t DOCTR, CHRIST. i. PARS. Diiftum eft yommapeccata ejje fuantttuta mortaliaX^f^ ponuncquidam huic icntentise didum.Pralm.^i.Cow* , ftchuTfeccata mea VQmno^ ^ lu remiffliprauitatempeccH" umei.Ei Proucrb i/{,S^pisescaditind{eiufim^^refHrgit^ erc.Inde colliffitnejseahc^uapeccata^quf committentesmji nent i{e venias in iudicium cum feruotuoy^c. ObieSf^iMvith.^.Qulcunejne irafciturjratri ^no temere^ tenehitUY iudicio: jQuicunque yero dixerit fatrifuo, I^acha^ tenebitur confefiu^quifqifu autem dixeritfatuestenehitUYg$ hennaignis, Indc condudunt^cum Chriftus ipfeftatuat gra d:f4 pcsnarum irfeccatorumt itaytexhii tantumterthmi-» mtur gehennanjireUqiiii vcroduohtu, tantimfotnastem^o-' tales^ effequiedamfeccata minora^quam quxfupplicioieter^ f2o i^;^«^//<;jr,Sedrcfponfio cx ipfis Ycrbis manifcfta cft. Chnftum non loqui dc iudiciis & poenis pol:ticis,cuni nominatiudicium &conrcirum. Ncquc enimdc poli- ticoordinchic agit/cddc vcralcgis dimnffentcntia, Stdciudicio Dciaducrlus pcccataintcrna&cxter- na,contraPharirxorunicorniptelasdifputac. Ncquc poeniscorporahbusa magiftratu punin poifuncautdc ; bcnt, vel gellus accrbitatcpj ali cjuam auc contempti fignificantcs, vel affeftus vitioi?, quibus non acccdic i conacus afficieidialiqucminiuria.Tcrtioautcmloco gehcnnam nominans, non cximit rcliqua duo pccca- ci gcnera a?tcrnis poenis , fcd tcrcium atrocius a Dco puniEUoi iri Cgnificac .Ob.j. DE HOMINIS MISERIA. % Ob. 3 .Matth.1 2. Omne peccatum e5^ h/aj^hnmfa rmit^ Utm hommibits , biafphcmU -vcro in SfiMumncn remt* tctury^jc, Hinc cliccrc so\vi^i^cv^(fAamfetcAta in hoc feculoyquiedaminfutmoy hoc efiy infr^Ygatorio^quadam ver» fiunqmm remittiy qmrum hac mortarnryilU veviaiiajjnt fua naiura. Scdprimum, nequchic ncqueahbi Chridus doccc,qu2!dann pcccatarcmirriinfuturorcculo.Ofa- nia enim a]iapcccatn,non quidcm ki facuro dcsr.um, fcd ramcn in hoc fcculo rcmuri5& hocloco vuh Chri- ftus,& ahbi Scriptura docet; qiua non remhti pccca- ta, nifi pscniccntiam agentibus ccrrun) cft , Peccatum vcro inSp, S.non tantiim infaniro, \iiA etinm in pn^- fcntifeculorcmittincgatj vtveniaf negaitioncm fig- nificantiiis cxprimar. Secundo, fiue in hoc, fiue in fu- turo feculo rcmilTionem dicant fieri , tame»i non cx pcccati naturafiuc prauitatc, fed ex grntuica miferi- cordiaproptcrChndumeam fieri, irrfmotum manct, Quod i\ aucem omne pcccatuin eft tam graue, vc noa nififanguincFihj Deipocucritexpiari,fine dnbio hn^ guincm illum afficiunc contumcha , qui pcccaium a- liquodficcxccnuantjvcpcenamoptcrni^m , cui mors Fihj Dciaequipollec, illud mcrcri ncgcnr. Prxrcrca, vel ipforum confcfiione muka funt peccata morca- lia^qu.^ tamen m hac vica rcmictuntur. Auc igicur h^c OmniaveHaanafurafacianc vcnialiaoporcec, aUtC/C hoc loco peccari lcuitatem reniiiTionis caufam eflc nonprobabunc. ^'''' Obie^. ^.KoxiA . I , Valam tfi ira T)ei ica lo^ aduerfm om- hem impietatem^^f^c.i .Cor.6. ^nignovatis inmfiot mn ([p^, beikmditatempo/seffi^ros, Ex his atqacfimihbus focis Colh^unZf cumpeccatamortabaftnty qzt:f excludunt hcml^ iteskregno Dei:id vero mn o'nnra peccat^ ftciant . 'jfje qu,t^, iam feccatafuanatura non ni0rt.tii4.Scd pb.K conc!:?';^i:nt quim fcquicur. Elfc caim qurd »m veniaiiu non dubi^ um cfi::fcd pcr gratiam remitccntem peccnta,qac non icccdcncc rcaiiflioncfiac dubio arcgno Dci hominc 3 cxcludcrcnc. i »■1 ^4 DOCTR. CHRIST. i. PARS. Obic6^. 5.1. Coimih, ^. SUmm opH4 arferhy detri-m fnentum fatietm- : ipfe tamenfaltiia erit , fed quafifer ig* mm, ErgOi inquiunr, e^uadampeccata in ignem ejuidemi id eft , in aiiquam pcenam^ fed mn aternaWi homines mergunh IdctiamnondenriturapcccaiiconccdJmusi, fcd dc condonatione, qu;^ contiiigir retincntibus funda- mentum, cjuod e(l Chriftus . Nam ligna & Aipulas fundamentofuperftrucrc, hocelt , nopncceflanas quxftiones, humanasopiniones&tradinoncjkveibo Dei afiuercjqux (*epc fchifmatum in hcckfia, faepc idolobtri^e & crrorum occafiorcs funt , non tam lcuc peccatumeiljquamiJlijqui hocfaciunt, cxiilimanr, fcd maledidionem ^tcrnam meretur,nifi fiacremiflio propterFili{5m Dei,vc Apoc.22.docctur. Obicd.6.Hcb. 5:. Vontifex afsumftn; exhomlmhj^et^ , ejuemadmodum pro pcpnloy ita cHrfrofiirfo offerreMic loc uf i nequaqunm pcccara faccrdotis pcr fe fiijc narura lua fcd proptcr vi^ftimam Chriftijpcr facrificia rypica fig*^ nificatam,eircvenialia docet:acproinde fcntcnriarai aduerfariorum funditus cuertit. Nam fi omnia pecca ta facerdotis ctiam iufli^coram Dco canta funt,vt noni nifi mortcFilij Dcipotucrintcxpiari,necc0aiidfcquiii tur, ea mortcm ^cccrnam fua natura mcreri. Obied. 7. lacob. i CppiditaspofquamconcepitypA^ fhfeccatum : feccatumvero tonfummattm gignitmoriem,\ Htc , inquiunt , Jnioh-M aiiudfeccatum confifmmatum ej^ti dicity cum videtii et volunta^ deliheram fraua cupidhatk confcntit : aliudnonconfummatum , qi.undopeccaturfint deliheratio ne \ ^ feccato demum confummato trihuit ^ quoA mortemgignat, Rcfpondcrousnon valereconfequen* tiam, quiapropiiumpluribusfpccicbus , cum vnti fpecieirribuitur, nonfequitur ab alia rcmouendu cfTe. Diflinguit enim lacobusfpecicsfiucgraduspcc^ catorum, Originale vidclicet&adualc; 6ipofladUfi alc moricm confequi dicit ; non quia poft originalc nonfcquaturroors : fedquia adualcintcrongina-i \ h oeccacum & uiorccn)| can^uam huiuscaufa & il liui DE HOMINIS MISERIA. 9f lius cffcdiJs, intermedium fit, & niortcm fiuc poenam peccato orjginali iarn attradam cxafpciet. Ncquc degradibus poeaarum principalitcr, (cddccarumo- rigme in nolir^ie natura?prauitatc quajrcnda doccr. Oh. S, IsLC^. In multis labiwur, Hfncprobarevolmt.iu^ ^orum peccata effe veniaiia, quia vc/in fauca^velmnulU niortaIialabuntm-:gid illlud ficut ad pleraq; (uperiora re« rpond. peccataiuftorum rctinenrium aucaccipicnii- um fidc iu(ticiam,cire venialia, non natura,red graria, Ob.9. Deu4 non efl crudeli6 ifed miferhws ^neque leuU in mmore^fed conrJans, Ergo nonpropter quodui^ leue peccatum iudicAt hominem ejfe dignum ateynisfuppliciis» Scd fingunr pugnarc ludiciumDci depeccato cum mifericordia: quasnonpugnanr, (edoptimc conueniunr. Sic cnim Deusc(tmiierJcors,vtfitctiam iuftus.Po(tuIaf autcm Dcdulhtia, vconmcm ctiam leuifrimamfijinuminis odcnfionem oc comcmptum :?tcrna damnnrionc dig- namiudscet. Hoc de pcccato quouis iudiciumnon toUir ratrcricordi \ &- amoris diuini con(tancia, fed fa- tise(tadeampr3eiiandam&declarandam,percunti- uminccricunon gaudere , ciufquctcnificandi caufa omnes ad poeaiceiiciaminuicare , & poenitentiam a* genribus peccata,que pcr fe digna crant seterna mor- tCjCondonare, lior cll, non in peccantibus, fcdin Filio proprlomij^oincarnem y fupplicio iuftxtia?fuje (atisfaci- cnte,punirc atque cxpiare. Ob, ro. Match. ^. QuifquU foluerlt vnum exmandatli hifceminimis^ ^c.hocfic inrcrprctantur, qiiod quipec* cando fimul ^ docerdo legi aduerfatur, is regnoDei excidat^ mnautemcjm docendofHbfcribitlegi^ et(: leuiter aiiquanda ' c$ntra^cfU^mdocetyfaciat,Scd primum antichcfis quam td d i c C h ri (^ u s ; j^ifcjuis autemfecerit ^ docuerit , i/ie fnagntis vocabitur inregnocaljrum, innuit Chri(^um ia ipriori membroorationis intelligereeosqui foluuntj ihoceft violantlegem quamdocent, vt fic fententia; i Etfi quis benc docuerit, & tamen violaucrit vnum cx iftisprdsccptis^qua^Pharifxivocant minima^boc cftj W F iij %% 8^ DOCTR. CHRIST. i. P A R 5. txpr^ceptis Dccalogi, is cxpcrictur ha:c prarccpt^ adcononminima, fcdmaxjroacfrc^vciprcminimus, jd efc nalio loco fic fururus in rcgno Dci. Secundo, c- tiamficoncedacuripfis^quodinvecbisChrittijyScflfocf- reSn idcm 4Uod contra kgcm doccrcmcquaquam ta- meniadecoljigi potcric, cos tantum forc minimos inregnodeijQ.adocendo6c peccandolegcmfoluanc, &noacosciJam3 quitantumpcccandoa nonauteni doccndo.ixnriopriniaeilinipfisChnttiverbis : quia minima raandata vocac pcr mimcfin ca qua? func ma- xima,Sd quorum violaticncmfiucfad:is,fiucdodrina» fiue vtrcquc adraillam , Dcus cxclufionc e regnofuo dignatn judicac, etiam aduerfariorum confeflionc, hoc c&y tucum dccalogum cucm Pharifei poftponc- banc fuis traduionibus . Alccra eft in iis qux Chriftus fubiungit: Vku enim vobls^rJft tihundaimn ijf-pra iufliua flus qiixm Scvlharum (Is* Vhanf^oyum^ vosnequaqi^am in^ grsjiir/osejfeinregraiyft ccelorum, His vcrbis docecChri- laiSjlongc aliarniulltciara lcgediuina rcquiri, quim PiiarifsEi cxidmiabanr: & caquoqueelfc peccata tara grauia, vccxcludanchomincsercgnocaIorum,quae Phirifa^iaucprokuibu5,3ucpronui]ispcccacishabc- banr, vt i.^Afi:i iemere l?am,d;c€re ei Kacha , ainfaiue: la- borarc prauo affeftu, aut cupiditatc vindi(^.^, &c. Namctiainhrc dicic cffugienda eire, figchcnnam cff;.in;crc, & Filij Patris nofrri coeleitjs cilc vchmus; i- taque inquit/ J^itwiqueajpiciimulieir/my vt (oncupifcat ^am^ i^:ni ndultcrattit eam.in cordefuo, Ec i . loh. 3 . ^if- ^iU odif fratrem fnmn, hamkldaefi: ^ m^is ntiUiim homici^ dam habeve vitam aternam inf manentem, Ac proprerca nontantumgrauiora , fcd ctiamlcuiora peccara ha- benres, nonnifiimpucara ipfisChrifti fatisf^ftionc, morcem a?ternam poffunt cfFugcrc. Vtaureou hanc icntcmhm^qnodomniapeccMtaperfep^ ^e natiirafua jint mortaliayhoc efl^ mortematernam merean^ tta'ymm]jrigoris accufant aduerfarij: (ic ^ alteram, qttod vU delicet agentibns (aniSMimfi^np vmdfa, quafua natuxA fm§ DE HOMINI5 MISERIA. 2f funtmortdla, tanqtsam nmh lenem ^ iufiitiaVeirepug^ nAnttm reprehendmticum quod mortale e^^fro venialihabe^ re 5 fugnet cumveritate ^ iufiitia. Sed cxpedita cft rc- Jponfio, DemTifinaturapcrcnti'pcdatur,omnepcc- catum aetcraa mortc dignum iudicarc; vcniam autcm nulli darc nifi cx gratia proptcr filij fi.a Mediatoris in« tcrccflionem & (atisfadionem. Tertia diuifo Teccati. ALiud pcccatum Comraconfcie/Jtiam, aliud non contr^ confcientiam cft, Conna confcientiam committitur afc'i<- tntib. c^ 'voleutibi^, Sic Dauid & Petrus peccaruritrnon tamcnfuit rcgnans peccatum Pctn. Orui^iproteneaef' i^^^, 22.3»» ciatfidestua,Ncc fuiipeccatum in Sp.S.quia amabac Chriftum non minus cum ncgabat, quam cum flcbac, licccproptcrmctum pcriculi non potucric excrcerc illumafFtdum. l>(on comra confcientiam ejlyquod velnonfciemes velmlen^ Us committimus^ve/ quodcommittitur a fcientib,voluntatem Dei, feccatumaqnofcentibuf ^rdepioramibns , fnd id euita* re non valentibMisi fijnt pcccata originalia,omififionis, ignorantifjinfirmitatis.Multa omitcirous bona,aut fa- cimus mala, fubito viifti infirmitatibus. Talefuit pcc* catum Pauli. Quvd nolo malum^ hoc facio-.non egofacisyfed feccatuminmehabitansl^novdinz\x\f^cc:iii\xmi\x\ic\u('* dcm perfccutio. I^torans^mc[\xii^feci^froftereaT)etume$ miferttu fy?.Itcm Pctrus fciens qu3dcm,{cd non volcns, abncgat Chriftum: ideo flet amare. jQuartaDiuifiofeccatL PEccatum aliud cft remtffihite, almdirrem^ffibHe. Rc- mifliibilc cft omnc pcccatum, cuius aliqui homines agunt pGenitcntiam,& vcniam confcquuntur. IrrcmiP» fibilc cft agnitf vcri.tatis dc Dco ciufquc voluntacc & opcribusdequaconuidaeft confcicntia, cx confilio fada,negatio,vel oppugnacio, cuius ncmo vcniam confcquirur, quiapunituri Dco dcfcrtioncac cxci* tcatcpcrpctuajitavcfic peccantcs, nunquam adDc- tJmpcrvcranipQenitcmiamrcdcanc, ... v^) Fiiij Exdufi «S DOCTR. CHRIST. i. P A R 5- Exclufi autcm a poenitentia, etiatn a remiflionc pcc- catineceffariocxcludunrur. ChnihJs.Matt. iz. hanc fpeciemnominac peccatuaifiueblafpheiniamcontra bpiritum Sanduni, ciim inc]uic.' Vrofterca dUo vobpsy quoduis feccAthm li^-hlaQihcmia, remJttctJir homriibtis i bUf* fbemiavero in Sp,S. nonremittctuY h^minihti^^ e^c . Pec- catumauremin S. S. nonidcodicitui, qu Hcb €» fQYcvSy non dcnuc) (ad:os ^fcdredeumesadvomitum ^r ^'^^^^*** moltit^brum dkunt , atcjue adeo terr^ imhrem ejuidem imbi - hemi confetunt, fcd pro fruduopcato fjiina^s c^ tribulos j^/g^irw^/.Hgccaimvcrxfiuei&conucriioninoncom- pctunr. '. QuartOj c\ his qua? difta funr, apparer non temere frontiTttianlrm afefCjui contra Spiritumfan^fmfeccent^ ac von m/ta poferiori de hoc peccato ^udicandnm efie^ hoc cl r, poilquameos, qui vcritatem agnorcebanr,leq;con- liiclos de C2 tiTc fatebantur^cx eius odiocam perfequi &:contumehaafficerc, autinodjo& contumeljaad-* ucrrus cam ex hac vita dilcciliilc cognouimus. Ratio manifclta cu^quia no^ cordiu infpcdorcs non fumus^ Siobiiriatur^quod i. loan. f. dicitur. Efipeccatum^ m mortcm.* nonpro illodicovt roget, ^ipropeccantibtis ad mcrtcm non vult arari: necefieell vt nos eos difcernere ah 4-« ^*ftf^c^/va/i^;Kclpondcmus3 lohannem non vniucrfalir tcr prohJberc, nepro efuoqitam/tc peccante oretur: fcd tum ,demum, quAodo vcldiuino teilimonio, vel manifc- iftis argumcntis & profeflionc pcccantiumid conftac. Anccquam vcro hoc cerEum& manifcfturaeft, om* nium conucrfionem a Dco peterc debcmus , & ci quantuminnobiscftjftudercjiuxtadifta i. Timoc %% Adhorcor antc omnia, v( fiani; dcprccationcsy prcccs ft DOCTR. CHRIST. i. PARS. frecej,po[}ulanones^ grattaruw aEiUnetfto quibuftsk hom^" mbu.5, 2. Tim. 2. Seruum Vamini non oportet pugnare^ fed flacidum ejJeLtga omner^aptnm ad docendtimttoieraMem ma^ losicumlenitate eYudiemem eos ^Hicontrarioanimofuntaf^ fetfi^ ecquandodet ei^Deii^ 'vtrejij^ifcemes agnofantveri" Mem, ^elapfi excHaboliUcjueo ^aqtiocaptiui tenenttw^ fnemis fartitatem recifiantyadprce^andam illius volumatemm Ma t . 5 , Vrecamini pro iis qut vos infefant, ^perfequuntkf Vos, Aft.7. Domine neftatua^ els hocpcccatum, Si in(xCi:uY,fcfuturum ejfc, rt precatio noftra diuina yo^ tuntatt aduerfetur , fiignorantes oyemu^pro iis , qui in^pi* rmtmfanfffim peccant: Expcdita rc/ponfio cft. orari pro illiscumcohditionc, qua voJuntaccm & voranoftra confilio Dci fubiicimus, vr conucrtar & feruct aducr* farios vcritatis^fi (anabiles finr.Tcprimac autcm & pu- nist eos, Ci non fanarc ipfos dccrcuir. Eadcm rcfponfionc hoc argumentum diluitur : pf euibus oranditm efi, ij non habentpeccaturn irremiffibile. Pro cmnibu^ eft orandum . Ergo nulii habent peccatum irremijji'' iile. PrimoncgaturMinor: Quian teftimoniodiui- no , vel manifcftis argumcntis & ipforum profcflionc conftetcosabieftoseflcjfiuc inSp.fandum pcccenr, fiue* aJfoqui non aganr poenitcntiam : non cft pro ipfis orandum.Sccundojncque Maiorveraeft. Sienimig- noremus, an in Sp. S. pccccnt, aut a Deo abicdi finc nec-nc, pro illis oranHum eft, fed cum ea condiiionc, fifin c fanabiles. Exhisctinm quxdifta func, rcfpondcturad hanc obicft. Cui meutuendum eft^ ne habeat peccatum trremif/t" bile^ is nuncjuam poteft ef^e certiis de remifjtone peccatorum f^ vita aterna: jitfteft aJ.iquodpeccatuminemifJibile^ quod etnteftnem vit£ admittitur^ nemo poteft ef^e Kertus ,fe non h^* here aut habitu^um talepeccattm . Ergo^ aut nuUum tate pec-^ catumeft^ aut nemo degratia Dei ^falutefua certw e^epo^ ufi. Mmorenimfalfaeft de credcntibus . Namhi ccrtoftatuere debent, fcnequchabuiflc, authabcrc pcccacum in Spiricum fati&um; c^iznuUitcQndmnath ^/1 DE HOMINIS MISERIA. ^j #/? hk^qmfunt hChYifio:T\tcyi\<\\x^vci habicuros,quiafl» ues Chrtftf ex manu tJus nemopotefi rapere, 'Peccat.^m in Sfirittm Sanffumy (ed propter adh^rcntia pcccata f^ DOCTR. CHRIST. r. PARS. pcccaca damnancur. Non autcm fequitur, quod rcli* quumeit boni, propter imperfcdioncm 6c defedus at)iiciendum auc dedruendum .• (cd potius foucndum, augendumjSca malis, quibus contaminatum eft, rc« purginduin cde. Ncccllaria ciligiturdilciplma, cri* am innonrcnatisjproptcrmandatum diuiftum,prop- tervicandampoenarum acrocuatemiqu^fcquitur di- fciplinr violationem: piopicrpacis&iociccaiis hu- manjeconucrfationem/proprcr aditum adconucrfio- nem,quiincercludicurpcrfeucrandainmanifcliisfce. lcribus. Si iiiilcrur : Hypocrlfjperfepeccatum ^ fuglenda, efi^ VC M a t h. . d i ci c urt2ioiue(7er/ficnt bj/pocrh.v . ImpiGnm njerl dlftipUfU efi hjypocrijis: Jirgopcr fe ejipeccatim , & ab iUliomhtldcbet : rcfpondemus ad Maiorem perdiirin- ftionem. Duplcxcllhypocrifis : aliaeiLinoperibus nonmandatjs aDco, oftentacionis auc deccptionis caufafadiSjVcqu^Mar.^.commemoracChriltus^c/i- rarebuccina caniantefeindandaeleemofyna^ In conuenti* b:f c> angipottls platearttmfando precarij ejie tetrit, um & obfcHYarefacieminieiuniot & omncs fupcriliriones 6c humanas traditionesnon percincnces ad ^ediScacio» nem Ecclciif . Hxc omicccnda eife non eil dubiumjfi- cuc dicicu r ; Trufra colunt me^ docentes doFIrinas mandatd hominum. Idcoquc hic difcrce a Chriilo damnanrur SC prohibencur. Alia verocftinoperibusa Dcomanda- tiSjfcdnoncomodofadis,quo deusrcquirit. Hjec non omictcnda, icd corrigenda liinc, & iinc hypocriiij idcft, cumvcrafide&piccacepr^ltanda : vtibidcm Chrjftus docct deeleemofyna,precauone^ieiunio,non omif tendis apilsy feda/iteyprafandlf,ci!tamabhypocritis, Ex his manifefium eff^qiiare nccefiariumfit hoc difcrim feccatorumperfe^per accidem.ne videlicetfalfa proprifim fiitia aut meritorumperfuafio animis hominuminfideat , ne^ ifecumperfemallsetiambona ^'^^peraccidens fiunt maUl ^bUciantur^ atqueifafeccata ^pcertiegennii hfifnanicu^mi^ mtilenmn Wi DE HOMINIS MISERTA/ ^j Opera renatorum ' (ir we« Yenatorvm fe^tem modis dijferutit, NOcandum cfl in hoc loco difcrmen mter opera rena^ torHm^n^mn rettatormLSepictn vero modis ilia dif- fcrunt . f^num enim atqtie idtm opu* a Deopr^ccptnm, in vsnatisbommefl^ innonrenatisfcccatum^l • Quiarcna- tifuncreconcihatiDeo, non rcnati minime. i. Rc- natifaciuntadgloriamDciinonrcnati nullo modo. 3 , In vrrifque bonum ilfud cpus quidem eft impcr- i jfeduai ; (ed piorum ccgitur fatisfaclione, 6c intcrcef- iioneChriili; impiorumnonicem. 4. Piorumojpu$ cft coniunLtum cum obcdientia inchoata : impio'* rumcum pcccato regnantc . 5 . Bonum opus quod inimpiiseft, fitmahim . Ac bonuminpiislicetSt pcccatis concaminatum : tamcn quia tcdumcftfa- tisfaftionc Chrifti^non punirur,ncc obiicitur ci,qu6d dona Dci fuis pcccatis inquinet, neque propteril- lud opus Dominus vita aeterna renatum fpoliac ; ficu- ti facic in non rcnatis.6. Bonum opus in impiis orna- lurprxmiistantum tcmporahbus ; idquc nonquod Dcoplaccat , fed quodhoc modoalios adhoncilba» ccm inuitct , Bonum vero in piis non canium rcmpo- ralibus, fed ctiam afternis bcneSciisgratuitoofna- cur^idquc ctiam quia placct ct in Mcdiatore^ non au- rcm iantiim,quia pcr id alios adhoncftatcm inuitcrj uxta illud Chrifti ; Ita [pUndeat lux vefra coram hGmi^ Matt, 5. i^, 'ift44 , vt, <^^c . Idco bona opcra piorum fepc adum- ranturinvctcritcftamento ptr fuffittm graium ^ quo "€Usafficiatur.Etjb/W*^^(vc ait Apoftolus^/?rf^^/po- x.Tim.4.1. ^onem vita prcefcntis S* ftitune . 7 . Bonum in non enatis tantum facit ad mitigationcm poenarum, ne, V?fetalljtacinorofi,grauiorapatiantur. Piorumvcro onum opus non taniiim facitad hoc,vt lcuiora pati' mturjfcd etiamvtprorfiisabomnimalo libcrcniur. ' K^rMiaphora poffunt eiiam clTcpcccara pcr ac-^f^"'*^^-}. idcns,nempclifiantcumfcandalo,vcIfincfide.y«/c-^^''j* ^^*^ mi€wmfitjf$nefide,feccdSh0eft. Omnia quidem pu^a O ijurk ^t DOCTR. CHRIST. f.^PARS. furis.fed malum efl homini ijui cuifl offendicuh vefc itur . E * his, ^(tmiUb^44 locis, hac diuijio fumpta (fl . Cum enitn di^ ch ^fojioli^y OmrJa ef^e immunda immundis c5r impitSy in- dicac ea eciam qux per fcfuntbOna, impiiscfiTcira- munda, vcl pcccata. In omnibus hifcc diuifionibus dicitur,ctiam in fan- ftisciTepcccarum. Tenenda e^ igittir dijferentia. inter | feccatxYenatovum^^mnrenatorum. Varia tjuidcm pcc- ' cata fant in fandist vt l. Veccattm originis, z, mu/taa^ Bualia» vc!uciignorantia?,omiflionis, intirmitatis.j. i Miqul etlam rumt in errttretpugnantet cttm ftmdamento, 1 ttut in peccata contra confientiam y propter qu^ amit- ! tnnt bonam confcientiam, conrolationem , multa dona Spiritus Sandi, noa omnia^^ d^imnarentur nifi panitenciam agcrenr, Scd 'mtcic^ plurimur/t dijjertmt renatipfccflMtesab imfilf, i, ^uia propofitum Dei eji fios perfetuoferuare, %* Infiisefi certapcenitentia finaln, j» Jn ipfispeccatfs eji initium vcrum ^dei, alias quidem mi- nus, aliasMaius, &cludanturc pcccatopij, vcnoa labanturin errorcs contra confcicntiam & funda# fiiencum. 4. S^a fint peccaticdufif, I . /^ ^jginm peccati allj deriuant cx fato (feHarumJi" I \J centesjpeccatii^cmia ipfaufio fum fttb fydere natus, %, Atijdumfeccant^^propterpeccatumobiufganturyre*- Jpondem , l^n ego , fed Diabolu^ in culpa efl , quod admifi l hocfacimu . 3. Alijt omijfis excufationibuSt direcle inDeumculpam^ reiiciunt^ dicentes^ Detuitavoluit: nam^nolHijfJet^nom meccafiem, 4. jil'j, ciimDeui(\r\(\\x\\xv\t)prohiberepotuiJ}et,nee tamen prohibuit , ipfe peccati mei au&§r e^, i Nouum non eft, homines blafphcmam acucrronunciante:iir.fc^;aV dominm^ luxta via^sgemiumr.o* ite incedere y ^ a fignls dxli mlite metucre.qudt timent IcvCao,: entes : quia legcspopnbmm van.^ funt . Ergo quod u- IttsSarurniincIcmens &afpcrum, velcrudclc: Vc- icris, bcnignum8c mitc ab Aflrologis appcllatur, anitas c/l vanitatum. Noncnim Aftra vllam vim ^abenc bcnefacicndi vc\ malrfaciendi . Proindccul-. apcccatorum ncquaquam illisimputari deber . 4 Hi Viaholummnvnum ejfe peccati autorem^qui nob.qui- ctn peccantibus ipfe peccati cuipam fuftineac (olus^ osimmunes (imusa criminc, id maxinie dcclnrar, tiod illc homini fuadcrc&malum ingcrerc potefl-^- G ij cogcrc too DOCTR. CHRIST, i, PARS. cogcrc aurem non poicft . Dcus cnim fuo Diabolum impcrioprcinit,vtnonpoflirquodvc!ic;fcdhoc tan- tiim, quod, & quantum Dcus pcrmjtcic.Imo ne infx^ difjimos t^uidemforcosimperium '? Exhls concludlnwxs, Deumnoneffe peccatiaufiorem: tcA originem maiiex ipfo derit4arihomirie,impulfore Sata- na : fic tamcn vt dicamus, hunc initio corruptum cor- rupiflchomincm, nihiltamcnpotuilTc cfficerc, nifi fua fpontc in maluconfcnfiilcthomo.hicrcuocandus cftlapfuspacrisnoftnAdJKOi. Ctndidit DemAddmm DE HOMINIS MISEHIA. loi ddiiiiagincm & fimilitudirtcm fuam, hoc ei}^ crcauit opcimum,intcgcrrinnim, fandiffimumj lulhfTimum, &immortalcm : inflruxiceumdonispixftantiflimis, vt ad bcatitudinem in Dco ipfi non deeirei cjuicquam* Polkbat crgo intclledu planc diiiino : Voiuntasipfi cratlibcrrima&fandifrima : Faculcates habcbatfa- ciendibonum & malum : Data cfl: ipfi i Dco LcXjquae quid agercr, aut fugcrcr, oftcndcbat : Dixitenim Do* minus, 2^ comederU ex frt4ilultgni [cientice boni & m^" li, PoftulauitDcusfimpiiciterobcdienriamacfidcrn, 6 vt totus Adam pcnderet ^ Dco , idque non neccfii- catcadadus, ftdlibcrcagerct. jibiniuo^^euscreauit homnem» ^ permijtt ipfnm con/tlioipfim, dkens \ Si voles, iujlodies mandata i^jHdemyfucii^ndo ^uodplacet, Ergo cum ferpcns homincm tcntaret, iuadcrctque guftare dc Ecclxj.tv arborc prohibica , humo non ignorauitconfilium fcr- pcntispugnarccummandatoDomini. Noncogebac cum Dominus : non cogebat cum Satlian in ferpcntc. Dixcratenim Dcus , ^ie comederitis ex Hlaarbore, neque dttigerititt aliocjui moriemini , Ergo in manuconfilij fui crar, cdere, velnoncdcrc. Declarauit ci Dcus fcn- .•ntiamjdiierteprsrcipiensncederet^&pericuioad- nfto, rctrahcbac abcfu, 2^ forte moriaris . Sathan cuoquc, vtnonpocuic, nonadhibuir vim vllam t pro- jbdbjliccrauccm fuafic^tandem &pcr(uafir. Declinan- Ire enim voluncate mulicris ad vcrbum Diaboli, rcccC- fic mcnsa vcrbo Dci, reiedaque bona legc, malurao- puspacrauitrDcinde maritum fpontefequcntemtra* xit in maliconfortium. IdinculcatScriptura his ver- bis : Etvidensmulier rjuod bonum efiet lignHmai vefcen'^ dum, ^ocuIi4 defiderabile, ^ concupifcibile, tulitde fruRt4 ^itii, i^o^comedit: dedit deni^ue viro fuo , cjuf^ ipfecome» ^^'^•f»*« dit, Habcs mali initium, Diabolum: Habes, quod vo- ijntatem hominis commoucrit, Talfum fcilicet Diabo^ 7 elogium» adcoque mcrum mcndacium, & dclcdabi- is fpccies arboris, Spontc crgo faciunt, Adam & Eua iuodfaciunt/pcduiai «xccllentioris fapicntiar^quam ft iij aacnda loi DOCTR. CHKIST. i. P A R S. mcndaclcerproinifcratfcdudor. Concludimus ergo peccacuinonn, noncx Deo prohibcnrc malum, fcd lcx diabolo& honuniMn libcra eledicne, depraiuata per mendacium duboli. ldco<]i diabolus & obfequcns dcprauata hominis voluntas, caufafunrpeccatiycri^ irima. Hoc malum cx prirnis parcntibas in omncm dimanauic poftcricaccm, vt peccacum non ahundc, quam cx nobis ipfis, & corrupco iudicio, ac pi aua vo- hmtacc&diaboli fuggetliunc,oriaiur. Malaenim ra- dix^ &prima illacorrupcio progignitcx fcputridum gcrmcn, fax^conueniciis nacur.f, quodSathannunc quoquefuisdojfis& mendaciis/veluti plancas^prouc- hic 3c excoht; fcd fruilra ahoqui laborac^ nifi forman- rajndos &colcndosnoseiprc'ebcamus. Peccatumil- lud OrigtrmU appelhcur , quod aprima vcnic origine, nempe i primo parencc in omnes dcriuacum propagi- neyel craducc. Hoceccnimex vteromatcraoinno- iuanicuranobifcum aufcvimus inhanc vicam. iw/M- Vu, ij • 3^ . iijultaie conceptas fum , ^in pecc^jo fouif me maper mea, cida il pr/ncipio, ^'fj' in veritati mriperfiitit : non e^ enim ve^ rit.ts iii eo, JC^^tutietai^ique loquitur tnendacium, de fuo loaui^ UiY, quu Tmadax f/?, c^j? mendacij pater, His acccdit ratio ; Quod pcccatum non nifiillius cu'J^''x cffcifrLis pcr fe & proprius cffz porcil , quse con- tra Legem poccft faccre. Id vcro nulla naturn potcft, niiiAngelica&humanaoDeusenimipfe iibilcxcftjSc contra hgcm fuam faccrc autintcndcre nihil poteft. Ahx vcro crcarurT, ci^m non fint rationales> acpro- inde lexillis nonficlata, peccatum facere non pof- funt: quandoquidemleg^ fublataj locuspcccatonon rchnquitur, Neccllario itaquc fcquicur, peccarum clfe tnlcm ctfcdum, qui fohs Angchs,qui funt lapfi^Sc hominibus competac. Scd ordo inhis caufis obfcruandus cft. Nam frimi peccatim paradilo, caufa efi Diabolui iir pcllcns, e2^ *^^* l^ntoi homirji a^encicns, vcl obtcmpcrans, ac pcccata i iftail D E H O M I N I S M I S E R I A . r'? iftaprjpcedcntiifuntcaufac confcqueniium^ Ratioi' ^Mtafer vnum hommem peccAtwn mgrejjTtw efi in mundum* 2. quia homo & diabolus pcr fc cGiicta Jegcm pcccarc polliinc. llludautcm primum pcccatum, fcuprimus lapfus in paradifo, cft caufa pcccaii originalis, tum m Adamo, quilapfuscfl, tummaliiscxipfoprocrcatis. Offginalepeaafumef caufapr^pArans omranm peccatornm 4i&t4aUumymy^l2L illud ? auliy Veccatum^nociui mehahita$ iltudperpetrat, & inclinationes maL^ & praua? prs?cipi- tanc mc jn adiones prauas. Cauft peccatorHmimpulfuu func obieda ad pcccandum follKicantia. Eciam aCtu- alia^peccatacaurjffuntlequcndumpcccatorum. Porroautcm, ciimpcccata fcqucniia pcfnaspra;* cedencium clfc Scripcura doccat, fitaurcmculpafi- ucmcr:tum caufa impulfiua poenar , manifcftumcft, ctiampcccataadualia pra^ccdcntia fcc|uentium cffc caufas,iicucaliarum po?narumfiue calamicatum/quaf peccatisattrahuntur. Idqvtam depcccantium,Quaiii dc aliorum lapfihusinteJljgendum cft, quibus tamij, quorum lapfus funt, quamiJIi, quipriiis peccarunr, puniuntur : vc peccaca parencum per peccaca libero- rum, peccata luhdicorum pcr pcccata magillratuum, vcicontra , vtcapite i. ad Kom. cxprofcifodocetur, Q^amobraa tradidit tos Veui cupiditattbits cordium ip/o-^ .rimiadimpuritaiem^ &c, 2.Thclf. i. Cuiuf aduentnd efS exefficacia Sdtana^^ cum omni potefla:ei& ftgnls.ac prodigi^ u mendacib us^ ^ cum omnifraude tniu^itia, in iis qui pere" unt, (fy^c, Hxod. 20. Hgo DQmimts Veut tuiis , Detu 'j^elo^ $esy vifltaxts iniquitatem patrum in fliisin tertiam ^cjuaT* tamgenerationemy odio habentibui me» i Sara. 1 2, bic dixis DomtnuSyEn egofufitxturnsfum adtierfUs temaltm dedoma $ua, toilamqjifxores tuxs inoculls tuis» ^ dabo proximo tuo^ ^- Si obiiciac ratiohumana : VanArum author u^effe^ Bor efl Deus, Si igitur peccatafunt peccatorumpance, fequim turdeume/^e pecr4/oyiiwf4«pw;.Refp.falIaciam acciden» tis cffc in Minore . Pcraccidcnscnim, hoccft, vitio pcccanciam fic, ndnm iufto Dci iudicio per malot i G iiij tti X04 DOCTR, CHRrST. x. P A R S. Velipfi, velalijpuniuntur, ipfiinterca ( Dcopcrmir- tcnte, hoccft, nonodcndcnteipfis fepanicndicaufa per ipfos vellc fieri ca, qua? odit, cjuaequc in hac & fu- turavitapunituruscft)ru3S cupiditatcs alegc Deiab- CrrantcscxplcantjfcqueaDcOjniagisniagirqucpcc- tandojshcnanccsjpoenasfibigrauiorcsattrahant.E-. fidem rcdit Maioris diftindio, Vcena^a Vioejffe, tan* i^uam authore ^ effeclore , qu a ( c n u s a D c o (u n t ; qu a t e- tiusautcmpeccatafunt, noniplovolcntc, velappro# bante, vclcfficientc, fed perniictcnte,eucnire. Hoc «enim genus panaru.mj quod peccando fibi vel ahis in- fliguntpeccantcs, peimitterc, nihilaliudcft, quim non cfficcre , vc mali hoc ipfum, quod Deus punicndi cauravukfierij facianccofinc,vthuicvoIuntatidiui- na?obtempercnt. Sic ctiam ad illud argnmcntum respondetur : Vrf" ttxtio itif}itia ^ fapientitt dimn^t tanqaam pcrna, d Deo in* fifQj^^^ hsminibtu : Ea vero friuatiofecfatum efi. Ergofec ctiamfi hanc*'; lubtra(flioncm ncccfTariopcccatum fcquatur in eo,i cuigratiafubtrahiiur. Sic igitur ciim Dcus homini gratiam fubtraxcrit,non Dens cam fubtrahcns, fed j homo eam abiiciens,peccati & cxitij fui caufa cft. Itcm ; J^«i tentari vitlt crm, quem certh fcit ifftm Up*^ fkrum, ptcntetUY, isvuUpeccatwnefiu qui Uhiitir , Dem autemvolfiita Diaholo tcntarihominem , quem cevto fdmt €fi& iapf/trtm, alioqui enim tentari homo n.jnpotuii?ei . Er" go Deus efi caufaUffus. Negamus & liic maiorcm.Noa" cnim cll caufa peccati, quitenrari vult laplurum^ex- plorandi j fiue infirmicacem crcaturse manifcdandi caufa : Diabolus vcro tcncans homincm hoc finc , vn peccetj atquea Deoaucllatur ; & homoobtcmpc. rans tentatori contra prxccptum diuinum, caufa; funtpcccati. Noncnimantecedcnv, quopo/itonc- cefrceft aliudconfcquij caufa cftconrequcntis> nifi: in eo produccndo aliquid agat. Dcus auremncque gratiam fuam fubtrahcns, ncq^ tcntationcmhomi- nisvoIcns,agitinproduccndopcccato.quatcnuspec^ catum cftjquia illud nunquam intcndit . I cem : Qui cat^fa efi eorum qu.t con&itutmt feccatum, taufa ejl ipfifts peccati , Detuefi caf^fa eort^m qua conflitJt' unt peccattm, videlicet aFfionl6,qua eH mxteriaU, cb" pyitta- tioni^reBitudinis ^qj4rtm)y^c, Vrofte-* vea mittet illi^ Deu^s ejfaciam erroris, A mn habente auferetm etiamidcjuodhabet. 3. Pcccacorum adualium effedusrunrrirpiuscrianT, plicna pcccata, racionc fcandali auc exempli,quoa» lij ab alijs dcteriores redduniur, & ad pcccandum al- Ijciunturfiueimpellunrur. Sic Diabolifuafuseffecit clefcdioncmhominisaDeo:& nunc agitin homini- buscontumacibus.Sic mahdodorcs abducunthomi- nes a Deo ad errores, idololatriam, &a]iapcccacatar Sic vfus libertatis intempeftiuus offcndit, & adpcc- jcandum allicir, &c. • ' ^.^eciuicurpeccatum ordinc immcto Sc perpctuo diuiniiudicij,»?^/»^ confciintiat qua eji notitia ^ ir^fro^ baiio peccati frofrij in mente^ cj^ notitia iudicij dimni Aduerftiffeccatumi c^ frofecia ex notitia legvi diuina^ quan$ fequitur metH4 ira Dei ^ fotnarum^ ex ordine diuin^ iufH* i^'V> &f^ga atcjue od.um Dei deftruentls peccatum^ quod eii mmmdej^mumH & crnQiAtmm ^furnorm, nififia$ (dnasioi DE HOMINIS MISERIA nS fdnauofercon[6Uuonem Euangelij. Ro.z. Genicsoflend^^nt opinlegis fcriptumin cordi^.fhls^vrjo. tefimonium reddente ipforiitn confcientiay (^ cogitationib .fefe mmuo accufantibm 4iHt etiam excufantibus .Iel.^7. iS^on efi fax impii^^ 5.Poen3ecorporaIcs &rpintuales, inors ccinporalis, orancs dcnique huius vica? calamjcaccs. 6. Siquis obiiciar,^r/;?r/; eos morti tentfjorari^ ^aliiica* iamitatibus obnoxios effe^ cjuibm remi^afunp omniapeccaza'^ Jdcirconon omnia wala tewporariapeccatipcenasfiiie ejfc&us ejfejfedtjUc^edamalia^scaufashabcre-yKdpondctnus noa va- Jcrcconrcqucnciam ancgaiione vnms fpeciciadne- gationemgencris.Hcfi.n. calamitatcs renatorum non iinccfFeduspeccati tanquam po^na^qu^ peccantibus infligaturvc fatifHariufticijrDci.-tamen func eiusefFc dus canquam caftigationcs & cxercicia, ouibus rcpri- niirur, & magismagifque expurgarur pcccccum, doncc pcr morcem corporalem vniuerfum candcm a"* bolcatur, lllud autcm Ioh.9. de cxco:?<[jque ific^eccamty neque ^4r^wrtfitfi«^;non{implicitcrvuIccos non peccairc,auc pecGatacoiumnofuifTecaufam iftiuscalamitacis/cd, non fuille ipforum peccata caufam principalemjquare is c^rcus nafcereturjT^cr/*??; vt opcra Dei manifefiaineo fc-i' 7cm^Ch\''i{\o per miraculum iplius oculos apcrientc. 7. -/Ecerna? ptrna», qua? cciam in reprobisinhoc fcculoincipiunt,anxiccasvidclicer#3ccruciacus confci- cnci.-E : qu;£ ecia m nos fsntircmus, nifi liberaci cficmus cxgratiaDei. . • Nomincauccm morcis xtern:^ noninccllfgicur anL mx aurcorporisdcftrudiiojvcleorum diuuliio;fed ani- m^ & corporis viucntis abicttio e confpedu Dci,hor< ror&cruciacus pcrpccuus, & fcnfus ac fuga irje & iu-* dicij diuini, & fiemicus horribilis concra Dcum vin- dicantcmpcccaca. Quod fi obiicianc, peccata credenti^im in Chrijlum non fmiri aternamorte: rcfpondemus, eainChrido puni- tacirc pcena , quac & proprcr fupplicij grauic«tcnT, H i j * SC ti6 DOCrR. CHRIST. x. f K K S. &proptcr perfonx patientis . Nego poftcriorem partcmmaiorisSyllogifmi. Inft. 2. Vofnitentiamn efi H iij caufn ii8 DOCTR. CHRIST. i. P A R S. caufamlferkoYdia . Ergo feamdum ipamrefponfionem nej^ fQcmtemes deberem confeqtd mifericordUm^ hoc efl , hbtra^ thncm amorte , Ejfponjjo , Concedo potnitentiamnon ejje caufam mi^ericcrdfa > 3c non proptcr poenirentiam hoc fieri , lcdpropterChriftuni , fiagantpoenicenti^ am. Jnfl, Imone trga paniienses quldcm Deus exercet mlferi^^ cordiam, SienimDeii4Qmmi.t feccatafcenafujfKhntifHniti in Chriftoy non e^ mifericors, I{e(p,Nc^o coniequens pro- ^ pofirionis:quia ipfe nobis donauit iilium fuum gratis,^ qui pronobis fatifacerec : hanc lacifadioneai addiditi Euangehum , > ObieEi. /{..qui non remittitfsfie omni compenfatlone^ non^. vemit tit gratis, ac proinde non ex gratuita mifericordia. D c- us nom remittit fne omni compenfatione.Ergo^^c.KefDcut' Hon remittit nobis pcccatagratis, relpedu ChriiH w fed gratisjrefpedu noftri,quia nihil a nobis cxigit, 8ft fatisfa<^ionem Chriiti gracis nobis donat . Licet igi«ii tur ab alio ratifactioncm vuk iieri , videlicct a Chri^ {lo:ramen gratis pcccata nobis remittit ^ quoniam ipfe ( ftcuc didum c(i) cx gratuita mifericordiano-j bis Chriflum liirgicur ; quipro nobis fatisfaciat ,86 abipfbfatisfadio atquc applicatio proHcifcitur. Ef*, fieicenimtScTaacleflione , &fatisfa6i:ioneChrifti, gratis abipronobi.sdaci, & Spiritus Sandi donati-, one, vt Chriftum fide accipiamus ; & quidem hoCi cffi-cit nuila aha de. caufa, nificx gratuita mifcri\ cordia . GratiaefilsferHati, i. quiaSatisfaclioncnj fitanobis. 2. quia prctiumpro peccatisnobisimpUr tatiir. 1/j//. Ad id quod rcfpoadctur ad Obic^. fccundani, Eph.a fi. ncw[)e^miferi(ordiamD€ietiamadmalos extendiy lerc-. Isr.18.23. niiasait, 'I^e J?s propitius ii iqnitatieorum, necondoleai il^, Ergo non extenditur adreprobos mifericordiadei , ]^f-^ Jfon/tn prima . Verum eH: , quando nimirum Deus negatmifcricordiamrefipifcentjbus . 2, llJudirt*: tciligcndumefl degradu Mifciicordix » quoDeuji com«i D E H O M I N I 5 M I S E R I A. iT> complc^itur cledos , dc hac fcilicct mifericordia, , qua ililos ilonac rcmiflionc peccatorum .• Spuitu Sjindos& Yiia a?ierna.Non autcm illud conceditur dc mircricordia communi,qua gubernac & regit omncs crcaturas. Jnfi . Ad id quod in eadcm rcfponfione ad Obicd. a. dicitur, DeumvidelketnondclefrarlmpmumfeYni' €ie , Jifud Ifaianh T>^minus ait: Heu confolationem capiam ^** * • ^-f demeishopib , Ergo deleflatr^rho^ ium faorum exitio, ^efh. Ha?c &:fimiliaper rfm^rcfof^ifeW^wdicuntar, arqueijs ' fignificarur,Dcum vclle execuficionera iurtiii^fua?, non autem dcledari interitu vcl pcrdicionc homi- num , vcpote ruarum crearurarura. Hanc de peccato dodrinam in Hcciefia notam cfTc oporter, vt quantum mdumfitpeccatum agnofcentej , lau^ dem iuftitiitftrilpuamtu DeoJHud feueriflm^ punienti : ^ mbomnibuipeccatiitotopevforeabhorreamm i mfaue aDea muniri e^ defendi contrft owma peccata ardentihi peta'» wui^ nequsvlhmextvnuantes ^ mbli blandiamur cpinione iuftitia proprig , autjfe impunitaiis: vt peccatum /ege di' mnametientes ^necmAla ^ro nobis ^ aut bonapro mali^ ha^ hentes ^ confcimtias [oluawusDeo con^iringente ^ aut Deo foluente con[hingamus : feccati re/iqmas in nobis , ^ multosno^Yos lapfus agnofcentes^ non defperemus de venia, ^ €onfugientes ad Det^m Mediatorem f diicia , vt nos abimpii^. ^prophanit m^juibus regnat peccatum y ^u feccantibt43 in Spiritum fan&umpofflmus difcernere , atque animo fpem ^fiduciam miferius agnirio fui .* cum quia Deus ex ui im^ginc, quamnaiurar huma- njeinfculpfir, vukagnofci,tum c]uia ;jne jlla ad finem ad qucm fumus condui, nec|uea(piramus,neque peruenmius. Eft autem nocitianoflribiparnca : hominis nimirum in- tegri, qualis a Deo erac condiius , quahfque poft in- ftauracioncm futuruseft: &inpeccatum proLpfiac- quecorrupti, quahsnunc exiftitjhoc eft, generishu-- manipraiftantix &mirerja?. Hic aucem locus fubiimgiturloco dePcccato. i. auia vbi frobatum efi ejfepedatum, (^ humanam naturam e/?e pecca:ri em , flatimoritur treattvs^^Adid vt *fietfalix, Iliudpcriinetad qu^ftioncm Qualis ^ rc- fped:iiprincipij: hoc vcro adquxdionem Jdqttid^ re- fpcdupcrfcueranti^. S\c ctiamDeuscreauit homi- ncm agnofcentem Dcum, & vc Dcum agnofccrcc. Foelicicas porro propriecas cil: hominis, quatcnus pars condirionis, in qua condicus eft . Wd^c prima ho« minis creatio cum humani gencris miferia diligen- tcrconferendaeft , & finis adqucm conditi fumus cumabcrrationcafinc; vtfcihcet hacetiamrationc agnofcamus mifcri:^ noftric magnitudincm . Quan- to.n.videmus raaiora fuilfe bona, qu£ amilimus, tan- to maiora cognolcimus cffe mnln, in qu« incidimus. De Imagine Veiinhomine, Qujft.pra^cipua? funt. i. J^idfijim^^Deijnhomine. a. ^itf» 124 DOCTR. CHRI5T. i. P A R S. a, J^mteniis illafit amijpt , & quatenus rcliqna manr ftrit. 3. Qj4omodo illareparetur inhomine, 4» S^omodoHlafitinChriJiot&tjuomodoinnQbk* 1. J^idfit ImagoVciinhomlne. /^^3f Dcusnonfitcoiporeus; nonincorporCjfcd ^*^^!^-^''^* V^inaniniahumanaimagincraillv:mrpcdarJ:&quia iiima,8c qui P^^^ pcccatum valdc obfcurata ac pcne deleta cft» 4cmrcnau. non cx eo,inquo poft admiflum pcccatum homincs effe cofperunt ftatu, fed ex rcparatione, qu^ pcr Chriitum fir, hoc eft, ex natura hominis rcnati , catn seilimarioportebit. Ac deniquecum regencrationis in hac vita non ni(i tenue fiat initium , in sterna dc- mum vira & gloria, luccntem in nobis integre reftitu^ ram Dei imagincm intcgre contcmplabiniur atquc intcHigcmus. Kon in fola Porro non in fola anima? fubftantia qua?rcndam fcdi^nf -*' eifeimaginem Dei, fedpr^cipueinviriutibus&do- culcatibus. ^*s, quibusaOcoincreationeornatafuit j vciexeo «nim£, manifcftum ed, quod anim^ natura ctiam in non rc- natis rehqua, imago aurem Dci maxima cx partc amiila cil; vcruntamencum animaiit fpiritus intcl- ligens , preflantior pars fubilantia? hominis, fepara- bihs a corpore, imm^rtahs , principium & caufa vitac & motusincorpore viucnte , fatendumcft, ciuscci- amnon rcnarjc fubilantiam cifc ahquamdiuinitatis - vmbram, Eaveto, cumfubftantiavr fpiritualiumna- turaruminvniucrfum, ita & animar humana? nobis in vh£ huius cahgine fit incognita , in facuhatibus & operationibus iis cft confideranda , quibus homincm CrcarurisaliisanteccJlercvidcmus, ac Deo confor- mcm clfc, cx vcrbo&opcribus diuinis cognofcimus. He autcm prjpcipu j? funt du3e:Intcllcftus & voluntas, intcllecluifenfus intcriores,voluntatiaftcftus fubiici* untur. Imago Ddlnhomine ^ e/? ijirthsreEIe agmjcens Dei naturai» DE HOMINI5 MISERIA. iir HdturamyVoluntAtem^ ^opera: ^voluntas liberlobtem* ferans Veoyomniumque indmationmh apfetitionum , aBim enum cum voluntate Dei congruentia: ac denique (^irit^^a- iisy acimmutab:lis anima, totiufque hominis purit.ts , inte- gritas , perfeBabeatitttdo , ^Utitia acquiefcemin T>eo, ac dignitas hominU, eJ^ maief^as, qhacateris cieaturis pr.tfiat, f^dominAttfr, Vcl, ImagoVeiinhomineefl, i. Jpfa anima cum fuis fa- cuUatibui ratione ac voluntatepradita, z . In anima Sapien» tiat ^ notitia de Deo^ dequevoluntate, ^di operibus ei^^^ : talii videliceti qualem Dem a nohis requint, 3 . Co>;[or mitas cum tege Dei , velfan&itas & iufHitia, fub qua corr.pnhertm dimta cor ir omnetaffeRus. 4. Fielicita^finemffcria e^ r&r- ruptione y beatitudoy Utitia^ zp^gloria» quaeratornatana^ tura humana : dominium hominis in creatura^ , vt infifces^ duij , ^ aliaanimantia • His omnibus crcatura ahquo modo rcfcrc Creatorem : exxquari tamen Crearori nullo modo potcft.*Paulus, lufiitiam» ^ SanSJimoniam, ^ ^** tanquam pra:c'ipuas parics huius imaginis ponit- qu^ tamcn nocitias prxfupponunr, Nemo. n. Dcum poteft colefc incognirum. Dcindc iuflitia & fandimonia non funt finecognitionc , ficuc fcelicitas, & gloria. Vndeconfequitur, vbi vera cftiuftitia ac fandimonia, ibidem & ablentiam cfle malorum culpa? , Si malorum poen:p. Obiecf, In definitione dicitur , ferftBa beatitudo . j4t in folo Deo efi perfeBio lu^iitia eJr faj^fiitatts : vel^nulla cna» tttra habet perfeSIam fapientiam,Erqp ntillus fotcfi efiebe^ atuTferfe&e.Kej^, In foloDco cftbeatitudo perfcda. JnRantia. Quomodo igiturhomohabuit perfe&amf Re^.ln homine cft perfcc^a , at ca pcrfcdionc quae com- petitcreaturae, vtpolfet Ueumcognofcerc. Sic di- cituv homo perfeH e iupusi quia conformis erar om- nibus qu2B Deus rcquirebat ab eo : non quod eflet a?- quahs Deo, aut haberct fuftitia in co gradu quo De- ushabet, fed erat perfc(5lus,quantum fufficit natura? crcatas ad bcatitudmem . Angclorum fapicntia & bc- St atitudo xi^ DOCTR. CHRIST. i. PARS atitudociipcrfcda, M tamenal iquidacccdercpciVs tcft:aIioquin ellct ini-jnira, Eam aurcm pcifcdioncaii non reDd sli*' J^q^^^dfitivtago Dei, Col.i. Hcb. i.notumeft,it//4r^/o- fcr An^eh ne ChriHum effe imaginem Deiy ijuam aiios homines . Eft c* &homincs. nim refpectu Diumitatis fuje imago,non fui ipfius, ncqueSpiritus fanfti, fed Patri setcrni tooeterna, confubftantiahSj^txquahs Patri,proprietatib.c(Tcn- tiahbus&opcribus, &pcrfona Jlla, pcrquamPatcr immediate fe patefacit^ loh.i . Natur^ autcm huma* nxrcfpe(5lu,etiamfi &ipfa imagoDiuinitatis crcata .^^ cft,longe tdmcngradibus,& numerodonorum, vt fapiencrajiuftitia, potcntia, gloria,&c.omnibusar- gchs&hominib. antccelht : &pecuharirationcPa- trcm nobisrcfertjdoftrina, virtutibus, & adionibusj quia ficutipfa natura humana aHumpta , fic omncs ilhus proprietatcs & adiones, fubftantinhs & co2Picr- niSermonissetcrnipatris, funtpropri^e.Ioh, i^.P^i- UpfCy qui vidlt me , vidit Vatrem. TS(on credis me in Ta^ tre^ & Vatrem in me e^e f Verha qua ego loquor vobis, a me ipfo non iotjuor : fed Vater ejni in me manet, iffe facit opera, Angeh'vcr6&fandlihomincs, tamFilij& Sp.fandi, qudm Patris setcrni rcfpeftu, nominantur imago Dci: vt dicjtur , Vaciamnshominem ad imaginem ^ /tmilitu^ dm*>m mflram \ idquc non propter eflfcntix fimilitu- dinem vel identitatem,aut ^quahtatem ahquam : fcd*^ ' propier quarundam proprierarum conucniciitiam,"^ ' non gradibus vel cflcntia , fcd gcncre & imitationc* quaeinDeo funtcflentiales &immenr^ , in crcatu- ^ ns vcro funt finic« , & accidentales, hoc cft,qualiti- *" te» DE HOMINIS MISERIA, xi^ tcs & motus a Dco in ipfis,ad reprjfentandain aliqua- tcnusnaiuraniruam cffedi. AiuntctJam, qui,i;/ olhn ^nth ropomorfhita, imetgi^ rtem Dei volum ejp formamhumam corforls-^ Totim Ada» mumefie faSiumadimaginem Dei: Ergo etiam fecundum corfus . Sed non vident,vficatam de perfona ex diuer* fisnaturis compofitaloqucndi formam, c^xxxidioma- tum commumcatio nominarur, cum de tota perfona di'» citur in concrcto , quod alcerius rantum natura? pro- prium eft,vt codem loco^VaBt^s efl jidam in animamvi" n^wew. Sicutautemanima;naturam,{ic&imaginem Dci talem Scripr. proponit, quac in corpus non cadit, Itcm ^Chriiius eji imago Dei: Fid<. lcs autemgerunt ettam in corfore imaginem Chri/ii. Heb.z. (^ ^,ThiL 4. Ergo etiam cprfus eft imago Dei . Quacuor tcrmini func; quia Chri- ftus,non corpore fuo, [cd Dcicatceft imago pacris: A- nima vero, & donis, fiue proprietatibus illius & adio- nibus, eftimago tocius Diuinitatis . Eft igitur cciam in fidclib. imago Dei, id quod imago Dei eft in Chri- fto;neq;fecundum omnia diumicaii funcfimilcs, fe- cundiim qua? fimiles func Chrifto; quia in Chr ifto alU quid cft pra?tcr Diuinitarem , & prarter Diuinitaris i- maginemjquajinanima eft, videlicet, corpus, quod non cum diuina, fed cum noftrorum corporum natura cognarionem &fimi]itudincmhaber, Item, Tabrica humani corforts efl admirabill artiflcio conflruFfa: lucet igitur in ea^ ^ conjpicitur tanquam in ima • pne^Creatorisfafientia. Scdhinc nonfequicur, corpus cfleimaginemDci. Sic enim omniaefTcntadimagi- ticmDcifada, cura inomnibusDeiopcribuSjporen- cia, fapicntia,&bonitasipfius apparet; quodtamen Scriptura non permittit : qux hoc clogio cancum cre« ituras rationales ornat; & imaginem Dei in iis rebus ronftituit,qu5e noncorporis funr^fed anim.Y. Qya^riturhicctiamdclocoi.Cor. ii,Virimago^ Ima Dei e^muUer autemgloriaviri eflvbividetitr Vauhit maginem Dti famum viro tribuere^ mtilteri antem detrahg - ! I r^o ijo DOCTR. CHRIST. i. P A R ^. rt, ScdintcIligicPauIus, virumfolumefrcimagineiti Deijnonquoadnacuram, diuinielapicntix, iuititia?, ^LTCic!2epartici|>cm,nequc quoaddominiumincrc^ aiuras aliasih^ccnim viro&.raulicrifunc communia: fcdquoadordinem policicum, oeconomicum* &Ec- clefiallicum, in quo gubernationem & adminiftratio- nem publicam vuic eifc pcncs virum,non pcncs muli- crem Gcn .3.1. Cor. 14.1. Tim.z. :^. Cum homo {icadimagincm Dei condituy, qu3eritur vndeff hkftafiujn quo mmc GmnUyidemu4 con^ $raria. F^e/p, Ex pcccaco primorum parcntum. - DE PRIMO PECCATO. Quarftioncs prarcipuaj funr. i . Qualc illud fucric. ». Qn .V caur^.3 . Quj cifadus. 4. Cur dcus pcrmifcrit, I . jQuale frimum illudptcccatum jidmi ^Euaefutrit, 'Arium8imultiplcxilludfuit.'mulra quidcmpec* caca inilloprimoconfpiciuntur. I. Superhiaaduer* fus VePitn^ contemftm dei^ ambitioyadmiratiofm, Ha nc ex- probrac dcus cum d icit; Erce J.dam faSius efl qua[tvnt4i ^ ^ e^«o^i5. 2.i»c»-(?c^«//>;f4: argucbscenim Dcum mcnda-* QttuzAi, ^^J* dixcrac Dcus, Morte worieris: hoc ncgauic Diabo- Jusjinquicns^T^^jw^jomw/m; ac diabolo Adamuscre- • didic.Dcoautcmnoncrcdere,&contracrcdcrcDia.# . bolo, cfthabere Deum prononvcroDco. ^.Contuma' cia^ e> imhdientia, Nam fic inobcdicns Dco. 4. Ingra- utudopro acceptls bene^ciii ^ proiis ncmpe, quod crac t condicus adimagincm Dei, &advi£am:^tcrnam. f.,, ^florgia, Eratenimin eo ncglcdus dilcdionis crga? poftcros: quianonipfi tantum crant illabonadata, fcd&rocipoftcritati: Itaq-jipfcillahabebat, vt&fibi i &fuiscafcruarcc, vclvr ifquecaamicccrec. Hocauv tcmcotum neglcxic. 6, Apo^aftAy velmanifcftadc- fcftio 4 Oeo ad Piabokmcuiobedic, cui credidit,- qucme V; DE HOMINI.S MISERIA. tjt qucm conftituit in locum Dei , auellens fe a Dco. Non cxpetiita Deo bona qux acccpturuscrat, fcd confilio diaboli vult confequi aequaiuatem cum Deo. r ExhacigiLurorigmecllquodhomincstorpeccata ^tommiiz^ni^widchcci expeccatooriginali^quod ellcau^ fa adualis peccati . Ei huius prauiritis natufae caufa cll: priiiuis lapfus fcu prima aucrfio a Dco. QV . Sedqiiomcdo frimum fccccttum potefi ef^e caufa^ .CHmfamdudumpratmerit} Ke^, Prima inobcdientia acrraxit ob/curationem agnitionis Dei , & gubernati- oni5,ac Sandificarionis Spiritus Dci. Primicautem inobcdientia? prima caufa eft diabolus. Ex hoc patec fuiHc horribile peccarum, & dignum tanca pcena, quanca punitum fuir. z. JQuacatifeprimipeccati, I. Imful^tu Viaholi.z. LiherahominlsvdnntaiWeui frohahathominemper PiahoUm : gratiam Ysftjlendi nonda^ hathomini.^ Teccattmj ahtem no/ehat: fedfinehatfuhtr^.f?4 fuagratia amfrobatione fua conctirrere^vt oftenderet mid foJfethomopneVeo, J . ^^ ^nt ejfcSiui huitisfeccatL 1. Veccattm originale, Nonopusefthic difptitare dctraduccanimap, quomodo ingrediacur incorpus: conflat enim a dco indiram. z. Omniapeccata aSfnalia: quiaquod cftcaufacaufa?, illudeftetiam c^uf.icfFe- ^us . Sioriginaliaabeofunt; crgpetiaoi aduaha.^, Owiw/^tw^i/^/ja-w^^^quiapcccarorumeftcaufa, crgocti^ ampoenarum. ^^S' Sieftaliquaimaginisdeipars reliqua, qu»* ritur an etiam fit Iiberum arbitrium.? K.#. Eft. ^ ^, CuYVensfermiftrhi Pcrmifitdcus, idcft, nondeditgratiamrcfiftendi I ij pnmj3 fj» DOCT^. CHRIST. 1. EARS. primis parentibus,(icutbeatis AngeliSj^ww^ytPau- lus ait Kom. p.) voluitv^indirc fmmiujimcmi^ hjm?^^ fotenfiam/nfuniendispeccatkffnfiortim inceternumx miji» ricordtam autem ^anorem erga genta humanum infcvusn* dis elefits^ peccatum eis mn imputan t propter Filium, e^ Ko* 1 1 . ^ 2. Gal.3 .1 1 . Conclujtt Deus omytiafub pcccato , t/f om* niummtfereatur^vt obturetur omne os,z.7>legIorier/iur:qniz cx miicricordia Dciin ^rernum rcruatifuinus , no» quod Deum obljgatum habuerimus. ^***' HxcdccreatioJie hominis dodrina propter mul- tascaufas & vfus quohhabcr,Ecclefi:?neceiiariacft. Scirioportet, hominem abfc^peccatok Deoconditumtfle^ne Deus pcccati autorfiue caufa eljeflngatnr, Cum ex luto corpus humanum ^.t formatum^cogitemm de fragilitate nofra,^ ne tfferamurfupsrbia . Cum tam admirabilefit artificium De» fnfiruSlura humani corforisy idqite etiam adminiflerfum di^ ffinicultus, ^ adhabitationem Dei ^ (^ advitamaternam Jtt condftum-, eone^adturpitudinem abutamur, nequeil/ud 'volentesdeftruamui^ necjue haram diabolorumfaciamusyfed caflum ^mundmif^eruantes^ templum ^ organum Spiritut fanfti efie cupiamus ad celebrandum Deum, Cum fexu ge^ minoconflare genas humanim Dcm voluetit ^fuus vtriqui loctss ^ honos tribuendus efi , nec inflrmior contemnendui dutpremendus tyranwde^atttUbidine, autinit^riis ^contu^ meliis ajflciendiis , fediu(regubernandfi4 ^ defendendns eft. Vrafertim autem cum homo adimaginem & fimlitudinem Veifit conditu4y hocfummum decus grato animo agnofcen» dum ac celebrandum e^^nec mfira petulantia (f^ malitia ima ^ go ^fimilitudo Dei in imaginem & fimilitudinem Sathame sransformanda: neque velinnobli, vel in alits deflrueuda, Cumque eaper peccatumnoflra cuipa fit deflru&a', magnitu* dinem huius ingratitudinU ^ rnaiorum qu^efec^.utafunt^ ex coUatione bonorut^qua amifimus^ agnofamtts ac dep/oremus, Heflitutionehuftis faiicitads ac glori^e ardenter expetamur, Etquia maior efl gioria^heatftudo.quie nobts fer Fiiium dei ^efiit viftuT , ea quam in Adamo amifimus-j fludium grati - itt^w ^ frofefim innobk toftto m^gti accendatur* Cum §mft)4 DE HOMINIS MISERIA. ijj §nfnJam vfam hominh efic condita , idijnrin creauiroi do^ ptinhminjdamoamifum^ inChrifio nohis rejiitui audi- mui , bcneficentiam Creatori^ erga nos ceiebremtts: ab iffo^ tancjuamCve^tote ^ Dcminofnfrcmo^ quiiut ^ fotef^atem habet bona omrria dandiy ^tiibus ^ q^atentii vfdt^omniafe^ tamus; ^ rebus vfuino^ro concejjist ^" bona confcientia, ^ adcloriam Dei^ (juidcdn f tvM j cciam libcrtate voluntatis fucrit or* P >^k/] natus ; multis non congruere vidc^ "^Uur, quodomncsvoluntatishuma- naj adiones immutabih Dei proui- _^^^..^ ^ dcntiaregantur,&natura hominum lapfu primorumparcntum,&originalipcccato itafic I ilj corrupta 3f34 DOCTR. CHRIST. i. PARS. cprrupta,Ytnihilnifimalutnac Dco difpliccns, sbfcj; renouatione & bencficio ^pititus Dei fingulari, pcffic producere.NequecniralibcrtateQi agnokunr, quar necefficatialicuialligatafit , nequc libcrtatcm vo- luhtatis per peccatuni vniuerfam e0c aniifiaro , con- cedendumvidctur, quandoquidem eiiam poll lap- famaliquaimaginis Dei veftigia in honiinibus reli- tla funt,& peccati culpa in honuncs, nifi libcra fit vo- luntasjConfcrri non poirec . Accedithuc etiam ingc* nijhumanifuperbia, qusc nihil a=;grius admitiit,quam bonorumoninium origincm &gIoriam a fele in fo- lurnDeumtransferri . Tumetiam victutes pr^eclaix rion rcnatorum •• ac denique fenfus ac rationis no- ftr^eiudiciumarcanamdiuincprouidentiegubernaii* oncminaftionib.humanis.abfqjluccvcrbiDei, non animaducrtens. Hmc igitur difputationes dc hbeio srbirriocxort^funt, dumvana fapienti^^i^ciunuiar perfuafione rumentibus philofophis indulgenics vc- tcresTh^ologi, Sireccnuores afreniicnrcs, autglo- liofius quam oportebatdcviiibus humancie volunra- tisloquuti, aut hominibus, qu^ in ipfispofi: lapfuni non inueniuntur, arrcgarc ccnnti funr, Nos vero do- firinam dchbero arbitrio , pcn facultaris & pr^eflan- ti;^, fcd imbecilhtatisac mifcrix humana?ccntem« plationcm cfTe meminerinius : qu^ idcocum doftri- nadecrcatione&I.ipfu hominisconiungenda ci\ , vt exquantadignitatis&foehcitatisaltitudine, inquam profundam ignomini^.& miferijc vornginem per pec- catumdeturbatifimus 5 magisagnolccntes, non al- tjusnos virium noftraruminani fiducia in mala praf- cipifcmus , {cd ad vcrnnl crga Deum humihtatero & graijrudincmflej thim^f byniaut maii^ ac denique fhe bonafue mala^ hoc veiiilo modofaciant . A d qua?ihoncin hanc rcfpondcnt aduerlarij, Pclag. & fi- miics, ommbu4 hominihtM tantmna Deografite dattsm eJ^ natitra reliquim ejp^vt ad Deum redireteique obedirepojjtnf^ nec aiiarn caufam voluntate hHr/tana priorem attt juperiorem ^uari Qforteri\^froptsr quam ailf accipiant aut retlneant, aiif refudient aut abiiciant auxiiium diuinum in vitandi^ pecca* $is, ^ hoc veiaiio modo confiikA/a cietur, vtficagat veinonagat:vndc additum cft , propria motu. Jrbitrii4mpauiturvoiuntatem hn agentemfedprae^ unteinteUeSiu.i^^m oftcndit rem vcl bonam vcl malam, vel apprchf ndcndam vclrcpudiandam efte. Captcrum, iiberum arbitrium differt a iibeuateyolun^ WJij../4r^/m«weft tanquam concrcrumcum volunta- tc &intelledu, vcl iudicio pr^cedentc . Nam iiberum arbitrium eft ipfum iudicium ^ volunt^ in creatura ratio^ nali eiigens vel repudians obie&um ab inteiieFfu monfiratum: vclcft ipfum vclle, feu ipfa aAio volendi . liber$as du- Um voiuntatii efl quiddam abftraBum : vocaturque /iberd volumas.proptct modum proprium & iudicium volun« latisvcfiGagar, S^id t^B DOCTR. CHRIST* i. PARS. iumati^ in Deo ^ in Angclis c?* homine , . ..-, Hxc duo fum communia Deo & rationalibus crea- curisjhoccftjangchs&hominibus , quod nimi- >| rum exdel2bcracioncagunt&confiilo;&qu6dGne cO" adioncvolunc ea qux cogicarunc, hoccii, voluncas fuanaturaidoncaexiftens ad volcndum oppoficu auc diuerlum cius quod vulr, auc diffcrendam (uam actio- nem , iiia fponce ac vi fibi infita ia pai tcm akcram in- , clinac. De Dco cnim dicitur Pfalm. I J 5. ^««^''^ *2«<^ '^^<»- initfecit, Et dc homuiibus . Maih.i^ Jerufakm, nmties volfii congYCgarefiUos tHos , ^ nolui^ is f ScddifcriminactiamhbercatisinDco&increatu-- risconfidcrandafunc.i,£/7/ViiW/^ff<^«. Deus omnia a fc^ pcrfcdc & fcmpcr intclligit & agnoicic, neque vlla incumignorantiavllius rci, autvllus crroriudicijvh- quampoccftcadcrc.Crcaturseautcm,ncq-,exfc5ncqj omnia,ncquc eadcm quouis temporc fciunt,fcd quan- do& qu nuum ipfis reuclatur.2w^^/tV^«j hic fit ir.enuo, quia requiiicurvc rcm incel!igas,fi vis ehgere aut rcpu-. di arc. jQuh cognouk ynentcm Domini ? De die illo ac oora , ^c. ly cu^ d^tiapicnihvn^nec eflvHares ireata i^ti^ non^ Rom 11.34» manifejiaptinconfpeBiiipJttis. Illuminat omnem hominem. Mat.j4. 16. Omniaiacucri.quaeinfinita funtjCftimnicnf^ potcn- Ifai.40. 15. tj^^fapicnti^,qu^e{lfol;usDci. HcbiH^ij. * I«vo//<«^;ir(?.VoluntasUeianulIaalia caufarcgi- Iohn.1.9. ' tur5autflcifticur,aucpende.c,quamafcipfa. Angclo- Prott.ai.3o*rum vero&hominum voluntarcs fic funt adionum fuarura cauf^, vc nihilominiis arcano Dei confijio , & vbiq; prsefenii vi & cfficacia ad obiedorumelcdio-, nem auc repudiacioncm fledancur: fiuc immediate^a Deo,fiucmediateperinrirument5, aliasbona, alias mala,quibus Deo vti eft vifiira , vt prgccr seternum ac imrautabilcDeidecrecum&confiliumeasagcrequicT quamficimpoflibilc. Ideoqucvocabulum aou^Qvviei maxime proprie dco compecic, qui pcrfcdc & fimpli- €iur eft foi iuris, Dc crcatuxis autcmrcftiiis vfiirpa- lur DE HOMINIS MISERIA. i^^ tur if 8tf a<4, qiio Yti cu r Paulus ad Ph ilcm.v. i ^.Hebr. j o- z^.i.Pct.j.i. Dcumeifc pnmam fuarumadionumcaufamdocct Pfn^.j. Scnpn\xa,0mnia^u£(unjjV(li4it^ftcft, Qiij pro fua vo- 1^^^.4.33. luntare agit taai in excrcitu calcfti, quam intcr habi- tatores cerrae. Creaturarum vcro voluntatcs & con- filiaadeofupcriorcpcnderc, ha?c&fimiliadid3pro* hs^nvDominus mittet angtlumfimm c oram te^ Vade t^ cori' 9 ^"•*4'7« prepa femores JfnxcL Hmc dffinito corMiQ ^ promdentia \^^^' ^ ' J)ii deditum imeremijUs, Srto vosper ignoranttamfectjje 1- ^^ /?4;S:, D^Mi" atA tm h^c imflmit: cJ; , Coaffiftmt Herodes ^ Vontius 'Pilams^ vt facerent quacm^qtie manus ttta & co«- fl^um tuttmfrtus dtpnieratfacienda. Voluntas Dei i nuUa alia creacurarum pendcr, fed regitur i fliperiore, videlicct Dco. Na m omncs caufae fccundae,(icut crcac^ func d deo^ifa ab eo rcguntur tan qiiampnorc.Deivoluntasautcmanuiloiquiaalioqui ponerccurcaufafecurtda antcprimam.Dcusautcmfi- cuc non habcc caufam efficicnrem,ita ncc fiectcntcnv Corregisinm.imiDei,mi:i^\xiiSolom(^n, Pjro.^i.i. Fkditur voluncas naturos rationalis,non rapitur^d cltoftenfis obieclii^ .imcnte cfficacitcr moueturvo^ lunras ad voJcndum quod tunc bonum iudicac,&repu- diandum quod malum yidctur. Tam ad inccihdum qudm ad voluntatcm pcrcinct, quodDcusficucimmutabiliceromniafcit, ficetiam decreuicabxterno, & vulcimmucabiliccromniaqux fiunr, quatcnus bona func, & permittit quatenus pcc- cacafuncCrcaturarum aucemficutnotiua? &iudicia dcreb.fic cciam volunratesmucabilcs funt, vtvelinc quod ancea nolebant , & nolinc quod antca volcbant. Cum enim Dei confilia omnia finc optima, iuliiffima, &fapienrifrima, nunquamcaimprobac,corrigit,auc j niucatjficuthominesfcpefaciuntjcum feimprudenter I antea (latuilTc agnofcunt. Neq; Dcus a caufis fccun- disearum vclmocib.aftionib.aut mutationib.pendcc autcapicficut creacura: fed cumipfcprimacaufafit» omncs I40 D O C T R. C H R I S T. i. P A R S. omncs omnium creaturarijm aftiones ab jpfiuscon- filio dcpcndcnc, Non enim ficut homines, confiliutn dcfinccapitcx mcdiorum fiue antccedcntium con- tcmplaiioncjfcd cx dccrctofuo dc fine fiuc confcqucn ti, mcdiafiucantecedcntiadeceinit&ordinat, hoc cft^non agit deus^prout vidcrit caufas fccundas agcre: fedficfacit velpermittitcaufas fccundasagcrc^prout ipfe agere decrcuit. Huc illa dida pcrtinenr,Num.25. jS[on efi homoDeus^vtmentiaturttircM^Uch,} . Ego leho* ua, ^n§nmntor. Obied. j^(on igitur Ubera efi eius volun tas, Prim6neg;^niu^Maiorem: Noncnimis,quinonmu- tat confihum quod coepit, non cft hbcrse voluncatis: fcdisqLiicapercahud , impcditusa caufa cxterna, nonporuit, Libertasaucemdiuini non inmucationc voluncatis auc confihj confiftit, fcd in co, quod Dcus qu^cunquevukjfummavoluntace, &afeipfovu]c,& omniaqua? dccreacionc, conferuacionc5& gubcrna- tionc rcrum ab a?icrno decernit, vel non deccrnerc, velahterdcccrnercpocuifrec: iuxca ha-cdifta, Mac. 19. Luc i i 8 . Jfudhomines hoc eft imfoffthile lapudDeum autem non efl imfojjibile omne verbum . Ha?c & fimilia di. da oftendunc , Dcum fic ab sctcrno infticuifle apud fc rerumcrcacioncm&EccL colleaioncm ac feruatio- nem, non quia hoc omiccerc, aut ahccr infticuerc non poteric, fcd quia fic iHi vifum fuir, ncc aliam aut fupc- riorcm ipfius voluncatc caufamomnium diuinorum operum, qu^ in crcaturis cxcrccc^qu^ri oportcrc,ncc aliam in iis nccefiTicaccm repcriri,quam qu^e ex hbcr- riroa Dci ordinacione pendct.f^/^ww tale confliumca- fere quod mutandii/tt^fc etiam iliudfiue in meliutpue in de* terius mutare,feruitutis magisquam libertatis e^: Eiufmodi vero confilium cafere, quod decerni quidem^ aut non decern i ^que potuerit^fofiquam autem decretum efi, nec mutetur,nec mutmdm vnqumfit^ hoc dimmferfifiit ac dium^ Uber» tgih DE HOMIN'IS MrSERIA. 141 $atls f^. 7amlgiturlmmutabtU$as in Deo , libertateineius mn minuitt q^^am immortalitas ^ alia ijua diuinisatis fun$ fropria. Secunclo,fii]uis vrgear, libertatise^e.nontan' tum capere conplium tjuod iibuerir^fed etiamfoHquam cepe^ ris, iUudperfequiautmutarefofse: exiis pcenis,atqucipradeniq*, voluncace vtens, tanquam inftrumcncis .• nonquia finc his mcnccm no- ticiisjlluftrare & voluntatcm fltderenonpoflct.fcd quiaperha^c fuampotcntiam cxerccrc ipfi yifum cil. Si in(kcnt ^nece/?ar /0 futurufftejp quod ft, etfamftnsiUls, Truflra igitur adhil?eri' Negamus antcccdcns. Et{i cnim pofkcDcusfinc his moucrc voluncates, & fi it.idccrcuiuctfaccre,omnino fine his faifluri cflcnc hammcs,qua? his permoti faciunt. Tamen poflquaml DeusicadecreuitcfFcdusj vr (innil deftinaucriteo- rumcaufasfccundasinrrrumcnralcs &impui{iuas,(i'^ ci-quidemidquodvulcDcus fieri.fed non fine mc- dus&caudsfccundis 5 quarumopcra S: inrerucntu jdeusconfilia&dccrcta fua vulcpcrficcrc:Luc. ii.D^r* lit S.S.petentih.Qjirjs py^deftinaujt.hoj ^ vorattit.Inf}, z. Etiam/tconcedaiiii m iU mn efle hnec inaniay in quib. dem per T im(e f/jV ejfcax: tameninali^^s qi*i mnfermouentHr^ nul- . ^ ijlarf4mrerm erii vfis. i . Kf^f^, Ltf! mUni efetvftu K i) tamen t4S DOCTR, CHRIST. i. P A R S. tamen,cumnobis,quos mouercautnonmoucrc de» us vclir,non pcrfpcdum fit,in omnibus doccndis & vr« gcndis claborandum cft,ac Deo commiitcndus cucn* tus&laboris frudus. x.Tim.4. Tnedkafermonemiinfta tempefiiue, intewfefiiue, cSrcEzcch.^. Siadmenutru im» fiu ir non reftpuerftjpfe mimfietate fuA feribit,tu vero ani'- mamlibera^i. Sccundo, non valctconfcqucntiadnC' gatibndvniusfpeciciad ncgationcm gcncris, fiuc a non fufficicnti cnumcrationc. £tfi enim mulcinon obtcmpcrant doftrin;c & monitionibus , ncc moucn* cur prxmiis Sc paenisrtamen hic v(us magnus c(t,qu6d hoc modo ipforum prauitas, & contumacia detcgi- cur,atquc itaiuftitia dei in ipfis puniendis fit iUuflrior: loan. 5. Si opera nonfecipem tnter cor,^ua nemo aliug fecit^ feccatum non haberent:^c. Rom.l . Deus eU manife[}um fecit,adhocvtJsntinexcufabilet,^c. i. Cor, i. ChnBi bonajragrantia fumu4 Deo ittiirquiferuantHr,^ iniitqui fereunt, Scptimo Hc.^.difciflina ixternanominaturiupitia carm nlt. Ergopendet a volmtate humana.NcgSit\dz cA confc* qucntia.qu^non valct ipofidone caufj fccundj ad rc- motioncm primar.Vt cnim non fcquitur, Sol dicm effi- citjErgo Deus non cfficit.-itancquchoc fcquitur.Non renati pra;ftantdifciplinam,Ergofaciunthoc,non cf* ficiente in jpfis & rcgcntC4pfos dco. 0(ondedi$ vohU lehonacoY intelligens ^ochloividenteSiauresattdieH' tejt vjquc in hnnc diern, i^^c^ 4. Sitnealiqua,^ aualii/ttlihertds in?iGots. rt. nA T7 ^f^'^^* hominihui libertatem voluntatis, probatur . I, Ecclc. 15. * ^^QjfiahomocondiiusefiadimaginemDeiXolum^saiX'' I4. \ 5. tcm libera cfl pars imaginis dci . 2. Ex locis Scripcu- rx , Vaciamaj hominem ad imaginem ^ fimilitudinem na" fjramj)eus ah initio conflituithominem , & reliquit ii/um in manu confilufui .3. Ex illms libcrtatis definitionc, ca nimirum qtj^ hominicongruit, Namhomo agit ex dclibcratione , libcre fcilicct, cognpfcens,appetens, & repudians hoc vel illud obicdum.Qupniam autcni dcfiaitio conuenit homini, Ergo & definitum. ObieSf. iSi efiin homine Libertas voluntatis, eutrtitttf dQ5trim dc fccc^to mgmis: pugtiat enim nan fofie obedfre, & y^ BE H t> M I N I S M I S E R I A . 1$% ^ ^ha&tre Uhertatem, KeJ^. Non pugnar^ quia habcmus Ijbcrcatcin voluntatis non talemqualcm antclapfum ncq3 cciam codQtugrsLdu.Oif.i.Quinonhabefaqhevo" iumniem ^dbonum atq^ admaiur^^non habet l^beramvolMi'. §attm:fedhomo non hahetaqhc vclnntattm adbonum»at<}^ ad f»aium:Ergo non habet iibsram voitnnittem.E.eJp.Nc^omA" iorcmrquia arg,fumptum cft a mala definitionc liberg Volunta tis.ObJe&,^,^uod aiiundependet, non eji Itberum : Hfolnnt.ts nolha aliundc dcpcndcc : Ergo mn eft iibera, R, DillingucndacU igiturMaior.Quodab aliopcnder, autrcgitur tantum,noneftIibcrum.Hu- mana vcro voJuncasabaliorcgirur, ^i(c, Siccnim liomincs mouet Deus, vttamcn nequicquam rapi- ijincur , fcd & fcipfos moucant . Qua» autcm natura tancum a fc mouctur 5 cft ToliusDci, cuius infinitc tnaiorcftlibci,tas, quamcrcaturarum.SufFicicintc- rim ad libcrra^cm ia hominibus, quod velinc aliquid libcrca propriomoti!, ^ n Grjtdtu ilber^e voitmtattefmf ^miHor, EX gradibus Libcrtaris human.t voluncatis, qualis illafir, facilecognofcipotcric. Quatuorautera gradus iHiuslibcrtatis in hominc . Vrimut gradue Libtrtatis ftiit in hornlne nondum iapfo an • iefeccatumy nempc cafaculcas homini diuinitus da- ta , qua mensiIluftratafuitintcgraacccrcaDci5c yoluntatisdiuina?agnitionc5qua8c voluntas indina* tionc fua &motu fpontanco pr;Eftabac intcgram o- bcdicntiam voluntati Dci agnitac. Scd camem in hac iAcIinationc & agnitionc non ica confirmata fuic •^bluntas, vtobicfta fpe alicuius boni ad deficicndum, abijlaobcdicntia dcclinarc, & dcficcrcfuo&fpon- tlneo raotu non foScz.BreuimiJnte tafpmfuit talis fa eokaBinhominejYt poffcc vellc & pr:ieftare intcgrani '"^*' K iiij obcdientianB ffi DOCTR. CHRIST. i. PARS. obedicntUm, vtpoffctcffcconformisDco, &eligf rc illam conformitatem , Dcindc vt poflct ab illa dc« ficcrc • BreuilJtine, ^nteUffwn aptitudo fuit in homine ad cligcndum bonum vd malum:fuit autcm homo Genix.27. conformis Dco pcrfcde,quia §ratad maginm Deicon* i^Ji* dftus. Itcm omnia qua jsceratDeui^ etant valdebona, FuifTe autcm in primis paremibus cum pcrfeda pci cognitionc & obcdicniia coniundtamahqnam infirmitatem , qu« viinci poifct magnitudine & impctuahcuiustentationis, cucntus ipfe fatis eui- dentcr ollcndit . AcfinguIariDciconjGlio^iantum grati^e collatum non fuiffe primis hotninjbus , vt tcntationc Diaboli nonpoffcntfcduci, &adpccca- tum pcrmoucri,teftatur Paulus Rom. ii.cum aii:Co«. clufit Deus omnesincontumaciai vt omniummifcreatur , !• tcmKom.^.diccns, vafaira?a Dcopr^eparatacffead interitum : oftcnditDcumideo fiuiffc labj gcnus hu- nianum, quia non modo milericordiam crga cicdos, fcd iram quoquc fuam & potentiam & lullifiam in puniendis reprobis declararc ipfi vifum fucrit. r^r:^- terea cum nihil fine seterno fc optimo Deiconfilio fiat, ctiamlapfusprimorumparentum tantd minus ab co potell cximi , quanro magts dc prsecipuo fijo o- pcrc, nimiruni dc gencrc humano, Dcus quidficri vclletjaccurateabartcrnoconftitutumhabuit. Dcnique, iuftitiam & conformitarem cuiiv Dco re-^ txncre crcatura nuilo modo poteft, niC dco,qui dedir, camconf.ruante: nccamitccrc , fi jllcconfcruatam velit; iuxtah;;pc did:a, lacob i. Omnemuniu bonumii^ omne donum ferfeSfum e^fufeYne^ defendens a Vatre iumh tium^^c, loan. 1 , 7« iffo vita erat^ ^ vita trat lux illa ho'» minumi quce iUummat omnemhominem venientem in hunc mundum. Pfal.yi. Sf,S,tuumneauferasime, Pfa. 104* Ahfcondis faciem tuam » turbantur, z, Tiro.2. Solidwt^ fundamentum DeiBat, habensfgiUum hoc^ 2\[puit Dominui quifintfui. Ecdcnoftrainvitacoelefti confirmationc* Mattb.ia. Jn refmefliottff^m vt AngeliDcim cctk, &<* DE HOMINI8 MISERIA. xfj Vc igitur labi non potuiffct homo, njfi Dco fubtrahen* ic manum , & non cfficaciter fuo Spiritu voluntatcm eius afficientc, & regcntc in icntationc : ita nec per- ftarcinintcgricatepotuit, cumtcncarciur, nifiDco ipfum fuftentantc & confirmancc : ficut Angclos bca* tos confirmauif, nc cum aliis dcficerenr. Ratio humana/uo ingenio^in pcccati culpa i fc dc- riuanda,indu]gcns, cum hxc audit, tumultuatur, ac, 2{t/ftaiia bcne vflmale agendi Ubertas homini tribuatw^ v9 ferfeuerantia aut lapfus efoU ipfius voluntate fenderet^muU ta abfurda confeejuifingit . Vrimo , D eum fuife caujam illi - %is feccatit acper confequens^ omnium alt^rum peccatomm^ Tjs qua ex primo lapfu [unt orta . PuifSe item caufam f^eccatf Diaboii fcducentis hominem^ frafertim cum primum feud'^ $umnonhabet rationempcentcvt aliapeccata i^e^uidem wil-^ lum peccatum, quod peccaso ii/o puniretur, prie-effdcrcri cum a dcc: & gratia Sp.S.priuari,qui fciens & volcns cam abiicir, &huius ingraticudinis & contcmpcus dci poenas lu* crc, cciamfi is, Dco ipfum dcfcrcnce , non poflit aH« tcr facerc. NuIIum .n. Dcus nifi volenccm dcfcrit , vt Mact.i 8* l^cefie e^ vt eueniant offendicula^ vetuntamen va homini iliifer quem offendiculum euenit, ^c. Tandcm &utcm^Deum^inquiunt,crudeiem,inuidum, ^ ibonitateacmifericordJaaiienum conffitui , fi gratiam iU Um homini non contulerit , fine qua iffum in tentationt con* ftflere non po^e fciehat : ^ tamen eum tentari a Diabok vtluerit. Sedha! 8c fimilcsoperum & iudiciorumDci fugillationcs.hauddubiecum impictatcmagna con- iiin&x funt,quia principium illud eucrrunt, quod pri* musadpictatcm& reucrcntiam erga Dcum gradus €ft,nimirum,quicquid Dcus facir, bonum & iuftum 8t abipfius natura & lcgc non alicnum cffc , fiuc nobis illiusratioconflct, fiuc non. Harc igitur refponfiofuf- ficerct j^ nonpugnarc cum Dei mifcricordia &bonK W tatc -> DE- H P M I NI S M 1 S E R I A. i jf f atc, quic quid illc facit . Sed non dcfunt ctiam aliar, vidcljcetillamgracisBncgationem nonpugnare, fcd optime conguerc cum Dci milcricordia & bcncfi- ccniia, quando hanc maioris gratia: & bcncficij con- fcrcndioccafioiicmclfcDeusvuk ; qucmadmodum in hominis lapfu & rcftitucione manifcftum eft. Itcm non pugnarc cum mifericordia, vcl vUa alia virta» tc, quod ad gloriam fummi boni, quod eft Dcus,illu- ftrandam pcrtinec . Etfi cnim fic mifcricordi^ non lirtariruinavel dc/lrudionccrcatu;i)e, tamenroifc*' ricordia cum iuftitia pugnarc non dcbet.Iuftum cft au tcm maiorem fummi boni, nempc Dci, rationcmha- bcri,& ab ipfo & ab ahis, quam omnium creaturarum* Simul igitur opcime cohsrcnc in Dco mifcricordia nolcns morrcm moricncis , &iufticia fincns gcnus humanum labi,vc pcr cius lapfum Dci fcucricas &bo« IJ^icaspaccfiat. ^. Secundtis grad quod cft faculcaspr«i ttandi obedieniiam Deoplaccntcm. Non rcnati &!► ranturintuscupiditatc, ctfinoncxtcrnofado.x.Dc!» us fua prouidcntia cciammalorumcorda gubernac^ hincautcrononfequicur, quodfacilc ficincipcrcin' ternamobcdientiam. Neqj funtbona opera coram Dco,hoc eft Dcoplacentia^qua: non habcnt coniun. 6iam intcrnam obcdientiam • Non autem potuit in^i tcrna obedicntia in iHis clTe, quia non fuerunt renati. Ob/eS,i, Opera Legkfttnt bona .• Ethnki fecertmt oper4 tegis i Ergo Bthnicortim operafiterunt bona.Ke^.hA maios. rcmpcrdiftinftioncm ; OperaLcgis funtbona, fci* licctperfc, fiuntautcm malaperaccidens , &fici non renatis mala fiunt per accidens hasc opcra Lcgisi quia non fiunt ab illis eo fine & modo quo deus iuftic. Ob,i ^Muka etiam de Veo etuf^ voluntate^^ de vita re5ii in^ituenda ver£ notitia in mentibu* non renatorumfuper^ funt, Secundum has igitur notitias^ ^ reBa rationis iudicL mm agens volarjta* nonpeccaty fedbene operatuy.HeJp^Pri-' miim notiiias illas lcgales,fiuc ad primam fiue ad fc- cundam tabulam Decalogi pertinc|nc, non cffe incc- gras &fufficicntc$ : ideoquc Deum, iuxta haslucis diuin^B reliquias coli redcnon pofl^c , nifi accedat agnitio Dei & voluntacis diuina? cx vcrbo Dci Eccl. tradito . Deindc, homines non infticucos in Ec- clcfia mulca eciam falfa veris nociciis nacurx impre& fis afluerc & erronbus peccaca cumularc . Tcrcio, cam efl^c voluacacis &aftcftuu cciamconcra iudici- umreda* racionis concumaciam, vc nenacuralibus quidem nociciis» nedum iis qua? cxvcrbo Deide- bcnt accide#fc, obcempercnt. Vndc fiintill? etiam, Ethnicorum qucrcla? : video mellora,ffrobo4jiT>etertor0)\ fequor : EtPaulina ^ccwt^iio :Valdm tfl iraVeidecet'^ U aduerftie omnem impietatem fy iniuftitiam hominHm» fyc^ Obieff.^,^uodeuitarinequit,idnonefipeccaittm • 2^»^ YCfUtMon fofiunt vitare feccatum • Ergo ifforum opera noti fttnt DE HOMINIS MISERIA. i\y imtprofeccatfshabenda.KcCp.Ncg^Sinda cftMaior. Ad pcccatum enim fatis cft/i fit voIuntarium.Quanto au-» iccmm3gisneccirarid,tant6maiorivoIuntatepcccant homincs.Non igitur polluntncccflitaccm cuiparob- tendcre.Probat hoc cxcmph"i diaboh.qui quanio ma- gisncccflariojtantdgrauiuspcccat, fcicnsacvolcns Dcorepugnans,&cum aflicicnscontumeha. Fruftra auicm &impiecauillantur, lufiitiam Deinon imfutara diabolo peccata, ^ua fofl fuidefrauatiorem necejjArio co* mittit: Item,dialolum ejfe iamfirjitiitcr ^Jimfhe vemaab" ieBum a Deo, homines autem in hac vitafojje inpeccato fer* feueran/kUtabeo def^iere :ltaque horumaEficnes tantum ea feccataefie.inqmbiii feccatumeuitarifofjit. Omnibusc- nim diabolorum & hominum pcccatis Deus irafcicuri &omniapunitaetcrnispoenis, auta^quiualentc. Ne- qucidconccelTarium &ineuitabile peccatum dcfinit pcccatum cflc,qudd fanationis& vcnia: confcquen- daj fpes eft,3ut non cft. Quicquid cnim contra Icgcm diuinam committitur,idpeccatum cft,fiuc vitaii,fiue nonvitaripoflit, fiuc dcfiftat, fiucpcrfcuerctisqui pcccar, OhieEi. 5 • -^' wow fc oferatur lene ^vt in iffu6 fotefid^ tejtt bene aut malefaure,is nec laudem necfr^mit* meretur: jit bonaquafaciunt homines ncnfunt, in ifjorum fote^att ^arbltriojtta. Ergoneclaudem,nec framia virtutibnsme* y^«/«r.Refp.Si de mcrito qucratur,totum argumcntura conccdimus. Verumcftenim nullamcreaturam poffc |quicquamapudDcummcreri,necIaudem vel gIori« amnobisdcbcrctribui, quafibona qu^cfacimus, cx nobis fint,cum omnia^quas in omnibus fiint bona,Dc- usopcretur.Sivcro ncc pra?mium ncclaudcm iufte tribui dicant, plus cft in conclufionc quara in pr^emif- fis. Vtcnimteftctur Dcus, iuftitiamfibiplaccrc, & fuam bonitatem magis magifquc cxcratjgrauiras cam pra?miisornat,&bona ac iufta idco laudari dcbcnr, <3udd bona &Dco placcntiaumd quod ipfius dona at- qtie [1 :r5J DOCTR. CHRIST. i. PARS* qucopcra&nosipfius brgana fimusjquibusfc Scfui, bona communicat.-iuxta hjec dida.Rom.S. quos elegitg hos i^ vocauffy ^c» Ohieff,^, ^Mmnhaifentparem facultatem honumaHf^ mdlum elfgendf, eos ntcefje e^ vel omnes bonos ytl omnes mA" lo$exifltYe,lS(on renan nonhahent honiaut maiieligendfpa^ remfacultatem»fedtantumUbertatem eligendi malunuJLrgo nicej?e efi omnes pariter maiot e/fe.Kclp, Sidc natura hu* mana,qualiscftfincgratia Sp. S. inteUigatur argu, conccdcndumcft totum . Ccrtumcft.n.ante regcne- rationcmomncs sequei fidc& conucrfionc alienos cffctimmonedifciplinam quidcmcxternam pr.^fta- rcnr,nifiDeoipfosfrenantc, nc flagitia pcrpctrcnc. Gcn,iO.Egoprohibt4i te^ne peccares w;^/.Sinautcm coa- cludantmancrcctiamomncs paritcr malos oportc-» rC,moucnte & fleftence S.S. corda & animos ad con- ucrfionem: pIuscftinconclufionc,quam ih pra:mif- fis.Vccnimquos Dcus non fledit^impoflibilc eft con* licrtijfic cos quos ipfc dignatur rcgcnerationisgra- tiajnon ttiodo poflibilc/cd ctiamncccflccft comicr- ci.Io.^. Omnes qnoi dat mihi Tater^adme venient. ln(iMo*^ {c^A$.dickm:Vernicies tuaexte Ifraei.Vxlc^j^^P^c- tatatua diuiferunt.Ergo in voiuntate hominis efi caufa huius difcriminls^quodaiijconuertuntur» aiijnon conuertuntur: non mutemincoUatione aut fubtraEfione gratiit diuina , hoceft^ mntegratiam regenerationis donatam.fic ft^ntalij aliis me" 4iores,vtipfi accipiantgratiaWy quam ailjrepudiant . Scd Rcfp. addit Hofcas:rbtcmpcrcnr,aucitimulis confcicntisp pungit, vtvel,, iifciplinam cxtcrnam pra:(lcnt,vcl minus pcrfequan^ •. :uragnitamvcritatcm, autinhac oppugnandaipfo-»j nm hypocrifin & furorcm dctcgic , auc infirmicateai , u q^ ignorantiam manifcftam faciCjac candem eos ii% ,. lacvica&incxtrcmoiudicio inexcufabilcs rcddir» ,, ln{l,i.Cuiui conuerjto ^ obedlentiapendetex gratia S,SM lihil eftopushortatione ^prateptis.Sed iniisetiam qui^ onuertuntur ^conuerjto pendet ex gratia . Ergo inaniafunt I raeeftdi^cKcf. adMaiore pcr dift.Si conucrfio pcn^, , llctcxgratia,ficvtnoniidhibcat S.S.dodrinam vcluc ; lrtftrumcntum,quo doccat mcntcs5& moucac corda; , rlonccdacurhocfanc; quanquam vcanccdidum cft, tcflanc adhuc alij vfus do^lrin^. At quando placuit dca )cr hoc ipfum organum & illuminare & flcdcrc ani- fiosadfidcm& obedicntiam, falfifiTima eft Maior. criprum cftcnim Kcm.i, Euangelium eft fotentiaDeiad . slutem omni credtnti. Inft,i, Tracepta ^ doSfrinam iii proponere.quibt^ gratU hediendl negeturt^ui^ ea magis indurentur ^ grauiut dam* -< entur.nonmifericordiafedcrudelitatis eji, l^n igitur hoe.l icit DetUquifummemifericorrefl, Nc^iKmusruTius Ma*; n I oi^cmri.quiafummamifericordia in Dco non tollic ^ I jftttiam, 1. quiaficvulc cos ficriincxcufabilcs pcr : rardicationcmdodrin^coelcftisjvtintcrca non lct J^ ; :tur1p{brumpcrditionc & (upplicio/lcd proptcr iu. • I itiatfux^patcfaftioncm,cuiusrationchaberimaiDr£ , iuinaiufticiapoftulat,qui«aomni«m crcaturarum» > ■ 14 ' tSo DOCTR, CHRlsr. i. P A R S. id vult quod alioqui auerfaturjmifcricordia & bonita* tecrgaomncscrcaturas,qucraadaiodumdicitE2Cch* 2 r .7^o/f«/y«w«io«^ fU6,conditi in chriflo lefu ad bona opera,qu£preparauit det0 vt in eis ambularemus» Ob.8 . J^i.a^itfuatur ab alio in conuerfione cSr bonis$» peribusinchoandiSialiquideorum ipfepraflatprius quimiu' mttur.i^ienim iuumu incho4$gSHonim.Vitis nonuua$. DE HOMrNIS .MII^BSKIIA. '1151. t.fgo nofinm ejlmchoareb^md^^phA^.iV^r^ M a rc.9 Xredo D omme/ed opcmfar tn&i (okiidu nfi\e, i »M o , 8 .SpiritUi admtat infirmitaiem noJhnnKp Kicjf ^'iR^ pmis parcicuhribus nihilfcquirur . ; Mtfiorcwim noivediv- niucrfalis, cum adiuiinrcpcffit nonffaTituini^q*,i'^m- choat opusjfed etiam in quoinchNDiituc&ptfriiii^huf i^b aho. Sic aatemTios adiuWmufa Deo, vc ipfeprinmhi innohis efficiat vcram agnirioncm lai , & inciin^t^o- flcm ad obcdicn^um ipli, &bonoru'm mctuum Imt^, & eadem a Te incho^ata jcriam au^esr^^ perficiac i^'lfgasiiiiis: & tamcn prjefcruare ^ut pcrficcrejfift^ iplbn^n mi*g5s quam inciperc poilimus. Phil.t. -Qulii^kinijobisoi^ hontimferfiiet vfque addlefn lefu chYJfii^Siti^DetaeftU^i efitcit in vobis ^ vt velitis^ ^ vt^e^ia$ky^'o grfitui^^fM >. beneuolentia, - • .• - < ' [■■ '-• ^ '- • -^- ^ '* U ' /' Hic vcro pra?cipueinfurgent'a3d^*44^rJj «: ^h^iS*- dtm fofie nos conuet t: ad D etm , nlft^p^^ei^^BHt^ »W'^^^5j^« uente adccnuerfionem ipfius graiia' % fk^rAk&^iiAkcf^^ uenientem conuertendost omnibmeatenus ^ Seo dfif-/^- k^pe^ ntsipfosfiue infotefiate ipforsimiamfii^h^acwti^teAinf^^ fudiare^ idefl, conuertiaut perfeuerare HhpeccJil^ . ^'i^m demum^ quifrima ilia ^ vmuerfaUffiu»tf>inespfmwAreiiee gratia reSie vfifuerinty id efi^adelS^Hik^h^HAmy iM^xod eligendum a Deofolicitantur , fediarfierimn efik^^tcit,^ 0e^ fiuntur , fua libertate fe apbacatie^iHf: hfi-e^i^am^daW^^^ siamfubfequentemfiue coopcranteinV ^ PefMifiHe l^Mfi ^ J- tuiffent^ hac interuenitnte iampriefi^efo^/fim^ hdc efi^yVefe ad Deum cdnuerti ^perfeuerare-, ^Wobdnthoc Scripmra diSfis y qfja gratiam Dei e'x conditiont '^'iuntdtit humaft.t fuf^endere videntur^ v c Z a c h. i Xofitieriirnihi ad^nie^^ evo conuertar ad tjos, le f. i , 5"/ vqluiriti^-^hona ierrse^bmed^th, Ier.7 yoc^t^ vos, & non refitondifiU', '~'^'*)tid^e Scri^f i»ra r crco con ftat , n cque finc Spiricu^fliW^ i iiona tione quenquam conuerti polle , rieqlfc hunc omnibn^ ^a Dcodonari; feijiis tantum^qudsflte^gEacuijamirtfl- L cordil i»^i D Q e TIR/ CH R I S T. i. P A R 5. •t jcordiahoc^bencficio dignatur , ita vc non ia homini* ,<»feM5>fcdiafola Dci miiciicordia caufafic quacrcndisi, v^curhi porius quim iliicrcdanc voci diuina? , & ad .vPcumcQnu.cnamur : atque idcirco pofTinc quidcm » .rfimnes conucf ci > quanrum ad Ijbertatcm & potcnti- ^^uidfuinani., &ad voluntatishumana* mutabilcm i Oacufam acanct,rednonpoffintomnes,'cum proptcr auerfiQncm naturae a Dco & prauitatcm omnibus in* ^ gcnitam , qu3^a Dco quideni toUi , fcd ipfo hoc non . vcfncientc, a nobis deponi atquc cxui non poteft, tum ipvoptcrimmurabiledccretumdiuinum , quo ftatuit -;Ji>cusaliquos>inpeccato& cxitio, inquod rucre ip- ^>|Q;>permi{ir,rclinqucrc, atq; idco vclmcntcseorum ^.yeraipfiuscognitionc nonilluftrarc,vclcorda & vo* ^ ;IuntatC8 non rcnouarc nouis indinationibus fcu yi- |ribus,acccffif4citcr flefterc ad obedicndum veritati agnitse . Nequc tcftimonia qu^ allcganc aducrfarij ^^idiucrfum docent.Iubec Dcusnosconuerteread/e^ vf ;]p- ^^fcomme^mAdms^hoc eft, pGenasauertat&roitigct, t jac fua bcneficia in nos conferat,non quia conuerfio in , noftra porcftatc fica fic , fcd quia per hxc prstcepta in . -jcordibu? cledorum cam vult efficcre &'confirmarc, . VpUntibusobtemperdrefromitthbona^ non quia vcllc o- bcdiennam in noftra potcftatc fit, fed quia promiflio- nibuscamvolMatatcminnobisexcitare vult. Exfro- brat f€Hinacikti4Jf[orumfrAUstatmh non quia hanc exu- 4jrcinipforunvp.o.te.ft.atefic, fedquiavoluntaria? con- rumaci^accufaUQncjVultipfiscxcufationcmomncm in iudicio fuo adimcrc. ;^ . Inftantrurfiis : Etjtnemofinegratiaconuertiautbem ^ agere pofflt : tamen non tantumfequentia dona ^ heneficU Dei^fe^frimam quoque gratiam Sfirittn fanSti^ quaconuer* timur , omnes voUntes habere foffe , iumVeui omnibui vo" ientibiiseamfedaturumfromittatyVt lcfii. Apoc. j.&c Icf f r.& $^.OmnesJttientesveniteadaquaf. omnesautetik . foffiintvel/e. ErgoomnesfofJuntconuerti.Minorcmnc- gamus.Eamprobanc . f^olmtinaccifiendifr^eceditac' ceftionm D'E H O M INI 5 M I S E R I A. 163 tipttonem, Erg^noftdumhabentergrauampofflwtcam -ucl* ieaecipere. Anreccdens negamus de gratia conucrfio- nii . Ncmo cnim potcll hanc cxpetei e, nili prius ini* tium cius habcat.Nam Dens eftijuiefficifvtvelmnf^ (&* ?i«/f^c/<. Dcusnonfruiiraprxcipic, quiatnandandoSc poftulando confequitur in nobis fuum fincm . Inftdn* iia, Qui pn^ciph itftfofJtbiUa^futtniAcanea prac ipit, 'Refff^ Fallacia edaccidenris , vcl adi(ftofcx:undiim quid ad didumfimplicitcr.-quumfincalij fincs, etfinos cos non prseftemus.T.In piis agnitio impo{ribilicacis,& in- choacionou.^obdienti3e.i. Manifeftatioiufticixdiui-' nacinimpiis.Prctercaad maiorem r:ctpondeo,fr«f(?i|i fuperuAcane a^wiAtXiQ ci C\ now faciat poifibiJia. Deus au* tem facitinelcdispcrdodrinam Euange]ij,inchoans nunc & perficiens tandem.Ergo haec potiulatio impof fibiliseftm3ximumbcncficium,quiacftviaadrecipx- cndampoflihilitaccm. .... .i,i.:;: t-r .n^; Atq^hinc facile intelligitur , qiio fenfu actipicnda fint vulgata illa Hieronymi difta: ^nathema fit ^ ft^m dixerit^ Deumpracepiffe impafJthUia , Exi JndthemaRp^^ quii dixerit legem fofjibilem effefine gratia, Im poffibilis c- nim eft non renatis; poffibilis eft, quod ad pcrfe ; j nihil DE HOMINIS MISRRIA. i^f fHhUmfiludibriumfunt, Kcfp. priinum ncgationc Ma* ioris . Nam prorrriffio etiam m iis qui npn acccipiunc cam^habcthuncvlumjVtmanjfeftumfiaijDcumnuK Jius perdinone lauari, ^k iuflum elfc in punicndo,cuni cos ctiam ad fc inuitcr , qui fua ingratitudme promif- fioncsdiuinas conccmnunt &rcpudianr. Secunda pcrdjftindionem, videliccc inuiilcm elTc promiffio' ncm illis , quibus condiiio addita nunquam firpofll- bilis, non autcm iis, quibus hoc fit poffibilis pcr Hdera &graria(l» iuftificationis perChrjlhim , &rcgcnera- tionis, pcr Spirirum fandum . ivic aurem poffibilisfit clcdis. Ergo neutros Dcus ludic , fcd vtrifque oRen- peratur& fcfe mouet.Non cnim ahus Spiritui fan6^o, ilius voluntari, fcd idem vtrique effedus tribuiturjj- pirirui ranquam principali, voluntatitanquam fc- tundari 3c caufa?, Ob. T 3 .5/ nihil nifipeccare pojjumtis ante regenerationtfht^ i)eus iniufie nos punit peccantes necef^ario, Kefp, Qijine- cflario peccat, iniuftepunitur, fcilicct nifi ipfe fibi ttraxcrit ncccffitatem pcccandi. lufteigiturpuni^ iur,qaianobisattraxrmusiftamneceffitatem , i. In ^Yimisfarentibfie,z, quia ^Jpfivolumtn eamScirc autcrti L iij d^bcmu^ 166 DOCTR. C HRI ST^^^iv* P A RS, ^ebcmus nosiufteproptcrca puniri, &iufteDcumi nobis poftulare obcdjcntiam. i.propterghriamDcf^vt fciamusquod fitiuUus. 2, proptermflramftibiecflonem^ Vt rubmiccamus nos illi, cum vidcmus iUum iure 1 aoj bispoftularc^quodprx^flarenon poirumus. Poftulat autcmiplc, i. Vtfciamus quales fucrmtis ante Upfum, 2. ytfdamus autdprhicipaiiter ^>Deo petere dckeamu^i n e m- perenouitioncranoftram. 5. JQuidChrifit^pronobis |?r4?/?/>mV,ncmpefatisfecit,&rcgcncratnos. Tertius hominis ftatus eft in hac vita , ri?gencrati quidemj fed nondum glorificati^fiue in quo inchoata, fednondum pcrfe<^aeftrcgencratio.lnhocftatu vo- luntaslibcrtatcfua vtiturnontantumad male, vc in fccundojredpartimadbcnc^partim admaleopcran- duni.Idq-, duobus modis accipiendum eft;prim6 quod alia renatorum opera funt bona & Dco placcntia^ qu2e iuxra Dei mandatum ab ipfis fiunc,aha vcro ma- la & Deo dirp]iccntia,qu5 contra mandatum diuintim faciunt: quodcx infinitisfandorum lapfibus eft mai*'^ nifcftum.Secund6,quod etiambonaoperaquacfaci^ unt con ,'erfiin hac vira, etiamfi Dco placent proptcr imputatamipfis Chrifti fatisfaftioncm, non tsraeti:^ pcrfcde bonajhoc eft, lcgi diuinrE cunformia, fcd im- pcrfcda & muitis pcccatis contaminataftinr, ac pro- jndcficxtraChriftum afpiciantur, confifterc in iudi- cio3& condemnationem eifugcre non poflunt. Caufa proptcr quam bene opcrari voluntas incipir, harc cft, cjuia fingulari gratia fcu bencficio.S.S.per vcrbum dci tenouatur natura hominis , accenditurinmentcno* tJalux & agnitio Dci,incordc noui affcftus, in volun* tatc nouse inclinationes cumlegcdiuina congrucn-. tcs, &mouctur voluntas efficacitcr adagendum fc- icundum has notitias ^ inclinationes, atquc ita & fa- cukatcm volcndi quodDcus approbat, & vfum eius^ facultatisrecupcrar, incipitq; Deoconformisficrl8|f| ci obcdirc.Dcu.^o.oVrwwc/V/e/ Domintu detu tutis cortl^.i 9tmi ^ corfeminii titi^ yt diligas Dominm DtumiUHm^id^ ' !"' . Ezcch. DE HOMINlS MISERIA. 1^7. Rzc.j^. Vdbo vobpi cor nouumy & Spmttmmiatmfonam m med/o vtfirty ir 0iuferam coriaffdmm de carne.veftray ^ iabovobtt corcarneum^ ^ j^irhtimmeum fonam intnedio ueflvty ^factamtVtinfraceftis meis ambuiett^,hdi.\6,D9^, ninuf aferMt cor Lidiaey vtattenderet hii qua dicebamur i Paulo, 1. Cor. g . Vbi Sffritus Domini^ ibi /ibtrtaf.CzuC^ rcrojpropccrquasnon tanttimadbona,rcdcriaaia(l nala cligcnda voluntas Iibcrcatc fua vtiiur, dua; funttf ?rima, quod in hac vita rcnouatio natura? n6n fic- >crfcda,ncqucquodadagnitioncmDei, ncq;quod id indinationcs ad obcdicndum Dco attincc; altcras :|u6d rcnati non fcmpcr i S. S.reguntur,red intcrdum' I Dco vcl cxaminandi, vel caftigandi, vel hiuniliandl pfos caufa,ad cempus dcferuniur, fed tamcnad poe» liccntiam rcuocancur, vc non percant: de prima cau^ adidumcftRom. 7. ScioejUodnonhabitatinm.eihocefi> n carne mca^ bonumip^juidcm velle, -adep mihii fed vt quod jonumeftfe^^ciamt non ajJecjUOT, ^c, Mar;^. CredQ Domi^ ityfed ofemfer incredulitati meaX>c fccunda Pfal.fl. Sfii> 'itumS, tuum ne auferas a me, lef. 63 . Quarc. errare no^fe" i^i Domine , de viis tuH , indurafti cor no!irtm,i ne timertj nu4 tef Conuertere fropterferuos /aoj.i ,Rcg. 8. Sit Dominus peusnopernobifum^nederelinquatnosy^c* : . j Hincduo confequuntur; Primura,vcb<>mGCorrup- :us,antcrcgcnerationcmnonpotcftinchoarcnouara pbcdicntiam Dcoplaccnrcmrita renatus.inhacvita, rtiamfiincipit obcdircDco, hoceft, inclinationcin iliquam & propofitum obccmpcrandi Dco fccundum 5mniaipfiuspracccpcanonfimuIacumquidcm,fcdni- lilonoinus Ianguidum,& luftans cum inchnacionibus, 2(Fcdibus> Sc cupidicacibus prauis, habet, acq^ ided in rita&moribusipfius elucccftudiumpiecatiserga dc Jm & proximum: non tamcn potcft intcgram, fcu jcrfcclam obcdicmiam Dcopraeftarc: quia ncc ag- jiicio ncc dile^lio Dci tanta cft ac tam fincera quam icxDci rcquiritjiuxca didum Pfalmi. 143. vcrf.z.2^tf ifcnhsinhtdicittm cttmfcrao tmi quia non iHjiificabittir Liiij ; ni i«[8 D O CTK^ ;G H R I S T. i. P A R S. in^onf^^uwi^vmms viuem , Sccundum; inclinati^l OBLCSjCtiamcogitacmhes&aftedusbonos , & propOH firiimljonaiWMtGtrmcrc , & in co pcrlcuerare conueiifi t¥oiiniil^teims»4paffunt, -qaatenus hjcc Spiritus fan- (^usi<t44 honum^ perficiet i/f* ^mmdiem I^fUChri(iiS^h'ui.DeM e^., quiefficit invobis ^ xtt v£li(is>^^ivs pcrfciati^, frobonAvolmtate , loan. 15, Jhfq^me nihiljioie^k farcre, i . Cor. i. J^i etiamconfr" maifit vo^^vfc^^'tuifiHe.rn inculpatos, indien^domini noftri lefu ChYift».v,QQX^ '10,' fidfljyf eH Detu qnimnfinet vos temam Yif4pra}cipm Dco, & in ca pcrfeueranriam. ^ ltcm<^'Pi:itit^7iJe.tiynum Dei decretumnihilpoteftfieri.BO' fjavcro opfriettqu^ fafiunt conuerfy Det's ab ^eterno decreuit, Eph. Zi^^dTypipfits^fumus optts conditi inChri^oDeoadO" ferd hond.quapraparauit Deitf/vt in eii verfaremur. Icr, I, 'priufquam t^f^marem in viero , noui te, ^ antequam na^ fcereru'^fknS}iftcaukte. Ergoneque minus, nequcplus Cdrurti pc>irunt f^cere, quam Deus pcr Spiritumfuum in ipfi? eflRcerc decrcuir. I t?c rn ; Dona Spiritusfa nflinonJn Jiomnum , fed in Sfi" ritus ed d^enfantis arhitrio e^ foteflatefuntfita. i . Cor.l 1, ' Omni^k^c iffiat vnus tUe ^ idem Spiritpis^ difiribuenj fri* '9*atimilWfngfili4ficntvHlf^ EphcC 4. 'vmttique noftrum pL0M I>E V. ttOMINIS MISERIA. t6^ d4ta ejl gYtLUafTo:mmfu^A donf Chrfph liThefl",,^ ,'?^'n om* wiaiw «•>§ (zf/fi. Eftauxcjpnperieuerantiainvera piecatc &:.vo]unrasreuftudium perfcuerandi, Svpttitipcon- firmationis &auxJlij'Spir4[u> fandi, non minusdo* lium Spirltus fan{en^§.ra^. pietitues me.ts ex mantim^a, e^c Ergo non in nqflra »;(cd inDcipoteftatc&arbitfiofiraellpcrfcuerancia. > Dcniq'^ vt conuer{io, ita^ peYfetierantian(f{irae/i^tit* tuitytm donim THi: hoc eft ^ ficut DeusJn uobis caulam nttlJam inuenit quare nos conuertat Jta neq ; in npbis cauiam inuenit , q^a mQueatur, vt nos cpnuiirfos fer- uer; nec!eficianrus, auilabamur . Necepiminnpbis ' caufa eft cur poiius nosyquam parcnrcLs ncftfos in pa- radilo ferucc, nedeficiamus 'ncc inl^nfttscri p/ima sufa curalios pQtvus quani ahoscon:^ra,tcocatipnes. oc lapfus dcfehdat Dcus, vt Samuelcm-^ lorTT^pharum potiiis, quam Samioncm & Dauideni ^ Slauxenj pc» ncsnoseflet perfeuerarcautnon perrevicriftre, cauf% difcriminis huius innobis effet. Non jgjtur npbi^> fcd mifericordixDei, pepfeucrantiain j^ictate, & abfti- nentia a peccatis tribuenda eft. . Sed contra prioremfententiara , qu^ilvjdejicetc- tiam optiraa fan . dc & pcrfedo Dcum icqui &dihgerc3 nonfighificat ' pcrfeClioncm graduura fiuc eum obcdicmia? gradum, Iqilcmlexanobisrequirit; fedperfcdionera parrium fiuc intcgritatcm5& finceritatem oppofitam hypocr ifi &fimulationi pietatis, hoceft> vcrum&nonfimular tum afFedum & ftudium fcu propofitum obediendi . Dcp, & rcpugnandi prauis cupiditatibus & initium o- bedicnti;B fiuc fubicdionis erga Deum fecundum om- - nia ipfius prarccpra.Etfi autem in omnibus etiam fan- ; diffimis multum hypocrifiseftrchquum, ficut dici- inx.Omnivhomo mendax'ximcv\ ingens difcrimen eft in- tcrcos, qui fimpHcitcr hypocrica?(unc, &fibidefua hypocrifiplaccantjnullumhabcntcsiti cordibusvere j prctatis initium aui fcnfum, & eos qui rcliquiss hypo- crifeos in(eagnofccntes&dcplorante&,fimulhabcnt initia vera? fidci & conucrfionis ad Pcura. - Illi a Deo damnantur: hi recipiuntur in gratiam , non proptcr hocinitium obcdientia? inipfisfcd propter impuca- tatn ipfis pcrfcSam obedientiam Chrifti. Ideoq; hu* ic declarationi addenda eft alter3,qu6d conucrfi funt , pcrfedi in confpeftu Dei , non tantum panibus vcras pietatis, qua» omnes in ipfis inchoatac funt, fed ctiam gradibus vcrx & integr^ iuftiti;B Chrifti ipfis imputa- , t^P) ficu t dicitur Col. i . In ipfo cftis confummati, Hcb. l o. VnicAQblationeconfecrauitin ferfetuumeor^rqtiifanBificdn^ - tttTt Sed inftanr, etiamgraduumferfeciionem San&is in Scrif.tr ibui i,Qo,%.Safiemiamloquimur inter ferfeBoj, u Qor.i^.lntel/igentiarferfc&ifitis^ Eph.4.Po«w^»^rte»<«" in 57*. DO.GTR. CHRIST. t. PARS. in vnitasim fiid^ ^gnhioncm pUij Del, in virumferfi* BumAdmenfut^f^Atura adulti chri^i, Vcrum harc cu* am loca, pcrFedos, non dicunt refpedu legis diuina?, hdceftrerpcduilhusgradus, cogninonis &obcdien- tiar,quanilex innabis rcjuiric, fedrefpedu infirmo- rumjqui mfniis habcnc lucis ac ccrcitudinis, & profti*i pcicudims cxcrcnio confirmatse ad obtcmperandurfi Deo, ad rcpugnaiidum carnalibus defideriis, &fercir. dam crucemi Sic enim dcclaratur hscc pcrfcdio Hcb. 5.-& Eph. 4. P^t ne pm'4s amfUiis pueri ^ quiflu&uemttri^ circumferamnr quolibet ventodo&rin hoc expletaefi charitas in nobis^ vtfidmiamhaheamtis in diifk ftidkij^ quad tjHalis iile efl ^ tales ^ nosfummin hoc mundoi, Metus mnejiin charitate: expieta charita^ foraseiicit «^e- • eurn^ qmniam mctus cruciatum habeti cjui autem metuit,mtih efi perfefln-s incharitate. Scd loa. non noftram ergadc^^ um, fed DcicrganG^sdiledionem perfc^am fiueex- plccam.hoc cll per effeftus fiue bcneficia Dci in Chri • flo nobis pr^ftita , dcclaracim & plene cognitara no^ biSjfiu^evcPwIus Rom. f. loquicur, incordibus mfirii' per S. S,ijttid4'useftnobis, effufam^ dicit efie caufam, cuti inrrepide & cum fiducia expedcmus dicm iudicij. Dc- hac auccmiDci erga nos mifericordia & gratuita dilc-- ftione nos cx hoc figno fiue teftimonio ccrtos eflfej; quodinhac vita perSpifitum fandumad imaginem' ipfiusreformamur, Ex regenerarione enimdeiufti'- ficacione certi fumus , non tanquamexcaufadeciFc- du,fedtanqu3m excftedudc caufa.Etfi autcmrcge' . ncratio inhac vita non cft pcrfefta, tamcn fi verein-4 choata fit, ad probandim noftris confcJentiis fidei" noftrg vcricaicmfuflficic.Ec hoc ipfum quod addit lo-* ainncs: DilBBi^f^raseijcit timorem^oikcndh dilcdioncm'' innobis nondum ciTe pcrfcdam, quia non perfe^* liberamur in hac vit^ a metu kx 8c iudicij diuini, & ar-'* tcrnarum po^naram. Sunicnim fimul iaminfanflris' hi D E H O M I NIS M I S E R lA. ; 175 hidupcontrarij niotus , nimirum mctus & dilcftio Deiingradibusrcmifljs , dccrcfcenEc mcrUj.Sccrcf- centcdikdionc &conroIatione CmtlaLtiUa in Deo, donecl«titiavincat &pcrfcdcciiciat onmcmrrcpi- dationcm inyiita jltcra, cum Dcus ablkrgct omnera lachrymaHi. :.»|j-- . L / J oh. 5 . Qitifinceri a^hy vtni t ad lucem^ vt maft/feftafi* \dntfafia ifftus, ^cdfecund^m VeumfaBafintA . lohan. j . S^ coY noftrum noi non condemnat , fiductam habtmuj apud j Veum.Vi.i I $,A Itge tua non decltnaui.Ergo bona opera rena. ' torum In iudkhVei aUegari zT confijitre poffunt , tanqMm perfeBelegicpnfarmia, ^fpM^c & fimiha dida non vcn- dicaotfandisinhacvitaperfedarolegis implctionc, fcd iuftitiaro bony conrcieniic, finc qna fidcs non po - leftconfiftcTo: fi<:utnequebonaconfcicntiafincfidc, ficut dic itur. I , Tim. i . Milita bonammiUihm, n tinensfi^ dem cSr bonam confcientiam, Et Rora. 5. lu^ificatkigitur ex ^de^pacem habemus apud Deumpfr I>oni^^timno^rum lefuf» jChriflum, Eft cmm bonaconlcientia,ccPianotitia,n9s habercfidem&propofitumobcdicndiDeofccundum^. omniaipfius mandata, &ncs atqucobcdicntiam niat- ftram quantumuis.mUtilam & Yi^i^ipjchoatamjplacerjc peo, nonquia legt fpfi»s fat:5faciatvfcii quia peccata -& defcctus in nobi$ r-cliqui, nobis. pfcopcqrimpiitatam vChrifti fatisfadioftem condonemwr^ ■:2S(^vtptrfidiin tnchoatur^fpcf^fidemplacetDeonomAMlint^^. ItaqUe jandi non detrcftant fuam vitam m Jiicepi produci^ nec extimcfcunt Ghrifti tribun^, & eius confcicutia fefcconfclantur. : i. ^vA- t<;-'i^.!it;v;i,rtv , 1. Pct.i Smdeteyocationem ^' elvBhhtm^^efbran^irma ejficere: hac enimfifecerifis^ nunquamiwpingetis. i. loh^| . i^fcjuii n^nffrefitifcViio.peccatumvQn cpmmittit. Hisfen- tcnciis olimctiftm Pelagiahi & .Gatharii & nuhc Ana»- bapciftj ad ft«iU]i?Ojd«m pcrfedionem houK obedicb» tig in renatis, abufi fiintj fed cadcrc &pcccatum coms* mittcre fcufacer^^Petrb&loanhiinhis locis,cft p^cc^ ■ ■' "■ ' ■ ?¥'■ Minh- caiumrcgajms hakere^&in eopcrlcUcrarc. y^^ rn^ t)OCrR, CHRIST. r. PARS. ^ Ma tth. ^. Luc. 1 1 . Lucerna cdrporis efi ocultit: CutnM* -" 4ttr oculus tmsfuerh ji7nflex , totumcorfus tuumlucidurn^m Wiff^cAndccclligiini^ftcpurgarimentesrenatorumm^ njifUyVt tota congerieyoperum ipforumfitlticida (fy*fura^hoe eftiperfefle conformUlegi , ^'ed quum fit oratiu Chrifti con(litionalis,ncquc antcccdens, nequeconiequeris, fcd lantum confequennam eius afleuerari manifc- itumcftracpofitoctiam antecedente, nonaliterpd- niconfcquens^quamponiturantccedens.Nonigrtur 4iac fimilitudinc oculi corpuf regentis, affirmat Chri- ftus mcntes hominum ciTc lucidas , ac proinde aftio- nes ipforum omncs rede & finc peccato inftitui , fcd potius accufat pcrucrfitatem hominum , qui ctiam quodnaturainipfisrcliquumcftluciSj^ Opprimerc8c cxtingucre conantur,& veritatem, ficut Paulus loqui- tur , ininiuftitia detinent,ac proptcrcatoti , hoc cft, in omnibusfuis aftionibus renebrofi, praui ac damnji- •tionc digni funt . Pr^tcrca puriras adionumnonrtifl eatcnus poni poceft, quatenus tncntitrm puritas fiuc Jhix ponitur»Pofita cnim luce naturali,a<^ionc'$ mofa- -litcrbonse/poficaluccfpirituali, adiones fpiritualirbr J^onfjfiuc bona opera / pofita illuminationc impcrfc' fi:a,obedientia impcrfeda : pofitailluminationcper. • fcda, etiam obcdientia perfefta fcquitur. Cum igitiir ■^inhacvitanonaccendaturperfcdai &quantumlex iDcircquiritjluxfiueagnitio Dei &^v(5luntatis diuirix i in rcnatis,fcd ea in vitam altcraiti diffcf atur.i .Cor.fj,; iExfarre cnim cognofcimuSy ^ ex fart^ prbfhetamus : VoH^ quamautem aduenerit quodperfe&ume fi ^ tunc^cjuod expar' te efi^aholelfiturldcivconGc in aliis partibus conformi- ^ mitas pcrfeda cum lege potcft in hac vita cxiftcrcin- tcrea tamende impurarionc perfedfpufitatis reruin cft/andos efle puros& fine pcccato id confpcdu Dci, cumipfos in Chriftointuetur , quod fifquandolux fi- dciincordibus acccnfaeft. '' ''^^^^' Sfc ctiam illud Epbc.f .accipiendutti eft.cW^^wx/f-a^ tii4iifeipfHmfroEccleJ!4 , vf tamfinffffiearu mmdatam :^* lauacYC D E H O M I N I S M I S E R I A. m tutacro aquafer verhtm , 'vtfi^eret tamfibnffi glorhfitm Bcciefiam, non hahentem maculam aut rsigam , aut qutdquma $itffmodi,fedvtefetjQnSIa^tncu/fata,Bafu£tViUStnim aquac proprcr addicum promiflionis vcrbum fignificac & obfignac fidelib. purgationcm pcr Chrifti fanguinc, quxpeifedifTirna €(l,&nos in hac viraincuphcos co* ramDco(iftit:&pcripfiusfpiritum,qucinhacvitain- choatur ,& in alccra pcrficitur, ac proindeconfcien- tiaspacarcnuncnonpotcft, * Suncctiam contra fccandam partcm fupra pofif» {cntcniiXy de tirtiogradrUiheytattiyObiiidiloneSy quibil^ contcnditur in potcftatc renatorum eife , vtpcrfcuc- rcntiniuftitia,rclab€a difced anr* I ^ui hahent lihertatem ad honum eligendsim , hahent £« iettatemferfeuerandi « \ ^enatihahent lihtrtatemad honum tligendum^ Z.Cor.3 ,l^hi Sfiritus Vomini^ ihi Ubertas, Ergo hahent fotejiatem perfeueraadi.Kcf^onGiO* S i redc intcU ligatur Conciufio, torumargumehtumconccdi po- tc^, renatos videlicet^atenushabere llhertatemferfeueran^ ii^ quatenus i Spiritufan&o illuminantur ^reguntur . Ex huiuscnimoperatione&inftindu pendctca, quam habencbonum chgcndi libertas . Si ver 6^ut fempcr aut fic habcrc fandos hanc libcrtatcm inwlHgatucvc abipfis pendcatpjcrieuerantia, plus critinconclufio- nc,qudm in pr^emiflisjidq; duabus de caufi^s^f.qiiiahi dcmum habcntlibertatemcontinue pcrfeuerandi,qui nunquam S.S.gubernai ione dcftitiiunturj quod in al- rcra vita eft fururum. z.quiaetiam illorum » qul nun* quami ^.S.dcfcruntur, iibertas ad bonum, non ab ip- fis^fcdi^piritufandopcndet. - - ^ Jl Hic vcro inft a n t : J^i non deferittar 1 SfiritufanBoy fiffiiffepriiisrepugnetmotui Sfmtusfanfli^ ii femperh&hiP faratum Sfiritus fan&iutHxtlium adperftfiendim in hom fiopofito , SanSli autem non deferuntur a SfirhufanShy nifi iffi friores refugnent . Ergofemferhahcn^fara^ tumSfiritusfanEliauxilittm adpsrfeuerandtsm ; ^ Idau» fmqtiihabct , ftnesesmiffferfmrdrttmtdeficereiqifi^ n^ D-a c T R. c H R I s r. i. p a r s. infoUipfiM voltimase caufaefixurSfiritul fan&omouthti , ^btetfjperetaut repHgnet. Mmorem ciim neganius, ipll »-prol>ant . Voefiam non itifligh iufiitia Del nifi peicanttkm T>eferi autema, SpirJtttfanc^u e^panx peccati ^> tngrattui'' , dinls.Ergo ntiUtis a S,S^ defcrftt^ym(t.^nifriHS dejertionem .fmconthmaciamereatur. Rerponfio duplcxeil» iPnmo - corrccdi argu-mcnrum poteil de rcnacis. In his enim, quamdiurfonriahac vira, rempcncantiimpcccatioft reliquum , vt non modo temporancam, fed etiom-^- ternamgdefcrtioncm mereamur.ctfi autem quia-pec- catumiaipfisrcliquumproptcrChriftum cis condb- naturjpoenaaftcrnaa renausxoUitur: tamenicafti- gationibusnon tmmuncs«Bunt, tamlfper dumtpccoa- tircliquif inipfishaprent • Eft igitur etiam^pectato- rum relpedufempcr iuiliffima cau(a,quarcinrcxduiii adrcmpusgcatia & gubcrnatiotic .Spijficus foi.i>eii$ iplbs priuarc velic.2. Sam. 24. EtaddiditfurorDjomkti irafii cantta Ifraelem^ ^ concitautP.Dattidem in eos^ dicendo, vade^nttmera lfra,eUm ^ iudami^cxxaAo: ad Mir^cyram reIp0Qden>us;3 non omncni dcfertionem eiTc po^?na«, ..velpunicndicauia fieri^ fe^:q*iandoq; etiain cxplb' jfandij id^^iftjimbecillitaccm ctram optimortJtni&:iah« ^iffitnditnn ipfis & ahis patefaciendi caufa.vt difcani de nequc ad momcntum vnum contra' tenrationes-^ iinfultus 6atajia^;poffc confiQerc, nifi contmuoSpiri- :ttas 5.r:dudu fuCtcntentur & rcgantur.^vtqj ad implo^i ra randtJmppfthac Sp.S. prxfidium, &ad cauendos hisf^} Jf fus vigdantiorcs & ardentiorcsrcddantur . Dentqucjli ytin hac &.etctaa vita magisagnofcani.& pcjediccnlll' luam i ^digriitatem & Del erga fe mifcricordii^m , quif cx cdm mukis & grauibus pcccatis ipfos ad fc rcuoca- 4uic,dr miJIics nieritos cxicium, ; .pctirc non cfi parftis tDc his caufis dicitur i.Cor. 1 iv^lSleexctUentiaYeuelatio^ ntm.fupra mddum efferrer^dattuefimihiftircultuir^xuscar ni^ (jrc. Ec Rom,i iXdnclufit Deta omnes tn^fnttmaciaj ■ 9rmiium mifereretur, Aa» w ; v -S »\u\ -^^k-i^v. . i * Dicunt cotixxL-Deum^^bmfttmiifUkt^liiwm'^ frcmiiSifi K ! DE HOMINIS MESERIA. X77 '--mhtere. Sed hoc de finali pcrfcucrantia cft vniucr * .c :dcconcinuavcr6nonitcim.Nufquamcnimj)ro- rniccic Deus fe itagubernatururafuoSpiiitu fandos inhacvita, vtnunquamlabantur, Exhis ctiam illa obicfiio cuancfcitj quodaiunr, onuerfosy mmfttfines ipfosa feSio difcedere , ^ refugnare^ tiam ferfeuerantiam in fnapotefate habere , Nam ctfi lon cogit,aucviolcntcr voluncatcs rapic, fcd volcn- CS& fpomancos fihos cx rcbeUibus& hoilibusDci [aciat: & quod ad voluntatcs hominum inhac vica Utincc , nihil ipfis cll: magis ad malum procliuc : ta- iien quantum. ad confilium & operationcm diui- Lamactinct, etiam ipfos aduerfarios vcricatis cui^ cntiafarcricogir, fierinonpoflc,vc voluntashomi- um cunc non obfequatur, quando fccundum seccr- a fua confilia eificaciccr mouerc & flcdcre cam, uc ad conucrfioncm, fiucad pcrfcucrantiara Dcus ccrcuit. Ncq-, hacc diuiniconfiid immucabilitas& fficacia voluntatis Iibcrtatcmin conucrfis tollit, fcd otius augcc & conferuat . Frigidius etiam illud cft , quod fanfiosreddi fecuros ^ ignauos, ^ ferfenerandi fludium in illi^ minui dicunt, ^audiant , exfola SpritmfanBigratiafenderefuamperfe' ^r^wrww.Rediflime cuim hoc inucrtimus & in adncr- irios rctorqucmus ; cum fandos&vcrepiosnihil lagis ad ftudium caucndi lapfus & aflfiduam atquc rdentem inuocacionem Dci acuat , quam fi fci- nt, nc vno momenco fc aducrfus tcntationes diabo- & carnis (u^ pofle confiftcre , nifi Spiricus fandi irtucc&inftinduimalisabducancur , & ad bona fBcacitcr flcdancur : Contra vero illa opinio , ficut p^ricntiadocct, facitfccuros &miniisdecaucn* ii peccacis follicitos, qua fingunt homincs infua («cftatc cflc, difccderc a Deo , cupiditatibus fuis auantifpcr indulgcntcs, &adDeumrcdirc, quo* :unq; ipfifcfafturospucant . Quodfivcroinrc* ' is & propkanis , vera perfcucrancia cx Spiri- M tus ?7S DOCTR. CHKIST. 1. VhKS tusfanftjgratiapcndcntc , fcntcntia , fccuntatcrn & contemptum Dci paric, cx ipforum ingcnio dc clc- ftis & piis iudicarc , aut proptcr corum protcruiatn occulcarcvcritatcm, ftultum 6c iniquum cft. Poftrcmo, icacontradefcduslibcrtatisinfccun- do & tcrtio ftacu fiominis obiiciunt : Si conuerfio ^ ferfcrmnuaiou ftc fendet a voluntate dlitma^ ^fiiG^u^ Dei in hominibus^vt neqne haberepojjlnt eam^in qmbu4 eam illenon operatury ne^^ue non hdberefofjint eAm,in quibta edm ipP "jult ejficere : nonmodo libsrtatem , fed etUm afiionem 'voluntatis omnem toUi, ^ coaBianem acfafponemfoUmye" iinqui : idquod cum S criftmat experientia^ it li^&afanBa* rum, {^currinofiraipfortimconfe/fionefugnat, Scd rcfpon- dcmus, non proptcrca voluntatcm ociofam cflc, cum non repugnat fpiritui fanfi:o cfficacitcr cam moucnti; ficjuidemcciamafrcotiri &obccmpcrarc cft volunta-i tisactio. Cum autcminftant^ nosillamvoluntatiiobe» dientiam in conuerfione ^ in ferfeuerantia ftam ofui Veifacert^ atqjitanihilvoluntati quod agat^ relinquere\dX4M terum confcqucntis paralogifmum comnr; ,ttL.'nc, rc- r inoucntcs opcrationcm caufar fccunda; iiuc inftru- mentalisjproptcr pofitioncm cauf^ primas fiuc prin- cipalis agentis . Quod cnira fic torum eft opus Dei in hominc, vt homo lc tantiim vtfubicftum, in quo dc us operatur, habcat , in co fe voluntatem haberc tan- tum pafliue fatcmur, vtinqualitatibus fiueindinati- onibus nouis voluntaii & cordi imprimcndis,3gcndis,., & feruandis . Quod autcm Gc eil: opus Dei, vt volun^j tashomimis non cancumlicobicftum, fedcciam in- ftrumencum diuinx opcrationis , &quidem fuavi ip/i diuinitus indica agens inproducendoefFcftu , in ccij fe voluntas ncquaquam pafliue tantum , fcd aftiu pariter& pafliuchabet, quandoquidem ideomouc tur a Spiritu fando ad agendum , vt ipfa hoc agar, quod Deus pcr cani vulc cificcrc : id quod in omnibua. Yoluntatis adionibus bonis euenit,quemadmodura ^ lamalisjcuaiidiabolo vdaliiscaufis incitatur, ip intcrei j I) E H O M I N I S M I S E R I A : irn hcerca nequaquam efl: otiofa.Idco apud Ezechielcm iddirur, EfficUmvtinfriecepkmekambuUm^ ^^iudkfa ieacufiodiatiSy ^fadatts ea, J^iartM gradm Uhertatis e^ in homine ferfeBe regene^ atopofl glofificationem, vcl poft hanc viram . In hac li- ercate voluntas cric hbera tanium ad bonum, & non d^Vnalum cligendum, atq; harc erit integra rolun- acisno/lric libertas, qua noncantumnon pcccabi- lus, fed & a nulla rc magis abhorrcbimus, quami cccato^atq; etiam peccarc amplius non pocerimus, ;ationes hx funt ; Quiain mente Iticehit fcrfccU Dei if^ oluntatis diuiniantia & dubitacione inimunis, & pcrfeda Dci cog- cione illuftracus c(l,& cor ac voluntas ab omni con- macia, 6c fine omni ad rcpugnandu dco folicitacio- ^^(ummadilcdioneDei&alacritaceadobediendum ;nica? Dci voluncatifertur. Atqjhincapparcrctiam lantonoftra conditio pr^ftantioreric Adami con* tione. Adam quidcm crac ante lapfu conformis deo, H poterat vcllc bonum & malum. Arqui nos non rimus nifi velle bonum . Et ficuti maJi tanrum fc* arurad malum, quia func mali.' ficetiam bonum atum amabimusj & cligcmus , quia crimus boni. ipofTibilc cric tunc nos vellc vllummalum : quia ibimur diuina graciainlibcrtateillainccgra vo' :atis, M ij Doflrinana \ i8o DOCTR. CHRIST. t. PARS Doftrinam hanc dc conucnicruia & difcriminc libcri srbicrijindco&creaturis^&indiucrfishuaianxnattu r^ilatibushadcnuseScriptura rccicatam,ob multas 8t graucs caufas inEccIcfiaextarcncceffeeft.i.^i/^g/d' rSa hac Veo tribuatuY^ quod folus fit agent Uberrmum, cuiut fapientiaft^ iihenai i nulio alio pendeantiCreaturasvero om" fiesipfi'M qubernathniefjefubleS^as. z , vt memimrimw eas qiti jVicntes ^ voUntcs peccant , aut w peccandi neceffita* temfefe coniectrimt ^ ne^uaquamexcufatos ejfe latqueadei fion Deum/cd ipforum voluntates a praiceptts Dei fua/ponte defiecjfenter efi peccatorumcaufitm, 3. vtfciamusfolumDe^ timexfeipfo ^ immutabiliter effe bonum ^ fomem bonitA- $is : Creaturam vero mdlam neq^ habeYe,neqj retinereplm bo- nitdtis pofie , quam Detis gratiutabonitate ineaefffcere ^ fcruare volucrit, idcoqj ab ipfo hanc petamus ^ip^^accep' tamfetamus, 4. vt\cientesDeumelfe liberrimum guberna^ torem omnium rerum, confiteam ur ipfumpoj^e adfuam glori^ am c^ nofiram falutemmutare etiam ea quteyidenturma^ icime immutabilia. 5 . v/ agnofcentes ex qua naturanofira frceflantia mfira culpa exciderimtts , magis deploremus in. gratitudinem nofiram : d^^celebremtis Dci mifericordiam, msadmaioremetiamexcellentiam euehentis, 6, vtagnitA miferiay acprauitatenaturse ^ ingenij nofiri, (j a Deodefera» tnur^ humiUemur inconJpeBu ipfiuSy^emergert exhisma' lisardentercupiamiu . 7, vtintelleBalibertate ^ in quan. nos Viliu4 Deiafierit , magk expetamusipfius beneficia , & ipfiftmus grati . S . vtfcientes nosfola D ei mifericordia dif cerni ^ pe^cuntibus, vt notpotius quam illiconuertawur vnof efferamuY opinione noflva probitatis autfapientia,fedtotun iupificationis ^falutls nofira beneficium^non alicuicaufa it mbis exi^entiy fedfoU miferirordla Dei adfcribamus.^ • ^ j i signofctntes reliquam in mbts etiam renatisinfirmitatem^M prauitatemy infolo Chrifl iujlitiam quaramtis , ^ hls mafi repugnemi^ . 10. vt fcientes ?2os non pof?e confifiere ad uerfns tentationes fine fingulari. Spiritus fan&i prafidio noiaD eoferuari ^ regi ardenter ^ affidue petamui . 1 1 vt atidienses ngM nQnrtpugnantes^ fed VQlentttferuari^luEie mu DE HOMINI.S M^E^ERIA. lU nuY ctmtentathnibtiSi ^ certamfacere nojiram vocationem ^ cleBionem nobldfiudeamus,! i,Pt intelie&o confilio Deide onuertendii hominibus fer doSfrinam Euangelij ^ minijts' ium Ecclefia,eiu4 vfumfedi^lo & cufideamfle&amur^ Vemalisfcenae. [Nhac quafftione agitur ciiam deefeflibnspeccati^ Lhoc eft de alteraparte miferiarum^ nempe de malopcgnce, ^icitur quod Dms grauijjime^iupjjtme^ C certijjiml )uniatpcccata, GrauiJJime^ proptcrmagnitudinem cccati,quiainfinitum bonum offcnfura t^Jujiifftmey [uoniam Lcx cius violatur. Certijfme^ quia omne pcc- atum,ctiam minimuni.pGenam a^ tcrnam & abicdic- bem mcrctur, Obie&.i, Atquiimpij hlc jlorent, 1{ejp , Scd tandcm lunicnturjimmo etiam hic pumiimuv.i. Inconfiientiam ^Etiam in tiSiquibtu vtuntur cum maxima voluptate : & uidcm tantotmagis quanto minusagnofcunc fepu* in.^, Etiamaliis p(snls ^auifjtmis fcepc^ grauioribus ta-» [icn in altcra vicj, vbi eric perpetua mors non mortu- im efTc. Ob,z, Atqui Deus nonfecitmalum^ mortemJ{eJp. Non :cicin principio; Dcindc ctiam poftprincipium ma^ 4m & mor$ non cxiitiflcnt,nifi yoluiftcmus . Ob^, SiDeuspeccatapT/efentibiii ^aternis pocnis pu^ it^idembispunitf^eFiiniufius. Detis idempeccatum bis unit.Ergoyidetur yBac.Kci^.Nc^dLiur m\nov : <\um vna ft cantum poena/cd qusp parrcs habct. Pracfcntcs c- im poenae fiint inicium cccrnarum,quia non func fuf* cicnccs ad facisfacicndum iuftici:^ Dci. OhieB.j^k Si DtM punit peccata aternispaenis: ergo perL unomner:autDeiiuJiitiie nonfatisfit.KeJJf. Non vio- acurDciiufticia,quoniam poena arquiualcncc aptcr- lispunicpcccata noftrainChrifto. Non punicca in lobis fuopliciis arccrnis, quia alias cogcrcmuromncs crirc.Harccftpcrfcftio, quam Euangclium addic M 11} Lcgi A 182 DOCTR. CHRIST. i. PARS. Legi. ObteSf.^Sed (t in Chriflo funiuit ^ efi iuBus^ mn dfbetamplms innobii punire.Bjfff, AffliAiones piorum non fuutpoenr, fcdtanuimcaftigacioncs paccrnse, & crux, quibus ad humilicatem crudiuntur. Hic igituc ncceflario dicendum c^deafflf^tonibtts, D K A IF F L I C T 1 O N I B V S. Pr^cipua: qu^eftioncs func, i.Qu2B (incearum gcnera. a. Qua? caufx. 3. Qu^conrolationcsiisopponcndap. I . jQ^.-f ftnt affliEiionum genera. LiafunttewporalestaUa: aternan/Etcmx funt crucia- cusanimi &:corporis5proprij improborumjin quos abiicicndi fucomncs quiinhacvitano conuertuntur. Obie^ ,Quiefl fumml mifericors ^mn fotefl yidere ^ternos crticiatus creaturarumi nedum infligere» Dei mifericordJa maioreflpeccat^}, Erga^c^c.KeJp.ad Maiorem: fcihccc,fi non fimulcciam Cit luikus.Infi.StricIafummaiuflitia non eonfifii: cumfumma mifericordia. In Deo t^ ^ri&a iuflitia. £>*^o*e:^c.NcgoMaiorem. Vrobo. Quiafummamiferi-* cordia addit lcnitateyn'^ fed hanc non admittit fumma iuflitia , i^uallsinDeoef^.Rejf.Euam Dei iufhtiaadmittic !eni- tacemjnonomittendo, fedcransfercndo poenam in ^iiurci.lnfi, z, QHifiriBl vult itufmm execjui^ apud eum non habet locum "^^ufericordia. Deusfiricie exequtturfuum ius, Ergo^ e^f. I{ejf. 1 . 5cihcer, nifi ca fic fapientia prsedicus vt poffic modum inuenirc excrcendi mifcri- cordiam, faluaiuftitia. 1. Is etiam cfl mifcricors, qui dum fequitur miVnhm ynon gaudet hominisdeflruflione, Ekcc.i?. fedmaliei eum effefalutm. Deus autem mnutdtmortem »3,&53.ii. peccatoris. Punicquidcm omnia pcccata noftra ftri- ^aiure,fedmifcrctur, dcriuando poenam i nobisin Filium. j/. . Teftimonlaautcm quldflntpana aternajhxc f\xnu Marc.:? . I4! ^'^^^^'^^ corim n:n morietury<^ ignis eorum non extinguetur, Ma 11.25.41. Jbitelnignemceternum» Siiufiusvix fcruatur, impius ^ i^l-^^i^^n^* pcci4torvbf ciimpare6ii> fiaiio eiiara cft;cuidcns; quia H pcftulatur DE HOMINIS MISERIA. sSj poftulatur poena infinita pro pcccato commiffo in bo - num infinitum, ncc pcr po&nam temporalem cresturas fiercrruflKiensfatisfaaio^tern^&infinitfileiiullitij. Similitcr & Scriptura? teftimoniis probaturpoenasae- tcmsLSciiccoTporis&c^uimc.Meniiueumquifotefiahij'' cere corptts ^ animamm gehemam ignn. Anima cll fons Matt.io.ji peccatorum.Corpus tanquam rcs bruta excquitur quod anima monllra r. Ergo & audor & inftrumentum punicntur. Qj4a^,^alia malafimtfntura dxmnatisin in^ fernofReJp.Hxc mzh voc^mxxvvermiiy cruciatus^ m^rs ^eterna; quia cruciatus corum crit talis, qualis eft mo- ricntium,quiperpctu6 moriumur. T cmporalej affli&ioneF {unt vtrorumquc,piorum & rc* proborum. Ex funtvclpoene » velcrux. TanacAdC'» ftrudio vclcruciatusinflidus ordinc iuftiti^ inpcr- fonamrcam pcccati : eftquc rcproborum,quiainfli" gitur eis hoc finc,vt fatisfiatiuftitia? Dei. Lexcnitn obligat omncs,velad obcdicntiam,vclad poenam. OhieEi. Atquiimpiorummalainhac vitafuntni* mis parua, quam vt fatisfaciant iuftitia: Dci. Refp. Sunt pars poenar, ctfi non tota. Gradus poenarum obfcruandi (ut,i,eflfn hac vita:nam cum rodit eos confcientix^incipit vermi^ inferna/is.ijn tem^ forali morte^cumincipiuntfentirtiram dei.^ Jn iudicioyCUixi irrucntin omncs impiosa^tcrnar&infernalcspoenar. CruxcftpiorumafHidio:quianoninfligitur , vc fatisfiat caiuftitiaf Dcipropcccatis . Crucis zuzcm quatuor funtfpecics . Capgationes^ quasDcuspiis infligic pcoptcr ipforum pcccata , vt admoneaa- turfua? immunditici , &adpoenitcntiamcxcitcntur. Ncquc func compcnfatio peccati , fcd funt opcra diuina? iuftiti.ir , pcr qu« Dcus vulc ccrco ficri & noi & ali.os de fua iufticia, qua? finc pcccaca , fc vc- rc irafcipcccacis, &nonfoluminhac vica, vcrumc- tiaminalccra, morcc punicurum, nifi fiacadDcum conucrfio , 2 . Vr^bationes & cxamina fidei , fpci , in* Uocationis jtiraoris Dei ,& paciencias , vc proficianc 14 iiij i» 184 DOCTR. CHRIST. t* P A R 5. in (uis virturibus clefti Dco placcntcs : & qux non fauciantconfcicntias. Talis cft afflidiolobi.^.^j^i- Biones , quibus pii fuo fanguine obfignarunt & confic* marunt dodrinam^quam profciTi funt , quod ca vcra fit : &/^uiinmortecxpcriunturcon{oIacioncm5quam aliisdoccndopromittebant. 4 . Totitis Chrifti obedi^ emia^ qu^e eftfatisfadiopropcccaiis noflrisj&quae pendct i tota humiliationc, indc ab articulo conccp- tionisvfqucadcxtrcmum agoncmincruce. Nomina idafumunturafinibus . 2. Qu^fint JjfaBionum caufa. PEccamm eB caufaimpj*lfma ( quia mcritum malum ) pcenarum in impiist ^ etiam crucijpiorumiiiuctto tame refpcdu . Caufa poenarum in impiis, vt pcccatum iu- ftapoenacompenfetur.Inpiis,caufacrucisnonfitfa- tisfaftio iuftitisDci , fcdvt peccatum agnofcatur& exuatur.Caufaergoimpulfiua inimpiiscil pcccatum ipforum puniendum : caufa principalis infligcns, cftiuftitia Dculnftrumentaks variafunt : impij,Diabo- li, & omnes creaturx, qu3B omncs armantur aducrfus peccatum. Cruciscaufaf . i. Jgnitiopeccati . Cumitsdicamur^ a Vomino iudicamur. Bonummibi eft^ Vomine ^quGdhumiU' vl^il\V* ^fi^^^ • I^^pJi^laxatfrojnajVtruantin exirium. Eos ' "^ afficiccommodishuiusvitae, brcuiquidcm cumgau- dio, vt conuincat eos ingraritudinis , &quia fu«t ipfius creature : fed pios pcr cruccm cmcndat. 2. Odi^ Toa. 15:. ip. um Diaboli ^ impionmSi de mundo efietisy mundus vosdi^ Epa.^. 1 2. ligCYCt . 2& tcmpo- rariacft; \^.^ 8. Exmpl^ DE HOMINIS MISERIA. iS/ 8 . nxempU alfommA.Vdi] Dci; non eB enmfermtsfupra Vommum. z. Aliorutn fandorum,qui pafli func cum ^^^•'^ *•• fua & aliorum lalure: Et quidc cuaferunr nec pcricrunc in malis . Comiccmur ergo Chriftum in ignominia & ingloria. Nam graticudohocrcquirit, &Martyrura exemplum. Confolamur, dum cogitamus nos non cffcmehorcsiis. 3 . SicutillUibcracifunc, ita&nos libersbimur ; quia amor Deicrgafuoscftimmutabi* lis.p. Vr^fermaDel^ &auxilium in malis ; id cll", nos xn crucc iuuare, dcfcndcrcjconfblari, Sifuolpirifucor- robarc^nc doloris caufa a Dgo dciaciatnus-inonpauvt iememur vltra id^uodpo/jimm fsrre . Cum ipfofttm in trihu- iatione, Minamvobis aliur/ifaradetum,Ego li^^fatervenie* ntu^^ 2^n relinquam vos orphanos. i o. Liberatiofinalis . S i - cuc enim fut trcs panarum,ita& liberationis gradus, l,E(linhacvtta^c\xm habemus initiumvic^arcemse.z, in morte ^ vbi anima Lazari in finum Abrahf defertur. 5. InrefurreSfione corforum^ vbicorpore & animacri- Apoc.ai.^ musbcati 3 id cft, poftglorificarionem^. Jihfierges emnem iacrymam. i.Cor .la, 13.Pf.p1. 15.I0an.14, iS.&ij.a^. SECVNDA PARS DE LIBERATIONE H O M 1 N I S. Q^mam igittiir itifho D.'i iadicio , tem^o^ ralihns c^ (tternispams ohnoxiifpinsus z . 1 • • 1 r 3.1ac.2.i^. tiorommbusquseDcusnobismverboluopa- Gal.2.2o, tefecit^^jfedetjamcerta fiducia'aSpiricu fan- ^^^i'^'^^*» fto^per Euangehmn^n corde meo accenfa, ro!^.!.' quamDco acquiclco.certo ftatuens, non fo- ^ ^^y^\ , ," 1- r j ' •L- -/r 17.1011.5.5. ' lumahis,leamihiquoque rem.illoncmpecca- Gai.5.22. torum, a^ternam iufticiam, &vitamdonatam j^^^^-^^-^^^' cfle "", idq. gratis exDei mifcricordia,propter 10.17/ Tnius Chrifti meritum^ ^^^^.''2. Qmnam fnnt illa qtfitnecejfeefl hominem ^-Mat.^.z, Chrtfltanum credere? t%Ro^< u Omniaqu^ nobisinEuang.promittuntur*": nRo.^.H- «[uorum fumma in Symbolo Apofto.fcu in ca- i^*^^^*^* . pitibus cathoHca^& iadubitat^ omnium Ghri- o /oan.20. ilianorum ll]^^^ c r^o DOCTR. CHRIST. 2; PARS. (lianorumbreuitercomprehcnditur . ' Qmde/} ^llfid SymbolHm ? Redoin DeumV atrem ^ omni^otentem ^ cre* Morem co^li ^ terra. £t in lefHm Ch. filium ' ntHs vmgenitum. D, noftrHmy qni conceppts efl de Sp.S.natHS ex Marittvirgine^faffmfHb.V.Vihto^ criicifixHSymortHHSy ^fefHltm^defcendit in infer-^ ■ ^a, tertio diere^urrexit amortnis , afcendit ad cslos , /edet ad dexrram Dei Tatr^ omnipoten-' tis:indeventHrtii efi iHdicatHm vinos ^mortnos^ (fredoin S. S. Credo fanBam Ecck^am Qitho^ licam^fanBorHm commnnionemy remtffionem pec* catorHWy carnis refnrr . & vitam dternam* In qmt partes dtfiribmtHr hoc SymbolHw} In, 3 .partes.i . eft de seternoPatrc, & noftri creationc. 2. eftdcFilio, &noftriredemptio^ a Deut.^.4. ne.3 .eft de S^ fandlro^ & noftri fan6lificationc. E ph.4.5.i^. ' ^^^ vnafit tantiim ejfentia , * cnr tres iftas , nominaSyPatrem,Filtt4my& S.S? Liic/4.1'8* QuiaDeusita fein fuoverbopatefecitV Pfai. iio. I. qucKl treshae diftinftse perfonasfint vnus illc Matt. 3. i^- ^ T>i. * 17.& 28. ip verus seternus Deus. X .1 oan .5.7. Qjndcredis cnm dicis , Credo in Deum Pa-* trem omnipotentem^ creatorem coeli & terra ? v[,ii,6. * Credo jetcrnumPatrem domini noftri lefu Chrifti,qui ccelum & tcrram, cum omnib, ^ii$.\^,' quse in iis funt, ex nihilocreauit%quiq; eadem Mat.io.3(?. seterno fuo confilio & prouidentia fuften- Koma/.3<^. ^^^ acgubernat.-^proptcr Chrittum,Deu meum & DE HOMINIS LIBERAT. t^» & patrem mcum effc:4taque fic ei confido, fic Rom!*8!'i5. in eo acquiefco , vt non dubitcm^ quin proui- ^^l^^-s-^-^' furusfitomnibus^tuanimotu corporimeone- bpfV^.i»*. ceffariis^ Quinetiam oux mihi mala in hac se- Mac .5.25. rumnofa Yitaimmitcit^ea m ialutem iit conuer- 22. furus' cum & faccre id poffit,vt omnipotens ^^"^^,^'* Dcus/& facereidveiit^vtbcnignuspater% cUavJ.isl Qjiid eB promdentia Det} fTt^'''^* Omnipotens& vbiqucpraslentis Dcivis^qua 35.&C. coelum ac tcrram, cum omnibus creaturis^tan- quam manu fuftinct ac gubernat ^ : vt quas ter- f . ^f ^' ** ranafcuntur^pluuiaitcm &ficcitas/ertilitas& hicrc. n.-^ fterilitas.cibus&potus, ^bona&aduerfava- i iolt,9% letudo ,' diuitiae &paupertas'',omnia deniquc i^Prou.22.j. non temere aut fortuito, fed patcrno eius con- filio & voluntate contingant. Qjiidnobis frodeft h&c cognitio Creationis & ProHidentiiZ diuindi 1 Vtinaduerfispatientcs, 4n fecundis grati fi- ^coh,lU* mus,*" in futurum vero optimam in fidiffi-iob.1.21. mopatre fpemrepofita habeamus," certo fci- T.ThcrV.** cntes, nihil cfle quodnos ab eius amore ab- '^- firahat^^quandoquidemomnescreaturseitafut^ 0.5.4.5. • in eius potcftate^vtfine eius arbitrio non modo iiihilagere,fednemoueri quidem poffint^ oRo.ljf* DE FILIO. J'ob.i.m Quare FiHhs T)ei appellatur fefm.h.e^Saluator} & 2 .6 . Quia nos faluat ab omnibus peccatis no- ^^"1^.25.* flris^.Nccvlla falusaliujadc pctidebet^ nec ^^. ' alibi repcriripQtcft^ ff^.?,!* %fz DOCTR. CHRIST. i. VAKS. Credmtne igiUir illiinvmcum Seruatorem lefnm, qui afmEHs^ aut ap^aat almnde foshcita^ tem aut fdutem qudt runt 'i Non: Etfi cnim verbo quidem eo Seruato- re-gloriantur^ reipfatamen abnegant vnicum gIi.5*4. Seruatorem lefum". Necefle eftenim autle- b Heb.i2.:. fumnon eflfe perfc6tum Seruatorem,aut qui i.i5;.2o.&. cumSeruatorem vera hde ampiectuntur, eos omnia in ipfo poflidcre^ quae ad falutem requi ai.co I. 4.IO. loan.i. i^. , cpra.45.7. runtur'' Hcb.i.?. aDeu.i8 Qm'^^ appellatur Chrifimjooc efl^vnBm} i^'"''"'^' Quod aPatre ordinatus,& Spiritu fando Aa:.3.22. vn6tusfit'fummus Propheta ac Do6tor/ qui eIoa,i.i8. , . /-.. rt 1 &T5.15. nobis arcanum conlilium &omnem volunta- fpra.iio..4. temPatris.de redemptione noftri patefecitV & 10 12. &iummusPontifex/ qui nos vnico lacriticio g Rmn.8. f^j corporis rcdcmit, ac aflidue pro nobis apud io. ' Patremintercedit^; &Rex,quinos fuo vcrbo il[\%\ &Spiritugubernat, &partam nobis falutem Mat.28.18. tuetur ac conferuat\ i Ad!u .2^! C^^ "^^^^ ^^^ Chrifiianm appellaru} x.cor. ^.15. Quodperfidcmmembrum lumlefu Chri- lefa.^^.'^!' ftiZ&vncaionisipfiusparticeps^vt &nomen ioci.2.28. * eiusconfitcarVrcqiic fiftamipfiviuam^grati- imIt^Z\%. tudinishoftiam^&inhac vitacontra pccca- mRo.i2,i. tum & Satanam, hbera & bona confcientia 9^ioi^*^' . pugnem , & pcftea seternum cum Chrifto x.Pct.2.^. regnum in omnes creaturas tcneam". Ko.6^12.'! 3! Quam ob caufam Chriftm vocatur ^lim Del Apoc.i.^. ijntgemtm^ cum nosqHoj.^fimmfilii Dei? Quit «.ip f DE HOMINIS LIBERAT. i^j Quiafolus Chriftus eft cosetcrnus & natu- .j^^^ ,^ ralis ^ccrni Patris filius\ Nos autcm proftoi-^cbi.z. cumcx gratia,apatreadopcatirumus^ Eph.T!!.' * ihia de cmja apfella^ eum Dominum Koftrum} Quia corpus &animam nofiramapecca- tis,non auro ncc argcnto, fed prctiofo fuo fan- guineredimens, &ab omnipoteftatcDiaboli liberans, nos fibi proprios vindicauit '. c i. Pet.i. Q^iidcredls cHmdxis^ conceptpu eflper Sptri^ '^* *^^ ^* , tumfanctumy natm ex Aiarta virgtKet : o. & 7. 2 3 ., Quod ipfcfilius Dei, quicll^&pcrmanet \]2t^;^^ vcrusac setcrnusDcus % naturam vere huma- 1.4- namcxcarnc&fanguincvirc^inisMarias^opc- ff.^i^/^*^* ci r r t - rloa.1.14. ratione Spiritus S. auumpht^ vt fimul fit vcrum Gai.4. 4. fcmen Dauidis, ^ fratribus fuis pcr omnia fimi- foXuc. u'^* lis',cxccptopcccato ^ , n. Quer/ffi^^umpercipis exJanBa concepttone Rom.lV'* tfr nati^iitateChrifls} iPhil.i,^. Quodis noftcrfit Mediator^&fuainno- ^^j':^'^'/^' ccntia, ac pcrfccfta faniftitatc , meapeccatain iHcb.a.i^. quibus ronceptus fum, tegat, nem confpe- rJkji.i. d:umDeivcniant*^ i.Cor.i.jo. Ouidcredis cum dicis: Pafftu efl? Eum totoquidcm vita* fua^ tempore,quo in tcrris egit , praecipue vero in cius extremo , i- ramDei aduerfus peccacum vniuerfi gencris humani corporc &anima fuftinuifTc^ vt fua "» P«2. pailionc, tanquam vnico iacnhcio propitia- jcf.53.12. torio \corpus &animam no("fram ab aetcrna <>« loin.i. damnacione liberaret, &nobis graciam Dci, Kom^j.^iV N iuftitiam 15^4 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. iuftitiam & vitam xcernam acquircrct. Q^id cafifdtfmt^ cht [tib tndtce Pilato pate* retpir} Vtinnoccnscoramiudiccpolitico'damna- i4.ioa.Vp.4. tus %nos a feucro Dei iudicio quod omncs ma- bPfa.(5$?.i. ncbatjcxmicrct^. cor. 5. r u ^* £fi ^^^^ cjtitddam am^Uus^ quodajfixmjit cruci, Qilhih ciHumjfialtogencre moYtis ajfe^tu ejfet} ' Sane amplius : Exhac enim re fumcertus, cum malcdidionem , quse mihiincumbcbat, in fc reccpiflc . Nam mors crucis a Deo erat malcdi^la^ ^Q^l\. CHrrtecejfeftiit ChriflHmadmortemvfg^fede'* Ar^n 'Tin mtttere? Proptcrca quod lultitif & vcritati Dei nul- lo alio pa6to pro noftris pcccatis potuit fatisfi- eHeb. 9. 14. ^^^ quam ipfa mortc filij Dei % x5.Phi.2.8. Q^reetiamfept^lttuefi} Mati7.'^o! Vt co teftatumfaccrct, fc vcre mortuum^ Luc.23.5j. cfTc*. oan.ip.5 . ^tcHmf^hrifituprombismortem oppetierttp- cur nohis cfHoof^ eft moriendum} Mors noftra non cft pro peccatis noftris fa- tisfaftio, fedpcccati abohtio, & tranfitusiil] - ^ vitam setcrnam ^. Phil.i.2i. QHta pr ^f J';;'& Quia Chriftusidcoin coelumafcendit, n 5.23.C0I.1. fcibi caputfua? Ecclcfiacdeclaret^ ,perquod mat.28.18 patcromniagubernat^ loa.y.ai. Qutd nobis frodefi h^c glorsa nofiri capitu ^hristi? Primum, quodper Spiritum fan6lum , iD k Eph.4. 10. nos fua membra, coeleftia dona cfFundit^ D4M inde, quod nos fua potentia contra omnes hoftcs D E H O M I N 1 .1 L I B E K' A T. 157 » WaLi.j. &.:o.i.2. hoftesprotegitacdefenditS ^""hY^*» Qmdte confoUtur reditm Chrifii ad iuMcan^ ^\lxt',il. ^ dHmvims (fr^ortuos? Ko.S.i^.sj, ^' Qjiodin omnibus miferiis & pcrfecutio- tk.^^j^I^" nib. erc. Deumpiopterfatisfa^lionemChrifti^riic-^ *t orum peccatoriim atque ill ius etiam prauitatis dXcr, 31.54 cumquamahiper omnem vitam pugnandUn* Pfa.ioj.3.8. elKmenioriamomnemdepofuiire, &meju- :i4.25.Ro. 8. ItitiaChrilti gratis aonare,ne vnquam in mai-. c'?^:3.i8.^^^^^veniam% ' ^ ; L ttc.23.43. Qjiidte confolatur^ KejurreVito carnul ^^cl^i^^i , ;Qupdnon tantumanimanieaj,pottquam iob.19.25. ecorporeexcefleritj^veiitigioadChnftiimfu-r ^^' ^'^"^'^* ^ * um caput afTumetur^, verura quod hgc quoquc caro mea y potentia Chrifti cxcitata, rurlus g Phil.j.ix. animce meae vnietur, & gloriofo corpori Chri- fticonformabitur^ Qjimi confoUtionem capis ex articu/o devita ^- terna} QHpdquoniam in prosfentia vita? jrte rng in.f . itia in meo corde perfentifco,'' fiiturum fit^ vt kaCo.5.2.|. p^f^hanc vitamplcnaperfe6taquc beatitudu nc potiar, in qua Deum in setcrnum ceiebrem^ quam quidembeatitudincmnec oculus vidij^i nec auris audiuit, neq vUus homp cogitatip^^j; comprchendit'. ,^*^ jj.cor.a.^. ^r chm hitQ otmia ^r^di^^ijhidvtilitatisindca^\ DE HOMINIS LIBERAT. i^p teredtt> Qu_6dinChrifl:oiuftusfumcoramDeo, & ha?resvitae*iEterna?. Qmmodo iuHus escoram T)ed> a Hcb .1,44 Sola fidein lefum Chnftum : ^ adco vt li- lo^^j^! cetmemeaconfcientiaaccufct, quodaducr- ^^^^.j. fusomnia mandata dei grauiter pcccaucrim, ^iy.l\^\. necvUum eorum feruauerim '.• adhaecetiam- lOai.^.i^. num ad omne malum propenfus fim , ^ nihi* pL /.9^^* lominustamen ( modoharcbcneficiaveraa- ^^<^'3i?- nimifiduciaamplc6tar*^) fincvllo meomeri-aKo.^.zj. to^jCxmeraDei mifericordja ^ mihi perfcda cRo.j.a^» fatlsfad^io'' iuftitia & fan6titas Chrifti ^ nnpu- fTk.^;/ tctur ac donetur , ^ perinde ac fi nec vllum ipfc i^^u.^.io. peccatum admififlem , nec vlla mihi labes m~ g ro.?.^'* nxreret : imo vero quafi eam obedientiam^ Eph.i.g. quampromcChriftus praeftitit, ipfc perfcde iu\o.l',xl prarftitiffem^ kKo.4,4. CMrfolafideteitiHHmeJfeajfirmoi? li.Cor.j.ii Non quod dirnitate mcraefidei^Dcopla- 'ceam.fcdqu6dfolafatisfa6liOjiurtitia& fan- ftitasChriftimcaiuftitiafitcoramDeo "". E- mi.co.i. go vero cam non aliaratione, quam fide,am- nT.fo^j^V pledi, & mihi applicare queam". Cnr noltra bom opera nonfojfHnt ejfe iuH-itia^ veIparsaltqHaiuH:ti£coramDeo} Propterea quod oportcat eam iuftitiam, quse iniudicioDeiconfiftat, perfe6le abfolutam leflc, &omnicxp3rtc diuina^Iegi congruen- ! tem^- Noftra vcro ctiam pr^eftantiflima qu^q; ^f ^t^'/ *^f; N iiij opera *^'^'* '^** 100 DOCTR. CHRIST. i. P A R 5. opera m hac vitaiinc imperfc6ta, atque pecca- ^icC6^,6. tisinquinata*. OHomodohona opera mflranihilpromerer^ur^ , ckm Dem & in pr^fenti & in ffitnra vua mercedem pro hisfe daturum promntat? Mcrces ea n5 datur ex merito,fcd ex gratia^ , *^7'^^' ^^ autem hdic ^oUrina non reddit hominesfe^ Cfiros Cy^ prophanos} Non: nequeenim fieripotefl: , quini/qui 10^^ lli. C.hrifl:o per ridcm infiti funt, fru6lusproferant gradtudinis'. DE SACRAMENTIS. Qj€oni^.mi^itur fo/afides nos Chrtfli atque om^ r . mumhene^ctortimparttcipesfacit : f^n^eprO' fctfcitur} A Spiritu fanflo ^qui cam perprgdicationem d Bph.1.8. Euangeliiinnoftriscordibusaccendit, &pcr 6c6,% j. vfum facramentorum confirmat% Phil i. i9. ^-^ uidjuntjacramentat ^ ^'\^o''^* ^^^^^ facra, & in oculos incurrentia figna^ac i.pet.i.ii. figilIa,obeamcaufamaDeoinftituta,vtper ca i}: ,„ nobis promiflionemEuangelij magis declarct ii.Roi »1 &obfignet^ quodlcihcct, non vniuerus tan- f ^a^^.tV tum^verumctiam finguhs credentibus,propter H '> - «Q- vtiicumilludChriftifacrificiumincrucepcra- ?4.Excc ^ ^^^ gratis donet remiflionem pcccatorum, i.iam.ir- & vitam seternam^. 3^.icr.^.tff A7i?» vtrame imury dr Verbum ^Sacramen-- ta eojpeciant , vtfidem nofiram acfacrtpctum ihrifii- DE HOMINIS LIBERAT. toi Chrtfiiincrtice ^eraBunfy tamjHam ad vmcum noftr Vhipromifit ChriHfafe nos tam certofangm-' . ne & SptritHfuo abluturHm^ quam aqua JBa^ ptifmi ablHtifHWHs} In toj D O C T R. C H R I S T. 2. P A R S. In inftitutione Baptifmi , cuius h^c funt Verba: Ite<^docet€ omnes gentes ^baptzAntes eot tn nomine Patris^ & F////, & S.SJ^ Qm credtderh Avtat.a8.ip ^ haptiZjatPuftieritiferuabitHr: quinoncredide" i<^*'^**^' Tit^condemnahitw^.Hdtcfromiffiorefetitur^ cum cTit.j.f. fcriptura '^aptijhjuw nominat lauacrum regene^m '^**^ rationis^^c^ ablutionempeccatorHm^^. Efine ergo externns "BaptifmHi aquandi} Oinnino .• Nam ciim aeque ac adulti adfoe- itjcn.17.7. (JQs &rEccl.Deipertineant *, cumqueeisper A Mat.ip. r- . ^, F,^. .rr io i^, languinemChruti, remiliio peccatorum''& ^^l>f.'i?'ix ^*^" fi^cicffc6lor , non minusquam adultis if.44. x.1.3. promittatur ^ ; per Baptifmum Ecclefia^ Dei ^ Aa 10 7 i^ferendi futj&ab infidclium liberis difcernen-i m Gc.17.14. di^^^itidcmvtin Veteri foederc, per circumci- fionem ficbat % cui in Nouo fcedcrc fubftitu- tus DEHOMINIS LIBERAT. loj tuseftBaptifmus*. aLijT DE COENA DOMINL Q^^ ratione m Cdna Domtm admoneris & con firmarisytevmcitilhi^fiicrificty (lorijii incrpi^ ce ohktt 5 atqtie ommum eim honorHmfartici^ -pemejfe} Quod Cbrirtus mc atq; omnes fideles de h pc frado pane edere, & de poculo diftribuco bibere iuffic, in fui memoriam, addita hac pro- mifflone ^Primum, corpus fuum non minus ^ Mst.adf. certo pro mein cruceoblatum acfra<5lum,& 27.28.Mar. fangumem/uuiT^pro mefufumcfle, quamo- 24.1"^'. 22. culiscerno, panemDomini mihifran^i5& po- »p-io.uco. , ./^ • -ni • 1 • lo.15.17.5c cuium mihi communican • Deniue ammam 1 1.23. 14. meam non minuscertoipfiuscorporej quod "s&^**'*! pro nobis crucifixum,& fanguine, qui pro no- bis fiifus eft ,ad vitam gsternam ab ipfo pafci, Guampaaem& vinum^ fymbola corporis & fanguinis domini, einanu miniftri accepta, ore corporis pcrcipio. Qjijd efl crticifixum corp^s (^hrifii e^erc , c^' fufiHmeiusfiangmiembibere} Eft non tantum totam paffionem&mor- tem Chrifti ccrta animi fiducia ample6li , ac per id rernifflonem pcccatorum & vitain ^- , . ternam acfipifci'; fed etiam per S. S. qui fimul ^oV-l^*. in.ChriftQ&inuAbishabitat, itafacrofandlo 5051.55. cius corpori magis ac magis vniri^,vt quamuis dio.^.y 5.^^ r^reincoelo% nosverointerrafimus, nih^o*.?^^-^-^.. minus t am e, caro fim us de carae eius, & o-s 4«, co. 1 V.a &c. jD. »^?^r /f/^ (fhriflm ea noEle qua proditpU ^c,u!iu'^fl' ^c-c"^/?///?^;;m,^^m^/^^(3/>,^^^/r5 acdixtt^ 14 . 2 2 . &c. acctpitey hoc efi corp m menm^ ^mdpro vobisfran* ^uc. 22. 1 9 . ^/^^^ . hocfactte in met recordationem . Itidem & 4Exo. 24.8. poculumpofl^iuam ccenajfenty dicens: hoc poculuin cb.5>.xo. f^QfipiYnfobdmpermetimfanguinem^: Hocfactte^ cjuottefcHnque biberitis , /«w^/ recordationem^ . c xo. 1 3. 5>. Qjfpff^p^^^fjf^g ^„fff^ ederitispanemhunc , (^ ^^- r/il//z;^ ^d?c biberitis , mortem Domtni "annHntia-^ tedonec venerit . Hxc promiflioa Paulo repe- ' titur, cum inquit.- Pocu/ttmgratiarum afUonis^ / quo gratias agtmus , nonne communio eft fangui'^ nis Chriflt} T^anis quem iramtmtisj^tonne commu^ 1^*1 7. ^*o ejt corports Chrtjttt quomam vnuspantSyVnum corptismultifumHS^. Namomnesvnim panispar^ ticipesfumHs, Numer^opanis^vinumfluntipfumcorpm& fanguis Chriflt? Nequaquam ; Vcrum, vtaquaBaptifmiin fanguinem Chriftinon conuertitur,nec eft ipfa pcccatorum ablutio,fed Symbolum tantum & pignus carum rcrum , quas nobj^ in Baptiftiio •^•oblignantur DE HOMINIS LIBERAT, aoj obfignantur: itancc panis ccenx dominica?, cftipfum corpus Chtifti': Quanquam pro ra. ^ ^^'^l\ tione Sacramcntorum, & vfitataSpirituilan- 24'x.Cor.u. do dc his loquendi forma ^^ panis ChrilH cor- "f-^^^ ^^- pus appellatur. 1517. Cnrergo Chrijffupa^emappellatfuumcorpus^^^^^^'^'^' caltcem verhjiium fanguinem y feu nouum foe-- Exod 1 2. ly^ dus per fuum fanguinem : Paulus itempanem ^^^^'%^^" (fr vinum^ communionem corporis c^fanguinis Exod. 24. 8. Chriltus non finc graui caula hcloquitur/ & 17. n. Videlicet nonfoliim vtnos doceat quemad- 1^!:^:^:^'.«. modumpams&vinumcorporis vitam iulten- ^i.Kf.i.Pct. tant:ficetiamcrucifixum fuum corpus, &cf- \q\,I^J^^" fufum fuum fanguinem, vereefle anima^no- ftrae cibum ac potum , quo ad vitam a^ternam nutriatur':Verum multomagis, vthocvidbi- cioa.tuafiiiumnonfrt4' Toan.6.39. fira inmundum &in mortem mifit.TSlonferdamquicquayeni Mat.^.i3, ytfaciam voCuntatemfatris, VenifeccatoreTfalmsfacereye' nitferuare idquodperditum erat^Mortutss eftpropterpeccata j^om,4.3r, mftra, & refurrexit propter iufiificationem mfiri,^,^Ja de- us magls propendet admifericordiamfaciendam^pasefacien-- damyquamadiram.Atmfumctidh impus declarat irara. Ergo in piis mifericordiam. - ^Uiefi,Vote[lne etiam humanaratio ettamfne verbo Dei ftire ntim ft futuraliberatiof^efif.Votcl^ynon ccrto, fed tantum probabilitcr.i. ^ianonefi verfimiit creatttram^ frafiantiffimam^ inmaximam c> quidem perpetuam miferi'* amefieconditam.i, "IS^neffyerifimile Deum tulijfe Lcgem nunquam imptendam. Hfc duo argumentaperfefuntfhrmijjt" ma : ^edpropterpraultatem fuam natura iis non ita affentitur^ 4. jinperfeSfalibtratiofit exf^eBania. EStperfeBapergradus. Inhac vita inchoationccft perfe^a .Poft hanc vitam pcrfe^ior, Iia glorificati^ onc perfcftiflima. X. HfiperfeFfa^idefi^ Uberc. ab omnibug malis culpa c^ paefta,^,Maior illa gloria qua ab Adamo am^f» fa efi ,T{fttio,j. jQuiaDeus nontantum exparte efi bberator^ fedperfe&eferuat^ diiigit quos fert4at, Sanguis lefnChrifti ulov^X*fi mundat nor ab omnipeccato.z.^uia perfe&e punit impios,vt dcctsratefatitfaciantpcems^ergo Liberatiii etiam eritperfeSia^ quoniam magii cftpropenfus ad mifericordiam quam ad ir a m.3 . Q/siaperfe&e periimtis in jidamo. Chri^iautem beneficium non efi nifi in peccat^ jida, Efiet autem in^rmius^ finonperfiEiUiberaretiquia omnes omnem iu^itidm &f4'' kttem in Adamomiferun$. m; %ii DOCTR. CHRIST. i. PARS. J. Qumodofjeri folJitlibtrAUo. 'Odus I. per latisfadioncm pro pcccatis admifliSi .& percxpurgationcm pcccatoruminnobis^&in» choatam iu&niam,i,perimputatfonemfetiremf//fonempec* catotum, 2. perregtnerAtionem. Eacnim conditio- ncDcusvuIt remitterc pcccata, vc dcfinamus cum pcccatis ofFcnderc, & in poflcrum firous grati. Nam fii nolimus dcfifterea pcccato.illudimusquafidcoiapud! quem Chiiftus pro nobis interccdir. Scdnosncquefatisfaftionem ncquc rcgcncratio^^ ncm praeftare potcvamusA.J^iafatitfaffionemDeutnon] temforalem retjuirehat.Nam nifi fic latisfafto xtcrnajnoit critvidoiia mortis &pcccati,qu5xquiualcncaeccrn£.. Et lcx vcl ad obedicntiam vcl ad poenam acquipoUcn- . tcm xtcrn^ obligac . At obcdicntia priori ofFcnfioni . fatisfaccrc non potcft^fed poena fufficicns.Hanc quia pcr nos prarftarc non potcramus, alio hominc opus c- rat.2. Expurgare peccatum n$n poteramut nec regenerare not^ ipfos^ quia inftauratio imaginis dci in nobis,ficut & cf-;^ fedus cius in prima crcationc cft opus folius Dci.2^^ fer aliam creaturam meram, i .Vropter iuflitiam Dei qiue r*. qiiirit vt ipfa noftrahtmana natura qu^feccaueraipanas Ih'\ at.z.QuianulId creaturapotefi fufiinere temporale fuppUcium^ 4et$rno aquipoUens, ^ quoaliquandofati^faSitirafit.Si vcrd? ajtcrnum cffct fupplicium,nunquam facisficrccquia; fcmperDcusexigcrecfatiffaftioncm, &ficnulla cffciC facisfadio,quoniam cx peccato &mortc non nifi abfo- lura fatisfadionc cmcrgcrcpoffimus,^,^/^ w«/>o^i^ tnflaurare imaginemDei in nobis, 7^n pofjthile e^vtcadat Mat.5* i|. t/ww^tf/^^^^eS'*^. IccmrLcxrcquiritobedientiamvclpoe- namsequipollcntcmpeccatisadmiffis, alioquin cffcc inanis fonitus.* quod abfurdum cft dc Ococogitarc. 5a«» tisfadioauccmfic pcrnos^auc pcralium:ficpcrnos^. quoad lcgcm pcrcincr. ,^ ObieEi.At legi nunquam fatkfacimui :ergoifle modui ind*^, nisetl<^falsiu, Koenas aptcrnas,veltcmporaIcs,fcda?ternap *equipol. cntcs , qu£ iuftitia Dci rccipiat vt fatisfadioncm. Atfifint ^tcrnat^nunquamlibcrabimur, quianone- ritfinis.Nonlibcrabimurautcmnififatisfadioncpcr- fcda. Tcmporariam artcrnf ^quiualcntempropter impcrfcdioncm ncmopotcft fuftincrc, i. Quianonpo^ te^ merut homo tam dignim fretium dare . Poena? ctcnim impiorumnonfuntlibcraiio , quoniam harrcbuntin pcrpctuispcenis. i, Quiaquotidiecumfilamus ojfenfof, qui autcm non definit ]2derc,non placat ofFcnfum. 3. S^ianonfo^ummdeDeomereriftofrafenti , nedum tro fraserUo temfort , ncquc vna fatisfadionc poffumus duplex dcbitum folucrcjpr^fcns fcilicct & prwritum. 4. Veccatum ifi ojjenflo boni infiniti: Dco tantum cft ma- lum, vt mcrcatur pcenam a? ternam. Si igitur huic infi- nitobono dcbctfatisficri , neccfiecftvtfatisfiatpcr poenam 3Etcrnam,qu5 ^quipollcatbonoinfinito. Ac iGcnunquamhominescmcrgcrcnt . Ergo debctficri pcr alium fatisfadio, Ob. ^ltumfunirefro nocentibus e^iniuflum.Ergo Chri' flusnonfoteratfronobisfunirf. Ke/p. Aliumpuniripro noccntibus non pugnac cum Dci iuftitia^ccrtis obfcr- uacis conditionibus. 1.5/ quifunitur eiufdemfit natura» %, Sif^ontefeojferat, 3, Si fofitt iffi emergere ex fcena ^ non ferirein ea. Idco homincs nonpofluntaliumpro alio punirc, quia non pofliinc faccrcncpcrcacpuni- tus in poena. 4. SicQnfequatttrfinemintentttm , ideflglo» O iij Qu^ft» 1Kom.5« ^2' Rom>Sj. «H DOCTR. CHRIST.i. PARS Qu 3S ft, Is autem qui f>ro aliofatisfacitjfro mbis videli^ tety eritne nt*da creatura, autfimulDeui f Re/p. Creatura nuda non potcft. i. <^uiahomopec:aMt, Ergo otiinis na- rura hum ana qu:E peccauit ciebct puniri . Sicut per 'y- num hominem mors^ ^ci.Vropter infirmitatemytemporalem panam aquiualentem ateynt nulla creaturapotefifufiinere, jQuialex nonpcterat iufii^carey mi(tt Dem filiumfuum,Sl ergo Mcdiacore opus habemus , nunc de eo nobis di- cendum eft. DE MEDIATORE. Odrina dc Mediarore rctincnda eft, i,vt celthremus mifericordlam Dei^ uodfit eiia ojji^-ium* 4. jQualisefiedcheat, 5 . J^^i^ "ve l quce perfonafit ille Mediator* 6. ^npojfi^it efieplurej Mediatores, I . ^ii\ fit Mcdiatar. M£rf/Woringcnerefignificatcum,quireconciliat daas partes diffidcnces.J^^i:owci//Wf e/?.i.lntcrcc- dcre pro eo qui ofFcndic apud ofFcnfum.z.Satisfa^ccrc proiniuriaillata. 3 . Promittere,&efEcere, vcpars qua? offendit non amplius offcndat . Mediatoris autem nomcn cCim diciturinrpccicdc Chrifto,eft perfona incerdeum irafccntem peccatis, &genus humanum obnoxium peccatis, &irx Dei ordinaca , vt ficpacificatorhominicuraDeo, rccon- cijians oSenfuin Dcutn, & gcnus humanum,placans hominibus DE HOMINIS LIBERAT. iiy hominibus Deum, rcfrituens homincs ingratiam. facicns vchomines Dcumamcnt, &Dcus homincs, idqucfatisfacicndoiuftitif Dei^dcprccandoprono- bis, apphcando nobismcricarua^&exaudicndoprCi» CCSj & gemitusinuocaniium. lyiffciuutMedh^ & Med/atoriquod illud ficnomen natur^, hjcofficij. JVf^fi/Wcftinquocflnaturavtri- ufquc. McdiAior cft quodammodo mcdius, quia in ip- fo coniunguntur duo cxtrema, Dcus & homines. > , QuAYt Mediatorfit mcefiarms . NEccflarius clt Mediator .i . QhU Deus non reconci^ Uaturftn€ reditu/ngratiam.luiiiih autcm Dei non admittit reditum in gratiam finc fatisfadioncj & cx- purgationc imaginis Dci in nobis. Nos vcro non pof- fumus hoc prajftarc , fciHcctplacarc Deum nobis of- fenfum^^c nos ipfos Dco acccptos facerc . Alio igitur opuscftMcdiatorc, quihocnobisprarftet. ». Den^ fopulabat Mtdiatorem aparte quw«^j ( eiuldem fcilicet humanaf nacur^ J^?«t;w c^ c^«- fam non erubefcitfi-atres iffus vocare, 1. Verfshi infittmhominemofortmt eJSe MediatoYem^ vteflccSeruatormcrito.Nimfifuifretpeccatorjpr^^ fuispeccatiscifatisfaciendumfuifler. FecitDeus, v$ ^iii non nouit peccatum , pro n$bis peccatttm efiet, ^c . Ta^ ^.Cor. 5.21.* iis nos decebat VontifeXy fiui, innocemyiwpoUutmfc^-ega* tus afeccat:>rfbufy^c,jQuifeccatum non fecerat^nec inuen^ Heb. 7. 16» tusefldolusinoreeius, Chrt^usfemelfrofeccatis pa^usefi^ i.Pcti.ii. iufiusfro iniufiis, vtms ad Deum adduceret , Quatuor ^» ^^^'^ *•• autcmmodisChrilluspcrfecte iufluscft , fcu implc- uit Legem . r . 5*«^« ipfiusiti^itia , Chriftus cnlm folus pcrfedbam obcdicntiam,qualcm rcquirebat Lcx^prai- ftitit. iSoluendofcenam fujficiemem fro peicatisno^r^.O^ portuit hanc geminam in illo effc legis implctionem* Nifi cnimiuftitia eius effet plcna & pcrfcda, non pof- fet pro alicnis peccaus facisfacerc. Et nifi folurio poe- t\x fufticiens cfler,mancremus adhuc pcccatis obru- U,lufiitia illa Chrifiiperfecra^ dicitur implctio Lcgis pcr obcdientiam. Solufiofcsnfpeccasls nofiris debitje^ voca- curimplecio Legisperpoenam, quam niroirumpro nobisdependic, ncnos eflemusdamnationi^ternae fubiedi .3.1« nobis irnflet L egemfuo Sfiritu, qu ando vi- dcljcccper Legem fpiritufuonos informacadinter* nam & cxternam obedientiam, quam Icx d nobis rc- quirit, atquc illam integram prxftabimus in vita ajtcrna. 4. ImfletLegemChrifius docendo Eccie^jfm^ c- amque rcpurgando ab crroribus, & corruptclis, ac reftitucndo vcram Euangclij doarinam, & in- tclligentiam. ^. Dcum non fi^^litium^aut donis tantum cxccllcn- tib. ornatujn/cil verum Dem oportuitefii Mfdiatorem. tto DOCTR. CHRIST. 1. PARS. f . f^ffol?etfuflinere Iram Dei,fet4g^auftatemfitpflicij^quo4 debeat ej?c temporale aquiualens atemo . C rc a t u r a p ro p • terinlircnitaremfuamy rcdaftafuiiTetinnihilum, & oppreffa tanti fupplicij molc atque in aptcrnum irx Dciroanfiflerobnoxia. Vtigitureflct^proponiofup- . d plicij & pcccati, ac finito tcmporc pcenam luerct ho- ino,qua:afquipollcbat seternaf pcen^, oporruitiJlam pcrfonamroboi^einfinito poUere, acproindc Dcum c(rc,qui& fupplicium finitum quidcm tcmporc.infini- cum ycrd magnitudinc ac deitate, finc defpcrationc, 3irqueinnihUumreda(ftionc,pcrferrct, Uludautcm fupplicium tcmporc finitumc(Iedebuit,quiarcdep- torcm nonoportuitinfupplicio velmortcperpctuo inancrcvtncmpc bcneficium redemptionis poffet abfoluere, atque illud perfcfte promeritum poffct cf« ficacia fuanobis apphcarc & confcrrc. Ha?canudp hominc pra^ftari non potcrant. Ob • M homo nudusfi4a obedientia Legem impleuit.Kef» Scd illa obcdientia non potuit cfl^c pretium pro alic • no dcbiro.cum ad cam prasftandam ipfc fe obligauc*- rir. RequircbaturigiturjVtnofterMcdiarornontan- ttim verus eflct homo, fcd & vcrus Deus, qui pro no-* bis iram Dci fuftinerct : nam nullus homo, imo nc Diaboliquidem, acqueadconuUxcreatur^pofl^unc xnolem ira» diuinj ferrc. Ob. jitcjuiomncs Diaholi ^ mpij iram Deiferre cogun^ tstr . Ergoillamcreattiraferuntyacfutlinent. Kefjf, Ipfi quidcm fcrunt : fed non ita,vt fatisfaciant ira? Dei,& fuftineant futficientcm poenam . Nam in a?ternum crcatura farisfaccrcnonpotcft. Fihusautemdciita fatisfccitvc, fatisfadioncabfolutailludonus cfledc- fieric. Scdoportuitetiam finiramfuirfc poenam;quia ahoqui non fuifTct fatisfafturo, fi in setcrnum intenfa fuifl*et.Deniquc quia Dcus non vult ctiam iuftum pu* BzccLxl. nircpropccriniuffum, h^c cftcaufacur dicat , jim- <>e. fnaqute feccabit^ iffa morietur, ObieEi. Et tamtn Chriftminmcens tradituseBfro mhh,^ DE HOMINIS LIBERAT. aai H^A. Sicutfupri: intcUigcndam cffeMaiorcmciim conditionibusjt/f innocem.i.fit vltroneut.i.l^feYeat ip^ ji, 3 . VtfacUt ne ampliw peccet ofenfor. 4. vt/ati^faciat iu^ ^itiaiudicis.^. VthocfrteBetnonfolumcumfalute aliorum^ fedetiamfua,6. Cum laude iu^itix diuime. Quod autcm ira Dcu.^.t^. Dcifucritintolkrabilis, probamr. Veuieftigni^ confw Hcb.ia.j^ mens.Coniecit ineuminiquitates. Voluiteumcontererey^c. Icl.53.10. Hinc foluitur quxftio, cur Chriftus tantoperc mortcm cxhorrucrit,cum multi martyrcs intrcpide iugulum porrigant, a. Caufa curDeumefeofortuerit^ h^c cft ^vt ej^etfu^ mens ^fatls dignum lutron .Di^niisis zuzcm huius lutri confiftebat.l .in dignitatepetfon^e.i.ingrauitatepcenaiquz dignitatc& mcricopoffit nobis rcparaic iuftitiam amiffam. Oportebat .n. hoc lutron sequipollcrc posnj Jtcrn^e. Idco Apoftoli paffionisChrifti mcntionem fa* cicntes, fere fcmper mcntioncm faciunt Dcitaiis ip- fius, T>eusfuofanguineredemtt Ecclefiam.Sanguis lefu Chri- fii mundat nos ab omnifeccato.ltno Dcus in pacadifocoiv , joi.i - ' iungic hxc duo yConteret cafut Serfentis^ ^ferfens mor* \q^^ i . ,^. dehitcatcaneum/&c.liLmwcx6c^bdt^\c oportucriccffc Gcn.j.x5.5 lutron, dcclarat ctiam pcccatorum magnitudo : intcr qucabinitiomundi vfquead Enem nullum eft tam paruum,quod morccm astcrnam non mcrcatunomnia cammala,vt nulliuscrcatura^^tcrno fupplicio poffinc cxpiari. Pro his vcro omnibus oporruit intcrccfforcm fpondcrc , forcvc aliquando Deum prorfus nullis pcccatis offcndamus.Hoc vcro propter prauitatcm fpondcri anullopotcft, nifi potcftatcm habeatdo- nandi Spiritumfandum,8c nos per cum ad imaginem Dci rcformandi. Ncmo igitur fuit qui fcirct ranoneni tificiendi hocinnobis .* alioquinfruftrafpondiffcc pronobis. / j.Caufaindcnafcicur, quccft, vtfojjitinnobis reflim mereimaginem D«,nimirum eflScacia & potcntia fua. 4 . Vtfofjit dare SfiritumfanfHum, & coUigere Ecciefsam^ efe cQnferre omniafH^beneficU^(s' ea conferuarei quia Mcdi- atoris tii D O C T R. C H R I S T. 2. P A R s: authoris eft.nontantumifeniorcenKdcpulifTe, fed ei tiambencficiajfua mortcparca,nobisconfcrrc,&effi-* ccrevcapeccatoreccdamus.f. ytpoffetnobk arcanam Vef^voluntatcmreuelarey quam, nifi fuiflec Deus, fcirc non potuifTe t.OZ^.Pi^n cjfenfa nonpoteft epe MediatorXhrU fiiis quk efi Veus ,f/? pars ojfenfa, E rgo qua eji Dens non fotefi fjfje Mediator.Ile/pMaiov wcTacddQ capartc ofFenfaain qua non fiiit plures perfon^. f. QukfitilleMeciiatoT. PErfonx^qua? fic ille Mcdiator, obitcr fccimus men- tioncminqua^dioneprsecedcntijfcd adhancpras- cipuefpc6tar,vtdcillaagamus. Non igitur aliuscft Mediator ille n:fi fihus Dei.i. 2\{ow /?^/er,quia non agic perfefiueimmediatCjfcdperFilium &Spiritum 5an* dum; nec fic ipfe Lcgatus. I^pn Spiritus San&us ,quia oporccbatillum Mediatorcm nos faccrefiJios Deia- doptionc.Ergoquod Mediatornobis communicarer, oportebatipfum habere.Hocautemnonhabuic Spi- ritusSandus. NamisnonFiliusmccillud habuit Pa- icr,quiaipfe debuitnosperFihum in fihos adoptarc. io^wcrgOjqui eftnaturalis illc fili^js Dei, eft noftcr Mcdiator, qui fimulcft verusDcus & verushomo,&in quo, tanquam primogenito, nos adoptamur, lus filia- tionis illenobis debcbac conferrc ; qula folus ipfe hoc poccrac 5 vtpotc quifolushoc habebat, & nifiipfcfihus cifctjconferre hoc nobis non poffer. 2, Quia ^lius Det logos^efl illa perfona^per quam patsfai i/, operatur, ^ dat Spi^ titum San&um Vater.per quamfit ctiamfccunda creatio. Pcr filium enim efficimurnou^crcacure.IdcoqucScriptu- raconiungitprimam&fccundamcrcationem .• quia Ioan.1.3. pcrcundcmdcbuitficrifccundacrcatio, pcrqucmfa- d:a eft prima; Verfilium omniafactafunt^ Nempc omnia sigicPatcrmcdiareper Filium, &Spiritum Sanftum, nihilaucemperfc, fcuimmcdiare, licctomnia agata fe.3. QuiaMediator debetmbit dare SpiritiimSanEIum. Filiusautemeumnobisdac^fcumitcit. ErgoFihuscft Mcdiator DEHOMINIS LIBERAT. itj JMediator.Mitticqiiidcm Spiritum Sandum & Patcr» fcdmcdiaie pcrFjlium.-Filius immediate. 4. Filiurai cflcMcdiatorcmprobaturev cellamne fatefaEIlonum in yetm ttjitimettto^ ^ imfletione earundem in Islouo. % .Idcm fXQh^i\iv ex o^eribtu (j^miractdis ^tia Chrifitisfecit,6.Hoc cciamconftatfjc officioFilij. Officiumeius cft annun- tiarcconMiumPatris;vndcdicitur logos; vnigenitta iUtViUus.iiHiefiinfinuVatYis^illembis expofuit. lllc cti- xoa.i.it am patefecic nobis vcrara Dei cognitioncm atque ar- canam Dci dc noftra redemptione voluntatem.7. Pr^- tcraliadcniquc hocipfum euincitur exillo Apofto- h.Chrifiusfa&usefl mbii fapientidi Veo^ iufitiaque^fan^ x.Cof.t.Jd^ Bifcatio, i^ redemptio. Ponuntur hic abftrada pro con** crccis. luftificarioautem &fandificatio antc lapfum innobiscadcmrescrat, ficuti nuncinfandis Angc- lis.-innobis vcroiamdiffcrunt./«/?/)7c^//oenimiam eft imputatio iufticixChrifti, quaiuftihabcmur coram Dco. Sanflifca&io cftcfFcdioconformitatiscumDco tnnobis. H^cdeMediatorUferfonafu^cianf, t. /*\ yod/tt DeiiSi id confirroant multa Scripturar V,/ioc a: vt Sermo ille erat Deus.Omnia per illum fa- &d jUTit. L t ^i4 fYopfiofanguine acquifitiit Ecclefiam. Qui de^ loa. 1. 1 .i.j* claratttf ef Vilius Deipotenterjectindum SpiritumfanEiifica^ Ad.20.28. tionii. Quifquii credit in eum nonpudefiet, Tresfmt qui tefii- ^^"^* ' '^^ . ficanttsr in ccelo^ VateYy Sermo eSr Sp.S. ^ hi tres vnumfunu 1 j oan.i.f! Prxtcr huiufmodi loca comphira addi poflunthis &illaaha5quibus Chrifto tribuitur inuocatio^cultusdi' v^nw^exaudttic^operafoliusDeifropria^^eaquatYibuunt j^^^^ izaq £?^W/?o«ffWf?jItf^o»^.Vtapud Euangchftam, vbitribui- iia.5.5?. ' lurChrJftojquodapudlfaiamdclchouadicitur. - '»r jQ«W/i/ t/frttj/jewfo. Huc pcrtinent loca.i. .Qw^e Chrifiumvocanthominem, e??' Fiiium hominis :vt cum di- luVx u. citur 5 Tilius Dauidisy Filiuj ^braham. I tc w. FruBtts r^^^ J.j* ^^nk^faSfmtxfmmV^mdi^ 9 fiQkndumcmm : &c. Kom.i>.fr tH DOCTR. CHRIST. s. PARS. habcccorpusCarnis, ncmpc non imaginarium, fcd z.IoftQ.4. 1* yzr\xva,Qj}icHnque Ipiritus conptetUY lefum chrifimiin carm nevenifiey ex D^of^i.Hucpcrtinent illa,qu5 liibuunt Q\iX\^ofropYiAhoministVt tvefcere^ edereybibtte^ nefcire^ qt4tefceretdefatigAYiybafti%Ati^circumcidiyComYiHari,loetari, 3 . ^od du'^ typico .lam ve- ro^efiw^orcftfincillotypico.Nam manifcflatus eftia carnc, ncc typi« amplius eft tedus. 2. J^od eadempYo-- miffio ffoiia veterifopuh mbifcum communf^ efi^ c t fi i a m P ij clarid^ c ^zn D O C TR. C H R I 3 T. 1 . P A R ^. clarius & fepius rcpecica . Promittit cnim Dcus grd* tiam omnibus cccdcntibus in Mediacorcm . Infemine Gca.22.1 8 . tm hsmdkemur omnesgentes . Semen mulierU comeret ca^ Geu.j. 1$» putfsYpsntit, Hxc cd eadcm cum ifta promiffionc iam fidclibus fa(ouumfadus accipitur pro Euangelio^v^uu .. innouoTcftamentomagna pars Lcguni abolicaeft, , & Euangclium clarius patcfaftura. Quoniam vcro ' 7{ouumFaduf cJ^^^^iw^^^^wwficintcrfcconucniunr, vt vnumpro alccro /umatur, dodrinar^rf^c^r^De/non , 'incominode fubiiciemus Locum , r ^ E V A N G E L I O. Vum dicitur de Mediatore^ntCcS^and ctiam diccndum dc dQftrina,in qua nobisMcdiator oftcnditur, dcfcri- bitur^offertur.Ea dodrinacft£M4;j- gelium. Dcindcdiccndumquoq; dc mcdio,quo fimus Mcdiatoris parti- cipcs. Ulud mcdium c&fides, Di^pli- ci autcm dc caufa dicendum cft dc Euangclio, quum dc Mediatorc dicitur. l. jQuia Mediator Qhrifitu efi £- tiangelijfubieSIum, 2, jQuia Euangeiij autorefS^pfe Medi- mr • Eft cnim offici j Mediatoris pars illud rcCiclarc. Vniienitusill9Vilit4s quiefi inJjnuVatrisiHmhitexpofiiit, loa.i.if. ^■^^ r ^30 DOCTR. CHRIST. t. tARS, Quxftioncs prxcipua?, I. QuidfitEtiAngelium, X. ^nfemferfnit inmundo» 3. Quorriodo difjerAt a. Lege^ wj . ^?i^ firopriajint effeBa Euangelij, . 5, /^wa^ conflet Enangeiij veritxs (jr certitud^^ X. jQuid ftt Enangelium. Pfa t;o;t Etiangelij ftgni^cat Utum nnntium : item ^rlon igitut Buangelium ftmper fuit , Kefj}, Conccdirur argumentum ^»o^rfa( circumjiantia^ eafdewy rcrpeduvidclicccprxtcrici &:pr3efentis tcniporis,rc- rum exhibendarum3& cxhibitarum , claritatis &ob- fcuricatis. Deinde (^uodadeandemqifAHtatem^hoc cil, li accipiacurvoxEuangehjprcdoftrinadefalute arccr- na, ac de Meflia cxhibendo,fempcr fuir. Abrahamvi- dit diem mewny ^ g^ui^u t efi, Ob.i, Vaului ait^ Euangeiium alik ^tatibm noninnoiH- ifiefiliiihominum, Wejf, Addit Aporiolus coloco, T/i? nunc : quia nunc EuangcUum, & multo clarius,&ad mulcos propagacum cft. Hic ctiamobiternotandumcft, quod fcmpcrob- feru3CurdifcrimcnET3).7«\/a^& Et'*»»4X/«. Vox£«^fj- £f/^* folcc norarcdodrinamdc gracia poftimplctio- nem, id eftdc rebus gcftis & implccis promiflionibus, ILrctyY^tei vcro dc rcbus implendis loquitur , & cft ad- umbraciorerumfucurarum deMcffiaexhibendo. In rcipfa nihil difFcrunchjPvoces. Nocancurcnim ea- dem bcneficia Mcffij? pcr vcramq;,vc cx locis fcquen* tibus colligi porcft; Abraham vidit dfemmeumy^s' ^auifus ^ ^ ejtjnjemtne tuo benedtcenttir omnesgentes.Egoium via^ve^ Enhcf 2 < ritm^ & vita. 2{em9venft ad Vatrem nifiper me . Ego fum loa.S.^k. 9^ium . Con[iitHit eum caputfuper omnia . lefus Chrfjius eB Gcn. 1 3. j. heri&hodie, Joa.i4.e?. Nocandum cciam quomodo Mofcs dc Chrifto fcri- ^J^J*^^ pferit. I. Quod ad promiffiones y ^ua^habetde Meffiay lich.il.i, In femine tuo benidicentur omnes gentes . Sufcitabit Ve- Gcn.i^.j. tuVmhet^, Qmm Stellaex lacob. ^c. a. ^»odrfiE>cuc.i8.i5. Piiij fefiriai* Nam.24.ir 231 DOCTR. CHRIST. t. PARS. rellrlElionem certnrim psrfomrum , ex tjuihtis MeJJiai eras oriundu4, quibus rubindcmagis acmagis rcnouataeft & paccfada promiilio dc Meflia. 3. Totumfacerdotium Lemticimi & culttis ceremomalis adChrifthm^ecHtuit, ^fa- cf ificia, ho(li^3 altaria 5 templum. Etiam regnum c^J^tf- ges era^it typta regm Chrifti. Sic igitur valdc mulca fcrip- ficMofcsdcChrifto. Ioa.1.17. Qi^^ Lexfer Mofemdata e^ , gratia fy veritas fer Chri* ftum, Ergo non fem^erfHit Euangeiium,Ke[}>,Gr 2tisi &vc- ricasfadapcrChrillum/cilicctquoadimpktioncm, patefadioncm, applicaiioncra & pcrfcftjoncmfidei in cordibus, qua nobis apphcamus promifTioncs gra- ux, non fcmpcr fuic. Inftantia. Seddicit, Lexper Mofem: Ergor^onEuangelium, Kef]j. Lex pcrMofcmdataefi:,id cil, hocfuicprincipaleeiusofficiuoiprorculgare lc- gcraifcdinterfmdocuitciiamEuangclium, hcccob. icuriusjvc didum cfl fupra.Ar Chrifli pr^ecipuum mu- nus cfl prornulgare Euangchum, hcec inccrim Icgcm ctiam doccat/cd non ica cxprcHe vt Moics. Purgabac Lcgcm Meralcm d corruptehs, &abrogabat lcgem ccrcmonialcm S: forenfem. 5 » Qjf^^y^odo Euangelium dijferat ^Lege, E:ji 8c Euangchumjquatcnus m vtroquc dc natura /Dei, dc voluncatCj & opcribus cias agitur, intcr ic quidctn conucniunc fcdcamcn maximum cft incer vcrunquc difcrimen. Nam dijferunt inter fe Lex &E' uangelium. i.fuhieEli^t id cft materia ipfa vcl fubftantia dodhina?. Lex enimdocetqualesefie ^ velquidpr^Barede- heamns :fed non addit vires pneftandi illudyVelnon addit ra» fionem quomodo tales etiadere pofjtmut. Euangelium vero nov docet quomodo taksfamus, qnales nos e^e Lexpratipit, pf- fcrc cnim nobis promifiloncm graci^ dc iufticia Chri- iii perf^da, nobispcrfidemnon fccusimpuraca, ac fiiiiacfrccnoftra.Iffx-c/ic/Vj^oc/^c, ^viues: Euangeli^ um dicit^ credepromifftoniy &faluus eris .i.Vatefa&iontbui vcl raodis parcfadionis.I^.v eniminfstaeft cordihjnatu^ rainipfacreatiane^ ideo^nAturanotAefi. EuangeUum non i natMd^ Ll DE HOMINIS LIBEHAT, 253 a nasura, fed ccclitm patefaSIum e^per Medktorem . Ofus Rom.i .i j* Legiifcriptum in ccrdibus. ISjmo nomt Vatrem^nipfilius^ i^ ^^- 1. 1 1 .27. (uicunqHe^a-c, Caro ^fanguishacnonvetexittibi, Tilim ^ a^*x^*^g' qui efi infimt 'Patris^ Hle expofuit nobts, 3 . Lex nohi^fYopo^ fiit iufiitiam Deinudam^atjjita ex adueifo noHram iniu^i^ tiam. Eff enim Lex agnitio peccati: quippe qu^ illjus nos acciirar^acdamnar, &hccp.iftonosoccidit; Vndc ctiam dichiixminifierium morsis . Euangelium vero iufli^ tiamDeinobis proponit ioniun&am ctm ipfius mifericordia. Arque vciLcxproptcrpeccatum, cuiusnosaccufar, tcnorcsincutitconfcicntiisnoftris: contra S. S.pcr dodrinam Euangclij gcnerac in cordibus noftris fi- dcmrvnde, & Euangclium dickuv nos 'viuificare. ^.Lex^ & Euangeiium difieruntprami/fionibus . Lcx enim promittis quidem vitam aternam^ fedcum conditioneperfeBa iu[}iti^ nofine^atque obedientice anohis prafiitie: Euangelium ve^ ro mbis jeternam vitam promittit cum conditione quidem iu* ftitia perfefiifjfed aiiena, nobis £.utem appiic^ta , ^ /;«f»- tata. Fidem tancum rcquirit a nobis Euangclium qua pcrfedam Chriftiiuftiiiam, gratuito crcdcntibus ira- ^ putatam,im6 qua Chriftum ipfum cum fuisomnibusv bcncficiis cxmcragratianobisdatum amplcdamur. Ncc proptcrca pugnanc intcrfcLcx & Euangclium. E t fi c ni m Lex vult frafiari ate man data , fi vis vitam in • ^edi^ non tamcn tc cxcludit e vica arterna^fi aljus pro tc Lcgcra praeftct. Ponit quidcm vnum modum fatis- facicndi,nempepcrfc.fcd proprcreanoncxcludital- terummodumfatisfacicndi,fciIicctpcralium, quetn nobis EuangcJiumdcclarat. pcraliumporrofatisfa" ccrcnonpol]umus,hoccftpcrChriftum,nififidcpcr- fcdam cius iuftitiam induamus. Euangclium igituc prjecipitnobisvthabearaus fiTdcm, &fimulcxanimo refipifcamus. Fidcs cnim fine vcra rcfipifccntia confi- ftcrc ncquir. Ob, Et4angeftj nulia efl (in quiunt V\gicciii\i)pracepti9^ fedLegU: Ergorefjpffcentia^velpctnitenti^prdceptio^ not^ fftEuangeiijifediegif. ^ejp. Ncgamus quod nullafic Euangcjij 154 DOCTR. CHRIST, a. P A R S. Euangclij prxccptio . Hxc cnim propria eft Euange- lijjqua illud nos iubet fibi credere, ampledi bcnefici- um ChriiTi , & poft iuftificationem inchoarc illann iu- ftiriam quam Lck i nobis rcquiric . Inji . MqmUxeti' miiinosmhet credereDeo, }{efp. Ulanimiium iubet hoc in genere , vc fidem adhibcamus omnibus promiffiont' bus^pr^cepds, &minisdiuinis3 idquccum commi- «lationc pcena?, nif$factamus, Euangclium vcro in fpc- cieiubetnosanipledipromiflionem gratiae, &:dcin- dehortatur nos inrus & foras pcr verbum & facra- jncnia, vt viuamus Euangclio digne;noncxplicat per fpecics , hoc vcl illud facitc 5 fed relinquit illud Legi: t^mumhonaiuv yVt digne verfemm Euang. Dcinde non dicitingencrc , crcdas omnibus Dcipromiflionibu?: fiam ^^hocrehnquic Iegi,veiuminfpecicdicit, huic credepromiffioni. Sipcccaueris, confugiasadChri- ftuin, in cum credas, & remittcncur tibi pcccata. 4. ^iijifrofYia^mteffeSiaUuangelij. PKofivU Euangel'^ effe&afunt, i . Tides. iuxta i\\*j-A^Tldes ex aiiditu . Euangelium cH potentia T>ei ad ^alutem omni ».Cor< 3.8. credenti, 1, Conuerfto^ regeneratio ,itifiificatio^ ^fahts, Eom.x. a . ^ y^^^ conHet Euangelij veritas ^ certitudo, EVangclijveritas &cercicudoconftat. i.Exte^imo* nio Sfynus SanEfi. z, Ex vaticiniis pcr ProphecaSjSc alio<; fanftos cditis.3 Ex imfletionevaticiniorum m No- uo Teftamento prjeftira. 4, Ex miracults , quibuscft confirmata Euangelij doj^rina. ^. Exipfsus Euangelica doEirina teHimoniis : quia ipfa fola dcmonftrac viam ef- fugicndi morccm & peccacum. Oy. Sedejuare Veus credentes tantum vult faluosfaceref lRe[p, Q^iailli raniutn agnofcunc beneficiumChrifti, vclquiamillisiantum affsquitur Dcusfuum fincm, propcer qucm condidic &rcdcmicgenushumanum, qui cft agnicio S( cclebratio fui. Ohieff, \, GratiaVei exu^eratpeccatmn Adami \ Erg$ fi propter peccattm Aiami omnes ferieran: , multo magii fro£tergrm^ Qhrifii mn^fi non amm tmi^r^ credentei faluxmtif DE HOMINIS LIBERAT. a^f faluantur.l{e^.ad SintcccdcnsiGratia Deiextiferat quod ad fatisfadionem,non quod Jid appIicationem.Quocl ergonon omnes proptcr gratian^ Chrilli faluantur, boc ipfis incredulis cft afcnbcndum. Ifti enim omncs graciam Chiifii refpuiiot. Infolh autem cYederaibtis De^ tisfrjemfuum affequltur^t^iim finc gran Deo , bcncficia Dei verafide accipianc, eadcmquc celebrcnc. Obiefi, z, Vy^fflita ^atiifaElione fujfcienti f?o omnibm peccatps, debent omnes recipi in g/atiam, Jt Chrifs4sfr^fu* tit fatisfaffionem pro omnibus feccatis . 'Ergo^ hoc nonflat^ Deiis autiniurius ejl hominibui, aut detrahit allqmd Chrifk merijfo. Kefp, AdMaior. Nifi addita fic fatisfadioni condicio. Qu_i fibi fatisfadionem illam fufficientem applicanc. Maiorergo non efl admitccnda. Atquc hinc apparct quare non othnes faluenTurxcfii^ fcilicet non omnes fibi apphcantfidc fatisfaftioncm Chrifti, 6c vult Dominus cxtare exempia, non mifcricordias lantum iux in eledis , fed& iufticije fu*ein reprobis: hocnon ficrct, ^x omncs proniifcue feruarcnrur. Obief},^, Jdamoynnesdamnationiohnoxiosfedi: Chri" pustantum aliquos iufli^cat. Ergomaiorvis cfi peccatiad condemnandum i quam Chrifi fxtisfaEfionisad fruandum. Kejp. Negoconiequcntiam:qi:iavis,effic5cia, atquc cxcclJencia fatisfadionis Chridi non confi/lir in muU ■ticudinehominum, applicanciumfibi fatisfadioncm, &meritumChrifti;fedinipfiusbencficii msgnitudi- nc. Maius enim opus eft hberare vnura^atque alcerum hominema mortexcerna, quamomncs homines x^ tcrnsB mortis reos facercper pcccatum.Dcinde in vi, & excellcntia faiisfadionis noncilcaufa: cur pnuci per Chriftum feruentur; vitium pociu<; efl in homini* bus^qui non cque fibi applicant Chrifli mcricum vera fide atquc fibi applicant peccatum Adami. Gratia e- nim Dcinoncftangudior, quam peccatum^quodad fufEcientiam fatisfadionis; kd quod ad fufKcientiatn applicationis . Ncquc Deusica vult patefaccrs niilc- ricordiam fuana^ vc non cxcrccat iulliciacD, D» ti6 DOCTR. CHRIST. i. PARs D E F I D E. E F: Xplicata do£trma de Medlatore , qux cft Euan* gclium, fupcrcft vcdicamus de medio,quo fl- musMcdiatotisparticipcs, tiQWpc de fide: finc qua ctiam nihil Euangclij prgdicatio prodcft. j^^fltoncs fracipha funt. 1. Quid ftfidesingence* 2. Qugpntfidei (pecies, 3. jQucmodo fpecies ill^ediffirant inter fe» 4. Quomodo fides , ^J^es inter fediffer^nt ^ qui & hilloriam vcrbi Dei noueranr, & la?cabantur dc ca, A^.ip.14. &fihicamapplicabanc,habueruacfidcm:&ramennon & 3a } . tranliulcrunt montcs.F.rg') h^c cfl alia fpccics.2.M»/- ti conabantur eiicere diabolosfine reueUtione, vtifilij Sceu^, ^mbusfvopterea res malcfuccedebat.^^Simon Magus dicitur credidiffs^(!^tar^€n nonfotuit edttemiracuU. Nam idco vo lebac hanc faculcaccra emcre.4. Diabolia noaithiflori» nmj ^T tamen non cdit miracula, quia nemo nifi Creacor poLclUmmutare r cxum naturari\.s Juda^s edebatmiracu^ ia, e^ tamen a Domino dicitur diaboluse/fe: hoc eft non ha- bcrc fidem iuftificanccm.Hrgo habaic aliam fidcmjni- miruQi Miraculorum, hifloricam , & forcaJGTis cciam Temporalcm.Tales & ifti qui aiunc apud Euang.2\[pn- Ioan.^.70. ne in nq^nine tt$o eiecimus d^monia f Diftinda cft igitur Alar.p.22. ha^clpeciesabaliis. Eftensmfpccialisfidesdccerta aliqua re fibi diuinitus reuclaca : ac fides hiftorica a J omni3,quein verbo rcfcripta func/efe cxtendiCjficuc ctianitcmporaria. Fideriufi^ificans, ef^certafiducia, quamhis apfUcamut Chriftimeritttm . Applicamusillud nobis dumcerto ilacuimus iufticiam, feu mcrirum Chrifti nobis dona- ri>& inipucari. VidKcia rera cftmotus cordisy ^ voluntattt^ ferfequens honum allquod^ eoquegandens ^nitens, Porro Jtjidcsefi^ducia, £r^oc2^>wmw;vcpotcquam pra?fup- ponic DE HOMINIS LIBERAT. aj^ ponit. Oporrctcnimtcprimumnouiffc doftrinam antcquam ci crcdas. Atque hx duf parics mthia ^fi^ ducfd^ fcu firmus aflcnfus conftituunt genmfideiiufH^^ cantls, Dffferentia ejl k Sf!S, per lluartgjn cordibus accen/a, Vndc etiam patet S.S.ctfc Hdci caulam . Vropriunjfidei iu^ificamistaliseft fidiiciaiquixiinVeo acqu/efcat» quo di- flinguatur hxc a reliquis omnib. fpecicbus. lulUficans complediturhiftoricam , fcd ha^c non fufficir ad iu- ftificantcm,ficutnecah2edue. N^m ft exfide eJr hare^ dltaSjCacmca vna ahqua harum i\U2LWor,atnon€xfide hiBoricatSilioqmn & Diaboli cflent ha?rcdcs;«rc ex tetJi^ fsrariaiWhmcnlm Chriftus tctccit ynequeexfidemiracu' Mat. ij.to»*' /ora«i;ahoquin & luda eifethxres.Ex fidc igitur lufti» ficantcefth;creditas;qua?proprie3)v^?^appcIIatur. Quid fit autcm V ides lufiificans ^ncmo intelhgit mCiqu^ cmdit.ficug quinunquaviditaut gujlauit wel» non intcUigie quisficciusfapor , ctfimultadeciusfuauitate dicas. Rcpcrit autem quifq, crcdens in fe hgcScpcteft criam cxphcare aliis.i Xredit yettt efie quicquidtraditUYinfcrip, 2. Sentitft cbligatttpi ad ea credenda, Si cnim vcra eflc fateor; crgoiufturacftvtcisaffcntiar.3. Voiuntaterft habe: obediendi do&rina Vrophetica ^ ^poft,fine exceptio» miinomniburfaciendisautpatiendif.Si dco crcdcre vclim oportct vt eius voluntatiobtempc.ej & ftatuam hanc voliitatera patefadam non cfle a nobis hominibusfci ab ip(b. 4. tkpplicat fbi hac omniai^ cx prioribus Cc col- ligit.Scioadmepcrtinerequa?promittuntur,hoceft, fiducia certa concludit. Quum iam mc amat DCUS5& mihi dat hsec bona,ctiam fcruabit mc in xtcrnuro. 6. SequittirUtitiadehisbonis, id eft , pax confcicntig.^. , Sthdiuminpatiendo (^faciendo qit,e funt fatienda autfaci^ fwiir.Facitigiturhomopr^dirusfideiuftificanteoffici- umfibicommifliim^raundo&diabolorcIudantiK, Su- pcrat auccm omnem intcllcdum pax illa confcicntiar, 4. Qmmodo Vides ^ Spes interfe differant ^ conueniant, Fidcsiuftificans nonconfunditurcumSpc. 2{amfi* des a^ffrthmiii fY^[emi4. ban^^U mtmfutuf^ 24<> D O C T R; C H R I S T. 2. P A R S. Ob . jitqtif credimus vJtam ^eternam, qtiae tamen eftfu- tura. 1{e/^. Futurajquodadexecutsonem : Prxfcns, quodadvoluntatem j acimaiutabiJe Dei confilium, ItSLqiiccredfmusvham aternam qviod^d Dei propofi- tum dandi nobis eam : fperamus autem dandam; dc- inde credimus vitam (etern.im^ quod ad initiura eius in hac vita, eiusconfammarioncmfperanius in futura. Ioan.5. 24. Q ^^ credit in filirm, tranftmt a morte in vitam , Hac eB vi^ Q2\,A.6, ^^ atcrna^ vt tejolum cognofcAnt efje verum Veum, ^c, E^ Roai.8.24. f^ijft VeuF Sfiritumfilijfuiin corda, vefra cUmantem» ^c, 1 .loaa. 5. 8. Speferuatifumus, '^^ncfiiij Deifumusjed nondum patefa" acUii.x, fjfumefiq^Qdcredimus,^c, Fideigiturilatuimusnollra cflfebona^qu^nondumhabemus, fed fpecerraexpe* dam us . Vndc & nuthcr Epiftola? ad Hebrseos ,fidem docetcirca fpem verfari ; Tides^ mquityefi hypofiafis^ id c(l {uhddemh^eorum qj^iC /perantur : ve/cft illud, quod facit vt cxtcnt qux fperanrur, &quod dcmonftrat quj npnvidenturafenfibusnortris , fcdmentecapiuntur: non apparent^ (cilicet quod ad impletioncm 6c confo- lationem. Difterentiactiamfidei &Spci, fic brcuitcr com" prehcndi potcft . Fides ampUBiturpromiJfiones de rebus: Spes autem rer ipfa^^ de quibus ^unt promi/fiones, Conueni- unt intcr fc fides,& fpcs, qmd eadem beneficidrefiiciunt. ^, jQu£fint Cauf^f^dei, Aufa efficlens primafidei ^princtpalis ^efl SpiritusfitH' 'Eius, Gratlaefiisferu^itiperfidem ; idquenonexvobisi Eph.2.S. j)eidonume(}, Ob . Diaboluf habet fidem hifioricam , Ergo a Spiritu SanEio, Ke/p, Etiamqu^in DiaboIocftfidcs,cfficitur 1 Dco;fcd gcncrali & vniuerfali, non fpeciali, aut par- ticulari opcfationc, vcl modo; quia rali modo Spiritus ; fanftusinfolisEleftisopsratur, fidcm iuftificantcm iniisefficicns. Infirumentalis caufkfidei in genere e^ totum verbum Ve!$ idcft, vtriufqucTeftamcnriLibriCanonici, aDco ipfo diftat!, qui diuiduntur in Lcgem> & Euangeliufn« i» t c DE HOMINIS LIBERAT. 241 induas pnmarias partes fcilicet , & compIc(f^un- tur non modo verbum , fed multa opera & mira- cula D ei in mundo. Vrimum autem oYganum iufil^canus pdeie^ pradicatio Euangellj . Tidesefi exauditu, Eitan<^e^ lium efi potehtia Dei ad falutem tuiuls aedenti . Sme ^''"^-'^^-^T» hac Euangelijprgdicationcjnunquam generabicurin ^°"*' ** *^* nobis fides iuliificons, Tormalls caufa fidei ir^fisficantis ejl ipfa definitio. Obie&umDeus^a^ Chri(ttis,eitip^pro7?2ijJio, Materiafeufubiecftmifdeiyfeu idin qno heent^e^ Intel-^ lefiuSi volunta^s^ ^coYhor^umm, Tinaliscaufa. iXelcbratiovcritatliftuflitiay honitatif^ mifericordiaDei. 1. Salitsnofra. Fideimiraculoriim caufa non eii fimpliciter verbiim Da^ (ed oportet ac- cedat ipfa rcuelatio fingularis , multa opcra Dei. item congruentia euentuum, pr:ediaionum5& ora- culorum. Rom.j.i< 6, ^ii Jtnt ejfeS]f^,s Videi, EFfeftus Fidci iuftificantis funt.i .Ltthia acqniefcens inDco . luflificatiexVideypacemhiibtnv.is cumDeo. Hceceft pax ilh confcientie. 2. Totacanutrfto.qu^fi^ demfequitur, ^.Vru&urconuerfiontSy^^poenitemia^ bona fciliccc opera.Huc rcferri pofruntconfcqucntia,vide- icct incrcmcntum donorum .Tpiritualium & corpora- flium. ^.' Mceptio bonorumJnqu^ferturfides^hQC eft,eo- kum donorum , qug credimus per fidem iuflificanccm lobis dari : quahs nimi» um eftiuftificatio^ arq^c om- liaqua^eamconfequuntur. Quod cft caufa caufc id ^tiameflcaufacffcaus. Si igiiurfidescflprincinali$ :aufaiufli(icationis, ctiamcaufaeftcorum, quiiu, hficationem confcq'Juntur.J7/W(rji«^/^^^r^;rf/^if. ^.£^^! tiufideifuntjuftijicatio ^regeneratio, Rom.3. .7. &. lo. luc » 4!. o. Ad.i3.35?. 7. JQjfibusdeturfder, fidesiu(^ificans tantum cft EleSorum propria , & Qw. quidcia »41 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. quidcmomnium. Daturcnim folis&omnibusElc- lo 10 26^^' nlJifatertqnlmifttme.traxeriteiiyosmncYediiistnonepk MaV 13, if, ex ouibus meisyobis datum efi noffe myfletiAregni ccelonm: fit\. 1 3.43. illls autem non efl datum . Kt crediderunt cjuotquot erans or- i^T^* s* ^^' dinati ad vitam eetcrnam . ^oi pr^de^iinauit^ eos etiam Rom^io 16 '^^^^'^'^- 1^^^ vocauit^eoj etiam lufti^cauit.FidesDei donu a.The f. 5.2! ejiJSlon 9mn es aufcultarunt Euang. 7S[pn omnium efl ^des. Temporalis, # miraculorumfides darur ctiam iis , qui funtcantumviiibilisEcclefijf mcmbra,idcft, hypo- critis.Iam tamcn fides^miraculorum defiit, qu^ viguit in prima Ecclcfia;fiquidcm dodrina iam fatis cft con- firmata. Hi^crkafldes non tantum vifibili &inuifibili Ecclc- fi^rfed ctiamiiscommuniscft., quinonfunt cxtcrna membra Ecckfiae, qualcs funt Diaboli, Habcrc autem pios hiJiQvicamfidem^ noneft dubium. Nam vt affcntia- nsahcuircijoportct teyrius habcrccius cognitio- ncm. ObJides hi^oricM efl honum optii JDiaholi hahent fdem hi^ fioricam. Ergo habent bona ofera. Rfj^.tidcs hiftorica cft bonumopus, fcilicct ^\ coniunda fit cum applicati- one. Inflantia, Fiderhiftoricaefl honum ofus .^etiamfl noncon^ $un&a ft cum applicatJone. Ergo Diabolihahent hona opera» K^fjJ.Fideshiftoricacft bonumopus,fci]icetpcrfe;ma- lum autcm fic per accidcns, cum non applicantur ^quas agnofcitfidcshiftorica. Ideodicuntur Diaboli con* iremifcerei namquacnorunt dcDco , fibi nonappli- canr. O^.Contraidquodfidcsfif omniumEIc(51:orum. /«- fnntesflurimifunt FJeEti^ nec tamen hahentfdem : Erfpfida noneftomntumE^&orum.Ke^, Nonquidcm habcnt fi^ dem adualem, fcdhabcntpotcntiam, vcIinchnat:o- onem adcrcdendum,quam Spiritusfandusproeoruni 1 captu&modoiniis opcratur. Maner crgo quod antc confirmatum cft, ncm pcfidem i fffismnim EU^orm:(i\xin & iU^d addo^fidem clfc om"* 1 iubu9 DE HOMINIS LIBERAT. 245 njbiKEleftisnccclTaiiatnrnequefidem tantum , kd & ipfam fidei confc{iioncm,i,TrofterMandatutndei.Ex^ od.20. ?{pn afjttmes nomen Domlm Dei tui in vamm. Erga 'freBe af^tmes . J^uime confefii4ffuerit, &c, Ma 1. 1 0.5 2. 2. Trobter gloriam dei Luceat litx veBra coram mundo.Mat.^n '- ^'^'3' Qjf^^fides non eft otiofa , efl enim velutiarbor fruSli^ fera, 4. Vt aliosad Chrifum adducamui, Et tu conuerft^ con^^ 'frmafatres.Lucii.^i. Scimusautemnoshabcrcfidcm.i. Exrciffayiicd cxvero&nonfimulato ftudio accipiendibcncficiaa Chrirto ohhzxi.Exluffafideieumdubitatione. 3 . Ex effe^ SIpsM eft,cx ferio propofito obedicndi Dco fccundun* omnia eius prirccpta, ContrSifideicertitudintm, dcquain dcfinitioncfi^ dei.O^ . I . !^ifofiunt labi antefinem vita in peccatum e^ damnationem^illi nonpoffunt ej?e certi de vita aterna. Maior frobatur^ quia certum efje^ &fof\e labit pugnant interfeifal-- fum igitur quod indsfinitionefidei lufiificamlsdocetisriyitam fcilfcet aiernam nobis donatam efft , eoq^fidem nofiram de eo ejfecertam.KeJp.PoS^clMy veldeficcrc, fcilicctfihali- tcr,pugnant cumccriitudincfalutis.I«{/?4«r/4. Omnes irifirmlpofiuntdeficeYefinallter, R^/^. Si gratia Dci non • conferuct eos,nc labantur finalirer. InHantia.Deus non expreJfitfenojferuatur^m,Bj/pAm6 cxprcflit, quia dixit: Oues meas nemorapietemdrtibusmeif,Jn(Jantia,Seddicittir loa. ro. 2I. , ftiar/t, Qui jiat, videat ne cadat^ Ergo Veus non promiftt i .Coi-. i o, fe nos feruaturum^fednohis perfeuerantiam committit, BjJ^. ^ *• Eft fallacia i no caufa^vt caufa.Hac cnim ipfa adhor- tatione vult fidehum falutem pcrficere,fouerc5& con- fcruarc, non autcm corum viribus & voluntati pcrfe* ucrantiam committcre.Quarc fi verc crcdimus,ftatu* crc certo debcmus Deum nos efie fcruaturum. Nam (i nos vult eifc certos dc prjefentia fua erga nos, vult c- ' tiam nos cffcccrtos dc futura gratia,quiaDcus eftim- mutabilis. ^ - Obieff, 1, Sohmon aii , T^lcit hmtt an amore , 4« odio '^*^ * f$ dignm . Ergo non pojfumus ejje certi de Eiefiiom Vei^ ^' QJj ♦ mt 444 DOCTR. CHRIST. i. PARS nec qulcquam fiatuere foj^umtu de frafenti Deigratia , ^ ferfonfequens defutura,KeJp» ad antecedins. i. hocfcire non fofiumu s , quoad caufat fecundoi, pue ex euemibus bo -* nisy velmalis, z.nequepernosScd tantum Deo reuehii- te, hoc fcirc poliumus. Infi, Qutsmentem Domini cog^ Ro.i 1.3 4. f^ouit f Ke/f). Scilicct antc patefadioncm, fed poft pa- tcfadioncm cognofcimusillam. Ob. ^ ,Sa.uldefecitfinaUter. Ergoettamflj, Kefp.Saulnon fuil ftuj. Infi, jisqui habuit dona Sfhritus fanEii, Kejp, Habuit dona communia Eleftis & Rcprobis: non ha^ buit autem dona regenerationis . 0^.4. DoSfrinade certitudine falutls farit fecuritatem, Kefp. Paritfccuritatem, ncmpcfpiritualero.quodfi paritetiamcarnalemfecuritatcm,idfitperaccidcns, &quideminmalis &rcprobisduncaxat:inpiisvcrd nequaquam. THESES DE FIDE EX fupcrioribus pendentcs. T . l<(uUa Vides efiynijivoluntate Dei in iius verbo fate* fafianitatur, 2. Tidemomnem inhominibui efficit Sfiritus Sanfiu^, fiuefer vocem doEIrin^ cceleftisyfiuefer immediatam reuela* tionem, 3 . Cu>m autem ordinarlam Videm in nobis accendere ^ formaxe & conformare velit Dens fer doBrinam Eccle^^ey omnes ad eam audiendam & meditandam obligantur, 4. Fides temforaria multis in Ecclefia hypocritis con- tmgit.Hi^orica & miraculorumfiis ^ imfiis communis eftj . Ju(lificans folis & ommbus ad vitam seternam eleSiis in ha^ '- njitadatur. ^. lUjlificant non femfer Hiftoricam comfleffitur : Cttm Miraculorum fidenonfemper eft coniunfiai Sicutetiamfi^ desmiraculorumfemperhiftoricam aut temforariam coniun- £iam habet : iuftif.cantem non femfer. 6» Fides etiam infanSIlshsminlbus inhac vitaim- ferfe&a (^ languid^ ifcdtmen quifquis ferium credendl >t ^udium DE HOMINIS LIBERAT. 24^ jlptditsm eir luSiam cum duhitatiombti§ in cordefm femhfVt" rafidefepr^difttm tffe certoflatuerepotefl ac debet, 7. Verafidesfemelm cordibt^ accenfa» etfifepe ad tempu$ Unguefcit eJr obfcuratur ^ tamen nunquam tota extingnh tur, S.Vofi hancvitamautem plenioremac certiorem Dei (^ diuinarumrerum cognitionemaffe quetur^fenfum nirnirum (gr experiemiamy cum beatis omnibuftprafentia Dei: qmm cog* fiifionem Scriptura nominat, per Sfintum , ^facie ad fa^ ciem. ^.Vider qucetantum hifiorica efi^ defperationem ^iudkj .. Dfigrauitatem^quamuisperaccidensy efficit, 10. Temporaria Utitiam quandamyfed non pacatam con* fcientiam(quia non ex vera caufaoritur^confeffionemacjpe' ciemaliquam bonorum operum ejficit:fed tantUm adtem- fU4, 1 1 . Vides miracuiorum, ea(de quibus eft) miracula aDe$ impetrat . I iSola fide^applicante fingulis prcmi/fionem gratia Jufli'-' tiam coram Deo^oj^ Chrifti omniumque cim beneficiorum com^ nsunionem accipimas , 13. Eandem ^dem^vt non pofftmt antecedere^ ita nonpojfunt ppn comitari veraconuerfioy^ obediemix vera fecundumom" niaDeimandatainchoatio, DE SYMBOLO APOSTOLICO. [OSTtraftationemdc P 2 D Ey re- />i/«/5'. m^jfiw San&ificatio^qu'i3. nos ipfe immediate fandificac. Obiefi, z, SanSiificatio tribuitur(\t dicis ) iribusfer^ fonisfromifcue::Ergo ofera diuinitatis adextrafunt indiui* /i> &fer confequens^ non efi ofus di^in&iove, I{e/p,Opct2. diuinicatis adcxtra funtindiuifa.i. omncs Perfonas crcant, redimunr, fandificant , fcd fcruato ordinc a- gcndi vcl operandi infingulisperfonis. Nam Patcr, &S.S.rcdimuncnos, fed mediatepcrFilmm: Filius & patcr landificant nos,fed mediatc pcr Spiritum S. • Nocandum cft hoc loco ofera ferfonarum efiedtifUcia: 0ferafciiicet ad ir, tra, & ofera ad extra. i . Ofera Verfona* THmadintrdfunt^ciuxhzbcm.Sc exciccmPcrfonf^cv-* ga fc inuiccm . Vt Vater e^ Verfona frima i nuUo ha^ bcns fuam cflcntiam, a nullo^proccdcns.Paier.n.tion cftabaliOjfedipfcabajcerno genuitfilium.Jf^/AW efk ficf4nd4ferfon£ dittimtatls, atque eft ab aeccrno gcnicMs Q^iiij aPatrc hS D 0 c t r. c h ri s t . %: v a rs. a Pdtrc. Gemratk^uicmfilijt&comvmnicnio totius cffenti^ dtuin^, hoc eft, propagatio Efientise; ncqua- quamcamcneiivtin creaturis . Nam communicatio cflenria? qux cft incrcaturis eft exparcetantum, ac proinde huc non perriaetjocque cadj t in Dcum^in quo nonfitcommunic.itiopartium.Dcuscnim cuicunquc communicaceflenciam fuam, ciillam tocamcommu- mcat.Sfmtia S.efl mitafer^ona DeltatU^i^ a:ccrno pro- cedcnsaPatre^&FiIio jtanquam Spiritusabcocuius cft rpiricusjcHenciamque accipireandcm & inregrara, quam PaterjSc Filius habcnc ^v cnncni, D {ff enms aatem Gencratio, ^ Vroceffio, Nam gigni vna perlona cx aija dicitur, vt iilius a Parre.jP/oce^ocft communicatiocr- fenti^e diuinxjqua fola tertia pcrfona Dcicacis,a Pauc Bl Filio^canquam Spiricus ab eo cuius eft SpiricuSjeircn" tiam accipiccandem»vcdi(ftumeft. ^icucergoalia cft perfona gigaenris,3hageniti: flceciamSpiruus S.alia cftperfona quam Pacer & Filius^dquibus ineffabiliccr abjecerno proccdic & emanac.Eft camcn vna & eadem cffenciadiuinaharum criumPerfonarumjhcet Parre, vt fons Dcicacis, a nullo aho quam i fcfc, a Patre gc- nicusFiliusjaP^crc &Fiho proccdcnsSpiritus fan- ftusexiftac. 2. Opera Vcrforjarumadextrafunt.qux erga crcacuras, Siiii cas 5& per eas Pacris^ Filij, & S, S. voluncacc fcr- uato, vtPacer fir fonsoperationum Fjlij, &Spiritus S.agacq, omnia nonab aho,fcda feipfo.Fihus aucem & Spicitus Sandus non agant a fe/cd per ie ,hoc eft,Fi- lius praeeuntc voluntacc pacris, S.S. Pacris & Filij pr.T-. eunte vo/uncacc. ObleB. Quorum cperaf^nt difmSfa^ eorum etlam e/pntU efl diflinSfa, TatrlsyJFilijy #5.5. operaadexsra funtdiflin^ f^a,Erga^<^c^Fyejf,hd M^ioiempcrinuerfionem :ima quiapcrfona?funcinfinic3e, neccireeft vnam omnium cfl^c eirenciani. Qinz operativadintr azficommunic^iuo cifenciar. PR IMA DE HOMINIS LIBERAT. 249 PRIMA SYMBOLI P A R S, deDeo Patre Creatorc. Kedo m detm fatYem.ommfotentemj Crt • atofem Cali ^ Tarae^ CrcdcvQinVeum, cftcrcdcrc. l. .QuodJitVetts, ^Cjmdem talii ,qua!em fe^aufecit, 1, Quudcmecnnqtte defua naturapatefecitj mnojiram fdutem >f- litconferre. Deus autcm accipicur hlc cflenrialicerpro DcoPatre, Fiiio, ikSpiiicu fando: quia verbum Credo , & Particula In ^ referuncur codem modoadomnes trespctlona??. Namnon minus dici- tur, Credo inTiUum ^ in Spiritnm S.qtumin Tatrem, Non auccm debcmus crcdcre nifii in vnum Deum ; & vt crc- dcndumin Pacrem , quia Dcus: ficetiamin Fjlium & in Spiricum fandum ^ c]uia Dcus iunt . Semelautem fojtthm e^nomenVei , quia tantum Deus vnus cft, ncquaquam vcro quaS folus Patcr dicarur Dcus. Nam credo in Veum 'P.itremyfiliumi^^f^Sfirimm fanflim dicitnr^ velucipcroppoficioi^emjpro/Crc^ifl in vnum ve- rt^mVeumy quieilPaicr, Filius, ^Spiritiis fandus, ica camen, vtPaccrnonfit Filius^neq-, Spiritnsfandus fic Filius aut Paccr . DifFerencia hic rcnenda eft inier has duaslocuciones, CredereVen^m^ ^CredereinJ)eum, NunCredere Veum propric loquendo, cil credcrc ah- qucm cffe Dcum, fecundum omnia cjus attribuca . Cre* dere in Veum, ell: ftacuere^quod Dcus omnia, quac ipfi ac- iribuuntur , conferac ad meam lalucem propcer Fi- lium. CredereinVatrem, eftcredcre. I. Qjtodfit Taterdo- mmino^ri lefu Chrifii, i.Quodft&mibi Vaterfrofter Chri^ f}tmy id eftquod fic pacernacre;a me yoluntatc afFc» ausjvcpocequiper Chrirtum, &inChrifl:onos fibia- dopcauitinfilios. Tater dkitur . i .B^fpeSfu C hrifli V ilij ynigeniti. 2 , He^ ^s&umnim crutHrarum^ quatcnus cft crcator, & confcruacor Mo DOCTR. CHRI5T. 2. PARS conferuator omnium. 3. Kcjpe&u Eleflorumi quos ad- optauicfibi inFilio diledo. jQuum Vatri^ nomen cppowtur filiot fignificat primam pcrlonam Dcicatis;c«wj vcro confertur cum creaturis, fignificat totam effcnriamdiuinam :(eu, nomenVa^ ^ris opjjo/itumFilh,fumifurperfonaliter,yt hic in Symbo^ lo : collatum vcrb cum creaturis accipitur efentialiter , vc Tater nofler qui es in cceli-s , Credere in omnipotent^m, eft credcrc in lalem. l . ^«i 9mniaquievultpolJitejfic€rei\moQinm eaquac nonvult, fi non rcpugnent cius natur^ : vt pctuic Chiirtum (ubtrahere mortijfed non voluit.i.^ioww/^yTwe^ii^- cultate^folo nutu perficiat. 3 . (^ifolns babeatpote^atem emmaoperandi y & auftor fic potcntiaEeiusquaeeltin omnibuscreaturis. 4. <^i mihi quoque /tt omnipotens, ^ omnia ad ^alutem meam dirigere pofjity ^ velit, A tquc hoc proprie cft credere inomnipotentem . Neccffario ta- mcn, qucpr.^eccdunt cum poflcriori coniunguntur, Wificnimcrcdamus Dcumtalemeffcfcilicct omni- pocencem, non poterimus cciam crcdcrc Deumia Chriftonobis effc calem, necomnipotentiam ipfius nobis applicarc potcrimus ; fic &inreliquisquxdc Deofidcsnoftra apprehendit , hjcduo coniungen^ dafunt. Obiecf. Vepts nonpoteft faStum infeSfum reddere, Erg^ nonejiomnipotens. ]R ' ' Wi^Uii DE DEO Varftioncs pr^cipuf, 1, An^tDeus. 2, Quidfity feumalfijtt Detuquem coiimifSy e^ quid differat ab Idolls , 3 , yndeconflet vnum ejje Deum, 4, Quiddijferat Ejftntiaa Verfond, 5 , J.n hac nominajim m Ecciejia vfnr» fanda^ ^anhabcitnturin Scriftura. 6. Quotfint ferfom^ Diuinit atis, 7. jQuomodohje inter fe differant, 8 . J^are fjac do&rinaft tn Ecclejia retinendM. I , Jn ftt Deus . 'Ogitari fatis nonpoteft ingens miferia naturc •hominum, quod cum ad illuftrcm agnitionera atq; adeo imagincm Dci fit condita , c6 fit prolapfa, Vtnontantumquis&qualisfitdcus,ignoret,verum- ciiam, anfic vllusincoelodeus,difputet.Caufashu. ius mali fola Eccl. intclligit,quarum prima cft naturc humane poft lapfum C5cita.s & dcprauatio : altcra ^Dijibojriaipulfus, qui omncaj dc Pco opinionein ijs DOCTR. CHRIST. 2. P A R S . ex mcntib. hotiiinum eK^fum vellenquib.acccdit bor ^ ribihs confufio vitx & reruni humanarum , quod nimi- rum f^peflorcnt malij&boniaucopprimuntur ab iliis, aucalioqui grauia patjurKur, ita vc mentes human;^, dum cauiashorum malorum, & arcanam dei guberna- jionem non videni,in dubitationem veniancjanficali- quisDcus, quimundum &reshumanascurcc. Deum eile variis ratioiiibus probatur.i.^^or<£;«f ^f;«- turafukhtrrimo^ quiinrmndo confpicitur, i,ji natura ^frieHaraia memis humance^ Fieri non po- tcft vc ab coin alium quicquam confcracurjquodisip- fequidaredcber, non habec. Rationakm autemna- turam non nifi ab inrelligcnrc natura oriti potuiffe, cft fatis manifeft. Elfectus cftinceliigcns.Ergo&caufa. '^.Amutiisfrinclplorumin mente: tjtialia futjtjdifcrimen honeflisrum e^ turfium^2S[^meratio inteileSfus^ confequentia in tatiocinando^ atqtte alice notiti^e nobifcum nafcentei, N am ;& hg nocitie principiorumnobis ingcnitx rlon potuc- runt cxiftcre cafu Jauc cx nacura. 4. v/4 naturali mtitia f rinc^fif.quo ^atuimus e l!e Deumjd Koin.i.Tp. quoddeDeocognofcipoteftmanifeftume^ inipfi^, ci^inhomi' numanimis, Deus enirn ik manifeBumfecit, 5,^ terrovihiis confcienti^e in imfits, ciu fmodi pauorcs poftadmifium peccaiuraincuiiuntur impiorum ani- mis^nonnifi ab intelligente natura, & ftatuentedif- crimen honeftorumj & curpium. Gentes^ qua doflrinam Rom. 2. 14. i^ggi^ ignorant^o^endunt ofiu Legis fcriptim in ccrdihus fuis: ^ ai.5 7. 20. ^^^ Yeddentfi teftimonium ifforum confcientiajmfijfunt quafi iaxco.44. ^Ayii»ifi*lfi^fn>q^^d qi*iefcere nonfoteft. Vermis eorimmon morietur^^ ignis ifforumnoncxjlinguetuT, Atquehincmiiaifeftacft Epicureorum & Acadc.# micorum impudcntia, qui religionem 'vniuerftm cenfent efiefigmentacaUidorumhominum^ eoconfilio froduBa^ vt reliqua multitudo numinis metu in ojftcio contineretur, Vn* mum.n.ficxdcccptionecajtcri homines Dcum cfTc crcdunc, eumquemetuunc, curifti quiftio acumine hanc fraudcm vdcri volunc intelligerc , cum huius ipGus DE HOMINIS tlBEKhi:. 153 spfius blafphemisPjtum aliorum fuorum fcelcrum c6- fcientia vel maxime torquentur? Deinde nec ^d pcr- fuadendum loti gencri humano, ncc ad perfuafio» nem femel introdudam in omnia fecula tuendam fufficcre potuilfet folapaucorum aficueratio. Ncqucilludvini argumentorum, quxabhacno- titia,qu6dfjcDcus^5 &aconfcienfia ducuntur, clc- uar, quod aiunt , muliosreferhf, quinf^ Deum efiecre-^ dant, neq^ pcccAtorumcfmfdennamoueciniur . Quantum- uis enim fibi perfuadcre illi cupianr, nullurn effc De- um, perpctuo tanien rcpugnat ipforum confcicn- tia. IdeoquefalfifTiraum efl, quodiftifingunr, quen- quam impiorumaconfcicntig morfuimmunem cf^ fe. Quanto enim magis quifquc deum &rcIigionem omnem conccmnic oclhmulos confcienti*ie ccnatur rcprimcrc, tanromagiscruciatur^&ad mcntioncm omnemac fignificationem numinis trcpidatj &co- horrcfcic, quantoquccardius, tanto feucrioricum dolore iccuricas illi excutitur. Vnde videmus, cos quorumomnis vitafuitprophanaacfccura, plerum- quc vbi tcrrore diuini iudicij opprimuntur, n\ defpc- rationepcrire. illud autem Pf lo.lmpius fne fuferbiaha fua mn tpiaret, 'J>(on efi Deus^ fmt omnes cogitationes eusjlx, Vfl 1 4. & ^^,Dixit inftpiens in cordefm^non eft detts • Non hoc vellcj quod impij omncm Dei notitiam & mctum eflfligiant, auc cffeDeumaliqucmnonfateantur-.fcd quod aliumfibi fiingentes , quamillereuera efl,qui fc parefecic,vidcIicet,noncurantem reshuraanasjnon defendentcm & liberantem bonos, ac malospuni- cntera, idoluminveri Dcilocum fubf^.ituancSatis declaratipfc DauJd,ciim eandcmimpiorumpropha* nitatem Pf. io.hisvcrbisdcfcnbir.D/^«m?w/»corir fuOi ohlitm Cj? eitif.abfcondit faciemfuamy ^c. 6, A poenis fceleratorum quas prsetcr confcicnti^ dolorcs patiuniur . Omnium. n. temporum eucntus cogunt homincs fatcri airocia dcMa puniri artrocib. panis 154 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. poenisinhac vita:contravcr Vm quajritur , quis fic verus Deus, firmiffime tC' V-^nendura cft,hunc folum effe vcrum Deum, qui lc indeabiniriogcnerishumani, nontanium inrcrum natura lucentibus fuae Diuinitatis veftigiis : fcd pra?ci« pueinEcclefiapacefccit, traditoverbofuo &aliisil- luftribus teftimoniis miraculorum, libcrationum, &: confolationum , quibus diferte doccc, qui &qualis i nobis agnofci &pr3edicari velit,ncc fe ab aliis agnofci aut coIi,qu am ab illis qui dc ipfo & cius voluntatc iux« tahocvcrbum fentiunt, ncc alibiquamin hoc verbo veram liii noticiam inucniri. Certitudo huius fcntcn- ti^indc manifeftifrimacft , quodomnes, qui Deutn dlium eilc fingunc cifcntia) aut natura, aur voluntare» quimiprcin fuis patcfaftionibus cflcfc tcftatuscft, ncqtiaquam vcrum Dcum, fcd rcm aliam i fcipfis c6* fiftam, provcroDcoampleftuntur&colunt, fecun- dum hstc di&a.Ioan. 4« yQfadmffa quodnefcitht nos ada* 6 fm»f xj8 DOCTR. CHRIST. ». PARS ramiii qmd fcimm , qmafalus ex lud^h efl^Etc ip, f , .Q«i mn hortorat VUitm^ non honnrat Vatrem qui miji$ eumXjzh 4. Sed tum qtiidm cum ignoraretii Veum^feruiebatisiii qui tjaturanoii(untdij. Ephef. 1. Eratis in teffjfon illo ahfqvte Chrffo.alJeni a Kepuhiica ifraelts yextranei afaSiii fromijjt^ onifj fpem non habentes^ ac Vei exfertesin mutido. ^c, Ad:« 1 7, !^em ergo igmranta colitisy hunc annuntio vobit.i Jo'- an . i. Omnii quinegat ViUum^ neque Patremhabet, His aucem aducriari videcur ^ quod Paulus aic a j Ro m . I . Id quod de D eo cognofci fotefl manife^um efe eti^ Mminhominih^A Chrijiianarelfgione alienis : Deumenim ilii^fatefe^ijje', (iquidemquafunt inuiJibiUaillitti^ excrea" tionemundiy feropera imelleSiaperuidentur ^ ^eterna iffittt fotentia ^ diuinitetis efiijjen'* t/aSpnittialis, intelUgem^ oeterna, infinitai aiiaacreaturis omnibws^ imomprehen/tbili^ ^tnfeipraperfeBiffima, immuta* h'li€yirnmenf iniufiorum. Philofophice, Deus eftmens aterna , fibi ad falicitattm fttjfciens^ optimay ^ caufa boni in natura, Differt defcriptio Dci theologicaj^uam tradit Ecr clcfia^abiiladcfcriptioncPhilofophica.i.l^^r/r^/W. NamEccIcjGainruadcfcriptionc additpartcsnarure ignotas , vt de tribus Perfonis : dcindc notas natura?^ dilucidius s:xplicat. 2. Frufifuy quia naturali lucc ad vc- ramDei cognitioncmhominesduci ncqucunt, cuoi indc non fit vcra noticja, nec mcntes ad pictatem cx capronioucantur. , iirvutb? ' " r^. Veiisefieffentia) hoc cftrcs, qu^inulloalioiicor- ta, vel fuftentetur; fcd a fe , & per fc ipfam cxiftat , & omnibusrcbusiitcxiftendi modus, .:*..>;.:. Spiritualts) I. QuiaimorporeMs. 2. InuifibiUt, Id quod AoctXA.Experientia,i,QMaIitates^Oh\tdi^ ncmpc fcn* furi,qu x non funt in Deo.3 Jmmenfitas Df/.oculus cnini toan.i. 18* iinitum duntaxat pcrcipit. Deum nemo vidit vnquam, Ob. i.Contrahanc fcntenriamolim aquibufdam produda funt multa fcripcura? loca,in quibus Deum^ angelos apparuifie fcribitur , vtprobarent^ eorum naturam effecorpoream vifibikm • At fciendum cft ncquaquara ipfas DE HOMINIS LBERAT. i4% ipfasDel &ang€lorum fubftaniias , fedimagincs & corporacreata, efTeabhominibusconfpcda, volun- race & vi Dei vel Angelorum fadajgcftAta & iiiotajVC iis prajfentiam fuam teftarcnuir , corumquc miniflc- rio, dc quibus volcbanc, homincs edocerenr. Erantq; h^c aliquando vcra corpora , aliquando imaginati- oncfcnfibushominuminterionbusobicda ; idquoj ahas pcrcfl, ahas non poteft,cx narrationum circum- ftantiis deprehendi : vt Abrahamo^ Loioapparen- tcs Angeli , erancvcris torponbusvcftiti, cum ca tangi & tradari poffent ; Michea coram Achabo Do- minum &Angc!oscorporisan mentisocuhs videiir, ^ . ambiguumeft» Non autem fuiife fpccicsillasvifibilcs TiiisX /^ - ipfamDcifubftantiam 5 indcconftat, quodmagno confcnfu Scriptura docet, Denm a nul/o hominumejje vl* fum^ tieque vlderifGJjet^ imomfrehenjtbilem ejfe^tque im* nfutabilem. Ob. z, Adhxc afFerebant quod dicitur, « lacobo vi- fnm e^e Deumfacieadfiaem, Gcn.5 2. & a Mofe . Exod. 5 3 .& Deur.54. cSt* a toto popiilo, Deut, $.Et nos omnes vi- furoj Deumfacie adfaciem in cct/e^i vita . i . Cor. 1 3 . Qu a mctaphorafignificaturclara&illuftris Deiparcfadio & ngnitio^qu^e non corporis, [cd mcntis oculis perci- pitur, earum rerum miniftcrio, que fen^^ibus corporeis oftcruntur. Etfi autcm in vita seccrna eric ognitio Dei longequamnuncilluftrior : tamenperfcClifiRrpe De- umagnofccrCjlbliusDeicftjVtdicitur.Ioan. 5.2^0« ^«oa Vatrem qiiifquamviderit ^niji is qui e^ a DeOy hicviditVa^ jrm.-tantumabeftjVtinuifibilis&infinitaperpetuoma nensdiuinitasj oculiscorporcisvnquam poftitcapi, quorum natura cft,non nifi finita & circumlcripta ob- icftapcrciperc. Ob.3. Allegarunt ctJam difta, quibtu trlbuuntur Dc9 membra humani corforis . Veriim & ifta per merapho- ram de Dco dicuntur v qua fignificatur in Dco vis no- bis incomprchenfibih modo cfficiens opcra, quorum funtt vmbra qu jedam adioncs ift» > quas homincs R i«j mcmbroruin ft«t D O G TR. G H R I S T. i .1? A R 5^, ^ fncmbrorum fuorum miniftcrio pcrficiunc: vt oculi & aurcs, fapientiam Dci, qua omnia intcHigit; os patc- fadioncm verbi:facies, dcclarationcm, ^gna, &fcn. fumbonitatis&gratix, velfeueritbtis&ir.ipcliuinasr; inanus&brachia,potcntiam;pedes, praifcnciamDci (jgnificanr. Ob. Dixcruntitem , ^lahamoadimagtnemVelJii condittis , D cim humamfigHra ejje fradiiHm: n on a ni m a d - uertentcs, imaginemDeinonixafiguracorporiscon^ fiftcre^fcd in fapiencia, iuHitii & fanditate vcra.Eph. 4. Qmvi ^xizcm 'X cxiuILd eim C &7^m € (^ c^ntendh ^ tuixi improprieloqui&abuti vocabulo coiporis, profub» ftantiajnon folum Auguftinus tefiatur, in Epiftola ad Quodvulcdeum , fedilludctiamcftargiimcnrum, quodaaimasquoque&angclos corpora fxpenomi- nac. Spiricualem itaquc Dci naturam cffc, idco nos do- ceri fciamus, ne qiudcra/^ttm^terrenimt carnale, ^ mak • ^ flate dluina indigmm dc T>co cogitemm : nefenfibus corforts ttsmpcrcips, aut cogi:atiGncfor/}iarifofi[efuiemuf,fed ex ver» bo ^ operibtii naturameius (sftimemta : ne vlia ejfigie cor^ forea cuw refrafintare aiideaTnux :ac deniqhe vt nGngeftibus mt rebtis corporeis , fed mente (fy' Ipirituali motu cordii ettm colendum efj meminerimns.Vo^i^ccvibyCHm iffefolus temfc*- ralem atcjus ^ternam vitam nobii injjfiretj vtramq^e iffiac» » 4, ccftamferamtis t\Lx hoc foio fonte cam petamus ; & ad gloriam ipfius rcfcrrc totam ftudeamus. InteUigens ) Ncque enim caufa cfficiens & confcr- wans naruras intelligentcs, iprumqueintclledum & ordinem in natura, petcft non cfie incclligcns. Ideoq; &fcripturaficratiocinatur,Pfal. 514, jinquiflantaHh afirem,niinaiidiet: anqmfinxitQctiltmynonvidebitf Te- nercauccmhocoportctprimum, aduerfuseos, ^w ftaturam in locttm Deifub^ituentes^ mimdnm & rerum in M varietatem^ordinemy amateria^eitis adhanc formam inclinatione ortmt efiefingtint:cum tamcn a caufa brura !ia!c non poiucrinccxitterct Dcindc* vt mniffam modl 'veram DE HOMINIS XIBERAT. i^j ^er^m cognhionemf fedomneyHtuam inteUigendlfactdtatem ^fenfuum 4c mentisfagacifatem^per/j^k^icidmfQlmi Dci donum effe agnofamtis. JEternitatemfoli Deo talem compeien , qu ae ne c Pr in- cipium, ncc finem cxiilendi habere vllum poffic, t^ fiaturaoFiendit ^c\U2Ti^o<\micm ipfe prima rerum om- niiimcaura&intinicx pcrfcftionis acpotenti^cfti & SerSptftra tradit : v c Pfa .^ o . Triufqiiam montes ?»afceren*- ner ^formares terram e^ orbemy ^ ah ^terno^ e^ vfoue in dternumtHcsDctu, Scdnobisobferuandum cft, noni- dcotantumicafrcquenccrDci asccrnicaccm infcrip- turis inculcari, vchocnomine arcbuscicacisipfedif- ccrnatur .* icd etiam quiamhit ateTnitatem ccmmitnicara i/K//,hocc{l,aetcrnafuabonitate&prouident:a , a?. tcrna bona daturum , & continuam in omncm a^cer- nitatcmvfqucnoftricuramhabicurum fe decreuic 8c, pollicitus cft, & regnum habcre vulc in angelis &c ho- minibus, cuius non crit finis : Idcirco Deum nobis a:- tcrnum eflc admonemur, vtbeatiittdink aterna certam fj>em in ipfun aternitatefnndaiam^ vttamortaUs breuitati, ^ rerum humanarum fagilitati ofponamui . C iim cnim ipfc fic ajccrnus, potcft, & ciim promircac^ vulc nos tu^ tclafuapcrpccuofouerc. Pfal^S. ^oniamhicDeu-Sy Vew noferinfeculitm tJ^ vltra.Et Pr. do necjue ejje, neqne cogitaripojfit. Cumigiturfcripturadicit,(?;;;«i4^jfDfof^,ncqua«i quam intcUigit omnia ^Dcum, vcl Dci cffcntiam, vcl cx ca propagata eifc. Non enim ex Dco tanquam gc- nitaj auc procedentcs, Stcut Sermocum h.rc nacura bona fit, ytnon tancima feconferuec, fed aliis criam fe communicet. Ob.z.Quod creaturisin operibus fuls perficieridi^ vtitar non coadui aliqua necefFitate vel impotentia , .fcd pro hberrima voluncate & bonicate fua facit,vt oftcn- dat fe vtroq j modo, & fine iliis, & pcr illas poffc qux- cunque vult efficere : fc omniuro reium & iurc, & po- tcflatc cfle Dominum , pofTcqueomnibus vtiproar" bitrio : fequehocctiamfummo & gratuito honorir, crcaturas z*« DOCTR. CHRIST. i. PARs. creaturas fuas dignari , vc eas bcneGccnciaf fuar orga* na&opcrumdiuinorumfocias, atquc(vcPauluslo- quitur i.Cor.4.)adminiftras faciat. Porro (]t4od obedienuamy cultttm^ honorem,facrfficia Di0^ fr^fiare,exhfbere ^ offerre, ac dare qmdiffins eft^ iubemnr^ eo non quid acccdac Dco , fcd quid in nobis boni cfle dcbcatjdocctur.Sicutcniminobcdicntia&contumc- lia Dei , non Dcum, fed creaturam facit mifcriorcrat^ fic obcdicntia crga Dcum, quar cft cum lcgc & mcntc diuinaconformitas,non Dei, fcdcrcaturat rationalift bonum & bcatitudo cft. Hcc vcro tribui vcl adimi Dc# dicitur, non quod Dcus indigcat vel iuuctur, fcd quia homincs cam dcbcnt crga deum pr^ftarc ordine iufti* tij, vc Pfa.^ o, 2^ow accipiam \ domo tua iuuencum , necdt fceptls tuis hircos, E t Luc. 1 7 . Cumfeceritis omnia^ tjUce froi* etpta funt vobis ^dicite^ S erui inutiUjfnmus» Quod ficimsdicAt, gloriam/ps&aretamenadilliusfce^ Ucitatem d^perfefiionem, cui tribuitur: tencndum eftg/»- riayn Dei aliajfignificare virtutes in ipfo Deo exiftentes,^ o- peradiuina,corumqueiatuitum&approbationcmia Dco. Acque fic illi a ncmine dari gloria,ncc minui,au- toan.ij^o. gcri-vc poteft/cd cadcm in ipfo fuit & manctfempcr, iuxta di6tum:Giorifica me Vater gloriaiquam habui apudte €nteqt*am mundui fcret, Aliasvcrofignificat agnitionem ^ ceiebrationem bonitatis ^ operum D w,qux non in Dco> lcdincreaturis rationalibuscft : idcoq;minor&ma- ior potcft fieri5& amplificata vcl imminuta, nonDci, fcdcrcatur^ bonicatcm,foelicitaccm &perfcdionem ^ugct vclimmin:iic. SinauccmS: haucipfam celibrationem & ohedientiam dixerit quijpiamprodeffe illi cuiprafiatur: hoc de crcatu* risvtconcedamus, nimirumqu^mutuis officiisiua- qari& ornaripofilmt .- inDcum tamenminimc qu- drabiCjCum huic ncquc commodare ncque incommo- darcquifquampoflrit,&vcraDeiagnicio&cclcbratio> qucmadmodum tota cum ipfo conformitas^non iliius^^ ' fcd creaturx fic falicitas.& pcrfeftio. • ' l DE HOMINIS LIBERAT. Ui^ J^od vero debetur Veo obedientiay id non fir, quia ipfc Iiacindigcar, velciquicquam pcrcam accedat, fed rationc iuftitiar. DebemuscnimDcoobcdicntiam, non quod ipfc a fua, fcd quodnos i pcrfcdioncnoftra cxcidamus, lioc cft,qualcsclfc nos oporccbat,non fi* Bius, fiillam non pra^ftcmus. - Poftrcmo (i quis vrgear, eum qui afficimrUtUU , honi Mliquidferdfere ex rebus iis quibus Utatur : ideoque odDe* Umexnofira obediemia ^falute» chmeafe Uiari jrronun" tietjfruEium omttino aliquemredire : concedimusfancin hominibus letitiam & fimiles motusobicdiscxcitari: ^t Ixtiiise, quar in Dco cft , caufam cffcnoftras virtu- tcs, non oportct cxiftimare.Nam ideo rcdum aliquid acbonumccnfctur, quiavoluntati &natura: diuin« •bngruit.' &quia Dcus ab zterno delcftaiurfuabo- nitatc &r^ftitudinc, &rebus cum ea congrucntibCis, idcotalcscrcat, &inhominibusoperatur: cademq; approbatiocpterna, qua? fuitcaufa cur Dcusres bo- nas crcarct , caufa cft ctiam cur iam crcatas foucat & eonfcrucc. ImmutabiUm porro cum fc Dcus cfTc pronuntiat, fc talem pcrpctu6forcdocet,quaIis abomni eternitate fuit, ita vt ncc cflentia ipfius , & quicquid illi cft pro- prium , augcri minuivc, ncc na tura & volun tas muta- ri poflit,ncc ipfc de loco in locum fe transferrcncceC •&habcat.Idrationibus addudifatcntur ctiam Phi- lofophi. Primo enm^quicqtiidmutatuy , idvelexternam aliquamcaufam,velintra fefubfi^ensmotus ^ mutationis frimifium^ vel vtrumque habeat necefie efH, jAnuUa autem nexsraiffum exiflentemoueriDeus y mutarivefoteft: Gc anim ipfc primus motor & cfFcftor omnium bonorunr innaturanoneffec, jibinterm etiamfrincifio mutatio* nem aut motumfufclpere nonfotefi • Quodcunquc cnim ficmoucturauc mutatur, incopartcsvtfint nccefl^e «ft, quarumaliarmoucanc, aIia?moueantur. Dcura vcrdinpartcsdiftribui, ncqucimmcnficai ipfitispa- dtur,ncqucfymn%apcrfcftio, Quippcciim parsom* 270 DOCTR. CHRIST. 1. PARS nis toto fitimperfeftior, inDco autcmnihilfit noii pcrfcdiffimumrpartes in eo cogitare ncfas eft.Secun-» d 6 . Qukquid mutatnr^ idnecefie eH aut in deteriuSi aut iH welit^^ aiit m quA abatcrno^e^-idecreuJK ' Dicitur DE HOMINIS XIBERAT. %7% Dicituraurcm proptcrcapoenitcrc^ pcr anthropopa- thcian, ficut&peccatisirafci. Intcrhomincs cnxm quapuis mutatio cft cius corrcdio quod dilplicct.Cor» rcdio oiitur cx poenitcniia. Significatur crgo pcrpcem mteniianomcn, quod Dcus in fuis operibus mutat.In* tcrim nuUa cft in Dco confilij aut voluntatis m utatio* VecrethmenimVeifirmum ^ immutabilefemferfermimeu €b. 1. jitqui ^YomiJJtonet cJ^ comf^inationesfefe non imflen» $ur.Ke^ . Promiffiones fcmpcr intclligendaf func cuni cxceptione crucis, fiue cum conditionc pcrfcucranti^ inpcccatis. ObitSi, 3, jitquiifi^ conditiones funtincerta ^ mutabilej.Ref^.Kcfp^^u, naturap,vcl iudicij humani, Tunc mutabilcs : fed refpcdu confilij diuini, ac diuinx prouidencia?,funtimmutabiIcs, &ccrtiffim3t . Nam abastcrno Deusdccrcuit, cui vcUct darc conucrfio» ncm. ObleEi, ^^Mquimult^mutationesiVeafieriiuben^ $ur^ vt mutatio poUtije Mofaica, 'Refp. Ea Dcus iubct mu^ tarc, quae ipfc ab a:ccrno dccreuit ad tcropus cantum- tnodo duratura. Deum itaque immutabilcm cffc , fit apud nos cx- :>tra omnem controucrfiam. Primo cnim efihoc inttf ^ff^cipuadifcrimina^ quibus creatorab ommbuscreaturis difi 4€rni vuity quodfolutiffe mutari nuUa ratione foffit , cum 4- //> res omnes ^ mutentur varie (l^folo Veinutumutari in jmfinitum queanti vtcunquc cantifpcr, dum ipfe vulr, firmaf & immutabiles finc ac videantur, iuxta diftum. Mattli, 24. Ccelum & terra tran^bunty verbaautem mts mon tranfbunt, Secundo: HincimeUigimusaccertifitmui^ 0mniain mundo gubernari aterna Deifrouidentia, Cum c- nimnuUainDcumcadat mutatio, ncccflccftomni* ipfiusconfilia abomni zBtcrnitate fuifleinita;Cum- quc &immutabilicer Dcus vniucrfa prguidcat,&con« ffliadiuina dcrcrumcuentu& cxitu certa& immu* tabiha fint: neceflc cft cciam caufas fccundas 6c •flicdia fiuc antccedcncia , fine quibus cucntus iU Jinoneranc fcquuiuri , ccrca& immutabilia cflc, ^iuia vcrg in rcbii* crcads & prarfcxcim humanis^ 4;i DOCTR. CHRIST. a. PAR5. fummacft inccrticudo & mutabilitaSjnequcaliacft caufa immutabilicatis, quim diuina voluntas:certum acq; immutabilc dc cxitu & finc Dcus nihil potuiffee ftatucrc, nifi mcdia ctiam vniucrfa , quibus ad fincm iilum pcruenitur, &qux adnaturam ipforum quod actinctjmaxime (untincerta&mucabilia, fuoconfi- lio, &dccreto seicinoccrca &immutabilia rcddidif- fcr, Idco didum cft Icf.14. Dommus exercituumdecreuh^ ijr quis foterit infirmare^ Tcrtio, vfti^ ^ •pis omnis pa^ tefaBionum, fromijftonumy minarum ^ ^ exemplorum bonh tatis^potcmia, iufiitice.mifiticordiiey ^ ira ^iuina^ uete* Tum ^ reccmiuniy adnos docendos ^ confolatione erigendos^ wlmetu in ojficio ac timore Dei continendos , ex immutabiU naturadeifendet.Oamiztmm illa tumdemum nos af- ficiunt, cum candem Dci naturam & vdluntatcm qu^ x)lim fuit, nuncetiam cficac talcmerga nos refipif- <:entcs,necin pcccatispcrfeucrantesjcire ac forcco- -gitamusj qualcra fuiirc quoadam & nunc cflfc crga a- Iiosvidemus .• Actum dcmum vcre indiuinis promif» fionibus acquiefcimus, quandoconfilium ipfiusnun- quam cffc mucandum agnofcimus. Qu^xto ^flefiithJec doEtrina animos ad obedientiam (fjr fubie&ionem in rebu^ft» Hndis a Deoneceffariami nc, vidclicec, ca prxftari nobts vvcJaliisaDcopoftulcmus, quatnon fadurumfeiam ahtca nobis ccrto dcclarnuit.Ea vcr6,de quibus quid .dccretum habeat.nobis nondum conftare voluic , rc- ucrcnter ipfius arbitrjo fubiiciamus. Quinto, iW;«/4;/i: ideoque non ociofa,fed vniucrfa creans/u- ftcntans, moucns,& gubernans,Deipotcntia nobis cogitanda eft, Etfi autem omnes Dcum omnipotentem pra?di- cant, duplex tamendifcrimencftdod;rina?facra?& Philofophicx dc omnipotcntia Dei. Primumenim /tnc doBrtna Ecccefia tantum agnofunt homines fotentiam Vei vniuerfalem , qua mundum vniuerfum creatjferuat^ ^ guhernat cfedignorant eam.qu^ faluat homines ^nfiaurat mundum^er Filium,colligens ^feruansieternamEccIefi^, ^ liberans eam a feccato cb* tnorte , cJr Qfnans vita ^ glo" ria aternay quibus operibus prccipue fuam potentiam Deus patefacic, ficutdiciturHag. z» ^dhucmodicum, ^ commouebo ccelumy & terram^&marcy e5r aridam • Sc- €und6ynecde vmuerfali quidsmfotentia dei^qtiod fatis eff^ froftent:ir,EiR .n. Deum auftorem 5c conferuatorem inundiefre, cogunturfateri/ tamenomniacxnihilo eflccrcatafolo Dei vcrbo, nonpoffuntaffirmareiSc quia caufam pcccati & confufionis ignorant , npn poflunt ftatucrc vniucrfaficadminiftrari&rcgiom- nipotcntia Dci, v^ bona omniafiantdiuina: volun- tatis efficacia : fed raulca cafui, fbrtung, &haman{ fapicnti^e, aut virtuti tribaunt,atque itaotiofamin hisDcipotcntiamfingunt. :.T>^.?.cir, Vorro , quodnequefeccareyautfeccattmivelle^afph^ twe^ necir\dc vero , quodomnes angeli ^ homines diuina^ rum & humandrTi rerum non plus cognitionis habent , quam Detis inipforummentibus efficit^ feruat.Nsiin inter alia,, ordo pulcherrrmus in rerum natura : fincs & vfus om* nium rerum : ftiturorum euentuumfignificationcs; artes & dodrin^;euerfio confiliorum, qua? a diabolo & malis hominib. aftutiffime aduerfus Deum& om»^ nes bonoscogitatafuht , omneshominesfaterico-^ gunt, hxc non nifi a iapientiffimo artifice & auftore proficifci potuifle.Idcoqite & ipfafcriptura luccntem Dei fapientiaminhisipfiusopcribusconfiderareiu- betiVt EcclcC^, Omniafecithonaintemporefuo, lef. 44» ^is jtcut ego^quinarret quodprieteriit^ annuncietque ^ erdinetii/ud mihi.Dzn.i^Sapientia ^fortitudo eius e^ :& ipfe dat fapientiamfapientibus^ (fy fcientiam, Jcicntibus in * $eUigentiam,loh.^,^i .C0.3 . Qui capitfapientes per afiu' $iam ipform . Atqiic cxhis immcnfam cjGTcDci fapi-^^ cnciam* D E H O M I N I S L I B E R A T. i^f cntiamcondudit. vc Pfal. T47, Safieritiae eius mn e^ numerHs. Kon:. 1 1 . 0 frvfunditai diuitidnm ^ fapienti4 ^cognitionus V£i . Sed hicrtirlus tenendum cft philo- fophi^ & verbi Dei difcrimen . Primurc cjuod etiamin &eation€ patefaffa r fiite Je^aii^ fapientia in hcmmibiii ob" fmrata ^ mutilata eH ftrpeccattmi , idcoque rcnouati*' one, pcr vexbum Ecclefix traditum, indigec. Dcindc cujdfYacifitamtUamVei fapientiam in Enangelio fatefa* ifam , qua jaluat EccleCjam exgenere hnniano per filium coUe&am , frorftfs ignorant f^Gwinej abfque doffrina caiefli» Sicuc dicitur Mat.t i . Gratias ago tibi Tattr^ ^uod ab^ fcondifihac afafientibti4 huiusfccnli^^^ fatefcci^i ea far*» tmii^. i BomtasDeiali2isb£neficentia;i7y vt Pfal. 106. Confie-^ tnini Domino^ qmniam bomts : ali as cmnes virtutcsj^ cm^ niaq)4£denaturaDeidicunturt fignificac : vt Plal.145, Sfiritus titiis bonus deducdt me per iter reRnm, i d q uod & /rfw^/Viimnomineintelligitur, ^ iucls.i. loan.i. Ita boc loco primum bonitatis nomine inteUiguntur omnid qutc deo in verbo ipfltis attrihuuntitr , ^ qua in angeiis ^ hominibus nominantur bsnaj\z vica, pocencia, fapientia, l^titia, iuftitia,&c. TaliscnimeftnaturaDci, qua- lcminLegc&Euangeliofc patefecic, &bonitascfe-. ticurx rationalis dium^ bonicacis iraago eft. Ideoquc hieetjam difFeruntphilofophia & Scriptura , qudd Jilacantumlegalembonitatem , &nec eam quidcm intcgramj Deocribuic : Euang, vero prorfusignorac, a • Vroftcr immenfumdifcrimen Creatoris ^ creatura, in^ itUigim ns ea demum bonainDeo ejje , q ux diiiina: nai urjt ^maiefiati congruunt, Nam qux naturx creatse pro- 'priafunc,in Deonon cfTencbona, fed pocius bonica- JUisimrainutio. 3. VrofterimmenfitatemnatHradiuin vc altera alteiius faluti vbicunque poteft, confulat; Deus yeronulhobllgatus eft. TcnjOj quidam cum audi" ant Detm ^ horninibns , qi^i omnes natUYa aquaks , hoc eB y filij ira f^nt , . dare incsqualia , dum alios conticrtit ^ {aluat^aliosindnYat ^ damnat, hacratione Deo acceftioncm ferionarum tYibni exifiimantNcxum non animaduer tunr iftitunc iniuriumefic .-equalibusinriequaliadarejCilm' mercesdebitaperioluitur: Deumverdfua bonanoii ex dcbito, (cdcx gratuita beneficentiadare homini- bus.Quartd videiur his rerponfidr.ibus oh\\viit^efuhi^ cuffecundtim inftiiiarnfiuntt ex debitofiantibonisautem or"' dine iufitiffe'^^ idetqueex dtbiio benefaciendumfit, Sed boo totumdecrearuris verumeft:de Deononitem; quia creatcr nulli obligatus eft^vt crcaturse funtrnec niQWi de Deo creaturse , vt de fe inuicemjquicquam polfunr.^ IcaqueDeuspunit quidemcx iuftitia: fcd benefacic exgratia & miierieotdiajiuxtadidura^Cawowm^i/^tr^- ritis^dictteferuiinutilesftimusyqute d^buimus^ecimus, Quin td,quddfivrgeat ^Y\C{i\\s^mntantum homines^fed Devm ftiamordine iu^itioi obligaYi ad farcendum\ ^ b^nefacUn- dum boni^^ex vcvbls jlbrahami 5 G en. 1 8 .?funquid differde^ iufium cum imfio Ptcnendum eft»hanc obligatip^ciD n^n DE HOMINIS LIBERAT: 179 fcffe ex mcrico, vcl iurc aliquo, quod creacorem faci- ac crcacurg obnoxium, fed ex promiffione & vericacc diuina. Liberrimccnim & eximmenrabonita.cejCum liihildcberetcuiquam, edicispromiffionibus obliga- UitfcDeusadbcnefacieadumpiis.Acquehxcbonitas dci & fidcs in fcruandis promiffiohibus f^pe nomina- tur iullicia. Ideoque rcde dicicur non conuenireDco, vcquenquam immerencem afflig^c;non quiainiuri* nmfacerct cuiquam,ctiamnon peccanrem deftruens, fedquia mifcricordia & beneficentia ipfius & vcricas hocnonadmictunc, Veritatem fuam Deus in Scripcura fic docct agnofcc- re : ifx\\xi\xm^(iuodomnmmnrum mn nifty^eriJJimAm ^ c^* tijjtmam notitiam ineoejjefatiturinjinita ipjtn^ fapientia, Heb^. l>(ii!ia creatiira e^»qu£ non manifefiajtt in confjieSltt 9pJttif^&cSccundoyqitodnecJ}atuit,nec vnlt, nec dicit con* tiradiEtoria^i, Cor.i. V.eifliusleftifChri^u^yqiiiimervos fernos fnedicatus eji^ nonfuit Ettar/t & non^ jed Etiam in 'fpfofuit,Tcn\Ot quod nihilfimulat^nec fallit quenquam.fed vere ^fcrio hfc efi ifjius yolunta^iy quam nobis fatefccit» Rom.3 ,Sit Deusverax^omnis autem homo mendax, Qu^ar- to.cjuodnunqiiam mutatfententiamJ?i'alSc), TSlon frofana* dbfadus meimy nl^ quodegrejfum ej} de labih meh^non muta» \o,QmniQyquodcertiJjtme eutnit^quicquidVeiu ajjeuerat\ Vtexperientiatellatur,& multadidayVcMatciz^.rir» titm&terra tranjihuntyverba autem meanoritranfbunt.Scx tOj quod amator, ^auBor, & conferuator veritAtisin crea^ 'furjs rationatibut? & hojiis omnis mendacii^Jtmulationis^^ 'h^oirijts. Ideoloan.14.1 5.& 16. Spiricus Sandusno- rnihacur Spirittis veritatls^quinosdoceat omnem verhatent^ Prbucrb. r 2. Abhominatiofunt Domsno labia mendacia^^ in facientibtit veritatem eji beneplacitum eius . Mac.i^, ^onitfartemeitis cumhypocritls^ Cum igicur vcritas Dei cx verbo & opcribus ciut aeftimanda fit , ctfi veracem cffe Deum hominei natura iratentur; tamcn , in quibus confiftat ipfius S iiij vcritas ^^ i8o DOCTIL CHRIST. !• PARS. vcritasjignorant. Diftum eft enim.Ioan.17.Sfmo tuta gji vmtas, ^ Pf.S^*: yentastUiA in Eccle/tafanflorum .N ec finitpeccatorumconfcientiaquenquam,quiMediato- rem Chriftum nori a^rtofcit,fidem habere diuinis pro- miflionibus. Nam,Yr 2. Cor.i.dicitur. Quotqmtf^ntfn^ mijjiones Dei^in ipfifuAt Etiam^ & in iffofunt Jmen^ aa JP ei gloriam, ^ Cseterum nihil pmulauit Deuf^ fcjuando pradixit J^ faBurum^ qu^enunquam faceredecreuerat. Qil? enim itiinabatur,cacondicione euentura intclligebar, ni$ conuerfiohonvinum Scpreccs interuencrinc, &qua5 promittebat, fi refipifcerenr, aut perfeuerarenc in pi- ctate, auc cruce & caftigatione non ifidigcrenr. Quod vero Eiech.14. diclzD QUS, Cum fropheta feduBus fuerit ^ loquutus fuerit verbumy ifeprophetam illum feduffunt effe: eonon fignificat, fe prophetiam illius animo infpiraffe: fed pfeudoprophetas iuflo iudicioa lc tradifeducendos' Diabolo, yt.i. Reg. 22,22. dicituj: D eus dedi^e jjfiritum mendacem in ore omnium frophetarum ^hab^ Additur ^ CaBitatls mentloin de[criptione Vei^quia Veus mter fracipua ^ iUufiriffima difcrimina^quibus^difer^ natuY a Diabolis , vult ejfe veritatcm^ ^ cafitatem • 5i- cuc enim Deusverax agnofcii & veritatem a nobis amarivultjVt qu6dfit,& qualisficipfc, certoconftct, & vcra de ipfo homines fentiant &:loquantur, & pcr eiusagnitionemvitas^ternacfincparcicipcs : IcaDi- abolus omnia conatur complere mendaciis, vt & gloriamDeiobfcurec, &permendacia de Deo, gc- nushumanumperdat. VndeS.5. nominacur 5/T/r//iii veritatis : Diabolus aucem mendax (irhomicidaabinitiQ^ ^patermendacij. Ioan.8. ^tqjVtDeus&propter/um^ mamnatura fuapuritatem ^ ^quia amorem ^coniunfli- pnem coniugalemvult imaginem effe ineffabilis amoris & /piriiualis coniunffionis inter ipfum & Ecciepamf v t Eph. j.Eicch. 1 6.0fc3e. 2.vidcrc eft, ideoquc facrofanaani habcri inccrhomincs^ cafiitacis amatoi:& aiithor cfl» & DE HOMINIS LIBERAT. 2«i ti feuenjfiftze detejiatur ^punit omnem mmimditkm in^ ternarfi ^ externam cum hoc ordine pugnantcm , vc Sodo- morum, tribus Benunim , & alia omnium «catum & gcntium cxempla tedantur : Sic Diabolus & ob fuam impuritatem3& quia qijicquid maxime fandum & vc- nerabile Dcus vulthabcri , id ipfius pdio maximc dc- prauarcac turpiflimedcformare ftuder, obfca?nitate &faditate totum genus humanu horribiiitcr poUucrc & a Dco auellere conatur . Ideo diftum eft. i. Thef.4. li£c eji voluntas Vei^fanEiijicatio ve(lra^vt ahflineatiiiform nicationey ^fctat vnufquif^ vefirum vas fuumfofjtdere in f^nBl/icatione & honore^&c, MifencordJam fcu propcnfam Dei voluntatcin , td jcrc|irurasfuas& pra?cipue gcnus humanum feruan- ■^um^ hisfere gradibus parefadam Scriptura nobis prpponi t. Pnm 6, quodomniumfalute , nuUius ferditione deleBetur. E zech.3 3 . ymo egOy dixit Dominus Veus , no" fqpjliortcm impij , fed vt conucrtatur imfius a via fua^ (^ vU f*dt,Scc\xnddyquoddijferat, witiget ac uUat panas , i«* pitans omnes fua tolerantia ad re(tpifcendum , Hinc Ex o<^, 3 4. & fsepc ^liis^tardus adiram dicitur, Tcrtio , ^uoddcm fnittat je adfuhleuandamnojiram infirmitatem aHxiiiis ;«- fcrn^ ^ externls^vt (piritUi Verbo^turamentis,Sacramentif^ mraculls, Quarto, quodjingulariamorecompkffaturele" 0OS , ita vc Jibcrcr illos in pcrpccuumipecc3tis& omnibusm^Iis, &confoleturetiaminatJlidionibus, Apocal.7.& 2 1. Jhjierget Deus omnem iachrymamab ocu* lisipf4irum,lcf,^^, Etiamjtmuiier obiiuifcaturinfantitful, ^Qtamennonobiiuifcar tui, Quinto, quidhanciiberati^ ^^w voluerit etiam fi^j vnigeniti incarnatione (^j* ntorte f^xfi(:ere, lo^n. 3 . Si^Deus diiexit mundum, vt Tiiium fu" umvnigenitumdar€t,Sc:&%6y quodhac omniagratuita fu^ 'bonitate permittat ^ ^aciat, Exo. 33. Mifereor cuius wi- ftreor, & clememfum, inqum ciemensfum. Iefa.43. ^^^ E^ofumqui diiuopratiaricationes tua^proptermfy^cScp" ^thoj quoderga peccaures , mn tantitm indignor^ fede^ iimhofiesfHQih^cfacit. Roma, J. CHminimicieffemus recQu* i2t DOCTR, CHRIST. 2. PARs. recordlfatffumtts Deofer mortem filij elus . Coguntur aii- rem Deomifencordiam tribuerc faniorcs omncs, eti- nmcxrraEcclefiam, quiavidenteumpeccatorib.tam clementerparcere5vnde& lerem. Thren.^.dicitrJkfi- ferkoYdiaVomimfunt^quodmnjumuscoufnmfti^ quia non de^eceruntmifericordi^e eiti.s, Sed quia iuftitix diuina? pcrfedio, & peccatorum fuorum confcientia non finit eos firmam de mifericordia Dei erga fe perfuafionem concipere,nec de faluntione hominum per Filij mc/t- temquicquamfciunt^ideo ncque confVanrer, ncquc integrcDcimifericordiamqueuntagnofcere. ObieFf, I, Mifricordia efidolor, Ergodolorejiin Veo^ I{efff, Nomina affeduumjquando cribuuntur Deo per anthropoparhian , non fignificant paffionem fcu mu^ tationem in Deo, fcd ineffabilemvel auerfationem, velapprobationem obiedorum*. Dicitur ergo Dcufc mifercri. T , QuiaauerfatitrfeYditicnemcreatura,i,^utA facitt q/4£ facerefolent homines miferantes, Obiecf.i, Plde* tUY Dem interdum Utari vindiffa. Ke/pon, N on v i n d i fta la?tatur»fedeKe<:utioneiuf>itiaprue.Oto(^ndct,Olp.z,^odautemDe!^_fmmtitabfiiterhonus eftj idliberracem diuini' voluntatisnonminuit, fed co.nfirmat.Coa(ftio enim,non aucem naturae immvi^^' bHitascumlibcftatcpugnatiac tanto liberiiis volun- tasehgir.quanto maioriac firmiori inipetu & motiii ad obieftum fcrtur. "' , \^^i^^imtum d€€tientiLj:nghih\^uUdeiPs tantis "^ \ oftimd 284 DOCTR. CHRIST.2. P A RS cft/mapote^ velleitAntumautemquteipfedecYtuit^funt of^i tmaXrgononpotefl aliaveUe, Sed rc(])ondctur adMi- noreni; Quse dccreuit Deus funt optinia, non ante/ed poftdecrctum,cum cnim voluncas Dei fit nprma rc- Aitudinis, ideores bon^funr, quia Deus iJlas vu.lt. Ideoquefialiud voluifTer, aliud fuiilet optimum. Pr^Eterea queum honore fuo fpoliare, feque pro Deo vendicare, & genushumanum odio Dei perdere cupicntis , & fua cxcitate ac malitia mundus a pacefadionibus diuinis, &a dodrinapri"- niorum patrum deficiens , horribili furore multitu^' dinem Deorum commcntus eft, parnm creacuris, partim fiditiis numinibus diuinoshonoresdefercns, acverumDeum obhuioni tradcns , aucahanumina volens clI ipfo coniungerc . Cum autem nulla fic ma- ior obligat io, quam creatur^ ad Greatore honore af- iiciendum , ideoq; nec fc elus (ir grauius. quam glori- am Deo dcbiram obfcurare, auc aho transferre : De- us vc obuiamirethuicfacnljpgio, vnararantumeffc diuinam effentiam, arternam, lafinicx poccnti^jfapi- entif 6c bonitacis, rerumcieacricem&gubernacri- cem, fsepe in verbo fuo ceftacus eft, at que inculcauic r vcDeuc. 6.jiudilfraeli Dominus Dens mfler DGminus y» nui ^y?. Ec cap. 3 1. Videte nunc^ quodEgo , ego illejH*», ^ non eflDeus mecum, lef, 44. ILgo frmus ^ ego nouifjimus^ ^ fYieter me non efl Deus, Ezc^p. 4^, EgoDominustc!u* non ^ ffl vUusfraetereaifYcetermenonell Deus, i. Cor.8. Scimus quodnihilflt Idolum in mundo , c^ quod nullus fit Deus alU lisfYietCYvnum, Ephef. 4. Vnus Dominus^ vnafldes,vnuj haftiflfSi^, vnusDeui, & Tateromnium , quifufer omnia^ ^ in omnibus nobis, Argumentaeciamiiondefunc, quibusracionis lu- dicium conuincitur , nonplurcs quam vnum effe vc- rum Deum. X. Q^uia verus Deus vnum tarjtummodo fe in EcclejtA fatefecitrniraculisyvaticiniis, ^ alils Yationiburyqtne a na* tura omnifotente froflcffcuntUY, Vfal,^ 6.8.10. '1. jihimfeYio.cjuiaofoYtetillius maiorem effe authorh tatem ^ maiefta,:em cjui fjlia tmfeYat vniueYfis, ^ ojpni^ folujgubernat^ qum ^uifocium gubernationis habet» Di * uind DE HOMINIS LIBERAT. 287 hina vero mAiefioi tanta cfl^ vt maior ne^ exi^ere , neque excogitari vUa queat, Jgitur vnu s tantitm ep Deus, "^on ddorabisDeumalium, Ego Dominus , hoc eft nomen meum: gloriam tneam aiteri non dabo, Solifafienti Deo honorfit ^^ Exo. 5 4. 14. gloria /nfeculafeculorum , Dignus es D omine qfii accifias k^^'^^ '. * glortam^&honorem^C^viTtutemiquiatucreafliomnia, 3 . Cuit44 eflfumma ferfeSiio^ id non potefl nifivnum ex^ i^ere, Qui enimfolus habet totumtpcrfefius demum efl;imc«;^'' ' ExhisapparctnosnontantuRlpofrc, fedeciam deberenom mibu s i i sEfientiaVeyfofw^ ^ Trinitatis v ti- ^c^mdc:ra,\,quiafetifum Scrifttk^e veBe ^)c^lican^z,Quia fropter breuiiatem&*fcr(picuitatcm hdrumvocumfity vt h^ereticinon foffint occtiltare fnxs frattdes <^ fofhijfmata.l^ deo aucem abhorrenc ab iuis vocat)u]is h^rcticijquia^ ab ipfis reb*abhorrer.Si cnim ccri!cnfu$ eifecquod ad res ipfaSjfacile conueniremus de vetbis; abhorremus cdimiyiya^tt^tsu Deinde, etfi nan\extarenihiecnQmina V r-i- T i j in 2^i DOCTR. CHRIST. i. PARS^. in S,fcripturls , tamen Uceret excoghare verha ^ ioqutndM niodos 5 qtiibus Ecclefia mentemfuam declaret. NoLandu cft hoc loco rede diciyVater e(i tUitLiiquam Tilitis , iiem ViUuse^aliM a Vatre^ quiaMitis tantunn figniHcatdiuerfum cxiliendimoduminvtroquc, vcl diftindaoi Perfonam PatrisaFilij Pcrfona, & vicc vcrfa . Non autcm rcde dicitur, Vater efi aliud aVdio, ~'~' " Ti^ Ob. I. zp^ DOCTR. CHKIST. x. PARS. O^. I , Vna e[ienua mnfunt tres Verfona: lehotsa eftvnM ffientiaiErgoJ&c. Kejf. Vna cfleftdajViddicetfiniia; Deus autcm eft infinicus. i' Ob, 1. HabenspinthhimynoneflieteYntm: SedVlUta ^y^Sfhitm SanBi44 habent pnndpiurf:, Ergo^^c^ Rf^.Ha- bens principiuinj fcilicet eflentise &: temporis . Filius aucem & Spiri^us Sandus habent folurnmodo princi- piuniPerfonXj velordinisjautmodiexiftendi, &fic Scriptura docet Chriftum 5c e(Ie lehouamj & habcrc loacj.i^. pfincipium, fcilicct modi cxiftcndi . DedftFiiiohabere 'Uftam infeipfo. , , , Ob,'^, Vnitas nojiva cutfi Dcjo ef confenfuf. Vnitas autem filij cumpatre tAlts efi qualis noHra . Ergo %ion efientine , fed confenfu4 efi vnita^ Filijcut^ Vatre. Rejp. Eft plus in con- -clulione, quamin pr«emifiis. Nam conclufioeft vni- uerfali $3 c um Minor fic particularis. Eft cnira & alia V- nirasFiiijcumPatre^Hircntisevidelicet. « 05. 4. In quo efitqta Deita^iprater eum nqn eft alittSi in qm [tt tota Deitas , ^tinVasre e^ tota Deitas. Ergo non in alio. Re/^, Ncgo Maiorem : quiaeadcm dcitasqu^ cft in Pacrc, tota eiiam cft in Fiho, & in Spiritu Sando. •• ' O^, 5, Efjenriadmirfa nonefl genita. Sedfiliuse(i geni* ius.Ergo^ S-c. }{e!p. Ex puris particularibus nihil fequi» tur. Majornon poceft exponi vniuerfahtcr, pahura . cnim cft , Quicquid c^t cflentia diuinanon ciTc g€- nicum, Ob. 6. Vbifur^tdifirtciceoperationes [altemint€rn<)e ^ ibi fir effentia funt dipinflie, Sed Vatris^ ^ Eilij , ejr Spiritut San&i operationes intern^funt difiinffa . Ergo ^ elfentJa, i^^;^.Maioreft veradeperfonisinfiniris. 0^.7. Efentia diuina efiincarnata, Tret Verfoniefuntif» fentiadiuina.Ergotres Veffon^funtincarnatee. Kejp, Ex f, . puris particularibus nihil fequitur.Maior de folo Fiiioi ioquitur, Ob. B.Filiiis efl apud lehouam Mediatot: SedFiliMe^l lehoua. Ergo apudfe efi Mediator. U.efp. Ex puris particu- 1 "\ cularibus nihil fequitur. Non cnim oiiinc quodcfj Ichous DE HOMINIS LIBEHAT. i^j Ichoua, eft Mediator. Ob. 9 . Chri^HS hahef cafut . Ergo eft mimr Deo^ c> pef confeqmns^ non efl vmu^ eiufdemque ctm Deo effentiiVm Kefp. Habetquidem capur.feri i. RelpediiofficijMcn diatoris. i. Rcfpediibumanitatis. Obie&, lo. Efth^e, (inquitChiiilus^ 'uifa teterna vt te (oium cogncftam efit^. /oa.17.5- 'verum Deum: Ergo 'Filius ^t Sfiritus fanclus mn fwt ve*' Ttit Deu4, Ke/pAbi fit oppcfitio non Patiis, Fiiii/& Spiii ritus Sandi, fcd Dei, & IdolorutTijarque creaturar unrr. Prxtcrea, Solamnon ad iubicflum /e, ied ad pr^dica- tumDf/ir/ipertinei^quod articulus oftcndic. O/^/Vt^?.!!^, lehouae^ trmita^ . Vateref leboua, Ergo Trinita^. liefp^ Suntquatuortermini. lehouain Maiorc intciligitui* dctribusperfonis. Inminorerahriimdcyna. Infian' tia. Vater eft lehoua vnm ntmero: Ergo Vaterefi TrinitM. HicnonvaUntipdsuerfimodi.Kefp, Vnus numero, fcilii CCceflenti2?,non pcrfonarum. ObieB.ii.Vbiiriafiint ^ 'vnumy ibifunt quatmr. Sed in Veofunt tria fy- vnum^ Tret fciticet Perfafjief ^ vna ef^entia . Ergo in Deofunt quatuor, R^^.Vbi^riafiint&vnum , fciiicetrealitcrdillinda, ibifunc quatuor . Ac ih Dco Pcrfonac ab elTentia nc- quaquam funt reahcer diflind^ : namtrcs Pcrlona: diuinitatisfuntvna arquecadem clTentia. ObteSf.x^, Ncquc obilat perfonarm^j diftinSfisni y quodopera eadem Vajri^Vilio , ^ Spiritui San&o in Scriptura tribmmtur, Poffunc enimferuato agendi ordinc advnam a8 DOCTR. CHKIST. a. PARS. mnmrerum fapienur ordina$L Dcnic]uc& reliqua argu- mentajqu» probant effe Deum, probanc etiam a Dco creatum cfTe raundum, Argumenta Philofophorum contra creationcra mundi > nonex vcra Philofophia, fcd cx hominum figmentiscxtrudacffe, facilc cft perfpicerc, fiordo generationis , 8c mutationis rerum inffitutus aDco innaturacondita,acreationedifcernatur. ObieEi. i , jibfwdum efiy aiunt Philofophi, Veum ou^ cfumfingere. Kejp. Abfurdumcftotiofura diccrc cum qui gubernat mundum. Infiantia, Concedo hocifedquando mndumfust mundHsJoorumnihilegit,Ergofun otiofusJKefp^ Ncgo, quianoselegit antemundum.vdeinde impi- umeft irrumpere iaarcanaconfiliaDei, quiinferoi curiofisfabricauir, » ObjeSi* 2. OmneqHodortumepyinterhJSedhacnoninte" reunt.EYgomnortafunty autcondita, i,Kefp, Ad Maio- rem. Corruptiononcreationem, fed gcncrationcm vniusreiexalia, naturaiiordine, fequitur. Imocrc- atoris omnipotentta, tam qu^e ex ahis format , quam qu^ cx aliis producic,Ii5crrime in eodem ftatu vel fcr- uare,vcl mutare, velinnihilum redigere poteft. Obieci, ij . ^ui aSI'^ Dominus e^, falieior eft eo qui tan - fumfotentia Dominitieji: SedDeus ante creationem tantum fotentia fuit Deus, Ergo iam fxlicior faflus efi ex cteatione. Kej^.AdMaiorcm. Fotlicior eftquicftaduDominus, fcihcet /i ex aduali gubcrnationeei aliquid acccdat boni,quodantenonhabuit.Quodaut€mDeusdica- tur DominuSjid fic crearurarum refpedu.Nam relati- oncs in Deonon efficiunt mutationcra , fed tribuun- tur Deorefpeducreaturarum. Ob. 4.Coiligunt itcm argumenra,quibus probent, motumfeu mutationem ifiam rerum , qua nunc efi ,. ab ater' fiofuiffe . Quicquid mueyi aut mutari quoquo modo foteBj inquismty td velab aternotaie exifienv^ nuUar^ mutationem siut mottm admipt , quod abftirdum efiet, atque a nobis eti^ etmnegatur^ velgeneYatione&motu aliqno tale e(} faSiunt. Hotiis D E H O M I N I S L I B E R A T. z^p Motm amem ^Tnmat/o omnknon^t^ mjtves alhuafrius txifiat^ qvi:2 rmuerl Atque mutaYipofJlti Motnsigitur vIHm reidari nuUu^ fotefii qticm non alius motttsfYcecejJerh.' atqne ita iniiium mHtationHm nulluni evit , Scd indc cft falfitas & enumeratio non lulBcicns in Maiore, quod res non niiigenerationcexaliis prcduci vnquam potuifTefta- tuentes, DcoquicquJd vuirjetiamexnulla priuscxi- ftcntemaicria^creandi potentiam dctrahunc. Ob. 5 . Icem, omnem motnm^ante cjuem efl ^zties^ feu cef» faiiomutatJonis^ fr^^eccilitaliu.^mottis^qmremouettiY cmfz qnietistfeu mutatioms impcdimentum, Sdtfecundumajferti» enem noBrar»^ dicunt^ ante frimum mottm quiin natura r^- tumftierit, fiatui quietem . Ergo ^ motumfeu mutationem ^liquam^ qua caufa qmetis jit fnblata: atque ita nuUam mu* tationemefefrimam, Sed rnaior vera eft de mutationc &vicifticudinererum iam inchoaca poftcreationem, nonautemdeprimoharum mutationum, quasnunc inaiundo vidcmus, initio. lllarum cnim impcdimcn- tum tunc ^rac fola voluntas diuina, quse eadem ab se- tcrno in ajternum eJ^idens, principia 8c iinesj& muta*- *tiones>fiue morus rcrumj&quietem fiuc cefiarionem dcque in.eodem ftatu peifcuerantiamiJiberrime &fi- nc vlla fuiipfius mucacione cfEcic . H^c igitur vbi for lamotum & viiiitationem rerumfine cauiis fecyndis incoataficuc in mun ambigua , duflicem rejjtonffonem joo DOGTR. CH RISTV l; PAR§: rc(ponflonem parir. Si cnim temfus tamum prn motm MUcuiusmenfiiYa lumirur^ vera eft iVlaior : ar Gfrocmtif'' flnnquiduYatione fumicur^ falfa efl: vt manifcftum e(l dc quiccisduratione, qua; &ipfa cempus eft. Sic setcrniT tas ctiam rempus cft fine mucacione rei «rcrna? . Sic Minor de durationc,vera: de motus autcm menfura- cione, falf3cft.Ncqucprobacurargumento deihfian* f/.Nam inftans fiuc momentum quo motus aliquis in* cipic, cffcporeft ctiam fine praeccdenti moturalioqui enim omnes omniumrerum motus ctiam brcuifTimos s^astcrno fuiffe diccndum foret. Mundus autcm quatuor fignificac.i.^w/Wy^w; w«»- ium ,idcftcompagem, ipfumccelum^cerram^&quaf in eis funt. i . Concup/fcemias mundana^, 3 . Imfiosin mun» do,T(on oropromundo, loa. 17.9. £/tfv7oj. Ioan.3. & 17.^* immdus eredat. Jta Deus dilexit mundum, Creare aucem cft dc nihilo aliquid produccrc. 2. ^omodo MundusaVeo^iconditus, ^'Reatus eB a Deo Vatreper THium^ eS^ Spiritum S» b dcfilio dicitur; omnia per hunc feYmonem faff4'\ funt, DcSpirituSando, fjSpiritus Deiferebatmftipet] aspuat, Itcm, SplritusDeiformauitme, 2,. MundumVeut aeauitliberrmiijtne vUa coaEiione^non necejjttate abfoluta^ Zoan.i.3. fednecejfitate confequentia yVitmi^Q fuc voluntatisjquam» l Gcn.i.a. iiisa^tcrno &immutabili, tamen liberrimo decrcto ° *^^*^' condiditomnia. Neq;cnimcrcandis& fufteniandis*. tcbus alligatus cft Deus, neque fi mundum nunquamf creaflcC) aut creaturti in nihilum rcdigeretj miniis* proptcrcabonusjautminusbcatuaeffet, 3. Diusmundum creauitfolonuiu , fine vUamutatione^^ uutfatigatione. Solo autcm nutUj & finc laborc quid o- i pcrari, cft fuprcmum operationis geniis. ^ Quintuplex autemcft gcnus operationis. T. J?tf- fw», qutefecundumnaturiefuavim , abfque vUainteUi'^ j9nti£,Mcvoluntatis tnoderatione^operantur: qualiscfto- pcratioignis, aquar,herbarun) medicarum\lapiduni^ prctioforum ^C: D E H O M I N I S 11 B E R A T. jor prctioforum^quorum operatioafola voluntatc dirigi- tur.i. Eorum qua qMdem i^iffa natune duSium heperationi feqmmuryverum non (Sne frofria if[orumvoluntAt$,UcetmM gifierium rationis dejts, Sic tatnen comparata eft ipforum adio,vt illa aliquando ccntra ipforum voluntatem ex-i torqucatur : itaoperanturbruta animalia.^.Howi- num^ qui cr* if^fecundum natttra fine qualitatem operantur^ fed corrufte, 4. Spirituim bonorum^ quos A ngelos voca«" mxxs ^quietiamoferantwrratione ^voiuntateficut hominen fedfine corrufthne,^ Sufremum oferationls genui quod qui* I dem fit fccundiim operaiionis naturam cum intclligcft I tia 3& voluntatCjCaque fyncera, & incorrupta .• vcruni i nullicftfupcriorialicuiusfapicnti3e> vclvoluntatifub* 1 icdum/cdomniumlibcrrimum,fapicntiflimum,opti* j mum,prorfus infinitum, actalcvtabco dcpendcant i omnia/olonutUjverbOjVoluntatejfinc vUa mutatione i fui. Jffedixity&fa^afunt, Iffemandauit^& creatafunt. ^^*^^'^*^* i j^iviuificatmortuostS^vocatqti^nonfunttanquamfint. •4* »• 4. Deuf omnia creauit ex nihilo^ non exfraiacentefeu pne" §xiftente materia: non ex T>ei efientia» nejj ex materia aliqud J>e9C(>/f/frn4.Sicnima Dcoomnia creatafunt, nihil praster ipfum crcatorcm cxcipitur, ac nc materia qUi- dem,cx quaomniaformantur. - Obi cft. I . ISlps mnfumM creati t x nihila. ^fion.Kc^ fpcftuproximxmatcriae: fumus autemrcfpedu pri» m«,quxexnihilo'crea?iicft immediatc. Nampri^ BidDcuscreauit Matcriam primam: ex ea deinde Tarias effccit fpccics.Obieft.i.E^ nihiionihilfit, 'ReJ^. In ordinenaturxnuncaDcoconftituto. Deindc abho- minibus nihil cx nihilo fit, fcd quod hominibus cft im- p.oflribrle,DcocftpoffibiIe. Ad noftram vero coniola- tionem pcrtinct quod cx nihiloDeus omnia creauit.Si crcauitomnia ex nihilo, potcrit &nosconferuarc,8c impiorunficonatuirctardare,immo innihilumrcdi- gcrc. 5. MundumDeui creauit certo, acdefinitotempore,titqt§g adeeinprincifio temporHm^nonab^etirn^, Naraptimum omnia joa DOCTR. CHRIST. 2. PARS ommafunt creata ex nihilo^ ac fromde habent inmum. Secundo, fciri poteft cx hiftoria facra ^«^wJ/»«^«»'» Aus dnrauem.Nsim fecundum vcricatem fcriptar^ , ex fupputatione Luthcri,funt a condko mundo vfque ad natum Chriftum, anni. 3 9 67 . eoque ad noftrum tem'^ pusjvidelicecad annuminato Chriftoi579. Exfup- putatione Melandhonisja condito mundo anni ^;4*.; Ex fuppucatione Geneuenfium, lcondito mundo vf*. quead natum Ghriftumfunc annij^^i. Scfex men- fes . Eruntigitut vfque ad annum Ghriftii J7P, an- niaconditomundo 55ZI. &fcxmenfes. Exfuppu* tacioncBeroaldi, acondicomundovfqueadnatum / Acr- Chriftum funt anni 39^9 • atqueicaerunt vfque ad vv*i4^ '•♦^ fS^ annumChrifti if79.anniaconditoraundo $^oSMx 1 W*ifi *>vn*M't' /5^/ fupputationcsoptimeconusniuncinter fe, quod ad ^■*^iA.C*h^3c\: Xj maiorem numcrum jquamuis in minore numero ali- "^ ^ quoc annidefiderentur, velfuperfint. Hisergoqua- tuor fupputationibus dodiftimorum noftri temporis interfccollatis , conftabitfaltem, nonanteannos 5 ^4e?,mundum a Deo fuifle condicum^ac proinde non aba?terno. . 2^0« vm momento mmdtis k Deo conditta eBy fcd fcx di* Gen.2.2. crum fpatio . Diefeptimo^erfecit Domintu omne opntfii* Bccl.x8.i. um, Ob, J^iviuitinaterntim(mquk Siracides) crea^ hit omniajimiil: Brgo yno momento. l(eJJ?.Non loquitur dd temporis momento, fcd de rcrum vniuerficate . Ideo aucem momcnco Dcus omnia non creauit. i. ^Mst voluit dipnBam y & manifejiameffecreationemipftisrnA^ teria aformatione corporummundi , quacxiiscon^ant, z.- jQuiavoluitfotentiamy ^ liberalitatem oflendereinproda* cendls qttofcunque voluit effeBibuSy etiam^mecaufisnatura'^ /i^iiw^dumlucempr^becmundo, foecundat terrarai , ftirpesexcaelicicante 5oIem &Lunamconditam.j Bonitatemy &prouideniiamfuamvoluithocmodoo^enderef quiacreaturasfuasfouec, iifquenondumnatis pro^ fpicic, dumanimaliainterramftirpibus, &pabuIoy bcmiacs in mundum rcbus omnibus ad mx acceftil /c/.-, catcm DE HOMINIS LIBERAT. 503 taiem pcrtinentibus inftrudiffimum introducit.4.^0/» it noT iUaCreatwnis feue^mn in perfun&oria^ fed diligenti o^ perumconjtderatione retinereiquam Sabbathi conferuati- nc toti generi humano conrccrauxt, Condtdit Tnundttm Deut valde bonum, Omnia erant valde Gcn. x . 3 ». iona» fcilicetfinedcformitstej&finemaloculpse, & poen^: fedfaftafapientiflirae&fingulainfuo gradu, atq; genere perfcda. laraveropoenarum eftauchor, pcccatoru perraififor.wTcd pcen^ habent rationem boni • j. S^are mtmdm a Deo/tt condituf» Flnet creationii omnium raum alij ftmt generaUs ^du f^tcim alesyalijfubordinati^ 1. Vrimus ^fummusfim vltimusfinis eflgloria Dei, Vo- luitcnimfuambonitarem, fapientiam, omnipoten- tiamjiuftitiam^quseatiributafua oftendit, inrerum omnium creatione) celebrari, Vniuerfafropterfemetip- Pro.jef.^. fumfecitDominu^,Benedicife Domino Gmniaoperaeiut . Ex P^-^o?-"« eo^&pneumy^intpfumjuntomma» ^ 2. Vatefa&ioyagnitio^ ^conten?platiodiuinafapientiit & honitatis in ipfarnm rerum creaiione elucentts. S i cni m dcbuitcelebrari,debuitprimum crearequa? sgnofcc- xent ipfum; ac deinde agnitum & patefadum cclcbra- rent.Atqueideo Rationalescrearuras &irrationa]es creauitjVtfciliceteffcnt celebrantes,& materia celc- brandi.Ca?// enarrantgloriam Dei^ & opera manmm eius an* ^^^^*^^*^* mntiatfirmamentum. 3. Gtibernatio Mundi. Ideo mundum condidit,vt cum prouidentia fua fempergubernaret, regeret,conferua'. xet,atq; itain perpctuum patcfaceret mirabilia opc- ^a^quse fecit ab initio mundijfacit, & faciet : prsecipuc yerd vt Ecclefiam Angelorum & hominum Eleftorum adminiftrarct. LeuateinfublimeocuUtve^ros^ ^videAe ^^'^•4°*^^' quiscreatfithacMk tertius finis inferuit fccundo. . ^yt coUigeret Ecclefiam ex Angelis ^ hominibui ^quas hunc crc Jitorem agnofccrct , ac cckbrarct. fy$ 504 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. ^. Viomnesar^a resferuirent faluntumanima^tumcot'* foris hQmmis: isem vitce neceffitati , zcfuauitati hominum i prjETcipuc vcrovtEJedisprodefremruoqu^^que loco &cflenciisvelutiminiilri, &oiganajper qux Dcus^ iis bcnefscicns, celebraretur ab ipfis . Subiicite vobii Gea.t .28. terramj (^ dominaminipifcibus maris, c^ '^■iolatiUbus cceli^^ pr o£\ vniuerf^s animantibus, qua mouentur fupra terram» Domi^ fium eum confiituifli oferumt (jUiemanHstua farauerunti i.Cor.j.is. ttin&a [ubdidifii fedibuseius, Siue vita^fiue Morsyfiue prafentiatfiue futuray omnia inquam vefira funt, Ta n t um hominemproptcrfccreauic; reliqua proptcr homi- ^ ncm,vcpcrhomincraDeofcruircnc. Ergocumcon- ftituimus alios loco Dci,cieiicimus nos ex illo gradu in quoconftiruti fumusaDco. Vfus dodrinx de Crcationc. i.Vt agnofcatur Veui ex cperibus,24 VtpduciamnoflramabfiYahamuxarebus creatk ^uanihii funtfine Deo, illamque ineocollocemus,quiefi an^ $or & dator faluiis . DE ANGELIS. N rebus a Deo crcatis pr^eclpuai? funtnacurarrationalcs , angcli ni- mirum & homines.His enim fu£ di- uinitatis vefligia 6i imagincm im- preflic, Scomncs quidcmalias rc$ maceriamfuxlaudisefre, abhisvc- ro sgnofci & cclebrari^fuamq j ipfius foelicicacem ac lasciciam communicare voluic. Qux- ftioncs auccm dc Angelis dua! funr, quarum prior eft^ qua in fcripturabonorum, alceria, qua malorum angtlorum defcripiiofit traMta. I . S^idfint boni angeli, ^ AT^eli ^ boni e5r mali,facra Scriptura tefie^ funt fi^irU tus^ qm nomine hicperfona J^iritualis intelligitur,h^ t)E HOMINIS LIBERAT. 304 t&fi*hffantiafncorforeaj inUtftbHk^indiuidtia^viu&^ intcl^ iigentyincommumcabili^^ non fuflentatain alio ^ neq^e pars ^lteriiM : vt Luc.a^. fu mhur. Sfiritiis carnem ir offa non habet.Coloff. i. Omnia quaein calo(^quce interra fmt^ 'vi(ibila& inuijtbilia , Heb. i. funt (piriius miniflrato^ ret . I. Reg. 22. Egrejftis efi f^iritm qui f^etit coram Vo^ tnino, Quod igitur & Olimfape apparuerunt boni angeli^ dufn doEirinaccleftiminti^ferfjficuetradita^ oractSs non im-> fletis ymkaculofas patcfafifonet ^ teftimonia magisquam nunc requirebat coUecfio ^ confrmatio Ecciefa^ ^ nunc etiam non raro apparent maliJdprimo naitwam eorum 'vifbi^ lem atit corporeame/?enonprobat,Specics .n, sl!a:vifibiles fiuccorpora , quse vidcritangique po{runt,fubfl:anrias diuerf^ funt ab incorporca Spirituum ciTentia, fiuc txnihilo,fiucexmateriaaliquaformate 5 & adadi- oncs ccrtas efficicndas ^ad tempiis a fpiritibus geftata; ^c mota?. Nam & deponuntur ab illis rurfus, & alia? atque alix aflumuntur, wtferpemper quemloquebatnrdi* aboLus cumEua: corpora humana quorumpedes latstbat^^ hrahamuf, Gen. 18 . Vlammain rubo apparem Mo/i.EKoda, 3 . Columna nubit e^ ignis in deferto ; jlqui ^ currm igneK i.Rcg.2.&6, DcindchocJpfiimrefutac fcntcntiam Sadducaorum^ : quinequeAngsium neque Spiritum ejfe dicebant , Ad. 25* fedangeiorbonos ejje cogitationes ^ motus a Deoexcitatos in homimbus , 'veleuentusfalices a VeoprofeSios : angelos ve* Yomalosy affeSfujaut cupiditatis ^aut confiliaprai^.a^er'^ rantia , qu£ ex natura vitio proueniunt.NiG . n. eflent {vh'' - ftantia*viucntcs&efficaces, non afl^umerenc, gefta- rcntj&mouerent corpora& fpecics vifibiles. Praf- terca multa qua? nun nifi pcr fe fubfiftcntibus ,viuis & inccUigentibusnaturisconucniuntj ipfis paflim^^cri^* pcuratribuic.Uo»i^«//7pff Angeli fuerunt admini^ri, per ' qtmin monte Sinatradita efilex.K^.j^QA.-^yenturifunB cum Chnfto iudicaturo vit^os^ mortuoTManh.i^ ,Ignorani diemiudicijMMhri^yidentfemperfaciem Vatris mecelis^ jotf DOCTR. CHKIST. %. PARS, Ma t.i 8. LcetanturfdlutehomtnHm.LvLci^Sc 15'. t.Pcr.i. ElecIfernntiffcrtmfimUeT, Mac. ii Xhui^us fttperior fra^ dicatur atfgeU^, Hch.i. VefendtmteleStos, Pfalm.^^.ikftf/i aiitemin -vcritate nonfieterunt, loa. 8. Comparent interfill' as Dei Aoh, 1. Inuadum hominum^ animaliu.n corpora. Mat.8. Vwiiemuf aeternisfpppliciisM^K, 1 5^.&c. Suntfniti^ hoc e^}^ ef^entice terminat£,ac roborls (^fapi* tntide certAmenfuYapraditi, Etfienim Spiritus locanoa circumfcribaarur ficuccorpora; tamenipforum fub., ftantianecininnnitum cxtenditur,necp]urib.quim vno in loco exiilit eodcra tempore, nec fapicntia, vel potentia, vcJ aliis propriecatibus, immenfitarem cre- atoris ^quare potcft. Dc loco cnim ad locum tranfirc, ^idummalioruntjabalioabcfTedicuntur, vtLuc. 1. Ad.io. & 1 2.& Dan.io. Sunt creati a Deo ex nihilo, in iffo mundiexordio . Pfal. 148. Laudateeum omnesangeli^eit^: Laudate eum omnes exercitui eius, eJ^c. S^uia iffe pracepif» & creatafunt, Co\ j . Ver eum conditafunt omnia qu<:e in cceliifunt , ^ qua in terra, vijtbilia (j^inuiftbUia^ fiue Dominia ^fiueimpcria^ fs- uepotejlates, eJrc Etfi igitur apud Mofen in crcationis hiflorianon feorfura angelorum ficmentio,vcquiad captumpopularem fereaccommodans , vifibiliaDci opera potiflimum rccenfec : Tamen ciira calum,ter- ram,& omnem excrcitum eorum a deo creatura dicat, etiam angelos compleditur, qui & ipfi exercitus coe- leftes&miniilri Deifunt, abipfoMofc paflim intcr hos commcmorantur. Quod itena lob.i. Sc^S.filjjDep nomin4ntWy nequaquam de coseternitate &fubftanti5 cx Deo propagationc , fcd de creatione & conformi- ratc ipfbrum cum Dco, & de mutua intcr Dcum &ip- fos diIe(flione,queraadmodum dc hominibus,accipi- cndumcft. Conditiautemfuntomnes boni ^fanSfi^ hoc cft, in crc- ationeornatiroborc, fapientia, Iibcrtate voluncacis,; fanftitacc &iuftiria, qua Deoefrcncconformes , iu- «ta diftum, yfdlfQmm^fticfcQcm^ C^' imperia^ poteflates, virtt^tes, dominiaper Vilium Dei condi^ ta^ ipfi addextram Vei exaltatofuhieSla : quia pcripfof imperium, poteftatcm, virtutem &domin!un:! (uum cxercet Deus.Itcm Pfal. 103, S: 148. i .Reg. li .Apoc. Ip. exercitta Vomini ^ exercitta cali: quia & muhitudo corumingcnseft, &omnibusDcus lanquamimpc- rator militibus impcrat , & pcr eos quarcunquc vulc cxcquitur. Hinc cuam Cherubim appeilaniur ,hoc cft, rolucresfiucalati^quiafumma promptitudinc ac cc« lcriratc iulfa diuina & fuas fingulipartcs cxcquun* tur. Vndc oramus,F/4* voluntas tua in terra (tcM incalo: vocantttr item dij, PfaL 8. Hebr. 2. quia Dci natura & Maieftas inipforum roborc,virtutibus, officiis &mi- randis operibus relucct. Idcm & nomen Gahriel, id cft, fortitudaDci, &Kaphael, idcft^medicinaDei, fig- mdc^r.EsLdcm dc c^iuh Scnomen Michael/id cft, qui» ficutDcus. Dan. 10.& ii.InEpift.Iud. EtApoc.iz, TilioVei ^angelo trihuitur^ quijirchangelns nominatur^ fiuc quod Filius D^i Angelorum caput cft, fiuc quod Dcus,qua ipfi vifum cft mcilfura,& dona fua diftribu» it Angclis, & fuam pcr ipfos cfficaciam cxcrit. Ve /piritibusfeu angelU malis. POrro qui tmncj}irisuf [tue angeli mali /»«i,ctfi & ipfi fucronc boni & cadcmqua cjtcrifanftitatc&iu'^ V iij ftitia jioDOCTR. CHUIST. t. PARS. ftitia&foelicitateincreatione aDeoornari ; fuata- nicn ac libera voluntate , ac proinde culpa propria, fefeaDeo auerterunt, atquc a dile Ephefi, Vt cfi vita mun^ di huiusfecundumfrincifem , cuifotc^as efi aeris ^fpiri^ ttii nunc agentisin hominihus contumacil?.i,Thc[.z.dt An- tichrifto dicitur . Cuius aduentus efi ex cjficacia Satan^e €um omnifotentia ^fignps acfrodigiis mendacibus , Idcir- - co & malus appellatur i .loan.^.C^iw quieratex maloillo. - EtpaffiminScriptura vocaturS^t/^w^, hoccftjad- ucrfarius Dei ckhominur^i.i. Paral. ziXonfuYrexit^a^ tanaduerfiislfraslem^ ^incitauitDauidemvt numeraret -fofuCum, Et diabolus: quia verbum Dci dcprauat & ca- iumniatur homincs , vt in paradifo. & lob.cap.i .& 2. -dracoftueferfensantiquus , Apoc. 1 2. qnia pcr ferpen- temlocutusinparadifo genus humanum calliditatc fuafcduxitj atqueetiamnumfeducic.Gcn.j.^. Con 1 1. Apoc .1 2. TroieStus efi Vraco ille magnus, ferfens ille tintiqutis^ qui vocatur diaboltis ^ Satana^^ quifeducif io- ^ }fum terrarmi orbemy i^c, I tcm, Mcufatorfi-atrumnofiro" rum, qui accufabat eos ante conJpefiumJDei nofiridieacno^ ^ ffe. Etcap.c. appellatur jibaddofi ir ^y^folion^ ideftr . perdens. Nom/matur irem Deus huiusfeculi, exctecans , mentesinfidelium.z.Cor./^.^frincefsmundij /oan. 12.14,^1 1 ^.cum propter potentiam & cfficaciam, quam inimiis pioSj& ty rannidem, quam etiam in pios Dco pcrmit» teniAi DE HOMINIS LIBERAT. jn tcnte cxcrceCjtum propter obfequiumjquod ipfi prc- (tatur ab impiis,ctian) veri Dci cultum profitentibus, Exhis manifellacftimpietasManich.Torum, ^ui ^ duo frindpia fine dms Deos coaternGs commimfcebantur^ ti^tertm bomm, quem lucem & mentem ^ alterum malum» quem tenebras ^ materiam vocahant , ^mttim ilie bonaSi hic vero malat natur,u crea^et : abutentcs teftimoniif fcriptur^ quibus Diabolus Dem ^ princeps mundiypaiev impiorttm, authorpeccati ^f morti^, ^oteHas tenebrarum di» f;/«r:&hocargumento potiffimum nitentcs, quod honumdetm nequaquam oporteret maii caufamfacere.Nc^ que cnim plus poteliatis (iue in pios^ fiuc m irapio j, fiue in creaturas ahas habet diabolus , proptcr quam frinccps ^ Deus mundi vocaturj quim ipfi a deo con- ceditur: vtcxprimo&fecundo capite hifrorig lobi, & Mat . 8. f ;\r im*a/ione porcorum apparet; neque impio- rumcrcatio, fedcorruptio&impu!fioadmala,dia- • bolotribuitur; neq; nccelfeeft', nedcusauthorpcc- cati fiat, alterum cx diabolo deum facerc , cum dia* bolos &homincs, bonos& fandosaDcoconditos ' cfle fcriptura doceat, diabolumverddeficicntcma Dco6cfcduccnccmhomines, &fe&hominc:s corru» piffc. Etfi autcmpropria & libera volimtateruunt con- tradeum : tamcniuftodciiudicioficfuntabipfodc- fcrti&abiedi, vtimmutabilircrfintmali, &fuppli- ciis a^tcrnis obnoxij.Itaquc ludas inquit , eos vincnlii seiernisfub caiigine k Deo referuarii & Chriftus Mac . zf. idaltdiBiabite a me in ignem aternum , quiparatus efl di* Mboio ^ angeiis eius. Nam funt quidcm iam inde a lap- lu fuo , fpiritus mali domicilio & beatitudinc coelefti * fpoliati : fed tamcn & ipfi & homincs rcprobiiudi- ciocxtrcmo, fuppliciisgrauioribusconftringcntur: - qucraadmodum contra foelicitas & gloria piorum - tamdcmumvbi rcfufcitatafucrintcorpora,omnibus * numcris abfoluctur . Ideo. 2.Pcr.2.. & apud ludam di- mnmidmnAUonk&iudkiomagtniiliusdiciYefernati. V Jiij Porri 3U DOCTR. CHRIST. i. P A RS Porroinhancprauitatcm ipfosprolabi Dcuspcr- tn'i(it,ncnfolhm vriramfiiamaduerfuspeccatum in fpforum fGEnis £ternli oficndat :fed etiam vtperipfos in hac vitafu^ niat mpiosy at% etiam caftiget vel exploret ac exerceat ten^ tationihuj eUBos , Ab gterno enim ipfts ignis faratns ef" fedkitmMsit.i^, Et. i. Sam. 1 6. & i8. Spiritus Deijna* Itis irruit in Saulem ac turbauit eum. P fal. 78 . Mifit in JE^ .£ip:iosfi4rorem indfgnationis fuify iram ^ indignationem ^ ^n^uji/amy immiffsonem jingeloruynmalorum» lob.autem 2 . & 2. traditur lob Satan^e affligendus, coDftantiara ipSus explorandicaufa. Luc. 2.2. Satanasappetiuit vos^ euos vemilaret (icut triticmi» i .Thef. 2. Voluimus venire tidvos , fed impedimt nos Satanas, z, Corinih. 1 2. 2y> ex* cellentiarcuelationumfupramodum ejferrer , datusefi mihi ' furculus infixuscarni ^ angelus Satan, vt me colaphis c vel fine ilhs a* gere difccrcmus.Ea cnim omnia non nifi diuina virtu- te ficri, tum experientia docct (quandoquidem vJhus crcatura? potcncianonpoffunccffici) cum Scriptura teftatur, vc P{. 72. 8iJ^6, ^ifacit mirahiliafolus» Ex- od,2.Digit!*s Deihic, Mcdiata^cumDem fer creaturaSy Jt^ ue perfecundays caufts , effeSItis illos prodikit , adquos illct aeaturce , feu caufaordine natura fum idQne f^^\^^'^' Vropheta^- atidianteos, HcecGmcmoperatiovelaEiioDei "*^* mediataperagitur aliquando fer hona in^rtmenta ^ eaque tam natui^lia, qukm voluntaria : aliquando per inflrument^ mala^(^feccantia: icatamcn vcdei opusin ilHs &pcr iriafempcroptimura, iuftiffimum,& fandiffimumfir. Non autcm i bonicate inftrumenti, fed ab ip.Cus Dci lionitaccjfapicnci^Sdrc^ftiiudinc^bojuirasdiuinoruia ofcmip jao DOCTR. CH-RI5T, i. PARS. opcrum pen dcnc, De bonU inflrumemU, ejuodfn illa deM •peretur optipK ^ noncftinterpioscontrouerfiai dema^ lis auteminjlrumentk non omnes idcm fentiunt . Nifi autcmvelimushcgare, probationes, &caftigaiio- nespiorum,autpcenaspiorum 5 quisepermalosfiunr, iuftas cSt^^ a voluntace , atque cfficacia diuina pro- ficifci: tumeciamvirtutesimpiorum, &fadaimpio^ rumgenenhumanofalucaria, Deieflcbona, &bc- ncficia; nifi ('inquam^ hscnegarevelimus, oporcec fane fateamur ctiam pcr mala &pcccantia organa G:?». 37.28. Dcum iufla & fanda fua opera exequi . Sic fer Madi^ anita^s lofephum D ominta mittit in JEgyptum . Ifraeli bene - um2,3. . f^icitperBalaam . Ter pfeudcprophetas tentat populum. I Sam. 1 6, ^^^ Satan:i'f7i exagitat Saulem, Ter Jhfoionempunit D4- 14. 2.Sam. Hidem. 151^» £/afi>7^/fCKVw/^J Prxceritaab initio mundi, prar- fcncia5&futura,vfqueadomnema:c«rnicacem, Kectnr" A*4^*^. damini priort^feculi^ quoniam Ego fum Deus, Dirigit omnix Z'(?«4jBo«inomineinccUigimus&fnbilantiasrerum,& qualicates^.Sc quancicaces & mocus ^quatenus funt mo- cu«:qu5 omnia func res a Dco condit^, ac proinde ipfi • usprouidencij fubiefte ncceffario. D ei nd e gradus diuina prouidentia confderamus, T^fWi curat quidem a^gubernat Deus vniuer^as creatura^s^ fedpra" cipue genus humanum, tanquam intcr opcrafua prseci- puum^&quod ad imaginem {uamconditum, pluri. mis prajcrcaturis a!iis ornauicbeneficiis: ^ingenere humanopracipue eleEios ad vitam aternam^ quos cum an- gclisbcatis vnara ^ternam Ecclefiam facic, vcinip- fisjCsnquaminceraplo acdomicilio fuo, habitec, ac propcereaficipfos pervniuerfam vitameorum ducic ac regit, vt omnia ipforuni faluci feruirc oporteac. Dc- niquc in bonis etiam ntimeramus pcenas malorum e^ iudim ciadiuina^ quseDeus non cantiim decreto iramucabT- livulcficri, fedetiam efficaci fua poccncia & vo- iuncace cxcquitur. Et(l enim deflruEiio malaefi^ vef^eEiu ^reaturxquiceampatitur; camcnbonacft,refpcftu kgis & DE HOMINIS LIBERAT. 311 S: ordinis diuinx iufticiae cam cxigentis , ac Dci» cam iuftiflime infligentis , & veluc opus iudicis mundipropriumcxcquemi?. Quoniam autcmfum- me bonus cft confcruator fuorum opcrum , non ipfa deftrudionc fcu cruciatufcupcrditione crcaturse laf- t3gcur,ncquecam vcUctaut efficcrct,finihil aliudca quamdcftruftio& pcrditio cflec;fedvulCi& appro- bat,&efficitcam,(iuemcdiate,fiuc immcdiaie, quia iuftitije fux cxccutio cft & dcclaratio. jidft^AmglorUm.) Hoc cft,ad agnitioncm^&cclc* brationcm diuinx iuftiti^, omnipotcntije, fapienti», mifcricordi», & honkaiis. Et adfalutem E/efIort4m.)'id cft,advitam, lartitiam, iuftitiam,gloriam ,&f(xlici- tatcma?tcrnam Ecclcfia?. Huc aurcm,nempc^J^/«j- rUfnVei^irfalMem EleBorum^ orania Dci confilia,& opcraaDcoreferricxtra controucrfiam cfle debct; namin omnibusillis gloriaDci,&curaEcclefia? pa- ternaconfpicitur. Ccelienarrant gloriam VeL Tropterno" Pfal.ip.i men meum iongum fadamfurorem meum. Omnia propterfe- ^^^ ^^'^' ntetiffum operatus efi DomintM.l^fpui^nus quodipstjui deli' j^J^.g.iT. gUnt Deumomnia fmul conferantur ad Bonum, ISlecjuehie loj^n.^.i» feccauUnejjparenteseiffsfedoportetopera Dei manifepafim eriin eo, Ob, Omnia fiunt diuina frouidentia . J^idetnr erga T>eus authoryvei caufa malorum cuipa. K^j^.Ncgo propofi- tionis confcquentiam: quia quatcnus mala culpap, fcu pcccata funr, non habcnt rationcm boni, quam habcntalioqui mala poen^e. Itaquc Dcus non vulc pcccata, nec ca probat, vel cfficic , fcd tantum ca fi- cripcrmittit,id eft,nonimpedit quominus fiant.*par- tim vt in illis puniendis iuftitiam fuam excrccat, par- timvtin rcmittendisiis mifcricordiam fuam oftcn- Gal.3.21. dat. ConclufitScrifturaomnia fubpeccatum^ vt promiffio Ro.p*i7. txfide lefu Chrifti daretur crcdentihttf, Jd hoc ipfum ex» citauite,vtoftendam intepoteftatem meam.liQo dicitur iivdcfinitionc,qu6dmalaDeusficripcrmittit.vbijpfr- «Mmrenonfignificat prouidcntia? & opcrationis di- X \XM\X 51* - D.G C TR, C H R I S T. 2. P A R S.: uin« iRopcribus tDaiorcTO necefiiratcnl ,:cus adioncs malas;.- fcd quarenus funt: aftioncisjmc; motus, fiue inclinationesrad obieda, fiuc quaccixus pgea^Jji^nr m ^ilorum^O.vimia.n.bona funt a l^co; pn^ ., ncs autcirj.pnenae junc iuft;5& bonje.ergo-a DcoJu^^jEi : iiiud ^{^neji maUmin ciui^^je^ /^md non fecit DomwHfi,^. ^'^' ' Dcmaioenimculpa? contri lacobus.'7^wd^«ttfWi^{<«7- T t. ... /.i!/wy/idctl,quum ad malum foiJicitatur)^;caifr^-. : n^^vu-ic mortcm,& quatei?u.s o^ecurio ludicij (ujv^q ?• - Expiicata nunc 6^jt.^iui(>ast:prouidentia? definiri^>' cxquao^iTrur jQ«^/?/o m.ixime.-cprifiderad^-^jVidclic-cr^ jindiiiiriAfrouidentiaJeextmdaiad miftimaqujequcfeeictenditprouidenrla-i^^i, -.< ^v :r : Jdprobaturiioc 2^\^\imtniQA.}j^irepugniiritDeo^nwirt' . giinttir.,a,D.eo;V^aboliT(epHgna nt Deo:ideo aTMofton re^n" . #^.]R^yi?^/Ad maiorcm.;n,anrcguntur ii^eoifcili^e^a fpjntu^i g.r,atia Dei» fcdregunliir' |pfo^i4cn.U ajt^-fn tum gcnerali.,; .: . .. :': .\^:\^x^\\v^ Omnia T5E HOMINIS LIBERAT. 313 Omnia autcm (j-ue waxifnatfiueminima^Dei fnuldentia re^^probaturprimumtcftimoniis facr^fcnpturjp, sc demcicrauonibus. TefHmoniAy quibus dcmondratur VeiprotiidentiKadom^ fjiafcfe exteudere^funt vnluerfaiia, ^ fardcularia: P^ni^ tfevfalia re.< diuina frcuidentsa gubernarigeneratiter confi r- tnantiTartiaiUriafpccialitir, t\xqi\c hxc farticularia. gefiimonia f^nttVel de creaturistVel de iis^ qti For^ ■,r- mansiucem, (^creanstensbr.ts^facienspacem S* ^reans ma> lum: Bga Jehotiafaciens omnia hicc, ' i:De r^/ioW/^j^ cf^i^/w^pr^rclara rcftimoniafup- pcditathidoria lofcphi.2>(<>« vcjhoconftlio.fed Deivo- Gen.4^ S. hntatehtic miffiu fum, Vos cogitafyis deme maiumyfidVets Ge. 50. 20 . 'vertit illudin bonum. lS(e tirnea^seor: cras enifn-hac eadem I^^» ^ ^*^* hora eno traddm omnes iftor vulnerando s in confpeRu Ifrael. ' ' - ' ^' . ^ehovahpr^cepit illi vt malcdiceret Vauidi. Cor ^egis in ^' - "^*. *<^' ntanii Vommi: qmcuncjHe voluerit, imlinablt illud , hv>^)d Prou. 21.1. lC^idVominusvocasj^^yrioriimreger/t virgamfurorisJui\lCn» 10. 5» Et ibide ,c«^;i iniplcueritDominm cimFta operafua in m n* tfSiort, i^inIerufalcm,vifttabofii^erfrtifIummagnificicGr* - ' dis'^fjiir, ^c, QHvsefii\ieqHid\\it^ vt feretVominonon Mentelluxta volunthtcmfuamfacit^tamin vfrtuiiKco^- - X i] ^i J14 DOCTR. CHRIST. 1. PARl lDan.4.5 2. iiaui^ hi habitatonbjerracnec eft quhefiflat ntanm eius » ^ dicat eiy ^QuarefecflitrHerodes & 'PiUtm cumgenttom» Ad. 4. 27. ^poftills Ifvael coaSiifunt aduevfus fdium tuum le^nm, v$ facerent^uacunqtte mantts tua & confilfum tuumfriusdt^ fnietantfadsnda^ 3 . Veirrationalih, fiue viuentib, fue nou viuentib. paf» Pfal. t47.p. fimhabemus teftimonia iiifacrisScripturis.j^s/V^l Mat.5.2^. iu^^ntls efcam ipforumyi^ fullfs coruorum inuocantib.eum^ ' Vatcr vefier ccelcfis alit volucres cceli: ^faulofofl^QuodJi herbam ctgYi Veusita circumHe^it^mnne vos muUo magii? 4. De cafuaiibm . jQui non eji infidiatmyfed Detts iUum Exo.iT I }. ^^^^^<^*'^ f^ manus eius, Securis in manu Domtni . iSlonnt Mat. 1 0.2^ . duo pajferculi A/inrio veneuntf at vnus ex iis non cadet hti - 30- mifineVatrevefroAhidcm, Vc^rivero etiam capllli c^- pitis numerati funt omnes, Dominus dedit^ Vominus abfln^ lob. 1 . 2 1 . ^^fCf nomen Vomini beuedicium^Sortes mittuntur in Jtntm, •^ ^' fedalehouatemferantur. J. Ve neccj^ariils etiam rcpcriuntur re(limonia.^»i pp plantauit amem mn audUtfaut quifinxit oculumymn confi'* Pf! X04. 30, derabit} Emittcs 'SpLritum tuum , S* creabuntur , ^ reno* «^^/j/^cirw/m*<«.S'eclhQCCeftimoniareferunturcom- modius ad vniuerfalia.-quas autcm inueniuntur fu'mh"iebono.Boria dcusiiilc in rationalib. cfficicirtiala permicric proptcr .Uja bdns. R4;i&«^j,qmbus demonilrstur VroHkientiam D^iad om^ nfafefeextendcre, lunc fere cedctin cum ns^qux prpbaiic cHeprouidcntiam Dci. * -^' v,^ i.-' ' jlb omrtifotentiaVei. Qi^^ndoqiiidcm Deus f ft omnipotensjnihjlficiplonolcnte. Neq^enim vuhfi- ncfua voluntate quicqUianffi.rn, neq; quicqiiamfihc ca fieri potcft. Vuic autcrri Deus aliqua fimplicicer; a- liquafccudum quid.Bonafimplicitcr vult: nuvla vero ^ulclccundum quid,caq; permucit.5icut aute nihilfic nolcntc '• co.*ficncqj quicquac6ruqua2 vMlcjpfenon fic.Nam fi vcllct, & non poifer, non cfict omniporcns* 2, AfApientia Dei, Summc fapicntis cfi, vi iiihil co*' rum quc funt in fua pocefl: acc finat ficrifine fua volun- tace &confilio. Ecquanto quis fapientior ctt .• lanto latius fccxtcnditipfiusgubcrnatio, AcDcilapicncia cftinfinita, &omnia funtineius poteilatc, Ergoin omnibusrcbus nihilficnifi quodvulc Deusacdecre- uit. Imo fufficerct dcus adminiiirandis rehus infinitis: quumipfcfic lumma^atqimfinita^fapientia?. Acpro- indc omnes in vniucrftJm res creatas faciie curattqug quanrumuis multa* fint, funt carwtn nnita?. ^.Afinibtstrerum . Omnjum rcium iuncccrci fines,& quidcmomncsboni. Omniaautembona funcaDeo, & caipfc vulc ac modcratur,eaque vult, & ipfos fines rcrum: ncq; fincs cantiunt fed 6l ipfa vuk mcdia , per qua? fcs quarlibet ad fuos fincs perucniunc, caque vulc vel fimphcicctj quatcnus bona iunc, vcl aliquo modo, quacenus mala ihnc . Omnium autem finium funtfua mcdia , Atquiomnit pcrqua? rcsqua?Iibetadfuosfi^^- hcs primos & principales tendunc, func vel fines , vel mcdia . Quoniam crgo Dcus hos ctiam fines , & h^pc mcdia^vult, confcquitur ipfum omnia vcllc & admini- ftrare. ' ^ 4 . Efi aliejud cahfa prlma , quje non pendet ah vUis aliit^ ftdiquibrancs aiix rcs,acquc adco omncsfecundae X iii) caufas 3i8 DOCTR CHRIST, i. PARS cauf^ pcndent.Dcus autcin eft illa caufa prima.ErgQ ab ipfo otnnia pendcant neceire eft. ^.Apr^fenua Def,qua Deus ommafrafciuii mmtitabiU* ter, H^cpr^fcientia Dci eftcerta& immutabilis, & quidemomniumrerum,atquecamDeus nonpctiuic a rcbus creatis, fed a feipfo.Nam fic eucniunt rcs om* nes, vteas eucnturas Dcus prarfciuit , Ea cft igttur Dei prouidentia, qua res omnes a Deo fecundum hanc fuam prxfcientiam fluunt. 6. OmniabonaftintaDeotanqtiamifuacaufa^ Omnet fubfiantije.motus,^ afiionesy in quanium funt hoc, Lonj funt.Ergo a Deo, Deique prouidcntia fiuiir. Obieciiones contra Deifrouidemim^quaficx illafequa^ tur Deum ef^e authorem feccati. I • ^od Deo noiente non foteHfieri , idfit Deo volente: Teccatum nonpotrfificriDeonoiente, Ergofitipjo volemet ^perconfequens non tantummala pcena: fed etiam maU ctilpjefiuntprouidentia Dci, Minor piobatur: quia Dem eft Omnipotens» ideo ipfo nolente peccatu non potefifitri^atq^ ipfa volente necefie efi vtfiat, Kejp, i . In m aiore non eft fuffi- ciens enumcratio» oportct enim addi pcrmittente, quodnimirumjqu^eDconolenieficrinequcunt.fianc Deo vel volcnte vel pcrmittcnte: quafdam cnim Dco permittente fiunt. z, Eft ambiguita« in vcrbo velle, quodfignificataliquando placere : fic& ambiguitas cftinverbo2^fl//> aliquid fien eiTcdiue, aliquid vci 6 fieripcrmifiiue.QuefiuntcxdiuinaProuidcntia tan- quam cx caufa , hoc eflcfFcdiuc, eoium Deus auihor cihScdmalatantum fiuncfccundum diuinam Prcui- p«y- ^"^^ ^^^^ ^^*"* fnalitmfant^ cum fit execmio Legis ^ ne, cir bonCi deiUratio'm^itixdnun.t ^TtfaUimqHtdemeftnaturale ^ qua^ morale. tentis creatureus pcreamefficit.Namfiadionesilias^quje lunc pccca- M^nulloin vniuerfum modoficri vellecDeus; vllam earum fieri cflct nppoffibile . Ncque diuin.^ nacurse immenfabonicas ficri eas vnquam patcretur, nifia- Jiquaboni ratioinilhscummaloconiundaefier. Vt autem peccata Deus cxccratur , fic bona omnia vulc & efficit in omnibus . Neque igitur illas adioncs qua? peccatafunt, vult Deus, nequcnonvult fimpliciter: fed quatcnusa(Sioncs,fiuemotus,fiucJnciinacioncs vcl lir. 33t DOCTR. CHillST. 2. PARS. velpo?ni£malorum, velcaftigationcs, velexercicia^ Qwatf nus 2 marcyria piorum, vcl facrilicatio Filij lui pro pec-» ncsmalo- catishommumtunc, liaaenuscasviuc &emcjc;ha* ium:quatc- dcnuscnim boni rationcm habenr,$:nacurxacbo- nuinonvc- nicaci diuinajadeoconucniunt, vcncquidemficrifi- ne ipfo poflinr, ac proinde nec ad aliam primam cau- fam eas refcrii Peus vclic.-quatcnus aucempeccaca funr, hoc cft , cum ordine ac natura > & lcge ipfius pugnant,e6 quod (itie agnitionc & obcdientJa diuin» yoluncatisfiant, catcnus nec vulc^necinftiruit, ncc cfficitcasipfcjfed finiteas, quanquamfibi maxime difplicentes , a crcaturis perpctrari , vt fu^ gratia: 8c fingularis mifericordi^c ad effugicndum peccatum, ncccfiicatem, & fuam aduerfus pcccarum iram, fuam- quc iufticiam &potcntiam in co punicndo patcfaciar. Hxc permifftonls peccatortim dcfcriptio multis Scrip. teft.confirmacur.NamprimoquidcniDeumpeccata quoad peccata funr, nec velle, nec efficcre, apud pios & fanos omnes in confeifo eft: cum & bonitas Dei in- finica non poffii: mali caufa cxiftcre, quod boni ratio- nemnullamhabec&fsepehoc defe Dcus afleueret.* vr, Pfal. $.l>lon Deus volens iniquhatem tu es, ^c. Sed non funt pauciora fcripcur^ Ioca,qu*B adiones malorum , quas ipfi peccando efficiunt, quanquam arcana^tamenbona &:iufia dei voluncare ficri ac regi clariffime docent, vc Gen.^j.Tyttwc tamenha% non yos miji^k me huc^fei deaSi qni c^pofuit mein patrem Vharao^ w/, ^c. E X o .7 . Bgo indnrabo cor Vharaonls^ <^ muhi^Ucahoi fignamea i^portenta mea in terra M^ypti^ neque audiet vom Tharao. Deuc.a . T^luit Sihon rex Hebrony vt tranfiremui perfinesipftusiiudurauerat enimlehoua Ven^ tuus fpiritum €ius, ^ obfrmauerat cor eiuSyVt darct eum in manus tuas, Hxc di6la & fimilia duobus argumencis oftendunr, Veum non fine fua aliqua aFiione p ermiftffe , fed ejficaciter Aft*onc$ *^^^^i^ ^^^^ aflionem voluntatls Vharaonis & aliorum^ ruk cffica- quaaduerfabanturlfraeli: Vrimoy quia caufam indura- ^iuQs» tiQmsfui ipferum ab ipfis faff^ referunt ad indurationcm i Probatio. j.Pcccata nonvulc DE HQMINIS. LIBERAT. jjj t^eofa^amy id eft, nolebant dimiflionera populi & pa- ccmcumeo,quiaDeus huc ipforum voluntatcs fle* ^cbat, vt noUcnr. Sccundoi^uiacaufa^finales hu;us con^ JiHjdfuimaddunt-y vt hojlesilUpumrentuY, ^gloria Deice-' icbraYCtur, Ciim.n.flnes deus voluerir, etiammedia, quibus ad hos pcrueniret, iuftiflime voluit ; ipfis ta- incnregibus,& popuhsid neque fpedantibus, neq; fcientibus,nequcetiamcoadis,atqjidcircopeccanu- bus, &fua culpa pereuntibus. Quodautemfic permittat Deus pcccata, vtnort illuminct mentes agnitione fuse voluntatis^aut corda & voluntates, quas arcana fua efficacia, quo ipfi hbi- tumeft, incIinar,nonadhoc ctiamflettir,vt deoob- temperandi caufa profequantur, aut fugiant obieda, hoc eft,pcccantiumcreaturarum voluntatcsconfor- mcsfusevoluntatinon faciat, hasc dida tcftantur.' Rom.i 4. Beatus qulncn condemnat feiffumin eo quod ap^' fYohat .Qui-vcro amhigtti fi ederity condemnatus eftyquonia fionedit ex fide: quicquidvero exfidenonef^ peccatum eft» Dcut.i 3 ,Cu fmrexerit in medio tuipropheta velfifiot^om" fiiorum dicens: fequamur Veor alienosy ^c. non ohediesvocl iUitis^ quia tentat Uhouadem yefter vos. Deu. i^yos ipfi vidi^is omnia quafecit lehoua in oculis veftris in terra M" g}^ptiy&c,ncqj tamededit lehona vohis cor adintelligendum^ & oculosad vid€ndiiy&' auret ad audiendu,i,Sa,2^,^h im* piis egreditur impietas : eSr manusmea non eritinte^ ^c. Obied .f • ^<^ immutahiliterfiuntyad ilia impedienda, velpYomouenda fruftra adhibentur media : Sed, fecundum hanc doSfrinam de prouidentia Dei , omniafiunt immutahl^ liter . Ergo fruftra. ad illa impedienda vel promouenda, homines adhihent media, I^ejp, ad Maiorcm, Fruftra ad- hibenturmedia,fcilicetfi Deusnolitnosiisvti, &fi patefeceritfe cxequuturum ruumdccrctum fincms- diis. Quandoautcmhocnon patefecir, media non fruftraadhibentur, etficunftafiunt immutabilircr: quiacumvtimurmediis, Dcus nontentatur, fedilli obtcmpcratur. Tentaremus autem deum, ciqj rcfitte- rcmus 3J44^D O C r R. C H R IS T. 2. P A R S. remusfi medijs norivteremiir. InjiAnua.Sedinuule efi zrumed^is^vbiresfUni cert.-e ,KeJp: sid anieccdcns. Kes funtceico euentur.T,atnon iine mediis: quia Dcus &finem^!ncdia ad finem dcftinauic.Debemus igi- rur vti mcdtis, i. ytobtemfeYemm D€o;mque eimtente' m'if»i,vt retineamui homm cunjiientiamjVtemes medfifjeti" amfi euentus eyfpenatiii non confec^uatur, Vrima caufa nori toUitr€cundatnyneqHefYincif)ahfncn eflc amficripo* ^. w. . rfr^ir. Ncceflitas ietrur &con;ins;eniia ordo efl in- um.Coaria rc^^caulam& eneCtum immutaoiiis ,aur mutabilis. gens. Quiavero immucabiliter Jet|utjnturcfFedus cx fuis cauiis velpropter ipfam caufarumnaturam, velpro- ptercau^am aliquam cxternam, qu.-e caufam aliam adcertumefK^clum fieterminat5.& cffcdus ipfi non poffuntmagiseOeimmutabiles, quam funt ipforum c a u f ae , i deo necefjit iU du plex ef]e dicitttr ; ^lia abfolutafi^ K^ccclTi as tiejtwplex, qu,^ eoYHrnefl^qtiormj opfoftta pmplkiterfmt abioluca. Iff^^offihilia^propteY naturam caufe velfuhieffi , de quo dici • tic^? ^*^^^" /«>":vt funt proprietates Dei clTcntiales & bypoftatir^, videbcet, deuseft, Dcus viuit, Deuseirbonus,iuftus, fapiens,&c. Diusellxternuspater, Filius,& Sp. S. Mia vevo eji necefjit.ts confequentiieflttc ex hyfothefiy qua efl immutahilita^ eorum effccimm quifequuntur ex caufis, qui* ' buipoptii neccffe eflqHidem effecrnm fequiy fed iff^e tanieH caHf^vdmnex'if}ere^ vel r^mtari fotcrant, Sic neceifa-^ ria pTnr^qux deus decreuit vt liat, propter immutabili tatemdecretidiuini,quod tamen deus liberrimefe- cicab rternovelnon decernere poterat,iuxta didil Matth. %6, Jnfutss me nonpoffe nunc precariVatrem me^ nrn, qui hucfiflat mihi plures quam . 1 1 Jegiones angelorum f ^omod» DE HQMINIS. LIBERAT. j^f f^omodo ergo imflerentur Scriptur^ f Ite m , qu.^e per caufuf amdem fecunda4 fnnty qu^e ji^fptnt a Deo tondit^^ vtfita na - surAmnpofJuntAUteragere quam agunt, fcd tamenabipf^ toliiautimpedm.autmutarffcfunt:\t{o\ & vmbra cum fole progredicns in confequcntia5& tamen confidcns jn pugnalofuiE', Sdrcgrcdicns tcmporeEzechisc.- Ig- nis vfcnsadmota corpora quxvri pcffunt^&ramcn non vrens tresiuucnes in fornacc babylonica.* vel qu^ fuaquidem natura fimr idonea? ad contrarium vcl diuerfum produccndum, vcl ad fufpcndcndum cfFe- dum, nec alitcr pollunt ogcre,quia fic a Dco cicntur, velab aJiiscaufis,qua? licecnon mutantur,tamcn mu- tari^ocerantjvelquandofic agunt,non poiTuntfimuI^ njpaagercautalitersgerc, c6 quod contradidoria non poflUnt fimul efife vera. . Fxirtuna ^cafn aifcjuando fro iffis euentihia fiue effe- Forfunt F^/^m ^ftimuntur, qui caufasper acctdens comitantur propter ^^^"*' cauftfperfe nobls ocultas^vt cum fortunam bonam auc malam^cafumfcelicem dicimu5, Alias vcro caufasta- Utm euentuum figntficant , fue wanifep^s^ quce fum per ae^ cuiens^ytrcum dkitur , fortuiro autcalu aliquid cflc \it^um)fttte otctiltas^qua funtperfe. vt^fortuna cmnipotens ^Jneuitabiie famm . Et fortunaw quidem nominare folen$ ic^^fam per accfdenstn a<^entib,voluntariPSy qmrum aRionet ^ee^imtur ali.,utm euttkftm raro contingcraen^^ prA?ter in- libtwumjvtjqui fodicns ardificandr cauia^rhcfaurum YmucnnXafumvero casifampcr accidensin' anentibus tsa^' ^mAlibHi^y^qmrummtitm habent efe&uf nec propnos necfem^ ^eii^otningentes^fhie manifcfia canfa eosgubernante:\i fi tc- Ude tei^arucns occidat prortcreuniefn. i \fftti nomim alicubi decretum t^ prouidentia dittina in" _. , . \^gitur .ytiO.efjte fata Deumflef^i /}>erareprecando.Sto'u Joiophicum ci^^ro hoc.T.ocahwlointeiligcbanc t§nnexionem omni SioKum. imeaufarifmy^effetinm immutabiltm\ €X ipfarum caufa^ \ff$fi ndt?4Ya pendentem, ita vt neqtte (ecunda caufe aiiter tf - ]trt pofftnt^ qnam arufit^ne^.prma aliteragere pofit^ quam mtfccund.f,£it,q^ideoomn€s Qmnium cattfaynmefftciusfmf^ /r^ dbfolusi 332C{jue De- umnejj canfits fecund ts cj aicq ttam aliter fiu natura agere po/fe, quAm agunt: EcclcCia. verdaffirm3r,non tantilm caufas fccundas, alias ad certos ac definitos, alias ad variosSc oppoficos cfFcdus producendos a Deo con- ditas atque ordinatas efTc: icd ipfum quoque Deum, fiuc per caufas fccundas,fiue finc illis, fiue per mura- bilcsfuanatura,(iue per immutabiles, omnia quo- rumoppofitacumipfiusnaruranonpugnanr,velnon decernere, velahterdeccrncre atqueefKcere ab a?- tcrno potuifle/ fic autcm dccreuifTe & cfficcre, non quiaaliternonpotuerit, fcd quiafic ipfilibuit, ficut dicitur.Pfal.i l$,Deus nofierin ccelo omnia qu^cunque VO" iuit,fecit,E t Luc. 1 . 7^n erit imfofftbile apud dem» vllum verbum: quo vidclicer naturaipfiusnonncgaturjfiuc tollitur,vtdicitur2.Tim.2. ' Exhisad argum.rcfpondemus.Primiim,eft plus inconclufionequamin praemiflSsjCum dogma Stoi- cum obiicitur Ecclcfia?. Etfienim Eccle^ia fateatur omnes tuentus YeJpeSfu diuime frouidentia necefiarios efie-y ta men h:ecncccfl[itasnequaquameftfatumStoicum,qiiia8c* libertateminDeores pro arbitratufuo modcrantci» 6 mutabihtatem incaufis fecundisEcclefia contra-^ Stoicosdefendit,atqueex verboDcidocet,multa & nuncfacere& ab rgterno decernerc potuifle Dcumi qua: nec facit, nec dccrcuit. Atquc ideo ifati quoquc- ' appellationc DE HOMINIS LIBERAT. jjy appellationc abflinuic , ne abfolutam oninium rerum ncceflitarcm cumStoicis eum airererc quilpiamluf- picarecur. S ec und 6 ; Si rmoto Stokifmoj tamen omnlum rerum iteceffitas, ^ contingentia^ fQrtume i> caftisabolitio ahijcia • 9Hr: Ad Maiorem refpondemus per vocabulorum di- ftinftionem. Qua^enim prouidencia dmina fiunt, neceffario quidem fiunt, lcd ea tantum, qux ex hypo- chcfieil^fiue confequenciae neccflitatc, nonauiem fimplici fiueabfoluta. Nonigiturhac» fedillatan- y tiim neceflricatc omnia euenire fequitur. ISlecefJtta^ au" -*4^ * ^ tem con^equentia neejuaquam toUit contingentiam • Ratio h jcc eft: ^ia idem ejfeEfm caufas haberc poteB, quarum 4di(e mutabiiiy ali^ immutabtli ordine illum froducant: ideo - quealiarum rejpcSiu contingens , aliarum vero necejfarius r/?. Vtenim fontcsfiuecaufe contingenti^e inrebus '^ funt libertas in voluntate Dei, & angelorum^ac homU num,&maceria?elemencari$ naturamucabilis, &ad varios motus &formasapiirudofiueincIinario:S/V«e- " tefJttatisabfolutieinVeocdiuizc&if^di Dcinacuraimmu* ' tahilis: necejjitatisautemconfcquentia , prouidcntiafiuc y decretum diuinum intercedens iis, qux natura fua funcmutabilia, &naturarerumcreatarumad cercos jartim necejioria >partim^ 4on$ingentiafmt:itcce^aifia quide^njCUamqu^^ufas / -v^ y fccundas 5?* i>OCTR. CHRIST. t.PAR^. y fccundashabentmaximemurabilcs^vt quod non frait • gebantur olla (JRniti m crucea militibus propteriih» mutabilitatem decreti & prouidentiap diuinse ; conun* ^ gfntia vero, propterillius a?terni arquc immutabilif decretij&eiurdcmcxecutionislibcrtacem, etiamc^, qu3e,quod ad ipfarum naturam attinct,caufasfecun« d^habent maxime immutabiles^vt motus folis& vm« brarum. ' ~^' Si igitur cohtingentiam intelUgimt mutabilitatem ejfem * Butim^quam habent ex natnra caufarumfecmdarum^ feu ex fotentia &iibcrtatediuinatnc(i\iaq\iam fequiturresnon ciTc concingentes,proptCKneccffitatcm quam habent cxdiuinaprouidentia.Ha^ccnimnontoIlit, fedcon- feruat potius naruram , ordinem & modum agcndi iti » caufis fecundis a Dco inftitutum;S/T/tfro contingentiam intellfgant mutabilitatem cau^artum fecundarum^ efiBuum V itaflnch^antem^vt prouidentiaDeinonreganttiT, talcm contingcntiam Scriptura non admittit. Hmc etiam intelligitur, quod, cum demotibtis e^ ef" feSiibus creaturarum quaritur necefiarj^-ne an contingentei mminandifinty rcdius & magis proprie alij contingen- tes, alij aurem neccffarij dicantur , etiamfi tam con- tingcntes quam neccffarij diuina prouidentia fianr. S'^:^ Potiiis cnim talcs nominandi (unt , quales ex fua & ^r^"^. proximarum caufarum natura exiftunr, quam quales fiint refpeftu prouidentiae, qua? caufa eft remotior. Ac nihil cftjncque certius,neque manifeftius , quam ex naturacaufarum fecundarum, alia mutabi]ia>alia ve« roimmutabiliaeffe; potentiaautcm diuinalicetom., niain rcbus creatis mutaripoffmt ,immutabiliata- mcn ficri proptcr decrcti ac prouidentix diuinx ccr» titudinem. Sic etiam defortuna & cafuKctpSi enim his nominibm caufte vei euentus fe r accJdens, nuUam fer fe caufam haben*, tes\ inteUigantuT^j^toculdb Ecclefia Chriftiana rcic-^ garidcbcnt: Sivero caufamfer fenoBm fenfibus attjt§i,, 0tUo yationi occtUtam^ at^f catsfa^ fer accidem ^ ^un caufam DE KOMINIS LIBERAT. ^3? perfe occultam habeant acilmStam fntelllgamui i nihil pro» hibct, refpeftucaufarumfccundarum, quxperacci- dens caufae funt5& refpcdunoftri iudicij,quo caufam per fc illorumeucntuumnonafTcquimur, effe&dici foriuitum aut cafu fadum id quod refpcdu diuin^ prouidentise accuratiffimo ac immutabili con/ilio& dccretocuenitjiuxtadifta: Vaflervnusnoncaditmter.' Mar,io.t|=i ramfine Vatre veBro: Item , Infinum contkitur forsj ^ n ^^o^i^-ih Domino efl omne iudirium eiuf . Obicd. 7. JQ«/ non pofiunt aliter agere ^uim agunt, 4* pud illos fyuflrane(efunt legcs^ feenatpramiay &c, Sed qui 4- gunt pYQuidentia Veiy non pojfunt aliter agere, quam agunt^ Ergo^n^cKe/p, Apudillos fruftraneafunt huiufmodi mcdia,(cilicet. i ,SiDcusperea nolitagere, z, Etiamvbi ftihil propcitUT huiufmodi medii^^ tamen adillaprofunt vt impios faciant inexcufahiles • Vt igitur non fruflra oritur quotidie& occiditSol, nequcfruftraagri conferun- tur, aut pluuia riganiur, aut corpora vidu rcficiuntut^ ctiamfi Dcus lucem & tencbras crcar^ ftuges c terra i cducit, vita& longitudo dierum noftrorumeft; Ira necfruftra docencur, aut ad doftrinam conformarc vitam fuam ftudent homines, etiamfi & aAioncs Sc cucntus falutarcs noti nifi a Dco proficifcuntur. Vt c- nim fines, ita & media , quibus ad illos adducere nos ipfi vifum eft, ab xtcrno Dcus dccreuit ac nobis prae- fcripfit.IllisieiturvtenteSjrede facimus, &euentus falutarcs conlequimur: negligentes autem ea, vel no- ftra Gulpa nos aut alios bonis a Deo oblatis priuamu>^ vel (\ Deusnoftriaut aliorumetiamin hocverbi fui contemptu miferetur, manifefti tamen & grauis pcc- cati noftra nos confcientia accufat. Obiefi, 8 . 5"/ omniafiunt prouidentia Dei, fiet vt hona non wereantur pnemia.necmalapcenas. Kefij. concedodcbo- nisquodeanonpromereanrur prxmia: fednegode malis, quod ea non promereantur poenas. Nam licet impij cantum poflint agcre malc , ad id taracn vrpoe- nam mcieantur, fufficit ipforum voluntas* y ij Obieff^ J40 DOCTR. CHRIST. *: PARS. Ohiecf, 9, Ve^anoneBamhoYcorjfHljoms, i. Cor. 14, In mundo autem eHmultiplex confufto , ^ordinis tmhatio. Ergo aut nihil , autfaltem non omnia in mundoreguntur di^ uinaprouidentia, Refp. Si cx confufionibus mundi col- ligitur^nnllam clfe prouidentiam, pluseft in conclu- fione,quaminpraemi(Iis, fiue adiftofccundiimquid proceditur ad didum fimplicicer.Cum enim multa in fnundofintordinaca, vt motus ccelcftcs, conferua- lio fpecierum, politi^e, poen3efcelcracorum,&c. non de omnibus, fed de his t antum , qux contra ordincm diuinitus infticutum fiuntjliccbic hoc argumcnro c6- cludcrc, qu6dprouidentianoaregantur;ca veroiri quibus ordo manifcflifiimus cfl-^euidens diuinae fapi* cnti^ & efficacie teftimonium crunc. Sinautemin^ erdinata illa non regi aVco concludatur^ cciam Gccrit plus in conclufioncquam in prcmiflis.Non enim con fufa^ (^A confufionemfeu turbationcmordinisquge in illis eft, non cfle a Deo fcquitur; Sicut mali a Deo funt crcaci:eifi malitia ipfot um a deonon fic ortanon cnira de concreto dici ncrefle eiljquicquid dicitur de abftra^o.Quare fi rurfus \n{iQimyfo'itahacmaiore^in'* otdinataaut non effeiaut nmregl k Deo: acproinde multa in mundonmpevtfyouidantia: eciam fic non vno modo pcc catur in maiore primum cnim vc conccdi poflir, inor- dinaca^fi fimpliciter taIiafunt,non cfle auc regi a Deo: non camen deiisconcedipoccft, ficonfufio&ordo fimul in ipfis diuerfo rcfpedu inucniatur. lam verd nihiladeorepugnans ordinia Deofancicocommic- tuncveldiaboli vclhomincsjinquo, etfiprauxipfo- rmu voluntacis refpcftu maxime fic inordinatum, ta- mcn ordodiuin^ iuftitiCjpotentifj&bonitatis fapicn* tiflSmus non fub confufionc ab illis attrada lateat, & plerunq; eciamvcIeuentu,veldcoipfofuavocemon« ftrantc, manifeftoeluceat. Magna confufiocrarin lud^orum psrricidio, crucifigcntium Dci Filium .• S^ nihil tamen magis admirabili ordine & fapientii manus & confilium Dci dcfiniuit,quim morceni Filij pro noftris peccatis. DE HOMINIS LIBERAT. 341 Pra; terea,^:*^ i«^/ patiuntur mala , ci^^h.hui imtffiS fruufjturbona, ifjordwatamdicifi httmanUyiderjtur : Uci tamcniudiciOjOptimus&iuftirtiraus inillisordo ex« iftit, proptcicaufasinvcrbodeicxpofitas . Non au- tem qur no(lro,fed qug Jci iudicio inordinata funr^ab ipfius voluatate 8c effcdione remouenda funr. Dcniquc,//c^/ aFtionss peccantium Vem fropter fnes honos & iitflos velitfieri^ pcccata vero^orum nec velir, necefficiat , acproindchxc nonaDeofint^ neque cxprouidentiadiuina fiant 5 &ipfatanien fieri diui* naproLiidentiafatcndumefl-, nonquidero cfficiente, fed tamenpermittentejiisqjmetasprarfigente, & in obieCla & finesjin quosdeo vifumert,dirjgcnte. Deniqj ctiam difta qua?dam Scripturae faifis inter- prerationibuscontravniuerfalem dei prouidentiam torquent. vt loh-8.C/i?w dicboltts mendacium loquitnr , ex frofriii loqiiitur,\zc* u Detisneminemtentat. Siracid.l^» Imfie agere neminifrcecefit^ ^c . c^ ^l'^^ horumfmiliay qui* biisfeccata Veo autorefieri negaturScd ea loca malis qui- dem tribuunt & a dco remouenr peccatajVt mendacia, folicitationes ad peccandum,fecl ipfas adiones malo* rum^ quatenus non peccata^ fed adus funt diuin^ bo« nitativeliuftitiseexcrccndae&manifeftandaBfcruien- tes, totaScriptura, deivoluntate, &quateniisctiam pcccata funt, iufta ipfius permiffione docet fieri ivtde Satanadecifientefrophetaslichabi : de ffeudofrofhetis.fer qttos exflorat ^fatefacisdep^ hyfoaifin aut conjiantiam ho» minumin verarelfgion/f. ; Aft.5- Satana4 imfleuitcor Ananifiuepa« icfada». i X2oi:,9,Deo mn efl chrade hohux ^ fcilicccprincipali- tcr,fiueicavcde hominibus. Nam &iumentisefcam fuam dac. lUud igitur, Bom trituranti non obligabU os^ i- deo pr^ cipue diftum cft,vc cftcndac Deus quid homi* ncs hoaiinibus pra^ftare velir. Sic imftjfit^jfe dicuntur ahieSIi e confpefiu Dei^non quod 4-Kc.f* prouidentJ.aDciadip(bsnonexccndatur:fcdqu6de* **• o>mifericordi3&beneficcntiafua,ficucpiosnonpro- fequitur. Nam & pij queruntur/^^ Deo negligi^ci\m af- flf guntur, non quod Deus non fic cum ipfis in afflidio* ne , fed quod fcnfus & iudicium humanum hoc nobis didanc. Ez c on ir a impios diciturDetu ponere faciem fuam^ *vf^erdateos,L^uk,io.^.tkc. 3 . CuY tieceffariafit cognitio doEIrinde dt Deipronidentia, Anc doArinam fcireneceire t^k.i .Vropter gloriam .Dfi:negataenimprouidcncia, ncgantur&actri- buca: his auccm ncgatis, Dcus non celebracur . Agnof ccnda eft igicur Prouidentia dci, vc ipfi cribuacurom- nipotcntie, fapiemije, bonitatis, & iuftiti^e fu2B laus. z.Vropternoflramfalutem: & quidem prim6, vtfiamui patientesinrehus aduevf^. Omnia paticncer ferrc dcbc- ni'-is;qu«cunq-,cnim deus nobis immiitic fiucbona ft» Wemala, iniisconfideramuspaccrnam Dcicrganos Voluntacem.QuicquidconfiJiOj&voluntateDeino.i b;s accidic, & nobiscft faiucarc, illud pacicntcr dcbcmus ferrc: Sedomnia malaconfilio & voluncatc . Dci nobis cueniunc^nobifque func falucaria;Ergo om«* liiamaladcbcmuspacicnccrferrc ► SQQundovtfimu^ gt£ti H; DE HOMINIS LIBERAT. 345 ^.--^^^ ffatifrobemfidisaccejfthiVeoXjvziitSc debemus,qaia il^^^ 5^ aquoomniabona corproalia& fpiricualia magna Sc y^^ ^tmj(^^ ■*" {)aruaaccipimus,eidebcmusefregrari, 6ciplumce» ^JP^^''^^^ ebi*are: ADcoautembonorumomniumauchoreom- "> -' ni^habcmusrErgogratiedeDeodebemus, ipfumq; ^c\fihx:krQ.GYauiudo4uashabetj^aYtes,i,veYitatemi\iSL^* ♦t nofcamusbeneficium, &graciasagercatquehaberc -^ "f poflimus. 1, IufiJt/am,vt gratiam referre poilimus.Vcl, ^^^*^ if GratJtudo conjtfiit» 1 Jn agnitione bcnepcij,zjn cekhratione. ; ^ ' 3 .1« remuneratione, Tttiio^vt (j)em bonam de futuris con* ♦fjli ^ afiamus,dum Vrouidenttafua Dominus nosex malis eripit i mf- qui decreuit immutabilitcr, &quipotcft&vulcfcr* «^ uare credentes,ipfe nunquam finit cos perire.j^ej hic (ignificac talem fpem > qux flacuic omnia nobis etiam in pofterum profutura ad falutem,ncc vnquam deum ^^^'.^ icadeferturumnos, vcpcreamus. V Exhispatcr, omniapietacis feureligionisfunda^ Hienta conuejli, vbinon ftatuitur Prouidentia Dei :r, in aduerfis nunquam erimuspatientesy nlfi fciamuseaade^ Vatre nofirombis immitti, z . lS(unquam grati fro beneficiis ermius^nifi agmfcamui cadiuinitus nobls dari. 3 . T^un^uam fpemdefututis habebimus, nififaciamus voluntatem deipra" ^ •'" if' fentemyeamque immutabilemejiede omnibfis EUCiis (cfm j^ uandiicertQpeifuafifimut. S* •f' ;5EC VNDAPARS SYMBOLI de Filio Redemptore . Nhacfccunda Symboli pairc , de Mediatore agitur • Dofirina autem dt Mediatore duabus conftac parcibus. '^ Vnoxt^deVeffonaMedtatoris: alte* radeeiusojficio . DeVerfona agunt arciculi duo priorcs,£*i/i lefum Chri* ^flum ViUum eius vnicum Dominum no' ^um •• (luiQdncqme^dsSjiiritufan^Q^ntitHsex Maria -54,.^ Y iiij virgin$ .v^^ DOCTR. CHRIST. t.PAR^. >i^ ^** *^^v^a;/>^/we, Deoffictoagunt articuU fequcntes vfquc ad tcf 'N^L ^^^iam pattem Symboli,in qua agitur de S.S. V>p ., ^51 T>uMergofignihcat.VcraE'cymo- logia clt ab angelo tradita. 2. Q^ialiberat ^feruatnot i malii culfa ^pcsrne, & quidem perfechflimc. ^alus aocemquamaifcrt, eftiufticia&vitaarterna.Roauf. 17.18. r.Cor.i.^Oi fiiiusDciapellatur ieft44 aj^ i^^x^f* Sanguislefu Chrifiipurgatno^ab omnipeccato, In ipfo eflii ^ Jqj^xi^i 9* aonfummatt. Egodo eis vitam aternam. VaEiusefi nobisfapi" C0L2.10. tntia^ iuftnia^ fan&iScatio ^redemptio. T>eus dedit nobis loa. 10. iS. vitam , ^ h^c vita eft in Vilio^P^nus J)euf , vnus Medi* i.Cov. 1 .30. ^^^' ^ . i,Tim.2.5. Ob. jit etiam Vater (fyf Spiritus SanEtut Uberant no r, ef- gomn potefi efieproprium Chrifti nomen , necfolus nos libe^ rat.Re^. In modoeft dilcrimen. Fiiiusiixo merito & in foa pcrfona pra?ftat : Tater per Filium, tanquam fons: Spiritus fandus tanquam immediate,effedor regcne» rationis. Efficacia cft communis tribus pcrfonis:wo^i« «iJfem eft Filio proprius. i.lUe autem efl 3f eci/rf^oT^jexecu tor,foluens,/«/yo»,d an$ ^vfandum, regcnerans & fufcitans nos ad vitam acter- nam.Sp.fandusnonrcgenerat, nifidantcFilio. ' 2,Excludit creaturas i &fblusopponiturcreaturiso- tnmbasJSj^o nouit ^uafunt T>ei nifijpiritus Dei . Nam i.Cor.a.i.i. & hinc fequerctur Patrem & Filium feipfos non nofl^e. Col-i.io, ^. QuiaperfeEiiJfimeliberatirplane . Inipfoe^is confum-^^'^'^' fnatii id cft^ habctis omnia quse «d bcaticudinem setcr- nampcrtincnt . Pcr&proptcrhunclefumeftisfilij Dciperfcdi &bcati . In ipfo habitat omnis plenitudo ieitatiscorporaliter. SangupsIefuChriftipui9atnosabom' \ iq^^\\* 9fipeccatoAtemJpfefoluspotuitpyonobisfatifficere. Habe^ Rora.j.^u' ^^f^^J^jf^^ri^^P^trem^IefumChriftum, yniHsobedi^ 34^ DOCTR: CHRIST. t. PARS. enita omnesfumus iu^L Coniecit in eum omnesml^r^n tnicjuU tttes . Ha^c dc liberatione. 4. SeYuator efi mvito, idefi fo/Jtone e5r intercefjlone^ & efficacia. Efficacia^ qua regene - raf in hac vitaj& fcruat rcnatos ne rurfus deficianc, &. tandemfurcitatadvitam^jeternam.. Egomittam vobi$ ^ ^ aVatre.SS.Mliis ePtCjuibaj^ti':^^ S,S.& igni , Afcendeni: Mai. X lu ^^ ^^^^^ ^-^'^ ^^^^ hominibpfs.MmVafioresy aiios Do&ores, Bph.4.8* ^cAfccnditfupraomnesccelos^ vtimfleretomnia. Deum 1 o. I X . nemo vidit vnquam iFiliui qui efl 'mfinu VaimJUe nobii ex^ Joa. 1.18. p^ji^if^ loan. 14. 1 . ^ ^ conrcruatione , feqttuntur teflimonia . Creditis /«.. M ac, 1 8 20 . deum, eS?* ^^ /w^ credite, vobifcumfum^f^ ad confummationem loh. 6, 5.4. fecuii.T^n nlinquam vos orphanot, De rufcitatione, £ga ft 10. iS • ftffcitah 0 eum in nouifflmo die . Oues meas nemo rapiet ; ega j Cor. 1 5 . ''^^'^^^ aternam do eis. Cu>mfubiecerit 0 mniafbi , fi^ei EccL ^^8» gloriofam in conf[)eS^H Dei , ^w^wi elegit ab initio mundi ai-^ ^'«ew^x/^j.Liberateledos velcredentes omnes&folos; quiainiisconfequiturfuumfinem, Conftituicenim colligercEccI.inhacvita, fcdeaconditionevtacci- piacbcneSciumillud &fiteigratum. Exhistanquam Tro^tffuct^ fequitut , Quod quinon credunt in vnicuf»: foa.1x.15. liunc Scruatorcm ^ nontribuunccihunc honorem^j &*7'^' qu6dfitvnicus5eruator. ObieSi,At Deus vult vtfanffi frofanSiU orent, Ergoat4$j, hpc mnfaciendum efl , aut non violaturgloria inteYcejJtonis Chrlflij flpartem eim intercefftonls alteri tribuamus . Re/^. , EftmagnumdifcrimenintercelTionis Chrifti & alio- mmXhrifiut interceditpro nobis apudVatremyigore pro- priaj dignicatis6c meriti, propter fuam dignitatem ex*: i\:d'ituv^$i(lCyqu3ipQm,iw^etvaZySanf}ipropter Medi* atorempetunt(r^ir^petrant: Summa totiusrcfponfionis; ha?c cft, ^ulperfe^HS ^ vnicut Seruator efi^ is nec^par*. temfalutis taniim habet^neq^cum aliis confertxhrifm eftfi'* ius ^peyfeSiui Mediator.ErgOy^c, Oh,Vuerunt ^ alij qiiidam hoc nomine infigniti,Keff?, Sed hQcideofaEIum,i,Quia illi typi^uernnt /jtt;V.Hic verp fig*. ttificaiusj&vcrus. Parcntcs Io{ue^ quandoinfanti^^ boc DE HOMINIS LIBERAT- j^y hocnomcnindebanr, nefufpicari quidem potucrunc libcrationemfacuramperipfum:Deus autcm(ciuit,6c ideo direxic eorum voluntacem. i, Quia Deu4 bene^cU $AnmmcerporaUterfY§fiabatfereosftiofopulo:\uc vero non tantumacoporis, fed& ab anima?,pGena:, 6:culp« malis nos Iiberar.3 Jlijtantiim erant injirtmenta ^ mlni'' firijpet quoi dabat Dem illasrei corforales: non rerum au- temcarumauthoreseranr. Hicautem lefus etiam cft authornon mod6corporalmm,fcd etiam fpiritualiutn donorum. Credo in lefum Chrifium. - I./^Rcdocflc aliquem humani generis feruatorcra? V-yid quod & ipfa? voces Hchjefchea & mafchiahdc^ notancqu^eidem (ignificanc quod Scruator k Vnftus. 2. Credohancperfonam elie iftumhominem le- fumnatumexMoriavirginc, qua» hunc fuum primo* ^at t\ i$ ^^itumpeperic, Hunc Deusvulc zudluiHic efifiiiu^ Mac. ly.^. iUemeusdeieflus Jn(jmac{ji4iefcOyipfumaHdite.HuncdcviS vult celebrarit^/fjow honorat Viliumynonhonorat Vatrem Ioa.5.1 ji quimifteum, 3. Credohunclefum nosliberarea maliscuIp:B8c pttnrr: in hac vita inchoatione , in futura autcm con- fummationc. Namiriclioachiciuftitiam.&rcliquabc» ncficia, caque perficit in altera vita. 4.Credonon (bliim aliorum Eledorum, fedctiam incumeireferuaiorem hunclefum, f. Crcdoeum faluare menon foIum^wmVo, quia mcretur nobis rcmi^Tionem peccatorum fua inccrccfli* one,& obediencia; fcdctiame^Vtfc/rf,quia per Spiri- tumfuum nobisdatum nos regcnerat . Vndc patct dbnationcmS. S.efl^epartcm liberationis .'quia ni- niirumS.S.regeneratnos, &a peccatis corcfa noftra rcnouar. Peccato veroabolitomorsdcfinit, ^«/^«4«» (feum fuis omnibus mcdiis, Diabolo fcilicct&peccatoj deflruendam Chriflui i/^ii/V.Sublata igitur caufa tqllitur crfeftus.Obferuanda!funthocIoco(kcumflantif,qug ^onfpiciuntur in Libcrationc noftri pcr Sciuatorem*! i.Quia J45 DOCTR. CHRIST. i.PARS. 1. J^uls iiberat, 2. ^os, 3. CuK 4. jiquibus, 5", Q^mmodo, I Filius Dei, Mcdiator nofter nos libcrat, ac fer- f}Zt. Mediator autemmper eB SLdkiWY, i. QuiaMedi^ us efi inter Deum & homines , ^ nos Deo reconciliat^ae pronobisintercedit .2. Quiafdhunc Vater nobii con» lo . 1 0.28. yj.y^ omnia bene^cia Spfan&i virtutc.Ego vitam aternam do * ^' ^ ' * eis :ncc feribunt in aternum,Jd hoc patefaSius efi Vilius D ei» *vt dijjoluat ofera Diaboli • 5eiuat autern nos Filius. i. Solus: namquiafolusFiliuscftnofterMcdiator^ideo ;/^5b.4.i 2. &ir>fcfcluseftncfterferua:or ; id quod Script.tcft. ira.43.iA. dcclarant . ISlonefialiudmmenfiibcalo^ quoddatumf^ ^^S' inter homines^ per ijuod oforteat nosferuari» ^i non credi$ i^7oaVix inFiliumyiamcondemnatusefl : quianoncredit inmmim iiTim.a.5.* 'vnigenitiVilijDei, Vitam aternamdedit nobis Deus i ^ hacvitaietemainVilio eius efi , VnusDeus^ 'unusetiam Mediator Dei ^ hominum, homo Chrifius Jefus. 2. VerfSie msferuatVilius, atqae adeo falutcm nobis pcrfediffi- meconfert; quia mcrirum eius eft perfcdiffimum, idque duas ob C3ufas.i.j^/os aqua ad refipijl **' * eentidm: u vero quipone me venit, vos bapti%abit Sp. S, ^ loa. I f. 16, %'''• ^P'^'^^ ^^^^ veritatis quem ego mitiam vobls aVatre^ Eph.4.8. J^um afcendi/ict tn fublime,captiuam duxit captiuitatim^ ^ dedit dona hominibm, CredoinlefumChri^um, INnouotcftamcntonon tantumcredercnos opor- rct efle Seruatorem , eumq; efle exhibitum .• fcd 8c hunc natum ex Mariavirgine , qui iam exhibitus cft , & patefaftus, & declaratus Fihus Dei vnigenitus, tflc illumferuatorem, promiflum Chriftum. Eftautem Chnjlus , quafi nomen appellatiuum . lefut quafi no- mcn propriumracduobus his nominib. oflicium Chri* fti defignatur • Itaquecum qusEririir dc nominib.filiji quasritur etiam deojftcio Mediatoris, Verum ncmine .7^* fttf^ continctur magis fummatim, quam expreffc,offi. cium Chrifti. Clarius enim Chrilti perfonam illud nomendcfignat: additoautem appellatiuo, chyipa^ inagis declaraturcius ofificium proprium &:ccTtumv Notaccnimtrcscertasofficij partcs; ncmpeprop^ff- ticamy Sacerdotalem, ®iamfunffiontm . Ideoamcm trjplcxhocmunusnominc Chrifti, hoccft, Vndi, defignatur , quia tantum Prophet^, Rcgcs, ac Sacer- dotcs vngi folebanr. Obieff , Sed forta/fis ad vmm horum officiorum vn^t($ fuitChriBtit, Kejp, Dicitur in Scriptura Prophcta, Rcx & Saccrdosi deindc per perfonas vnftas^quarum trc • slla» fpccies crant in vetcri Teft . Chriftus fignificaba- tur.Ergofuic vndusadh^c tria. C^rcriimvnftio' eracc£rcmonia, quaPropHct^r, Sacerdotcs^aurre« ges DE HOMINIS LfBERftT. jfi* gcsconfirmabanturinofEciofuo,adquodvngeban« tur,oleo fiue fingulari, fiuc vulgari adhibito, Et fig- nificabac vndio. i. Ordmationem^ feu yocathnem adofi fcium, z, Tromifjtonem Donorum ifjis ad officium fuum ne* eejjariorum, ^eorundemcolUtionem, Analogia vndio- nis, & rei per cam fignificata? ha?c erat. Quemadmo^ dum oleum membra arida co vnda pingucfacit, & agilia reddic, eaque vegetar, reficit/oecundatjcon» firmat, & homincs ad cxcquendumotficium fuuoi promptosefficit&alacres: itaS.S. animum corum rccf catjqui ad munus aliquod ordinatur, fuppeditat iis vires, guibus illi pcrfeineptiadboniquidagcn* dum^ad efficiendas rcs Deo gratas, cafq; peragcndas reddantur idonei : deniqueconfirmac faculcatcna adminiftrandi officia ipfis a Dco iniunfta. Porro (^ui vngebanturin veteri Tefl.tyfieranthuitU Chrifli, & crant vndione fua tantum vmbr5e:nam vn* acerdos:Sed tanthm natura humana vngipotefl.EYgofecun" dum illam eft tantum Mediator. Mincrem confirmat vn&im enis definitio, Vngieft accipere donai fedfecundum naturam humanamtantumChrifiiis accepitdona, Ergo^ ^^c, Kefi^* Non cft fufficicns dcfinitio vnftionis. Vn&io enim non tantum eft donorum acceptio feu collatio , qua? com« pctitfoli humanitati: (edetiam deCgnacio vel ordi^ nacioadofficium, qua?conuenicetiamdiuinitati, u Sunc quatuor termini; in Maiore t;w<^/o fumitur pro vtraquepartevndionis, vel proiotavnftione.-in mi* nore tantum pro altera vndionis parte. lamfupereft, sideTrifUcimunerei ad quod Chri- ftusvnftuseftjbreuiter a^arcus. Primo autem loco notandum, quod ChrifiusfitVropheta^ SacercCos^ d^ I{eM VffheRuvtriufque natura, idquodhae duaereg«/ patefaciendum quod ipfe pt confubftantialis Vatri^ PiHut f^ aui borEuangelioe doEirinjt^accendem eam intordibus fco- Piinmt ^nontsxmmn eamconcionanj/vt Miniftenideot^ Chri» fiui vocatur Logos^ non tantum ref^eSlu Vatris»a quogenitut eft cogitatione intuentefeij* cogitante imaginemftti non eun^ t;efc€ntem^fedfnbfi(ientem:ipfipatri confubftantialemy code^ qualem^codeternamcverkm etiarn refheffu nofiri,quia ejl f er- fona^quie loqmta efi Vatribus, ^ protulit viuificum ver^ tuWjfeu Euangelium ^rxfinuVatris, Mtmus crgo Vropheticum Chrifii t&,\,VatefacereAn* gells & hominibtis Deum eJr eius voluntatemyqu x non po- tell nifi per f inuip, & fpiritualem patefadionem nof- cui. Hemrgare legem H corruftelis. 3 . Vatefacere pormi/fi' onem EMngellj defe nafcituroypafiuroymorituroyde remijjio^ , Tfiefec catortm, Yeconciliatione nofiri cum Deo, ac defalute, ^ viia^fterna, 4, Tandem etiam in humananatura volun^ tatem Dei de nobis^ ^ erga nos vocefua docere^d^ miraculii hanc dofirinam confirmare, $ . Non tantiim dare oracu- la, patefacerc voluntatcra Dei pcr prophetas,& cara docerc atquc explicarc in humana natura: fed etiam inftituerc miniftcriuro,atque illud conferuarCjW/Vm^ (fy infiituere alios Vroheias^atque Apoftolos^ 6, Darembis Spiritnm SanFlum, Efticacem efleperfuum,&aUorim mini- fterlum in cordibus auditorum. 8. Ejficere etiam id quodeffica^ cia Spiritsts fui loquitur in cordibus nofiris, Hinc apparct /f/ycriiw^j» inter Chri^uws & alios Vrophe^ ta$ y ^fimulctir Chriftusptfummus DoFior i^ Vropheta, atquc adeo Prophctarum omnium princcps. i-J^i^ immediaieprofert verbu Vatris,Si cft Lcgatus atq; intcr nuntius a Patrc mifius. i, ^uia cumfapientia eius Vro^ fhetica fit infinita^^ perfeffa , omnibut donis anteccl/it a^ iios,^, Quia aliis reuelatur Vrophetia ab hocVropheta:\dcQ . iiclxut Spiriths ChriftimVrofhoJt JoqttHtftt . Ncquc^ canti^oi Dfi HOMINIS LIBERAT. ^^J xantum PrDphctis doftrinam quam doccnt patcfecir, fcd & omnibus piis. £;i: fUnitudmt eiui acceptmm ompes^ Io^tl i. jI^ idcftjOmncsElcdi, inde abinitioraundi vfquesdfi- tictn.Veum nmo vidit vnquam: vnigetutus illejiUus quiefl in IJinH Vatrls, ille nobis expofuif,^, Qj*^^ ^'^ Vrofheta Chri» l bid. 2 3* Pus mfiiti^it miniflerium^ mittit ^ ordin ^t Vrofheta^y c^ ji^Q^oloT^dxt Spiritum SAnElum d? dona ad officjum f iium Prophetis , Apoilolis, & omnibus vcrbi miniflris ne- ccflaria. Vemeo accifietyquodretianciabit tjobis, Deducet loan.i^. i^ vosinomnemvcritatem. 5. jQuiaChrJjhts nontantiiJTt efi shthor doflrinit, acT/iinlfierij exierniinf^itutor ^ conjerua-- tor:fed etiamfer externum minifferium efficaciter hGminibm interne Sfiriti^ Sancii virtute conciondtw. z. Ve Sacramvntali munere. SAcerdot in genere efl Verfonaa, Deo ordinata^ adojferen" dumpro aliis viclimas ac facripcia^ad orandu fro aliis (j> ^dalios docendtmSacerdoszYm^ ejl Jignificanf ,alius efifig» nipcatusSignificans autcm , fiue typicus Saccrdos, cf^ Verfona ordinata aVeoad offerendafacri^cia tyfica, ^ad insercedendumfrofey&aliis ^atque docendum aliosvoluntx-' fr^Dfijprffcrtimdepromiiro ac futuroMcffia.Talcs fucruntomncsSaccrdorcs vetcrisTeftamenti. OLvidentur igiturnihil dlffemveierls TeHamenti Vro^ fhetf, acSacerdQtesi tjuiavtriquedocent, K§f^. Prophcta vcicris Tcftamcnti dodrinam immediate accepit i Dco: 5accrdosvcteris Tcflamcniialiundecara acci-* perc potuit. Porro,Saccrdos fignificansvel lypicus» aut Sacerdos vctcris Teilamcnti aliui? efi fummus^ alius inferhr. , :; StmmusSaccrdosvel Vontifex y tr^tyntis tantum,qui 1. Solfis intrahat in fanftumfanEforum vel in fancrtiarium, idqtie quotannii tantum femei , ^Jr ^uidem cum fanguine, faciens tbifuffitum, 2. Maiorem hahebat ornatim quamrer. liqui. ^.'E^eliquif fratrat. j^.Ordinatus erat ad fetenda o* ratula^ ^ fir eum reffonfa adarcam dahantur . Jnferiores erantomnes reliqui veterisTe^ametiti faterdotes^quorum 9j^cium erat facrificaret orare, docere doffrimim Legis , ^ ? ^ {nmi^o7ie0 35^6 DOCTR. CHRtST. i. PAR^. froml(ponem de MefJtA^ intmedere pro fe i/^fro ttUk. DifftruniautcmSacerdotfs vtteris TeBjimentf a2(oui Tefl.Sacerdotibti^. Jnnom tnim Ttfl» fttnt tantHmSacerdo" tesivx^pt^mt 0,'hnes, ncippc fidcles in fua vocstionc^of. fercr.tcs Deo preccs, cclcbracionem , gratirudineoi, Saccrdotium icaqae noftrum obcdicncia eft. Sacerdot [tgnificatiis.^ ncmpcChriftus, quirctpfa di- cicur fummus Pontifex , efi Terfonammediate ordhdtd ■ aVatrey ^t vnEia a SpritufanFfo adhoc oficiswty vtpate* faciat mhis arcanam voluntatem Dei^ ^ eius confilium erga ^ nos, atqutvtofferatfefepronobisfacrifjcifimpropitiatorium 1 afftfmptahi4r?jana natura^intercedent pro nohisy intercefjtone ^ 1 ^ fuanobisapflicansfacrificiumfuum^ hahens promiffionem» '' ^ quud omnium nomine,pto quihus intercedit» certofemper ex^ andiatur^ iifque mpetret intetcefftontfua remifjionempeica" tmm: dtniq^ptr MinifierstmfanchnilluminanTt ^ Eccli^w amcollrgens, . ' "' HunM ergo Sacerdotale Chrlflicfi, i. Dor^r^nontan- tum externavoce, fed etiam cfficacia Sp. S.internc. 2. Offctre feipfhmviftiinainproptccatismundi .^ , Verpe* tuopro nohk mtercedere^hoc^Qiy pcrpctua facrificij (iii mcmoria efficcre,vt Patcr nos rccipiat in gratiam.O- ritre^ro^^p«/<7,eftomnium Saccrdotum ; {edintercedere in cceHs^tJ* tn terris apud Vatrtm pro nobis^ vt remittantur nohispeccata^ «ft huius fummi, & vnici Saccrdotis tan- lum. 4. jipplicarefuumfacrificiumiUis» pro quihtis oraf, hoc cft efficere orando, vt Pater nos rccipiat in gra- tiamyid quod fierinon poteft^nifi & ipfeChriftus no^ ingratiamrecipiat. Taterproiisfanffificomeipfum, J, Ioh.x7.1p. Dcindeefficere,dandonobisveramfidem5>/4Wf/^c74 mur ipfiui heneficia^ fatisfaSionem fcilicet ipfius pro noftra iuftitia . Inde conftat jipplicationem hac tri^ compU&i. I .Vtrpetuam Chri^i voluntatem msferuandi.i, Ta tris irnmerifam charitatem erga not propttr'J Bjgcs ; Chrifitu eji TpipfaTropheta^ Jiex^ ^Sacerdos ; ^s auttmfumus Vro" jfh^t^i Rfgf^y^ Sacerdotescommunicatione, Quale fit au- \ictn ijludmunusnoilrumpiopbeticum , Saccrdotalc, *c Regium. vi4c9mus^ 2 iij D E Hcb.i. 9. 3jf l)OCTR. GHRIST. a. P ARS LOCVS DE COMMVNIONE T'dilum»fti* ChnfliAnoYHm cum Chrifto. Nhoc agiturdc ofFicnsChriftiano* f um » feu dc comonU eorum cuni ca- piiefuo Chrifto. Chrfpamyhac cft , vndidicimur, comiTiUnicatione oflficij &dignicatis Chritli.i/7JA'i* se Dens vlfra confcrtes tu- os, Chriftianorum vero nomcn Apo- lloioramtem'^>orevfurpariccepicAntiochia? Chrifiiani fimt dupUcesy jipfarentes, ^ veri , Jfparentij AxcwnXMX iirexterniyytXnon veri apparentesjvelhjfocrit^j ^ftmt flus quamjimulati, Omncs v eri, funt & apparcn- tcs : at concra , omnes apparcntcs non func veri>^/»- farentsi amemt fcujimuUtifmt^ qui func baprizati, qui- o,uc proificentur doftrinamChrifti, & fidcmineum, 6c qui funt in ccetu vocatorum.Dc his apparcnribus di- chuVjMMfunt vocati.c^c ycrifunt^QUi non tantiim fuc bapcizati, & prohrentur dodrinam Chrifli; fed ctiam Hat.s3.14. qui vcra bdc pru?diti funr, &verapoenitent!a3 parti- cipcs Chridi &omniumciusbeneiiciorum,vcl Chri- ftij&vndionis Chrifti participes.Br^if;«f ira ^Verifrnfj ^mpfrfidemfHnttrimhraChripi, MembrumChriiii cfTe, eftcundem fpititum , quiin Chriftocll,habereinno' bishabicantcm, fimiliaqucinnobis, &inChriftoo- perantcm ; ica vc vniamur Chriftoi ci inferaii3ur,cuin cocopdcmur, & coha?fcamus. '-- ' De vcris hifcc Chridianis duntaxst cft hic locus: non dc apparenribus.So// emm veri Chrifiiam funt farti' cifesvnFfionisChrifti, T , ^od ad cotiationemdonorum,quiz luncparticipcs corundem donorumS .S.Eadem.n.S^ ioa».ix.i^. S.cfficitinrJobisquaeinChrifto. Ex flenitudine Ipput cmnes accefimft9 ^n^ tamcn vtqua?accepimus,illa Chri- fius habeat nobis \>tr^cdi\Qx;i,z,Q^hodadardinatfonem mH ofjKium: ficutcnimChrifluscftPropheta, Kcx,Sc.Sa* ccrdoscita quoquc nobis eadcm ipfc communicac bcncficia D E H O M I N I S L I B. E R A T. 3 ^9 hcncRciay idcf\,fachnosTrophetas,^egety ^Sacei-dotes* R4wfimilitudints hjec cft ; Sjcucmtmbrahabent v. numcapur, &exillocapirciniiiembravita, & motus propagantur , eaquc intcr fc funt copula ta : dcindc fi- cut in capite formaniur fpiritus vitales, proximum fcihcct inftrumentum fcnfus & rnorus :dcnic]i ficur in capite funt fenfui cxtcriores & intcriorc?, quib. totuiii corpus, &fingulamcmbraviu!ficat , vidclicer fima- ncant copulata capiti, & fibi inuiccm, Sic Chrifius eft yjuumcaput, cuiusfpirjturcgunrur , &viuific3ntur membra t fedcicopulatapcr Spiiiruminnobis&in Chriftohabitantem, idquepcrfidem, perquam&fi* inusmcmbraChrifticapitisnoftri.pcrfidcm auacci- pitnus Spiritum per quem fir ifta vnio; Copulataau- tcm funt mc mbra intcr fe pcr djlcdion c,qu e no porcft «.bcffe fi fimus capiti coniundi.Conncxio .n. capitis cu corpore, cftcaufaconncxionismcmbforuminterfc. Ha?coptime dcclarantur i natura corporishuma- ni . I ,SiV «r vita exfolo caphe /n omnia membra propagatur: fcex vno Chri^o tn omnia membra Spnitusipfitis fpargittfr^ mnautemexvnomembro in alfud/Ego mittamConfiUto^ lozn.ij^Aif-. rtm illum vohis i Vatre, SfirhumJnqMam ilium veritatls: J 7« muia Vatre emanat.z, Sicut incorporc humano varia font dona^Sc officia mcmbrorum,vna tantiim vita mo ucns ca omnia : fic in hoc Ecclefiar corporc varia func dona^&officia, &tantumvnus Spirituscuius benc* ficio fingula membra polfunt obirc fuam funftionem. j.Sicut caput crt infummoloco, ideoqucdignius, & inco fons omnis vitaf; fic in Ecckfia Chriftus habec fUpcriorcm gradum, &ineo ^piriruseft finc menfu- ra,&fonsomnium bonorumeftincodem : in mcm* brisautero, hoc cft, Chriftianis, certr funtmenfu- ra? donorum, quae inillos dcriuantur ex vnico capi- icChrifto. / - ^ TfipUcUer autem Chrifius e[t caput . t . Verfe&ionei "^quia Dcus & homo , donis ancecellens omnibu^ ^crcaiuris^ ctiamquod;i4naturam humanam . Inipfa S^o DOCTR. CHRIST-i. PARS. habhat omnisfUmtudo Dehatk cofporalftsrt ^eflU in e Quoniam nunc intelligimus^i^/d/Tif f//i meinbraChri*^ flK & quo modo eJus mewbrafimaf.ttiam clarius apparc- bic , {^f4idfit effe participefnvnSliftnis Chrifii : id quod & ■ pauioantefuitindicacuni • Vattkipemeffe vn&ionit , Chtifti efiA.effe participem Spiritus Santfi ^ donorum eius, 5piritus^andus Chrifti Spiriius in nobisnon eft oii- ofus : fedcadcmifin'obJ$operatur,qu«e &inChriflOj V nifiquodChriftusvnushabecplurabona , quamnos omnes, caque gradu ciiam pcrfediora . 2. Chriftum nobis communkareftnim\t?6muiprofheticumjacerdotaiey^ tegiim^ Itaq; Vropheticum no^rumofftciumefl^i.vereagnofcert^ Deum & eim valnntitte^ii, Vere agnitum profiteri, fidc* ' Mat.10 i\ litaie, audacid^ & conftantia confcffionis. J^ifquis, c^nJfittlitHr tfi€ cofam hominibus^ confitebor & fgo etm KM'^^r-^:'-' coram DE HOMINIS LIBERAT. 361 gnrdmVAttemeocfuiefi in coeHs, Sacerdotale nofirmn Ojftchim ef}, l . Docere, Tti ccnueyfts co^ifrwxjrasrestuos . 2. Vcun->reclv agnituminuoiave . ^.Luc.aa.js. Tr^ftarcDeot^gratiiiidimifficia, id eli, cuhum.,ve] obc- dientiam intcrnani, & cxceinam,»! cordc , &*'^iFcdu crga Dcum , Si profcffionem in oin&ibus virje jdmni- i! bu s : vd offerre D eo ojficia e?4charifiica : & q ui d e m . r • «oi" - Ij ipfQSy^ ciim nenipcvGceremhorainemin nobi> mord-* |3 fic amus, 1 . py.ec€i noflras. ^ . eleenioiyna^; Treces tu.^y (CT e - ii| Uemofyni£ tuae afccTxierunt metmriie cat/a- in d^i conffef}m/i, i4. yerhum Dei, Gperans Euangelio Vci vtobla} 0 gentium ^^^ \ '^^ fiataccefta. ^, CrtKem^ ^caUrfmatesy cium pcrfGCUcio- j'hil.2. 17. nera pa limur . Sifro libamcfnooffeYe^r fi^per hcpia ^ /i- i.Tim.^,^. crificiafJdei vefine,^ gaiideo , ^gratiuor ommhi^s vohis, Kgo iamltbor ^ tempis refointisniimeje ^rjfta:. Porro hocoffici^ amSacsrdotale riQbi^ communkat Chrilus, i . efficiendo vt eaDeo offerar^us. z . efficiendo vt Deoplaceant ea . L>iffcrC tamenSacrificiiun ChriHi, ficur a veccrumS^accrcio- tumfacrificio jfic Scanollfo. r. chriftu^chtuiitixn^tii^f «> ettLharijiicum fhritd: nds olFcrrimus Euchariftica tan-, tum. Saccrdotes cnam vccercs Gbtulcrunt HucharifH- ca : quiah^xfunctotitis HcclefixMndeabinitiovrquc ad hnem . Qua^ autcm iliipro: tcrca Gbtulcrunt , tan- tumfuerunrtypica ; ac nequenos ofi^crimustypicaj qttia tantum Euchatiftica; neqne^ciam Chrillus. Ipfc ^nim non typicum, led rcalc, fcu figmficatiuiim facri- ficium obtuhc : quippe ciim non cypjcus, fed fignifica- fiuusfic facerdos. z.Chri(fi facrificitm valetferfey prcpter fiiamip/tHs digniratem'. noftra facrificia non propccrnos icdpropter ipfiusChrifti dignitatem valept. ^.Sacrif'- immChri^iefiperfeRpim : noftra vcrofunt pcccacisin- quinaca&imperfeda.. . ^egium nojlmm officitm efl. i, Vt^nare ^vSncereper pdeminChrijhim, qui nobis rcftitiiic amiflani dignita- rcm rcgiam , & coeledcm , & ius in omnes hoiles. Jd dusemfit dufiiciter. i. Dum^era^defattumninoshabere rmifjionem peccatorvm noflrmim^ 1 ♦ D^m accifiamuifef eandm 3^ DOCTR. CHfflST. 2. P A RS. eandem fidem Spirhum SunEIumad reprimcndHm feccatum inchoatione in hac^^confhmmatione in altera vita, T andcni ommbasho^ibus^ Chrilii gratiadomitis, feiernabeatitudine^ ^gbriafriii^hocQ&^VQ^numccElc^iz ( quodvirtutc Spiritus Chrifti in nobis inchoa tur in hac vica , quodq-, iam pofTidenius pcr fidem ) occuparc tandcmplc- Mac* 15.34* na poilefllonc. Vofjtdeteregnumfaratnmvobis a iaBi$ fundamentii mundi, Regnum autem noftrum dilFcrc a regnoChrifti, i. Chrijiiregnumefihiereditaritm il\i(t cnim cfl naturahs fihus : ac proindc regnum pcrtinct ad nos iurc adoprionis. Nam nos per & propter Chci*» flumnaturalcmfilium Deifumusipfiusadoptiui iihj.* fi«l\}.,^. £itchrijiu4 vtfilitis domuifu^epTieefi. z, Ipfeefi}{exomttim nmcreaturarum^ actotius Ecclefia ^quidemfolw efi^ex inEcclefia, nulHAngeli, nulli homines funtvelcrunt Dominl Ecclefias .• fcdtantumrehquarumcrcatura- rum. Vndc & apparct raentiri Ponrificem Romanum, quoddicatfceflecaputEcclefia» . Caelura, & tcrra, acquc adeo omnia feruicnr nobis ; gloriajmaieftas, cx- ccllcntia donorum non vulgaris nobis crit , fcd maxi- nia .' condemnabimushoftcs, hoc cft, in condcmnan- dis hoftibus nos vna cum tota Ecclefia iudicio dci fub • fcribcrous : dcniquc rcgnum habebimus non in Ecclc- Camquidcm , fcd inomncsrcliquascrcaturas. Soltii ' auccm Chriftus &in Ecclcfiam vniucrfam , & in ooi-' ncsrcscrcarasplcnoiureregnumobtincbit . 7, . Ipfs 'vincii ^gtibernat hofiesfua fotentia : nos autcm fupera •* raus hoft^s in ipfo, pcr ipfum , ipfius gratia & auxilio, XoktLi^.iy Confidite^ego vicimundum, 4 , JpferegitEcclefiam , fceptr^ Spiritus ^verbiftiit mouenscorda^ f^reftituensimaginem nmijiam: atque hoc cft folius Chrifti . Nos tantum fti- niusminiftri,& adminiftratorescxtcrnf vocis, ^ ri«^ tuuminonpoflirmus dare S. S. ficut & Baptifta dbcif, -. Bgo quidem Bapti^xo vosaqua. Is vero qmponlme venifi if * it.yii* p^^jQs^aptii^hitSpirituSanSio^^^rigni. Credo in Vilium eiusfDei Vatrls ) vnlcum, Cred^nm f^nicm» vd vnigcnitum Dei Tilium%efi crederc DE HOMINIS LIBEKAT. 36^3 vcrum Dcum dc vcro bcOjlumen dc luminc,ncc ha- bcrefecundumdiuinicaccmfuamfratrcs. z. lUimejJi tmtura VUium^vtomnes credcntisfaciat adopticnefl/os.qusL"' lcs non funt natura, QuQtcjim eim accefernnt , dedh eh * hanc fotcflatem^ vtfiltjT>eifieyerjy ntmfciisqiticredumin loan. i. xa> nomen eius, Quia^Chriftus efr naturalis Dci Filius,idcu poreftno$ adopciuosdeifiliosfacerc:fedinterceden« leaflumpcionenatura^.noilr^, 5. Etiam meifftm iVatreprofter Viliumejje adoptatumi ficuc dicitur, Veus Epb^,i,tf, nosgloriofagratia fua gratis effecit fbigratoiin illo dileSfo. Cxcerum vc magis h^ec fianc confpicua, paucis c- rit cxphc andum , jQulnam ^ quot modis dicanturfiUj^ arque ita dci nd c, ^uinamfnty fiut diianturfiiij Vei^ l^Uij ftsnt^ac dicunvjryvelnatifilij, vel adoptits/, i{ati(dij(\\nt qui fimulcoeperunc & c{(ciili],J^ifuntnatifilijiautna'' ti funt e.^i^ ^arcntthtfs, autnatifergratiAmf^lij. T^atlexpa* ye«r/i«i^/i/propricdicunturnaturalcs^ quibusnimi- rum cfTenria luoium parcntum communicacur ; x^aq; Vclcx parte^eltota . Expartcnobiscommunicatur clfcntiaSc naturanodrorum parentum>cx quibus naf- ciniur ; Tota Chrlfto fccundum diuinitatcm fuam i PairecornmunicarurcfTcntia diuina. Nosfumusna- turalcsfihj parentumnoOrorum: Chrilius autcm fe- CundumtiaturanVruam diuinam naturalis c{l& vni- tusDei Filius, ciufdem fubftantix^naturar^ve] efTcn- ti^ciimPatre, cx cuiusfubftantia,modo prorfusin^ cnarraBili,gcnitus eftab a'Ccrno. SicutVatervitamha» lo«n.y.a& ie$infc*pfoJtcdedit^Vilioye^€,Cotx\ir\uniczuh\gnuvci Patcr vitam, qua & pcr fe viuit,& creaturas alias om- nesviujfkac; qur&eft vnatanciim &3etcrnadcitas. 2{ati per gratiamflii funt ^qui fimulquidcm capcrunc &effc filij: (cd qui illud quod funt fili j, habcnt tant um pcr gratiara creationis, v t Angcli, & Adam ance lap- fom.HifuntfilijDeipergratiam Crcacxonii •. quia dcus eoscrcauir, vchaberetcosprofiliis.&ijrurfus dcuoi agaofccrcnc &cckbrarcritYcpatrcm benignu. l>icmt»9 5^4 DOCTR. CHRIST. i. PARS. Vkuntur autem mtipfr ^atUm^llj^ improprie quidem » fcd eatcnus tantum,quatenus cifc coepcrunt filij Dc* (imul atque crcati & cxificrc coeperunt; nimirUm na- t\xva»z»^'Per gratia conceptlonis eS.S ^vnffionk cum\oym, TtChriftusfecundumhumanam naturam.quia fecun dum hanc fuit Filius Dei per gratiaai ftatim ab co ip» fomomcntoquocoepithomonafci;idqucideo, quia virtutc 5pS. ab omnilabc purus cx virginis fubftantia natus cft, atque ita perfonalitcr cum lo^o vnitus. Jdoptati Ffljj^}/ cl adoptiui funr^quinoniimulccx^pc- runt &cfre,& e/Tc filij^qui iam crant antequam cffenc adoptati, quialiquandofucruntnonfilij, quicxiitc^ nmtantcquamcflentiilij ; fadifantautemfilijkgc tantum & volunratc adoptantis cos, & donantis iurc Filiorum; ita vt fint co loco, ac fi eficnc ex co nati.Sic Adampoftlapfum,itemomnes Elefiivelrcnati func filij Dci adoptiui : antequam autem adoptarcmur in Filios Dei, funt filij ira? . Obie&.Chrifiu^ diciturin 2{ou^ Tefiamento homo Deat. Ergo nonaliqua efl natura inuifibi^ . liiin hochomine: ^^fic corrumpitur Scriptur^ quia. cpim di* €0 te ejje Scholaflicum, non dico Sthola^icum ejje in te. K^fp* Chriftus vocaturab Apoftolo Peus fccundum fpiri- tum. Scripmr Si aihnt hunchomineme^eVeum^ inipf^ C^r Q habitare omnempienitndine Deitatis corporalner, Chriftus loa. i.* ip. dc ^^\pioyDeflruite\^mc\\x\i)TempltimhQc: & autor cpift. Hth.9,11, ziVLzh.mzxmmitabernacHUnatunehumana , Vafiuseji Ioaii.T.14. fecundum carnem, logosfaEivu eli carOy ^ venit inprofria. Itcm difcrte tribuit Scriptura Chrifto pugnantes pro priecatcs, qu^ vni vno tcmporc non poflunt tribui^vc vt qHodpaffuifity quodrefwrexit. Tribuic ctiam ci riatu. ram finitam& infinitam. Ergo neccitccfthoc accipi fer communicatlonemldiomatum, Non defcribi tur Dcus talis qui fit fadus,&quide propter dona cxccUcntia •• fcd atcrnus, qui dat Spiritum Dci, & pcr cum eft cf- ficax in cordibus.H^c filbrum, coq; & filiorum Dci diftribucio^ in cabula dcpida clarior cric. ' Filij DE HOM INIS LIBERAT. |lj > £•2 2 ryV-o B" O M o s. 0 > /"V-A^^o 2: *2 5 gj rsrn-^of^ O K* o » n 3 < !-• -< ^ K> ?r 5?^ ? «^ S B c 3 2-5' 2^. S • r o • a g^ 5 ^^ S »»3 «1« ■* ^» ».» m K rr».»* -5 c^ o 2^ 2 U> 3 #1 o ■ -s- ? ^^ ,B >c 5 3 1i K |5^ DOCTR. CHRIST. %. PARS Exhis patcrroanifefte, tum quomodomsfiljjDeip* muiyidclicttMoftioneitiim qmmodo ChrijlM Tiliiis De$ pt vnigenitm, ncm^cfecundi^rr/i dniinitattm , lecundum fjiiam genitus clt ab asterno ex Patris (ubftantia. Ob.l, ^Hhabeifra.tres^nonePvnigemtt4S : Chtiflui hnhct fiazres : Ergo, &c,Fj/p, Qui habet fratres,fcihccc ciulticmgcncrationis^nmiirumnec haturalcsjncc fe*' cundumidgeniros , fccunduiti quodipfc gcnitus eft, id cft, non genltus cx Patris fui fubftantia . In^antia. Curergofiivnvi^f-dtYeiChri^i} Ke/p, Fratcrnitas noftra' cum Chrifto confiilit. i. Infimilitu^ine nAturoehtman^^ ^ qaia narJfumtis f v eodem Vatre jidamo, 2, Iti amorefra^ ierno erga nos.^ , //; conformitate cttKtip^Oy qu x confiftic in pcrfcda iuftitia^ beacicudine,^ . In confimmathne beneficiorum omnium, Ob, 2. Qiiihabetgenerationemdiffimilem^tlicrumfili^* rtmgenerationi^eitis YefpeBttdicitur vnigemtus .• Chriflta fccundtim h^jmanamnaturara habet generationem dif/imi^' kmaliorumdeifilknmgcneratiom.ErgoChrifiusfecundiim: humanam naturam eius diffimilis generationU reff>eBu di" citTtr vnigenitus, Kefff, Qui habet gencrarionem diffi-^ milem, fcihcct tota fpecic, hcc eft, natura, & modo, generacionis . Prtiindc Chriftus non dicitur fccun- diimhumanitatcmFihus Dei vnigenitus,fea fccun*; dum diuinam naturam, quia eft (blus de Patris cllen<; tiaabsctcrnogcnitus. Dc nullo ahodiciturquodPiT-s ier eidet vitam infeipfo habere .• itcm quod in ipfo omnk\ plenittido Deitatii habitet corporaliter . Qu i a fec u n d u m^ humanam fuamnaturamhabctgcncrationem mod tantiimdiffimilem rcJiquorura hominum gencratio. ni. Vnigcnitus autem rcrpicitnatur^xm & cflcntiam^^ nonconccptioncm miraculofam . 1. Scriptura noi Vtitur taU loquendi forma. Vrimogenitus vocdtttr, i. Secundiim diuini:atemfuam^temfore,S*dignitate,ZtSecim*^ e&mhumanitatemydignltAte tantiim ^ meritoic[\x\QL donirt ^mccc\\\iovancs,Iusprimogenitura crat haberc duj partcs cxha?rcditatc^ f um rcliquitantumhabcre^c jGnguli DE HOMINIS LIBERAT. 3<^ finguli vnam. Caufa aucem luris illius, erat officium/ rcliquis cnim prajcrar,& gubernabat cos. Ob.j. 0mnisfiUu4 efl vel naturalis^veladoftiuui . Sed Chri^tisfecundum humanam naturam non efl naturalU fiUui^ EYgoftcundum eam e^ adoptfuus. Kejp. Non eft lufficicns cnumcratio in Maiore , quia potcft quis gratia filius cfle. Oh.d^. SedgrauaePadopth. R^j^.Gratialatius patct quim adoptio. Chriftus cft Filius gratia vnionis cum Logo^ non adoptionis. Filius fimul ac conccptus eft in yccro virginis vnitus cft Logo, Sc cum co co^pic cfTc fili* us. Nos iumus adoptionc hjjj, quia y vt antca didum cft,nonna(cimurfilijgracia?,fcdira?,&adoptionefii- mus filij gratix. Quoniam vcro crcdcrc non poflu* mus, Chriftum eire Glium Dci vnigenirum, &mult6 minuscrcdercpoffumusinhuncvnigcnitumdciFili- um, nifi fimul crcd amus Chriftum clfe verum Dcum, togon fcilicet illum aeternum eiufdem cum Patre fub- ftanciaf.dignitatisjpocentiaejacnaturae^rcftatiamvt contra ha^reticos paucis agamus. DE DEITATE CHRI5TI. JEC notandacftcontrahaercticos propofitioj Logonefiefi/fum Vei^eter^ nitm, 4. autcm iunt propofitionis hu* lus partes, quajtanquamprscipuap qu^ftiones ad locum de deitate Chi^i cxplicandum requiruntur. I . Quod Chri^us natuf exMaria vir* gine^ etiamprater corpus » & animamft «5 & commodior.Quando cnim ordinc recenfcntuv teflimonia, Hrpe recurrunc e;idcm, &ii- dem mcdjjcermmi.Nosergofequcmurordincmcom modiorem ; ik vt lcriprut.-e r eftimonia habeamus in confpeclu, ad ccrtasclaires ea referamiis. 013(115 I . Qjiod Chrifta non tantum verm homo^ftde^ tlam vcrru Betu jh, ^ ante cjtrne]7f afjumftamfnerit^ pro- baturcontra Ebionem & Ccrinrhum iislocis facrse fcriprur;p5qu3cponunt, & cpponuntinChrifloduas naturaSjSc quibus defcribitur logos qui fadus fit horao, 'Deu6manifel}at*M€flincarne,¥.tgoz\\^nzi\^X2i.t?ty ouje n\^'^6 ii/^/^^ty^/V/Vj carne .qna aj^umpft carnem^ qucc de calodefcen' loa« V* I ?! ^'^' ^ ^^ ^^^"^ mundum veniens , partiiefsfaBus efi caynii loa. 18.37. &f(t»gtiinii i alia itcmnatura, qux aifamptaeft,in Hcb.2,14. quam \(^mK^^ qua? apparuitrafTumcns enim, & afrum- Ptumnonfunridem. Quia igitur/i?^ojaffump(it na- turam humanamjahus abea fitoportec^qui ante eam afrumptam ex.titeric. nec in eam fit conuerfus, fed ha- bcat hypon;afinabaffumpc.acarnediuerfaraacdi(lin- .ftam. Quod aucctn logwaflumpfericcarncm, pfcTtcr muItaauaScripturajccilimonia, facisconfirmaciJIuil loa. i.i. Euaf}g<:Mx,Et fevmoiUecaro fr&usefl. j Ob.LogasJmeft, ifie pradiatfir lefutfaflus eft Caro.Ke* Ioa.^.51. ^^g°^ dicitur antefuifTe quara alfumpferit humanatB I . Pc t. 3 . 1 ^ . .n a.tu ra m . j^dfuo-i venit, Egofum fanis vSuificuSy qui e ca- iodcfeendiXhi.iSus pcrSfiritum temforibus TSJoa (^iritibus 1 tjui fun: in carcere^olmJmmorigeris , frofecrus fr^edicaukn 1 llludaucemdihgcntcreft obferuandum , quoddica- tur, iogo« afTumpfyfc carnem, non conucrfum cffc in DE HOMINIS LIBERAT. 1^9 in carnem: id efl: , diilindam eflc nacuram diuinam d carneairumpta. Pi ima icaque ratio ex Scrip turis dcfumpta, qua al^ fcri cur Chrijiwn pr^ter btiman^m naturam effeSubfijientem, ha?c cft, qti/a logosj qui ajjumffit humanam naturam^ dtjiinn, gmtiirmfacrafcriftHra a carncy c^uamaffumpfit : atque co fcnincntSchxcExquibuspatrfhusChrifitfs efi^quodad carnem attinet»Mortificatus qufdem carneyiuificatu^ autcm ^^^•^•^ 5y>/ri/«.Eftigituraliquidin ChriUoquod noncx Patri bus,& quod non cft pafTum . Defiruite tmpium hoc , ^ iribus diebtu erigamiUud, Eftigicuralianaturajqu^de- lo.jj^. ftruitur: aliaqujdcftruclam fufcitat, nempe Logos^ qui vocaturapud loan. vnigenitus Vilim . ISlullus ajcen- loan.i.iS, dit in Ccelum nifiqui defcendit de ccelo , nempefiliiis hminis , 1 o a n . 3 , i j . quieflin cce/o. jQuon/ampueriparticifesfunt carnls ^fan^ Hc 0.2.14, guinis^ ipfe qudqjConfimiUterparticeps fa&us e^ eorundem. Oportctigicur aliudfuiife quod fierctpariiceps : ac proindcZ.o^ojcft/«^yJ}'?^«jprxtercarnem& fanguine. Chffis, i,Chrifium prceterhumanamnaturame^e fubit* flentemt confirmatui iislocis Script . Quib. ipfe vocatur „ , Fmus De* propritis , SJu/frcprioriUo nonpeperat , lUQXi joan.ic.l. clamancaduerlus Chriftum corara Pilaio ; Tilium Dei /e^w^/i.ahoquinipfi luda^iblafphcmiierei fuiircnc^cu- ius accufabant Chriftum , ciim & ipfi fe agnofcercnt Dei fihos; & alio loco cJarius id explicatur,vbi dicun- Ciu: I ud 2B i (iuduij^e Chriflitm trucidare,qt4odJe Deoparemfa- arett^Deu dixijiet VatremfuumM cftjPatrem fibi pro» ion.5.11. prium ac peculiarem:quod ex co colligunt, quia Ofe» r4»c//verbum5quod Deo propriumeftj fibi vendicac. CoUigitur ergo : vel ex ipforum ludaeorum verbis, Chriftum effe Filium Dci proprium , & naturalem, hoc eftj Filij habentcm ius , quod alij cx gratia per iU lum accipiunt. Quod fi Chriftus appellaifet fefe Fih- um Dei,veladoptiuum,veIgratiaetantum.*noniudi- caffcntipfumludieiCquod&paulo ante didumeft^ blafphcmum. Sic.n. fcipfos blafphemos iudicafTcnr: quoniam fc etiam cftc Dei filios gloriabantur ; quod fi Aa verd 3^0 DOCTR. CHRIST. z. PARS. verocalunmiafuiffet lud^Eorum jCerteChiiftus eam refutaflet: nonautemdeclinauitafe quod dicebanc Iuda?i.Imdhocipfumquoddicebant, verum circ fir- mis rationibus otlendit. lam quia Chriftus cft propri- us DeiFjhus, aliapr^terhumanaminipfofit natura necelfe eft , fecundum quam proprius Dei fit fihus. Et enim fcc,undum huaianam naturam fuam, hoc eft, corpore & anima, eft ex noftrc gcnere. Ob, Vkhur filtusDclfYomHs ^ quiaa VeofaEfuseli. Sicm (^Eiclefta Delpopnlm froprius appel/atw, KeJp.Cor» luptcla cft. Apoftolus cnim loco ante citatOj Fjlium Dei proprium opponit & nobis, Sc Angelis ipfis: quip- pcquumnec Angeli ncc nosproprij fimus Dei FjIjj. Troprisw enim JFiliui dicimr, quieft & fubi}antia Vatri^sfm fYopagattu , Itaque qnumfolus Chrifitis dicitnr DeiFiiiuSp ipfe eciam folus e fubftantia Dei Patris propagatus cft^ac proinde folus ipfe eftnaturalis Dei Filius,non autem adopticnc^Bc gratia.Qui enim gratia aut attt>p « tione(quemadmodum nos)Dei filius eft , non eft fi- lius dci njituralJs.Ex his cuincitur manifcfte, Chriftum mn tant^impr.fter hnmamm nainram , fed etiamantc ear/t itjfurnpt&m Jnio ab ittcrm ef^efubftftcntcm, Sicu t cnim di- uinanatura Patris eft ab aeterno, eoque ante carncm Chrifti.-ficetiamChriftus eftabseterno, ideoq-jantc affumptam afe naturam noftram . Nam quiaFilius de§ naturalkefi^ habeteandemintegram (^impartibileni nimirumJErfentiam Deicommunicatam: itatamen Yt Pater eandem & integram nihilominus retinear. Ob,^,jitnGnhabc:urin Scrlptura^quodfolus Chriftusjtf ^tcrnns natHralls Dei F/7;W. Ergofigmentum eft hominttm* JR^^.Habentur ^quipoIlcntia,vt Kom.8.32, J?;7/V^jyo- fr/us .loa n ^3 .1 6,Viliiu vmgemtits, Ob,^ , Jltpotmtfemper ejfe Logos^ fei non Vilius , Verum j dicfus eft JPiihiS , rcfpeffu fHtmcefiiatioms in carns ajfm^pto^ Ke/i.i.ln^o fic non cfTetfilius proprius.i.Eft talis cuiji dit Vater habsre zfitam infelpfo . lo an . 5 . z6, Non eflct difcrimcnpcrfcnalc incerPatrem &FiIium, vt eft. \ ok DE HOMINIS LIBERAT. 371 ^^•4 ^^ ^^^^ carnem afftmptam non mmnatUY in ScYipt, Tilms Deiy i^ ante carnem natam mn fmtfilius, M CbviHtis non diciturin Scriptura Vilius Dei ante nathiitatem ex Vir^ gine. THon igitur antefnit Fileus. Refp. gemina eft . Pri- miim neganda e{t Maior.Scinius enim patefactionem DeiinnouoTcftamento clarioremelk quam in ve- teri. Tcaquc ctiamfi vcrum eflec, quod ifli volunt, Fili- umDei ncnappellariFilium,ni{i3{fumpca carne; ta- mcn cum Filium illura qui carnem afiumpGr;, njulcis inlocisclariffimedoceatur ance carnem aiTumptam fuiflc, vt Sermo, quiefi vnigenitus Vatrii , erat infrinci^ fhy Verfilhm omniafmi condita : Vater meiu vfq.huc o- peratur^C^ego o/7eror :nequaquam dici pofTctaidco non antecarnem aflumptamfuitfeFiliumj quianonpriiis ap-^ellatus cflct hoc nomin^. Deindc ncc Minor vcra cft. Nam vtcunquevetustcftamentum fic obfcurius nouo^tamcnapudSalomonem dicitur fapicntia Det coctcrnaaDeogenita • Pr2edi(51:umefticcm Meifiam forc Deuni & deiFiIium5iingulari& alio modoquam ca?ccri fihj. Ief.7. Vocahitur nomeneius Immanuel . lef.^. Vocabitur nomen eius admiYabHis^confiliaYins^deusfortis/PaL ter ^ternitatisy Vrincepsjjadslcx,^'^ . Hoc efinomen quo vo^ cabunt eum^ lehoua iu'^itia nitflra.Vi.t.lehoua dixit ad me^ Vilmsmeusest74, Item. OfculaminiFilium.z, SsimutL^» Ego ero iUi Vater^ ^ ipfe crit mihi Vilius. lam tum igi tur & exjfterc, & Filium Dei ciTe fignificabatur eum , qui poftca homo futurus erat. Ob,^. S / diuina Chri^i natura etiam fine humana natU" rafuit Filius Vei^tresfiij conflituentur : nempe Viuinitas^ natuYahumanXy (^tQtusChrifiHsvtraq^ riatura confians» T{on ightirfuit aliquls Tiliusante lefumnatum.hd hoc rc- fpondctur 5 anteccdens efte falfiflimum. Quia .n.Logos tion Perfonam feu filium Dei alium, Ccd naturam ali- am fibi copulauic & vniuit pcrfonalitcr , afTumptio hsec non plures pcrfonas fiue Filios facic ; fed vna at- que eadcm pcrfoaa,fiue vnus Filius eftjgeminam in ft nacuramhabcns. Aa ij Oh.6, i7t DOCTR. CHRIST. 2. PARS. Ol?,6,Sidiutmta^ olim fine carnefnh VUim 3 & nnnc dua nAtHYtie fmt vnui Vilitis y cmnt nihilominm duoFiiij,vniti incofporeMy a^ier autem corfon ns . 7>{pn igifur ante carnem fuitaiiqnis Filiuf.Kcip. nctjue hoc antecedcns verum cft.Vnusenim atque idcmFiliusefl,olim incorporc- uSjVniusnacurce^ac tsntum Dcjs : nunc autem cor-. porcusjduarum naturarunn.icdeus &homocxiftcns, Ob.j.^atura humana perfc non eft Filiusi Ergo ne^ diui^ w^j?^y/^F////^Jfi?.Relp.Ncgandaeftconfequcntia;quia inagna eft diilimiluudo naturarum quje comparan- tur. Logos extitir & fuit pcrfona & Fihus , etiam antc afTumpramcarnem . Humann auremnaturanccfuic ance allumptionem, nec alfumptaper fc conftituit perfonam. ideoq;iprafeorfumnoneft Fihus, fedin Fjhc eftjfeu ;»kera Fihj natura eft--io^<9J aute.»Ti& feor^ fum&vnituscarniidemFihuseft^fccundurn feFihus deinaturaeft, fecundiim naturamveroaflumptam, naturahs Fihus hominis,& Fihus dci^perfonahs vnio- nisgratia. Claffis 3 .Idem probatur iis locis^quibus Chri^us vo* - ^ catuY yniQeniius. Ita deus dilexit mundum^ vt Vilium Ciitm vmgemtim dedent, Spectauimus ghrtam ems , glorntm /w- Ioan.1.14. quam^vt vnigeniti egYCjp a Vatre, Vnigenitus autem eft, qui non habcc fraxres plures ; at Chriftus fecundum: Heb.a.x^. naturam humanam habct frarres. Quoniam VuerifaY'» ticipesjuntcarnli, ^fanguinis^ipfe quo^jconfimiliter fartU ceps fa&u I eft eorundcmjti t p a u 16 p 6ft.?{p« angelos ajjismf* fit^fedfemenjibrahce, Vndedebuit fer omnia Jratr/bus fi'^ milisfieYi.Et paul6 antc:J^ifanfffficat& quifanEtifican^ tur^ ex vno^ ^ eiufdem natHY^ yfcilfcet humana^funt omnes^ ^uam ob caufam noneYubefit fi-atres iffosvocare, Eft igitut inChriftoahanatura,fccundtimquameft vnigenituii PatrisFilius. - Ob.Dicitur vnigenitusy ejuiafolus genitus efi homo lefU$ 9x vfYginefer SpiYitum San&um, ^efp, Eft corruptela.t; Vnigenitus cft, qui folus eft ex Patris fubftantia gcni* ms^ac^ui folus eft naturahs filius. ' DE HOMINIS LIBEnAT. 373 2, Logoi vocacur vnigenitus, cjui ante natura huma- nam exiftcbat. Id patct ex ilio loannis • SfeEfauimHS gloriameiti^y fcilicet ts ^6>», nonautemeius hominis Jcfujficuti voluncha^reiici. Namnoncftaliudante- cedens, quamlog')/. Pr.^cedic eniro, Sermo i/IeCaro fa&tis e[l: tT (-ommor.titis efi inter nos: deinde fccjuirur, cS* jpeBammt44 glQriam eiusSi igitur Logos ipfe vocatur, & cft vnigcnitus.-cerrenonfignificac vnigenirus hoclo- cogcncrarioncmcx Maria, fedgcncrationcmcx Pa- treabeterno. 3. In fcripturafrpedifcetnicurgenera- tioL(3^«?; Hcb.i.s. & mundum condldit: per humanam autem naturam : noncondidit mundum : nam illa ipfa fuit fada. Hic loa. 1.2. 5.' fermo eratinprincipio apud Deumt omniaferhnnc Cfermo- loa.^.ij. ncm) fa^iafmu. 'Patermeut vfqae adhuc operat»r, c> ega operor . Scd Caro , vei humana Chr iRi natur a nec om- nia opcrabaiur, quse Pater, neque quicquameodem niodo quo Pater, etiam runc cumeratfada , ncdi- camabimcio.Ergofecundumqucdoperabatur^idfu- it ahud quam homo. l^emo muitquisfit Tilim nifi Vater, Luc. 10.22. ^quisfitVaternifiFilius, ^ cuicu^iqiHVoluerh ViimsiU- te^ere, Vnioenitm ilieJFlita, quicfiinfimVatrifyiUenQbis lozn.i,i^.^^^^ruit. Claffis 6> HucpercineotlociScriptur^j^jMi^^r^^jr ^ Chrifium efie Logon , Sermo illc carofa&ut e^ . Quoniam loali.i?' caro fadus eft logos^ manifeitum eft eum extitiffe an-, tcaffumptam carncm: &quoniam Chriftus jLo^oi di- citurjconftatetiamipfumeffe vcrum Dcum.i.o^ojc- nim Dem appcllatur: Lcgps in principio crat apud De- um • per Logon omnia fada funt; icem Logos erat, & za^ thor, vita, &lux omnis vicas & lucis in omnibus; deni-. Xoa.i.i8. <\\izLogos nominaturvnigenicusillcDeiFilius,atquc: omnibus Eledispatrem rcuelat, Deumnemo viditvn- quam: vnigenwiiUe ViUusquiefi in(inuVatrU^ illenobit eA^f(?f?. Eponitautem velreuelatPatrem , eumquCi reuekuit non tantum piis , qui vixerunt poft aifump^ tam ipfius humanam naturam: fed& iisqui vixerunpt ante illam aflumptam. Proinde fuit ipfc antequai» homofieret. Ciaflis 7. Adhancilla rcferuntur tefiimonia,quii Chriftum t)E HOMINIS LIBEKAT- 37^ Chriftum reftantur efle fapientiamDei. Sapiencia Dciper quamipfeomnia condidic, ell2eterna,fem- perquc fujc fubfiftens. Filius eft illa fapientia Dei. Er- go Filius eft (eternHSt^^fer confeqnem extith ante natHram ?«fWi?«*(?/?^^/^/. 3. ApoflolusetiamvocatChnftumDeifa- * *^^* pientiam, Ip^s autem vocati^ pnedica^nus chrifttm Vci po* _ tenttam ac De/japtentt^m, 4. Eadem adicribuntur huic Sapientis Dei , quje ahbi Scrmoni, & Fiho tribuun- turofficiapropria. Acque illafufiiisexphcancurinli-* bro Sapicntije. 7. 8.9.10. cap.MaiorprobaturaSoI.in proy.g^j^, Vtoi\^xhi\s,Dominiisfofednmeinitiovi:efii:0, Etfienim vcrum eft, adhorcationcm ibi ad ftudium dodrinas coelcftisinftitui; taroenfapicntienomendupliciterv» lurpari, & a dodrina, qua? cft lapjentia feu lux creata inmencibus hominumi adconcihandamhuic autho-* ricatemj ad fapienciam increatam , hoc cft , ad ipfum Dcum, authorem illius ^foncem,ficri tranfitum, ac* tributa illa manifefte euincunt. Ciafiis. 8. ^,t de ojficio Mediatori^ QyitanttQ^ivno^ nia, pertinent ad hanc claflem . Vt EccL flene Uberetur^ indiget Mediatoreynon tantiimfrv^ter quemfed t^fer qnem coUigatiir^acfernetur.Hlc Mcdiator neqjcft Pater,ncq; S. S. Eft igicur Chiiftus tocius Hccl. Mediator, iam ab initiocxiftens. PropcerChrirrum fucurumpoteratin gratiam recipi vetus Eccl. Sed per ipfum non potuir, nificxiftentem; namnonexiftcncis nullapoteft efle cfficacia. VndeeuiacirurneccfraridChriftumexticif- feante affumptam carnem: noncnim poccft cifein- ter Deum & homines amicitia finc Mcdiacore iam cxiftence; Acinvctcretcftamento fuitamicitiaincer Deum & homines , ncmpe credcntes . Ergo auc illc, autaliusfuic MediatorilliusEccIcfije.- nonaliusfuir, A ffif fcd 37^ DOCTR. CHRTST. i. PAR5* fed ille folus: quia tantum vnus efl Mediator Dei&h$* i^TIm.i.J. mhumt horno Chrijius leffn . Quod non poflit efle amN citia inter deum & homines fine Mediatore iam cxi- ftcntc, exiisetiampatcbir,qua?confcquuntur. Ncm- pc , Mediamis officium f/?, non tantum dcprecatione & lacnficio nobis placarc Patrcm, fcd omnia etiam boiMJmpctratafuapotentia&cfficaciaconfcrrecrc- dentibus, patcfaccre hominibus voluntatcm Dcij in- ititucrc minlftcnum, coUigcre, &feruare Ecd. &Jqui- Mat.i 1.S7. dem totam. ISlemo nouit Vatrem tjip Tilius^ ir cuicunqui 'uolueritFilius retegerc, Ergonec Adam Deumcogno- uitnifipetFdium, &pcr confcqucns eotemporcFi- lius cxtitit. Huc rcfcruntur teftimonia non lantum de futuro Chrifti mcrito loqueniia, fed etiam dc ipfi- Bph.t.ia. us cfficacia. Omniafubiecit CPaterJ eius CChrifti )fe^ dibtis^ eumq^ conflituit caput fuper omnia ipfiEccleJtie. Super" Bph.z.20. pruffifuper fundamentum Jpoflolorum ac Vrophetarum cU" ius vnus angularis lapis eflipfe lefusChriflus . Eft crgo Chriftus fundamentum, caput,fuftentator, ac gubcr- nator Hcclefie; ac proinde cxtitit ante quam eflct Ec- loa.14.^. clefia. Egofum via, veritas, ^vita: Ego vitam aternam lo a. 1 o. 2 8. doeU ,In ipfo vita erat , ^ -vita erat lux illa hominum. Et ^^^•^•4* paulopoft, Hicerat luxillavera, quailluminat omnem ^ **' * hominemvenienteminmundum. ytii^per ipfum habemui aditum per vnum Spiritum ad Vatrem, Ipfe dedit alios qui» Epii 4..X1. demjipofiolosy alios vero V^pheta^, alios autem Vaflora i.Pc. 1.1 1. & Do^ores . Petrus ait , Spirnum Chripifuijfe in Vrophe' tis , a^.pranuntialTe euenturas Chrifto ferpefjtones , Mofet quidemfdelis fuitintota domoipfiuSi "jtfamulus, adtefli" Hcb.5.?.^. ^^^^da quapofl dicenda erant : at Chriflui vt Vilius domui fu£praefi. Ergopatcfacit voluntatem DciChriftus, inftituit miniftcrium.cft architcdus doriius fuae, cam- que gubernat ; quodquia fecifl*e ipfum conftac indc ab initio nafcentis Eccl. non dubicandum cft quin fempcrfucric/«^ySy?^«j. HaceBvoluntasVatrls^ytquiC" loa.^. i9, quidmihi dederit^non perdamexeo, Scruat igitur EccJ.c* oque fcmper fuic, quia femp^r Ecdcfia feruata cft.v Infignt DE HOMINIS LIBERAT. 37? Infignceftteftimonium apudMalac. £a^w;///o^«. 9tUm meum^ejnffr^parabh viam antefaciem meam, c^y?4- ^^^•J*'* $m vcniet ad temflum fmm domirjator, quem vos qUieritU^ jingelus teftamemiy quem vultis.Hxc loquitur iplc Chri- ftus perProphcram^ idquod confirmatur hocargu- 0ienco.Cui paratur via, is cft Chriftus .• qui promittiti^ cft cui paratut via ; Ergo qi;i promittit cft Chriftus. Maior eft manifcfta : non cnim pater, fed Chri ftus expcdabacur, &is loanncm icquutuscft. Mi- norprobatur extextu. Ecceego mitto Jngelum meum^ aui pYfparahit viamante faciemmeam, Fuit crgo Chri- ftus ante afliimptam carncm ; quiamific Angcluro ifuumi & quidem anteaftumptam carnem fuitvc- fUsDeus. Tempium enimfuumvocat ad quod fe dicit ven-' urum. At ncmini in cuhum fui cxtruitur templum nifi Dco.Blafphemum cft igitur dtcerc, Chriftumantc carnem alfumptam non cxtitifTe. Nec obftat quod . meafunt, In eo hahitat omnU pienitudo Deitatls cor^oraliter. loa. 5 . 2^. ^y^^^ p^^^Y hahet vitam infeipfo, ftc dedit e^ Pilio hahere vi^ Matt.28.l8. '^ r- r -n. a 'I' ' 1 ' t > ' Phil.a.^. '^^ mfeifjo , Data eft miht omnts author:tas m calo^ ^ m terra, ^i cum efiet informa Deiy non duxit rafinam farem effe cum Deo, 2. Quia efl verus^ profrius^ ^ naturalls Dei TiUuSyVnl^ geniius^natusex ef^entia Vatris. Si ex eflentia Dei natus; ErgoiUitota, &cademcommunicata cft. Vnica c- nimDeicflentia, quoniam infinitacft, noncommu- nicatur cx parte: alioqui non eflec infinita . quia vcro tota ei communicatur Patris cflentia, & cadcm, crgo Patri ^equalis cft, & perconfequens cft vcrusDcus. 3. (^iaciScriftura srihuit ea^demfiofrietates diuinas^ ^«v«r»f . 4. S^uia oferatur diuina^ qute Vatri eadem & Tilio Scri^ ptura trihuiti nempe quod fic creator^ confcruator, gu- Hcb.i«5. bernator omnmm: quodomniavcrho illopotentifuofufli' neat: denique quod fic dator Sp, S, author minifterij, &per jllud efiicax.Hssc operadiuina fiho attribuca, fic a propriecatibus diuinis cideni atcributis differunc vceffcdlaacaufis, -, , $, QuiaVatri^ ViUoe^homr aqualisyidem^ircom' Pfa Q?!?! W^nis aqualitas, ex aqualitate effentia ^oferum,fiquitur, Ioa.5.2 5. Morent €um omnesAngeli Dei . ^t omnes homrm Filiurft;. froui DE HOMIN15 LIBERAT. jSi frouthomrant Vatrem, Creditls mVeur», & hme credite^ Sedet addextramVatrts, hoc cO:3Equalipoceniia&gIo- J^'/**** riarcgnatcumPatre. 5ic&inApoc. ^<]^^^^^^^^<^^ scHiio.u Pacer& Filio tribuitur.S^7^ori throni,&agno benediSlo, ^ Apoc.;. i|* homri(^ gloria^^ robur in fecnlafeculorum , Dicituritem Chriflus Erclc/tiCj^onfus acmaritus: Ecclefiaiffius domus^ iffe architeBus, Obic&.Veus efl immutahiUs: Chrijlus efl mutahilis : Ergo Chri/iusnonefi Deus^ n^ per confequcns non efl aqualisVeo. Minor probatur hoc argumcnco : jQuimoueturadalte^ rius voluntatem^iHe mutatur: Tilius mouetur ad Vatris i/o- luntatem: Ergomutatur Pilius,Ke/j?.ad minorem.-quimo- ucturadalteriusvoluntatem 5 prascuntc fciliceciJla alcerius voluntate tcmporc . Fihus autem ica mouc- tur ad voluncaccm Patris, vc voluntas Pacris non prar* cac,aucficpriorccmporCjVclnacura: fedtantum or- dinc. 6, /^oyo c e^ Vatrt confuhftantialts/ Dl^imus comra Arrium , Chriflnm non tantum effe Of^Qf >im\^fed eb* 0 f a«?/oy Vatrijd e^ ^ hahere eandem cum Tatreeffentiam, I. ^«/^t;oi:<«/Mr/e/>o«4:nequetantumnomcnIc- houa?,fcd& proprictates, qu^folilchoujeconueni- untjipfi tribuuntur. lehoua autem vnus tantum cft cilcncia . Ergo vnuscft ChriftuscumPatrcDeus, nempevnusilleIchoua./f^o«^/«/?i?/^ nopra. Ichoua I^r^-iS*^ auccm vnus tantum eft elTcntia. Dicitur ctiam leho- rf i V ,* ua mitti a lehoua. Sic dixit Dominus exerchuum : Vrop- ioc.a.| i. * tet gloriammifit me adgentes.Et Paulo poft ; fcietifjj quod D ominut exercituum mifit me , Ad templtm fuum I ehouA veniet, Vriufquam veniat dies ille lehoua magnus, ^ ire- w*wif«/.Hucpcrtinencomnialoca, quibus JngelusU" houic nominacur ipfe Ichoua. Itcm omnia loca, quse in veccriTcftamencodicuncurdcIehoua: inNouoau- tcmTcftamcncoapphcancurFilio: Tuininitio^Domi*- Hcb. i« i#* «f, terramfundajii ^c.EgofutnpYimus ^vitimus, quivi^ Apo.i.if* Uo,fedfuimor$UM. 58i D OCT R.' C H RISTw ^i PARS. z.Q^iadichw verm O^^ir.Verus autem Dcus non ni* fivnuseft. 3 . VnHsefl ^ idem Vatrld & THifSpkiius', atque is v- Gal.4. Si vero integram ac to- tam Patris efrcnriam habet^asquah? Patri: Si eandem ell PatriConfubdantialis , vel ofjLomo:t vfrum non o^.oiii<;tr.5 txntim ^ quod concedmth.tretici : dicentes effe ChriHumjlinilisefimtiacumVatre . Similis eilenti*e iiint etiam duo hominesjatnoneiufdem elfcnria2;Vc- rumPater&Fihusnontantumflint fimjlis effentia^, fed eiufdcm eirenti^ vnus deus . Aiius quidcm eft ijoan.^.y. pa^er. alius Fihtis.fed non alius deus Pater, nec rili" iis deus Yi]\\x^JTresfunt q-dltcfijicaniuYincab: non au- tem trcs dij. Hi cnim tres vnumfunr, Tontes ex qiuhus hie^sticifmmfententiam co?2traT)eita^ tem Vil'i,&'j?ii'itt^sfanBii prohare conantur:<^f$mul KegU'» U qiiibus adipfonm argimema ref^ondetur. i.Nkuntur h^retici principiis faltiffimis: vt^ SlVa^ tergcnuit vntm Viliiim exfi^b^antiaftia^ potuit piures gig* rtere: ,7^Films aliwn/imiliter potejl gignere: Kc/p .Re fpon- JionislocoiJsopponendaeflh.TcReguIa. i. VeVeoefl jjdicandumy{ic74t fe infuo vcrbo patifacit : ncn autem ex cerebrohxreticorum." Patefacitaucem fcdeuSjquod Filium gcnuitjSc quidemhuac vnum cantum, Ergo in eo debemus acquierccrc3& non cffingere falfa. 2. Argu metan tur ex priKciplis veris de creaturistfalfis a» temde Deo: vt tria nonpo(?unte/Je vnum <^ idem: fcilicetiHt Credturisfnitis . ISlam in iis efiet tantum impiicatio contrOJ^ di&knis. Vnum i^idem effeplura.velTria. Gignens&gei^ nitm DE HOMINIS LIBERAT. 3S3 ttltum mn (unt idemfeu eadem effentlci : gignens fnhum^ & gen him fin ittim «r fcd non mfimtim . Itcm fcrfona fimt^ nonpotefiinfiMitumQfgnere, Regula. 2. Trincipia qtiit verafiunt denathrafinita ^ ea nonfunt iramferenda ad infinitam. Cumigitur argumentantur ex principiis, qu^everaquidcmluncde rcbuscreatis &finitis, non autem de Creatorc, qui infinitus eft: rcfp.cftjnon per fimpliccm ncgationemjfcd per diinndtone;h2ec prin*^ cipiaquidem vera clle de creaturis & rebus Snitis, ftd non de Deo natura innnita.Sic crgo foluend^ func hx obiedioncs. Ob.i,El]entia vna non eft Trium: Dei vna e^ Efientla, ErgoDei Efientianon eft Trium. Ke/f/, Maior eft vera de finitaeffcntianondeinfiniia.Infinitaautem Effentia cft plurium Perfonarum ElTcntia, ficut 8c eft vbiq^: At finitaeirentianeccft finiulin pluribuslocis, nec eft plurium Derfonarum, Ob,i. jQtiorum opcrationes diftinffiefunt.eoYum effemia e^ etiam di^inBaifed operaiiones Verfonanm adinnafunt di^ ftinf^cc: Ergo eiiam Ejfentia IPerfomyic.Ke/^.Ad Maiorem. Idfit in perfonis quarum ellentia finita eft.Imo contra rium verum eft,6c maior eft iriuertenda,quia h^ opera tiones adintra, requiruntvnitateniEffenrise.Quoni- am autern Effcntia cft infinita, necefle eft ., totam ip- fam atqj^candcm Pater communicetFilio&S^piritui Sanfto. 5. jirgumentantur a proprietatibfis naturahumana nddiuinami vtChriftuj eftmonuuSy paffus 0Cy Ergononefi Dens. Rcgula,5 . jQu.^fimtpropria human^ naturct* , non funttranfferenda ad Diuinam naturam : Ita mortuus eft Chriitus^non quatcnus Dcus, fed quatenus eft.ho* mo. 4. h.xgumtiMmtm exproprietatihiu offic}/ Mediatorls, Mdprobandam Efientia diuince velVerfionarum inaquaUta'» tem: vt Chriftus mittitur a Vatre , E^go chriftuj eft minor Tatre, Regula. 4. In^ifHalitasofficijnonfacit in^qualL tatem lSiatnriet*iinttlligitur, 8 . Quia ex Vatre efi Vilius i^ S.S. fy Vater agit per Ti^} lium &per S.S.ne^jhumiliatus efi vtFiliusifre/juenter ScrMj ptwayprffertimChrifio loquemeyVatrisnomine ^ JFiiium^ S,S. etiam intelligit. 5- ^^f^do Deus abfolute aut perfe confideratuty vel cre^>. niuris dpponitur, tres perfona comprehenduntur . Cum verm Fiiiofuo opponitur,Verfona Deitatis prima, qua efi Vater^i intelligitur. I o. Difitnguit Scriptura VerfonaStquando eas interfe i fonitmtconfert^Aut earum froprictatesperfonalestxfrii quilA DE HOMINIS LIBERAT. 3«; muibfu nomenDel non adtertAm ferfonam refiringh. Simul MUtem omnes intelligit, cum verum Deumcreaturu autfiffi* tiis Diis ofponit, velabfolute [ecundnm fuam naturam con(t^ derat, 1 1 . Quodmanifeflari cerio temfore incopfft,nonfroptere4 nunquamfuit antea, 12. SoletTilius ad Tatremreferre quodcum iffohabet eommune^ mnfx&afui rnentione^ quando in ferfona Media» foris loquitur, ijjn di&is^ videre, difcere^ audire ^ agere dicitur Viliui iVatre^natura quidemvtriTtfque re/peclu:fed faluo tamen difcrimine, Menti enim iffitu humant voluntasDei fer re* uelationeminnotefcit: Deitas autem ipftiis ferfe ^natura fuaferfeEiiffime volmtatem Vatris nouit. 1 4. Si oferationes externa difiinctee effsnt,facerent di^in* Bas effentias t qufa diBum e^}: qu^efaferfacitieadem ^fi'- lipts: ^quiavno agenteyaUeroautemcefiante^efient diuer* f4teffenti(e. I s .Quando Deus Chrifii ^ Videtium Tater diciturtnon fequitur eadem rattone horum &, iUius Vatrem ejie, 1 6, l^nquam Vaterfine Tilioy nec Vater ^ Filiur ftnefu9 Sfirifuftierunt^quandoquidem necaugeri^nec minui^nec mu* tariDeitasfoteft, Credo in Chriftum D ominum noflrum, TRcs locutioncs diucrHK funt hic obfcruandar. T. Credere Chrifiumefie Dominum, lUud crcdcre non fufficic: nam & crcdimus Diabolum eflc dominum, fcd ncc omnium,ncc noftrorum>ficut Chriftum crcdi- musomniumnoftrorum Dommum .2. Credere Chri^ ftum efie Dominum^ ^ omnium, fy^ noflrorum.Ncc id fatis cftcredcrc.Nam& Diaboli credunt Chriftum cflc Dominum fuum,quatcnus vidclicet ius habct in cos. 3 . Crederein Chri^ium Dominum noflrum^ hoc cft,ita Crc- dercChriftumeftcDominum noftrum^vtinco ftdu- ciamcolloccmusratqucilludeft, quod prorcipue nos •porccc crcdcrc.Cutti igitur dicimus nos credere in I^r-^ Bb iij Dominum J90 DOCT. CHRIST. i. PARS. VominumnoffrHmiCtcdinMXs^i.TilitmDei efie credtoYtm t%ViAiA$.omnit»nrerumiideo^ haberefus inomnet creaturasiOmnid quahabetVatermeafunt i .Singulariter tamen ipfum ej?e Ecclefia defenforem ^^ conferuatorem, 3, Me cfuocjue e/fe ^ njnum ex iffiu$ fuhditis: illum me conferuare ac defendereh^-^ dcnus mcpcr & propter ipfum ciTc confciuatum, abipfomc dcinccps cfie confcruandum in omni ae- tcrnitaic: deniqucipfum vri Dominiofuo in mcam faUucm.Vthaecmcliusintclligancur,duonobisobfcr- uandafunc.i Quofenfu Chriflus dicatur Dominuf,^ qui . dem nofler, i . Qu diifcricur hocloco. Noncnim Ciirifium Diabolus agi^ofcic calcm cffp Dominuni Sb iiij ^um ji DOCTR. CHRI5T. 1. PARS. fuum, qualem nos ipfumfaccraur cffe Dominum noltrumjquia nos redemerjr,& quia nos rcgac Spiri- tu luo.3 . B^auone confcruationk Chrtfttis e[i nofter Dominuf, quianimuum nosdefenditvfque adfincm^&noscu- ftoditjad viram 3etcrnam : non {olum corpora noftra abiniuriiscacndojcd&animasipcccatis.dchoc do- minio dicit ip[e.Ts[emo pertif ex iftis^quosdcdiftimihl. Oues ^*"* '2' nieainemoYapiet.\:x\}^\o% conferuat ad intcritum,& cor- ^Tt. * ' poralidefcnfionetanium tuetur.4.R4r/Wor(//wtff/Wj: ^ ; \\ -..^ q^Jia Pater Logon & hanc Perfonam Chriftum ad hoc ord i n a u i c, V c |t?f r eum omnia in ccelo ^ in terra efficiat; P a - tcrnosilhdedit.prcefccit cum nobis principem^Rc- gem, &caput: conftituit eum haredemomnium, Noftcr autem Dominus cum fic longc cxcellentiori modo quam aliorum, ctiamlonge magis ad obcdientiara fumus illiobligati.Namficnoftereft Dominusvtfaci- ^^% ^v atquideiB denobis quodvult, & habcat perfedum • ius in nos;ac eo camcn vtatur ad noftram duncaxac falutcm. Plaracnim, & infinitis parribus maiorabc- neficia ab hoc Domino accipimus,quam vlli alij. Pro- inde dominium quod in nos Chriftus habei, nunquam non debcmus agnofcerc. Agnitio dommijiliius. T. VrGfeJJiotantibeneficijChrl-» J!i, quod ipfe dignetur e^e Dominu4 no^er.z , Confeffto mftne cbligadonis (^ officij :quom:im Chriftus eftdominusno- ftcr cam clemens-, debtmus ipfi fcruite, ipfura colcrc, &folumamarc. :Qui concepttu eft c Spiritufanffo: natM ex ^ '^^v.jjt - Mariavirgine. COnceptioChrifti e Sp.S.fignificar.T. Mtraculofam\ formati onem Ma^^e^oc eft natur^e Chrifti huma- nx^ cx fubftantia vii ginii^: vel miraculofam Chrifti na- tiuitatcm.*qu6d nempe Chriftus fecundum humananu nacuram operactonc Spiritus fandi fit immediatc< procrcacus ex fola macre virginc, praetcr ordincm rc-« rum i Dco in nacura conftitucum. DEHOMINIS LIBERAT. 3^^ O^.Atquinos etiam formamur dDco, Kejp. ISos Bicdiace.Chrjftus immcdiatc, z.Sanffi(icauonem Chriplab artkulo conceptionis : nem- " pcquod Sffirit^f fan&usjmfedinerit propagationewpeccati t^n hanc majfam\ idque idco. i . Vt efjet viciimafura* 2. VtetiamaUosfanBificareifuafanffitate, 3. VtfciamHS quicquidfHius locjuitttryidelfe veritatem Dei,Quicquid enim tq-„ , g. gxcarnenatumep.pcccatricQ kilicei &non fandifica» Ca/^>"o^;^jmendacium5&vanitas. ^ ^ Ob. Jtcjui natm efl ex virgne itidim peccatls obnoxia^jfff^t^ft^J^G ginnon igitur ^ Chrifius habuit peccatumf Reff), ^pnitus^ fandus optime nouit difcernere peccatum a natura hominis. peccatumenim noncftdcnatura horoinis, icd a Diabolo ahunde accefTic. ^,ynionemLogoH (Umhumana natura abipfoajiumpta. j^ Dchacvnionepaulo poft commodjiis dicetur. ^^•jf^ fsLL^ t/C^ ■Ctnceptm efi Chri[iuj e Spiriiu fanflo. Ergo (inquiunt Eu-J^*^'yr *J^ 'ty chi am)ca'^o Chrifii propagata epexdiuinitate fpiritus^ fanSfijVel exfpiritus fa.ncfi effcntia feu rub^antia^eoque na^ turadiuinamutataeft inhwnanam. KefEi\{^\laci:i ^g^^- rse didionis. £ArhicnonCgnificat materiamjfcd effi- cientcm caufam, lcihcec vim, efficaciam, virtutera,o- peracionem; nam Chriftus dicitur/Jrwf^ Jbrahami: 'ncmfliusDauidis.Er^o carnem fuam fumpfit Chri- iluscxhispatrib.non ex fpititu fando. Etficutnoscx v*dco fumusgcniri/juia fccit no$:fic Chrifiurcdnceptusell i S S. quia virturc, & opcrationc S.S. conceptus eft,nor% autem quia natus eft ex 5.§,fubftaniia . Inftantia, Ergo f ff vbidiAturChri^visnatusex Mariavirgine, ibi . Ex y non^U^P^ Jignifcat materialm caufAm, Ke[p, Imo ibi fignificac ma* terialcm caufam. Chriftum cnim nafci oportuit CK femineDauidis.*aCGumdicitur Chrifiuse Sp.S^concc^^ lus,nonpoteftparticula,E.V5acci"»i procaufa matcri- 2\i.l,efuiafthoc vertm e[fetynon e/?et verum quod natus ejlet chrifius e virgine,r,Quia Deus^on eft mutabilis.idco-' quc non mutatur in carncm .3 , QuiaLogosaJfumpJtt car* nem^ non in eam mutatus eff. Additur 3^4 DOCTR. CHRIST. i. PARS* AddnuTyChrf^umeffenafymex Mavh virginc.i.T/i/?g* mlficetur Chriflum conceftumvirtute S.S. efieex fefffftamid Maria Matri^verumhemincm natum. 2. vt jciammeum tjfe ex iis fatribus^ ex quibus etiam Mariai ipfu m cire pro- miflum illum Abrahamo, vcrum fcilicct Abrahscfc- rocncx Abrahamifcmincpropagatum,&FJlium Daui- dis cx Dauidis filia nacum.3 ,vt impletamejje Scrifturam Sfai.7«T4* fciamui, Ecce virao concipiet, Semen mulierit conteret capui ^***» ' Serfentts, Exhac implctione varicmiorum , qmbui prxdiaum crat Chriftum nafciturum cx virginc, 6c quidcm nata c podcri!» Dauidis; ircm & hoc micaculo iimihrcraProphctis praedido, quod Chriftusc fola matre virginefitnatus; £x hac inquam implctionc vaticiniorum , &cxhoc implcto miraculoconftac hunchomincmlcfum cxvirgine natum,cflc promif- fumillumChriftumfcu Meffiam, acgencris humani Redemptorcm.4.vtfignificeturfandificatumf/?f rtri- fium in virgims vtero virtute Sfiritus fan&i. $ . vt fciamus tjfeannlogiaminter Chrifii natiuitAtem ^fdelium regene- W;Ww.Gencratio cnim Chrifti cx virginc eft fignum fpiritualis rcgcncrationis, qu^e nonex fanguinetneque ex loai. I» i !• iibidine carnisy fed ex Deo efi, CredereinChriftum conceftum ex Sfiritu S, & natum tx Mariavirgine» cft crcderchunc naturalcm Filiura Dcijfadum cflc vcrum homincm miraculofo modo,8c quidem vnum Chriftum duas habcntem naturas vni- oncpcrfonahinterfcvnitas/ diuinam fcilicet natu- ram & humanaro, cumquc eflc fanSum ab vtcro Ma- tris, vtmc redimar, &{andificct. atquc vtproptcr huncFiIium flc conccptum & narum habcam ius a- ^ I, I » . .1.. II I ■ .i.. ■■ I I . ■ I I I »^ . ■■■M LOC VS DE D V ABV S IN Chrinonatttrk» * Vxftioncs obferuanda» funr. I ^nfint dti^ natfira tn Mfdiatore, x^jnftt vna 'vtlflHresferfona nofier Mediator, ^.Sifit vna Verfona^ qualisfit vmo. (^ €^mmodofaSiafit. 4. Quareoforthit fier't vnionem hyfo^ fidticam, I. AnfintdHienaturainMfdiatore. Efie in Chrifio naturam diuinam, fupra probatu m cft* Vcigiturconftcc£/7?7$/«/ ^aferfona^ cffcntduoChrifti^qucmadmodum Mar- cion dixit/«i/j'^ duos Chrt^As :, vnum crucifixfm yafterum mn : atc^ue alterum Chrifium tantilm defcendiffe fufer illum ObieSi. Inquofuhi dutf res confiituentes dtidf integras ferfona4, inil/oetiamfum duee ferfome. Min Chrifiofunt J9« DOGTR. CHRIST %. PARA iiu^e res conjiituentesduxs integras ferfiHattmmiYum Logos, ^ua vnaw perjbnam ccnBituit : ^ cotpu4 atejuea^uma^ tpts alteram, Ergo in Chrfilofunt dua ferfrna, Tlejponfo, Ncgo Mmor's alccrnm partcm, nen^pequod cor^us ^ anms conflhitantperjOnamMoc falfu elfe patct ex dc finitionc perfona, fcd fubflantia , id cft| conftituit parccm intcgri. ' (?i. 4 Mortuuj e^ viuens ferfetuo nonftmt idem. Chri^ flm efi mortuus ^frferfetuo Vtuens. Ergo^ ^c, Rr^.Maior -dcbctinteUigi rccundumidcm. j , Qualit ^it vnio duarum T^aturarum in Chrifio: & quomodofaFfAfit, FAftacfthafCvniopcrSpiritum Sanftam^ idquod &vcrbaSymbolimanifefte declaranr. Conceftui i ffhritu fanS}o,S\^x\\{iC2Lt autem conceptio ex Sp.fanfto, ^ I. Miraculofam Chriftt conceftionem, creationemtacfor" tinationcm iffiut maffe in vtero matema,ci\yi2 cx folius ma- iris Virginis languinc immcdiateprocrcatuseftim- mediata ^piriius fanfti prappararione.O^/e^.^/^wi ww itiamformamur i Deo. Reff. Scd mediatc. 1. Sanffificationem iliius mafpe.vt frohiberetur fecca* tnm origini^ ab hoc totum, idquc.i. yt efietfura viSiima. i. vt alios^artfiificaret fuafanfiitate,'^ .vtfciamm quictjuidVi'^ ifushifloejuitur^effe voiuntatem Vei e^ veritatem. 4. quia talii debtiit efie tiofier Vontifew ^uicquidenim ex feccaf natum eftypecccatu & vanitas efl. Ob.^tquinatus efi eyfeC^ f<«mcf Rtf/p.S.S.optimc nouit difcernerc naiitram ho* minisfa(5tam a dco a pcccato quod d Diabolo acccflit. $ ynionem hyfofiaticam hominis cffmLog6 fer^Sf. 5", td 400DOCTR. CHRI5T. 2. P A R S. idefl duarum naturaium ia Chriftoin vnam pcrfo- n.imcopulacJonem. Logoi cato fa ryres Chrifiifummos cruciatusfortiterfufiinuerint, Ahoruni cnim cruciatus & fuppHcia non habent proportioncm adcruciatusScfupphcio Chrifti.Nam alij, vt Stepha- nus, Laurenrius, &c • corporales tantum fuftinebsnt dolorcs & cruciatus ; intus fuftentabantur a Spiritir Sando. At Chriftus fenfit & corporisj & animsr dolo- TCS.,Natnfa^u^ efifrimo nopraminfirmitatemyhoc eft, in- Mat.8.17. firroitates human^ natura?, efuruiii^fitiuit , dcfeffit.5 eft^ Joan.4 7.&: fyi^itlay ac dclorefuit affe&iM, ^c, i»Vauferiatem, JPiliut 3/eb 1 i< hominis nonhabctvbi caput inclinet, 3 .Infinitits iniurias, Xuc. 5?. 58. ctntumeiia^, calumma^^ infidias^ obtrefiationes , offrobria^ IVlat. 1 2.24. blafjiemias , abieFiionem , ^ contemftum . Ego vermlsy dr Piai.22.7, nonhomo, Vidimuseumy^noneratilliafpeSitiS^ velforma^. ^a. 5 3 .4. ^ ^ Tentationes Diaboli , Tentatns per omnia, ^c, $. Mor* Hcb.4. 1 y. tem corporis, e^ qnidem contumeliofam, nempe mortem crucis^, 6. Gramffimos anim^e cruciAtus^fenfum videlicet ira Veiai, i4erfuspeccatumfibiimpofitumefiefent/ebat,Hmc eft quod, alta Yocc damauit, deus meus^dm meus^cur deferuifti meh quaic i DE HOMINIS LIBERAT. 40J quafidiceretjCurnonrcpellisa mctantos cruciatus? fignificat nimirum verbis iis non diuuTfionein natur^e djuinjeabhumana,reddilac2onemauxilij . Videmus itaq^ c]ux & quata pro nobis ChriiUis fucrit pairus:ca- quenobis proponuntur^vt conCidQVcmus.iJffimh^po-' ria>npa/j?oms Chriftf congrusntem cumorachlls ^ vatkinils^ 2. Caufam.feufYnSimfajJtonl^Chriiyf,'^ .Exempium , quodo^ fmtehat ingrcdi in vitam a^ternamy ^ gloriam ccsleflew^nl* mirumpcrmortems fictitChriflus : ac tria itia potiilimiini in pafiione Chrilii confiderand a fun t . ObieB. Temporalis ^ ateYnxpccnce-nuUa efv proponio^ Chrijim e^pajjus tanthm temporalet panas « Ergo mn fo* mif fatisfacere inflitia Dei, Kefp, Ad Maiorem, NiHU eft proportiotemporalis & aetern.^ poena? , rcilicetine- odemgradu^ eodem fubiefto. ' Quccft. Sed qiiomodo vnim perfon.^ Lutron potefl refpon • dere inflriitormihominumpcccatls f Efi[^. Poteft, duplici decaufa. i. Quiaefl verus Deus. OhieSl , AtquiDe^ usnonpoteftmori a^j^^pati, B^fp . Deus non poteft pari, fcihcetfccundumid quod Deus eft. Vclj Concedo totum argumcnrum redeintclle^um: ita nimirum, vt non fit Dcus , fecundum id quod eil: mortuus . Ob. Chriftusnone^Deusfectindhmidqiiodpa^us efl, Ergofal" fum eft quod dicitur, Deum Ecclefam redmffie fuofanguine. Ke^. Eftcommunicatioidiom.atum,ide(l, Synecdo- chicalocutio, verum tamcnin concreto;ideft, ca perfonaquse Deus&homoeft, redemir Ecclefianu Cmmmicatio Idiomatum eft tribMerc toti perfonsc id, quod alterius naturse eft proprium , idque in concrc- co tantiim : quia nomcn Concrctum fignificat per- fonam in qua eft vtraq; natura & eius naturx pro- prietas dequa aliquid pr^dicatur. Arqueideofirvc nihiiimpediatquomimus pr;sdiceiur de tota perfona quod akeriusTiatur^ cftproprium , raodo illa pro^ prietas in perfonainfir. Contra autcm dc nominc abftrado tantum cius natura? proprietates prxdican» tur^cuius funt propria? . Cc ij a. Tro^to' 404 DOCTR- CHRIST. %. P A R S, 2, Vyopter grauitAtem fupplkij, qniapa^m ej? id quodm $ in atsrnum debuiff(mu4 pati,^quipol\ct igitur ipfius paf- Co poens ^jEtcrna:, immo cam fuperar; quiaDcum pati plus ciljquam omnes crcaturas interirc. z. ScmndHm qmm naiuYam Chrifltu . fitpaffus, NOn fccundum vtramquenaturam^ncquc fccun- dumdiuinitatcmfuam,fcdfccuncluhumanamna* turaai tancurn, paifus cft anima & corporc. Diuina c- nim natura efit immortalis. Ita autcm paffus eit fccun- dumhumanitatemruam» vt mortc&paflioncfuafa- tisfecetii pro infinitis hominum pcccati?. jQy, Scdtur Dcitaspati nonpotiitt^KeJp,Quia non cft mit!tabilis/5cip,favita nonpoteftmori. H^cfuftinuic humanam naturam in doloribus^ & poft mortcm rcfti- tiruiteamin vitam. ObiefLDeptsfuofangtitneredemh Ecclefiam,A6t, a.iS. Eygo Deitaseppajfa, Kefh.^on confequitur, quia a con- cretoad abftradum non valec conlcquentia, Itcm jmutaturgenuspr;:edicatioms. Dtmmonuuf^ figuratc dicitur }^tx Commumcationem Womatumy &per Synecdo» chenXum autemdicitur^ deitas efi mortua, id finc figur.i. Concretumfigniiicatfubicftum habens formam. Ab ftradum vcrohudamformam. Non valetigitur con- fequentia.Homo efl compofitus exclcmcntis3& cft corporcus: Ergo & anima cft corporea.Quia non om- nia competunt forma? qua? fubiedo.Non fequitur cti- am,Chnftus Deus eft mortuus: ergo Chrifti dcitas efl: mortua; nama concretoad abftraftum non valct confequentia. IpnplcuitcrgoChnftusLcgcm.i.Jw/^if/it/wrf/^yo/jr/ir. ^.Sati^fa^ionepro mfiris peccatis fufficiente ^t perfeBiffi* Wf?.Satisfadio autem cius ficnoftra, 3pplicatione,qu5 cft duplcx.1 ,A Deo^cjuj. noriufii^catpropter meritum Chri" fii^ ^ facit njt depnamus peccare.i, A nohis^fide, Cetcrum,probatur quod fuerit aha narura in Chri* (to ♦ qua: non cft paffa & raor tua. Dcfirmtt templnm hoc^ d;e H0MiNis.LiBERAT.4pii iJr mbus diehus trigm illuL Mortuus^um&m carnem^ e> \ ^fg"" ** gf * viuijicatus Sfiritu. Mcrtuus fumy ^eccfuiHO, Habeo po' Apoc. 1. 18 Ufiatemfonendianimam, / ioan.io.iJ Addamus&illud. Vc aliquis pro alio fatisfacia^ debenc ifta concuriere. 1 . Sufficiens fatisfacfio» z, Sfmm $Mnea,^, ^t is cui dehetur^ft contentHf » Caufa imful^ua pafjionis Chrifii, l.JmorDei ergagentis humanum. ItaDenf diUxitmHn< loan .j.x^. rf«w, vt Tiliumfuum vnigenitum dederit . 2 . M^fericordift Vei ergalapfos inpeccatum , 3 . Deivokmtasulcifcendiins' iuriam Diaboii, q ui in Dei contumeliam nos ab iffo auerteraf^ Mtque imaginem Deimutilaueratin contumeliam creatoris. ObieSf, jintwn Chriflus imfieuit LegemfBjsJp, Impieuic. l,luftitiafua,z, Satisfaflionefronojiris peccatis: vtraquc e ft p e r fed:i fli m a :fatisfacfio au t e m fit nofira afflicatione, <}uar duplex eft. Vrior eft a Deo^ qua nos Deus iuftificat propccr FiIijruTmeritum.&facicvc dciinamus pcc- czxc: Jltera t^ anobis, Applicamus cnim nobis mcri- taChriftisquandoftatuimus verafide Dcumproptcr. Xf^poi Fiiijfuinobis rcmiccere peccaca. Injh^ S/ Chri- pus imfleitit L egem^ curaDeo tam grauiter funitur i Tcena tnim funt feccatorum flifendium, Rtf/^.Admaiorcm. In- nocens non debcc pledi pro nocciitibus. I .«/j^^/wwoctfwx fevltrooffcratfro nocentibut,z, nijtvolens (ic fatiatur innom censfronocent^hiUy vtfraHet LutronfuJJiciens^,niJtfeoffem ratad fatitfaciendum : atcjue itaquidem , vtnonfereatin fupfUcio^ fed emergat, 4 . nift pojjtt fr^ftarey vtpro quibus fe ^ffert adjasijfacitndnmt ij defnantinpoflerumpeccare,^, nim (ijit eiufdem naturfcum iis ^ro quib,fttisfacit. Talis facifa- AorfifubfticuaturjnihilficcontraiuftiiiamDci .• ficc- himpaciendovccrque feruatur, nimirum & paciens» 6c pro quo fic paflio. Talis autem vas, & facisfador cft ChriftuSj qui non cantum cft homo , vcl eiufdcm na-» turc nobifcum : fed cciam nosfumus ciusmembra: €um vcrococumluicpoenam, pleftuncureciammem- bra. Proptcr hanc noftri cum Chrifto capicc coniun- >• Cc iij dioncm 40^ DOCTR. CHRIST, i. P A R s. dionem, paflira Apoftoli aiunt fjospafosefeinchrfflo^ 4. CaufafinalesfaJJionlsChriHf, PhSiomscmsYulitas.i.QikyVtehisfaf^ocpriutronfuf fcien^ffofeccatk, feu redcmptio noftri. z, Tatefa^rio 4tmorisy bonitatisy mifeYicordi^yitifiitia Dei, dmtfunit Vilt'^ umfYo mbls, Smt ergofnaks cauf^frcecifHce^ Salus nofir^ ^gloria Deiu\d priorem percinet sgnicio magnitudi- nispeccaci, vticiamusquantummalumfic pcccatum & quid mcrcatur. Mortemnon elTcperniciofam piis, i&ideononeire timcndam. Adpofteriorcmjlultitica- tioj in qua omnia benencia comprehcndunturquae -Chriftus meritus cft moriendo j & qui confcr et nobis cmeriioncm cx morte . -- ObieSiSedfifYo ommbus fatisfecit, otnnesferuari debent^ ^efp, Sacisfecitproomnibus, quoad Satisfadionem, jion quoad Applicationem.Liberat nos autem.i.^i46 fPaterad hocordinauit eumy feu quia pater vult.z.^;^^- - iim volensfe offert.j ,jQuia eiits tfi i ut^ o fi4Jfciens . CredcreinChriftumpafrum3eftcrcdere.i.^ftof//;y- \deaconcefiicnis temfore omni^ generis miferias fro me ^ vmnibmfidelib. ftifmmerit, z, Quodextermofuo temforCy a- cerbi/Jimos qtiofqtie cruciatus fufllnuerit fro me cJr omnibttf fdelibm, 3 . QhI d horrendam iram Deifenferit ad c omfenfd" tionem KCQruni <^^ totius mimdi feccatorum , eb" '^' flacaret iramDeiadmrfm^eccatum, CredereChriftum pafTum, eft itacrederey vt tantumhabeai fdemhi(ioricam. Crederc inChriftum pallum, efi fiduciam in eius fafftone col/ocare» J^<£fi' , ^sare ccnceftionem Chrifti mox fequitur eitii VafffofRe/p,T,jQt^iaineiuf conceftione ^faf/ionetotafalui fioifra confiftit,z,Qtiia tota eim vitafmtfaffio ^ caiamitas* jQuafi, 1 , An igitur ex hi^oria vita ah iffo tranfafla ni- hilobferuatu dignum eftfKcfp,lmb c(k,Nam.i.ofiendithane ferfonam effe Meffiam fromiffum j cum in co omnia vati- cinia impleancur. i.Obedientlam.quam Tatrifraftitit. ObieEi, Metiaminlege Mofis fueruntfacrificiaprofitia" ^oria,J{efj?, Non proprie expiacoria,fed typica. Chrifti autem facrificium cft vnicum cxpiatoriwmo DE HOMINI5 LIBERAT. ^07 Taj?t^fjsa Vontio ViUto. PllatificnicntioinpaCioneChrifti. r. !Q^uU tefimo-^ niuinChri(itisaui^hevouiit innocsntlce fn^ ^ ninurum vt fciremusipfuiTj voccjpfiusiudiciisinnoccncem pro^ nunciacum . Z, Quia dehtiit folenniter condmnaYl : vtnempefcire'- Piusipfum yCiU3imixmu'is innocentem,clamn Atum tamcn cllejnenoscondea^nemur.' ficut& mortcm lulliuuic, vtnosab caliberaremur. . 3. Vt admoneremmimfletionlsVYophetia. 7nreccdei fcepttmde luda^ &iegifatordepedibu4 eins » donec -ue-ai- Gen,4^»ioi at Silo.Tunc cnim abiatum eft fceptrum de luda^quum Chriilus, a quo primum abfolutus cratj paulopoft condemnatus cft a Pilato Pr^efide Romano . H^c cr- go circumll:antia;» P^^o«eC^>*//?idiligenter confide. randaefl-, vtrciamushunccfreMefriam.quiaomnes conditiones implentur in hoc, qu^ requiruncur in Meffia : quarum vna erat & hcec prxdidioja'^ auferend^ fceptrodehida, 4. Vt fciYemusChriptimabipfoquoeiue Deoccndemnatum f^i/fc, acpYoinds eum Deopto nobi^ fatisfecife, Nam iudici i ordinarij prisfes, cft ipfe Dcus. . Nonigicur Chriftus clam debuic a luda^is abripl^ne^ qucper lumulcum ad morcem percrahi ; ledlegicimo ordine, &iudicio, acfadainquificioneinomnesac- fcufaciones Chrifti , voluitipfum Deus , i . Examinari^ ,vtpatefiererciusinnocentia.2.£)^«;«^y/5 vtconftarcc . cum innoccntem ante pronunciacum, non iu2i,(cd no- ftra culpa condcmnacum efle ; acquc vcita ipfius dam- natio iniufta, efiet loco iuftiffim^damnacionisno- , ftr^. 5 . Jnterfici^ tum vt implerentur vaticinia , tum vc .conftaretChriftura, &aludaeis, &agemibuseilein- tctfcdum, ..V CYUcifxtis^ CKedo in ChrifiumCrucifixum f\i eft,credo Chriftum fubiiffc hanc pcenam^j & hanc malediftione crucis Cc iiij mca 4o8 DOCTR. CHRIST. t. PARS. mcacaufa, cumquepro me malediftioni diuin^e fa» ftum eiTc obnoxium^quam ego, & nos omnes eramus iTJcrici, cuius maledi(flionis eiiam lypus erac mors crucisdDeo maledifta, Tnbus autcra de caufis Deus voluit' Filium fuuin obire tamprobrofum mortis lupplicium. i. Vt fdu'* wtiSi tffiincHbiiifiemalediBionemfeccaiis mfiris debitam^ atqjicanosad maiorem gratiiudinem excitaremur, confiderantes, quam deteiUbilis rcs fir peccatum, a- dcovcnonpotucric expiarinifiacerbiffima, &max- imc probrofa morteFilij fui sm^cviiiuz.yt efjh exafm peratfo p^ppiicu ^ztqucitanos tanto magisconfirmarc- inur in verafide , dumconfidcramusChridum hoc fupplicij generc rccepifle in fc rcatum noftrumjadco- que ipram poenam, & maledidi^nem, iuxra illud, Xvlalediiiiis cpii j^endetinligno , 3. Vt veritas rejpcnderet f^«m,atqueica nosfciremus typos implctos efiein Chrifto. Nam. i> facrtfciayefnaadumbrabantviflim^tm Chrifiijignls imfonebantuTi^i fignificarctut,qu6d Chri- ftuslignoaffixus,facrificium fuum peragens,hoftiam fanftam ofFcrrct Patri, i. Sacrificia in aitum eleuata an^ tequamcomhmerentnr^ftgmficabant cxalrationcm Chrx-: 'fti inaracrucis . 3 . Idem adumbratumeBin Jfaaco,qui lignisimpofituspracaPatrefacrificandus.^, Hoc/«/>- flic'^genus 'depngit ferpens i$neus , qucm Mofcs palo af- fixumindeferto erigebac. !pfe Chriftushunc a?nci ferpencis typum de fefe interprctatus eft. Vrout Mofet ioan. 3.14. (gxtulitferpentem in de[erto:ita extoHi oportet pHum hominis» Mortuus, CYU glcriari, hd^e (inquicbac ) Veum noncrucifixifii , Vbiquicarij credimt fiaturamhumanam Chrifli a momentoitKarnationis ficfuijfe emnibns Dcitatls proprietatibus crnatam , vt inter cam ^ deitatem hoc interGt^ qmdillafer accidens hdbeat^quicquid hac perfe^ ^ exfe habct, Hincfity v t Chrifium in mortejmo cumfxtus lateret in vtero virginis, non tamum deitate^ fed etittmcorpore^ inccelo^ ^vbique fuiffe^imaginentur, Hoc illud eft, quod formam Dst vocanr. Chriftusigitur vere <^ corporalitcrmortHus efiy vera fcilicec diuuKionc animseciusi corporc, icavc non jinodo non fuerit vbiquefimul anima & corpuSjfed nc quidem firoui fueric in vno loco. Quum rurfu?n clarncif fit voce magna^ emifit (hiritum, lefus autem emifia voce ma" Mat. 27. $0» grutiexpirauit.Vater inmannstutsdeponofpirituynmeum : Mar. ij. 37» 'Etcumhac dixifietjexpirauit, Et inclinato capite ^tradidit ^^i<^»2.3.4^- f^iritum, Sed altcrumquoq- addendum, «f;?;fcf /i:f/uni;ii: : in Cbr;ito autem puaiuit nofua peccata.: idco 411 DOCTR. CHRIST. t. PARS. *^ ^^^^'''^•ideoeademmnobis nonpunlcc. Sanguij lefuchrij}» pHrgatnos ab omnipeccatOyZzm originali, quam aduali, camfadijquam omiffionis. Huius cftcdus caufa cft Chrifti raors. 2. Donatw Splritus SanSfi^^fiYeiimrigenevaiio, fiU ftow^ix^i/tfjquiaChriftus morcc fua non tanrum no- bis impctrauit condonationem peccati, & reconc^Iia* tJonem cumDeorfed ciiam donationem Spiritus S» vteiusvirtucc vetus horaocum Chriftocrucihgerc- cur,hoc eH-, vcpcr $pivitum'$andum eiricacia meriti Chrifti, & noftri inipfum infitione, abolcrctur in no* bis praua noftra & nondum rcgenica natura; atque cx aduerfoiu{liiiainnobisinchoarctur,imagoDciaDi- abolo in nobis dellruda reftitueretur 5 ac nos per eun- dcm ^piritum impellercmur, ad gratitudinem pro tancobeneficio pra?ftandam. ChriBtis faElu^e^ mbh C0I.3.XO. * iu^itiayppientia,fan5^ipcatio ^t redemftiojn iffo efhis co n^ fHmmati. MorsChrifli in regencrationc efficienda cft caufa impuifiua,duplici refpedu. i. KefpeSInDei^quiafrofter tnoYtmChrifti Deus nobts condomt feccatum^ ^datS» S, J^ia efiis fiij mifit Deus Sfiritum Fiiij fui in corda CJtI.4.^. 'veflra^clamantemy^bba^ idefl/Pater, 1. ^fjpeRunofirt habetrationemeiufdem caufa? impulfiuje; quia qui vcrafidcChrifti mcritum percipiunt , & cius mor^ tem fibi applicant,eos impoffibile eftnon cfle gratos* Omnes nempc iuftificati fc comparanc ad grata Deo faciendarnoncnimpotcft rcgcneratio, vel ftudium obediendiDeo,fcparari ab apphcatione, ncc benct ficium rcgenerationis a iuftificationis bcncficio;Om* ncsquiiuftificantur, ctiam rcgenerantur :& omncs jl.?ct.i.j. rcgencrati funt iuftificati. Oh, 'BjgenerationemAfoJiolui. tribuit B^efurreEfioniMc autem regeneratio mortichrifii tri^ buitur.I{efp, Tribuitur morti Chrifti quod ad cius me* ritumrmoricndo cnim regenerationera nobis mcri» tus cft.Tribuitur autcm refurrcdioni Chrifti quod ad applicacionera ; rcfurgcndocnimnobisapplicatrc- gcncrationc» DE HOMINI5 tlBERAT. 41$ gcncradoncm, & dat nobis Spiritum Sandum. ^.^Vr^^rffrw^eciam frudus cftMortis Chrifti. Ua DemdeUxitmundum^ vtTiliumfmmvnigenitum dedeYit^ loa.j.ir. vt qrufhiips credit fn eum non pereat .fedhabeat vitam ater^ , - ^ ^ ^,- wjfublatum cft pcccatum, quod atrinecad reatum;non autem fubla* fumcft,quod ad materialcpcccati. Etfe^uUtu. CAufsefepuIturar Chrifti f\xr\x,i .Vt fdremus emvf" vcmortuum tfc. Non cnim viui fcpeliuntur , fcd mortui cantum. Atque huc pertincnr aliquot parccj lii^onx ^viquodChrifius lancea ftt perfo/iut^rjuod de cru* etftfublattiSy^itodfit vnSfus^ ^linteisinuolutm.Yt enim tx tadu, & palpatione,cx efu & confpcSu poft rcfur- rcftionc» 4T4 DOCTR CHRIST. t. PARS reftioncm colliginnus eiim vere relurrcxitfe :fic cx illif colligimus eura vere mortuum clTe, zytpofhemapars humiUauonk^qutt fe nojlra. caufa demi" yrr.^afc/fTfr.Eacracrcpukurajinquanonrninusipfius corpus in terram proiicicbatur, quam aliudcadaucr. Ivlortuumcorpuscflquidcmfcarusexpers : attamca, ei nihilominus cft ignominiofum tcrr^ committi, quemadmodumdiciturjIwf/i/Mfrfwrc^mfm. Etficut rcrurredioChnfli ex morte, cftpars gloriar.-fic fepul- tura, liot/ eli, demifTio inter cadauera, eft pars humi- Jiationiso ^.Oportcbattypum tmptert. Pr^ediftum erat typo lonai tridaum manemis in Cete,Meftiam fcpeliendum.Er- goproptcrhuiustypi impletioncm debuit etiam fc- pehri, & ad tertium vfq; diem in fepulchro manerc. 4. F^olutf fepeliriy nems exhorrefceremiis fepulchrtsmi lcdfcirem-uscaputnoftrum Chriftum perfepulchrum- Sc mortem nobis viam apcruiffe ad coeleftem gloriam: ac proinde nos effe refufcitandos ex fepulchro^etiam" fi moriamur. ^, ytfciremus nos e/fe vere^moneliberatos : mmin timmorteiCHiiise^ teJiimoniumfepuUura y confifit mfim falus. '^^ 6.Vtconflaretde IpfusYefurreSiione^ ncmpC quod pof- fctvere rcfurgere, & oftendere fe vicifTe njortem, & non elTc phantafticam rcfurredionem, fed reuiuifccn-^ tiscadaueris. jyt nosfiiritnaUter^ hoc eHypeccatomortui, iam quiefca" KQm.^.4. ntus a peccato, Sepultifummvncl cumChriBopev baptif-' mum in mortem^ vt ficut excitaxus efl Chrifius a mortuii Ifn^i \ gloriam Tatris, ita & nor in noua vita ambulemuf. Vefcenditadinferos, CKedoinChrifiumjqui defcendit ad Inferos ^ hoc ttti CredoChriftum prome fuftinuiffc in anima do- "^ lorcSjSc cruciatus inferaaki^atqucignominiam fum- tnai» DE HOMINIS LIBERAT, 41? mam impiis m infcrno dcbitam; ne vidclicct mihi de* Icendcndum effet ad mferos, &nc vnquam illapati cogererjquiE alioquiofpniaapudinferosin secernum pafluruseirem: fcdvt ccontrariopotius afccndcrem cum Chriilo in coeium,atque ibidem cum ipfo in etcr- numfumma fcelicitarc &gloriafruerer.Hic eftvfusar- ticulidcdcfcenfuadinferos.Nunc paulo copiofius cx- plicandum elljquisficillius ArticuliienfuSjVel^favW/^ro* frieftt ille Chrifii dcfcenfpt4 adwferoj , Inferntii in Scriptura tripliciter accipitur* Significac Titm^QASepiibhnim.Veducitis canos meoscum dolore in in* fernum, ISl^n derellnqucs animammeam ininfern»: necda- ^^^*^^*l^* biifanStum tutmvidere corruptionem, 2. Locumdamnato- * *^*^^» r«w,vtinhiftoriadcdiuitc ScLazavo,^ ,Dolores infero^ r»,hoc eftjtcrrorcsjac cruciatus anim^ & confciencia?. ^r ^ . jingufiiie inferni me comprehenderunt , Vominus deducitad x.sam.a.tf. inferosy ^ reducit^ id eftjinlummos cruciatus,ex quibus dcindc rurfus eripic . Hoc tertio modo hic accipitur. nam de fcpulchro nopotcfthic articulus intel!igi,quu fvxccdii ^fepidtusefi, Siquis articulum pofteriorem Ijrioris cxegefin dicat, nihil dixeric. quocics cnim dug ocutiones remeandem cxprimenccSjConiunguntur, iiavc alccra ficalcerius cxegefis ,pofteriorem priorc clariorem eiTcconuenJcdeindcnon eftverifimilc in hocfymbolotambreui&fuccindo, candcm rembis dici vcrbis commutatis . Neque dc loco damnatorum potefthic articulusintelligi; dixicenim Chriftus, Irt luc»>3.4#i manjis tuas depono Spiritummeum: &adIatroncm , Hcdie &43. mcum erls inparadifo: quafi dicat , hodie erls mecum^ quod ad animam meam attiner, inparadifo, hoc cft,2nloco falutis,ac foelicitacis fempiterna?, vbilibcratus ab om-» ni cruciatu, amGenifiima frucris quiete. Dc deicacc ChrilH id non intclligendum,nempe quod illa codem 1 dicvnacumanima latronis cffcc fucura in Paradifo. Namdiuinicascft&ericvbiq;. EminVaradifomecum^ fcilicecquem vides in crucc pendenccm. Significat ergo defcenfm ilie Chrijiiadinferoj.i.ftimmos cruciatu$ m 4UDOCTR. CHRIST. ». PARS. cruciatuf^ac doloret, quos Chri^uf fcrpefius efi in animafuA» ncmeiram Dei aducrfuspeccata, & quidem talenar qualem damnati experiuntur,parrim in hac vita, par- tim infuturavita.2. Maxfwam^ atqueextremamigmmi'' rtiam, qmChrifitis affi6Im eft, IftaChrillumefleperpcf- fum probatur tcftimonioillo Dauidis ante citato.^w* g7*fii^in^e7nicomprehendermtme: quod de Chrifto dici« turjinperfona Uauidis. ^imiliadiiftafuntquibusidcm" ^i 00 3.tnr:. D ominm voliiit contercreeum in infirmitateyn' Ifsi. 55 .10, deqmQue trijlh cfl amma mea, vfque admortem» Idem dc- Mat. ;^. 3^' moaftranc cruciatus in horco, ciimftidaretfanguinem, 1.UC. 22.44. ^^.j^^^y^ /^ f .^^^ omner iniqtiitates noflras D cminus.V voptc* YC3L cyicbanztfDe^is meiiStDens mcsis^cur deferuiBimef Jilac.274^. Hacctiam rationc id ipfumprobaturj quianontan- tumcorpQre, fcd&animadebuitpati, vtfciliceccti- am animas neftras redimerer. Oh. I. ^rtictiiipdei debent proprie intelligf.1{efp,Si noa pugnataliquis articulus proprie acceptus cum aliis Scriprure locis.At hic articulus dede^cenfuchrifiiadin' /^rojproprie accepcus, pugnacimprimis cumhocdi^ lo ^na9'l^' doChriiii^C onfummatum efi . NamfiChriftus omncr redcmpcionis parces in crucc complcuicSc confum«i. mauicjnullafuiccaufacur defcenderccadinfcros, ad^ locumnempc damnacorum. Ob.i, Defcendit ad inferos ^ quidem loeali defcenfu (fi. cucafferuncPapifta?^ t///Wff 2^<«/rfj/i^^y^ytf/. 'Refp. x, NcgaturChriftum locahcerininfernum defcendiftci idquc hac racione . Si Chriflus localiter defcendit in infen ftum, autfecundum diuinitatem , autfecundumanimam, at fecundkmcorpus defcendit^T^lpnfecundum diuinitateminai illa eft \hic\\xz:nonfecundUm animamyqma dicit.^Pitr^y,/! luc. 2-3.4^. manustua^sdepono Spiritummeum. Inft, Jtpoteratetii in manu Vatris efie^ hoc e^ , in defenflone Tatris, ininferml luxta iUu d, Si firauero leFtum meum in inferno , tu ades, r a. 1 3p. S< ^jj^ ^ >^u^^ ^y^ j^^^ ^^y^ ^ ^^.^ etiam cuftodi^t me ne fere^ Kefp, Altcr locus explanat alcerum^prius enlm dixc- ^ ^ xsLX^HodiemecmtriiinTar^difo^hocc&imlocoM &ati Mc**^45- bcatorur DE HOMINI^ LIBERAT. ^rf " bcarorum,vbi vtcrq; cflimmunis abhis cruciaribus hocelijlocjuirurdcfc^elicitate&libertaccjqujencneft ininfc-mo. Vndc etiam liquct Chfii^um hocdixific Latroni non dc diuinitatejfed dc eo qiiod paticbatur, ncmpcdcanJma. Nam diuinitas crat cuniLatr^^nc, ncque Chriflus Iccundum cam paticbatur , authbc- rabitur, at fecundiimaniraam. Deniquc^i/^^/^rfcn- dHmcoYpus iocalfter chripui defcendlt Adinferos : quia cor- pus erat inlcpulchro, nec Almndcfurrexit quam cx lcpulchro, Confequirureigononpoflc huncarticu- lumintclligi delucah dcfcenfu adinfcros.Pvcfponf.2* JF^tfi verum effe t lo caliter C hriflum ad inferoi dcfce ndijfe •• t a- mcnnon obhanc caufam dcfcendijlet j quam ilJifingunr, ncm^c vtVatreslihcraret, Idquod hac lationeproba" tur, Si Cimflus localherad hfros defcendft , aiitpaiien* d^, aiit liherandi canfa defcetidit. 7\on fatienciicattfaj quia iam omnia eranc in crucc confummata: quo modo &i{ fc Chntius pcndensin crucedixit. ConfHmma^ Ioan.i^.)»» tnatutnefl. ^{ortdefcenditcaufaliherandiTatres. i, ^uia hoc fecit patiendo fro ipfts in terra, 2. Tecit idem poten" tia, e^ ejpiacia diuinitatis fu£, inde ai initio mufjdi ^ non animsc aut corporis defccnfu ad inferos. 5. Tatret non fuerunt in Limho : Ergo non potucrunt inde li- bcrari. luxta iliud . Internos ^voshiaius ingens confli» Luc.i^.i^* tutus efit vt u qui volunt huc tranfre adms non pofjint , ne- ^ ifiuc hi/^aranfire, Ht ibidcm, La^^rtu dichur e/fe iafinu Jhaha^noa ia limbo. lujiorum animjefunt in md'* m Domini, ' Ob. 3 . 2^« cjtndem patiendi , feu Uherandi cAufa^ Chri^ f:tts defcendit ad inferosjed (ficut nonnuUi volunt) vt ofien* deret Diahoio t^morti vitforitm fnam , atcue itaiis terro" rem incutcret, Id, incjuiunty eonfirmatur illo Tetri diflo, Ver ejHem etiamfhiritib, quifunt in carcereproftEltts ptjedi i .Pci j.^y^ tauitolimimmorigeris, l{efp, Quod cam ob caufara def- fcndcrit ad inferos Chriftus, in Scrip . non repcri- tur: illudautcm Pctrific intclligcndum.' ChrifiusfrO' f# . y _T .,, ^ liint mortu!, vcl qui mortui crant cum PctrusiiJa fcriberet; &qui tunc viuebant quum pr^edicarctur iiiU Bph.4.^. Euang. Infi, chiijJn^ defcendit adinferioresfartcs terra, Ergo adinfero:. Kefp.hd inferiores partes cerra?,id cft,in terram, qu3e cft infima niundi pars . Probarur hxc in- terprctatiocx Apoftolifcopo, quifacic colocoanti- thefinfummaj gicri^& fumm:^ humiliationis Chri- fti. Licetautem hwTc loca a nonnulhs adopinioncm iftam ftabikndam ailataincclligi deberent delocali Chrididcfccnfuadinferos, nontamcnfacercntpro 'f^C^s, fed potiiis pro pontinciis, docentibus Chriflum apud inferosprxdicafle Patribus, eofque liberairc. Quodfivero PontiScios hjec teftimonia non iuuant) multo minus iftos juuabunt. Nam certum ef inde non fojie frobari Ch riflufh 'defcendijje ad inft ros ,vt Mortuis ^ "' Viabolotcrroveniincuseret, Nonquidem impia eft ifta ,. fentenria, Scefta multis patribus approbata : vcrum** ab illa difccdo,quod nullis nitaiur firmis rationibus5& contrari^ rationesinpromptufint. Nam, i. Chrifhi^[ iffedixit (qitje teftimonia iam pefius recitata funt) Hodit- mecum eris infaradifo.Vater in manui tuas defono Sfiritnnt' tneum, Irem. Confummatum ejl, i. Si triutnphandicaufa dt fcendit^e/fet hicarticulus initiumglorifcationis t At noft cft} vcrifimilc Chriftumglorificationisinitium fumpfiffS in infcrno. Nam conftatcx Antithcfi, DefcenfuwP Chriftiadinferosefle gradum humiliationis infimui' intcrim fateor Chriftum Diabolis magnuro incuffifle* terroremridvcro mortefua, quanimirum Diabolasj^ pcccatum,& mortcm debellauir. Tertiadierefunexit amortuts, Crcdo quod Chriftus dcpulic a fe morrcm , viuiff cauic DE HOMINIS LIBERAT. ^r^ cauitcorpus mortuum, animxrurfumcopulauircor- pu^,rcftKuic (ibi vitam bcatam, coelcltcm &glorio- farn,&quidcm propriapotentia, Qu^Iliones de rcfurreffhne Chrfpf VXCipn^ IwtiU 1. jin chriflti^refHmxtrit. 2. Qnomodo refurrexerJt, 5* Qj^^^t^crefurrexerii, 4. JFrucIiif rcfurreFtiont6 Chri^L I. AnrefurrexeritChriflut, QP^odChripus reftsrvexerit , probant tcdimonia Aii- ^gclorum,mulierum,Euangeli{larum,Apofto- loruai, aliorumqjfandorumj quipollrcfurredionem cius ipfum vidcrunc, ipfum palparunt , & cum ipfo lo- cutifunt, Apoilolis credcndum efTec proptcr diuini- tatcm ccelellem, ctiamfi non vidiifcnt eum. 2. ^liiomodoChrifitisrefmrexerit, REftsrrexit Chriflus t frtmiim fropriafotentia^ nempc fua diuina. Dcflruite temflumhoc ^ tribus dubus e/i • ^oin»i,i^t 9am illj^d, Voteftatm habeo ponendi animam tneam , ^ po- i^***' ^^* * -< tcflatem habeo rmfti^ eam aljumends, Stcttt pater excitat W^ortiiGjy ^ viuifjcatj ita Tilitti qms vult vltii^cat, Rom.4.i4» f O b. ^tqui Vaterfufcitauit cum: Ergo non fffefe . T\e]p. \ -lUtcr rufcirauic Filium per ipfum Fjlium , non tan* duam pcrinftrumentum, fcd tanquampcr alccrani IP^rronam ciufdem elTentix &potenci3e cum Pacrc* B:lius a Patre fufcitacus eft per fcmetipfum: ipfc- 'S^ct fufcirauic fc fuo Spiritu. 2. Secundum eamnaturam J^fta Chrifltu vertts Detis & homo refttrrexit , (ecundum g« c^ ipfe eri t mihi in Vilium, S tdis tm ^ . VrMjnfeculum ficuli^ vh-ga direflionpf, >i,garecnitid, pf;^*^^*,* Semel itirauiin fantlo meoJtDauidi n cntiar: Semen eitif in tesernummanebit, ^ thronas eins fctitfoHn confpeSfu meoy ^ftcut luna fetfe&a in aterntm • Erunt mihi fofti^ iuSy^egoeroiis De-My ^ferinis mctu Danidrex fuper eos^ Hzccli.^y. ^ paftorvnus erit ommueorum in ftrfeiutmJ^egmmaU' 23. 24» Hm &foteflas ^ ^ magnitudo regni^ qua efi fufer omne eoelum^ deturfofulo fanEiorum Mtf'(JimiyCulHS regnumfem^ Dan.7.27. fiternum efi^ &omnes reges feruient ei & chcdient, I^fgwi gfM nonerit ^nis. 2. Mediator, mi pt fratcr mfler & vc^ rus homo, dibehatfemfer fro nchis i/itercedere, & tanquani faccrdos :eternus pronobis coram Dco ,apparerCvTw pfa.no^, fsf^cerdos in atemum fecundwn ordinem Mslchijcdec^ Chri^ rv.om.8. j j# ffus is e^ qui mortuus efi^imo vero ^ui edam refufciiattU efii gui etiame^ad dsxtram Dei, qui etiam fofiidatfro nobis,^ . Mediator, ejficacia.l^on enim fufficicbat cum pro nobis rao- ri; (edoporcebat cum Eccjcfie& nobis omnibus po- tentiafua conFcrrcbeneficiajquimoricndojVelraor* te fija nobis impetrauerat iudiLiam/cilicct.S^.S.vitam & gloriam ^ternam. Vtrunq; cnim pertincc sd medi- atorcm, quinimirumidconobis impctratintcrcefll- oacfiia&mortCjin quoheccadem bencficia ideoe- tiamdcponunturiDiuinitatCjVtiprcmcc corumnos faciatparticipes. ExflenitudineipfHs omnes aciefimiu, Ioa.T,i#i Ncque mirum videri dcbct, Chriflum nobis conferrc cademhecbeneficia,qu;r morte fuai diuinitateno- bisimpetrauit: nam homo poteft & ab altcroalicui anquidimpctrare &cpnfcrre, InrcrcedataJiquis pro te apudprincipcm propter donum rnilie coronaco- rum, princeps hoc faciac prccnntis gra tia , eiquc do- num,vthjc tibiconferac,etiamconferat;isiprinci* pe tibiimpccrabithordonum, atquejlludfimul tibi confcrcr. Etfivero Chriflus mortjsfuas beneficiacc- fcrrc nobis potuiOct pcrDcitatcmfuam , cuius ops- ^aiullificamiir&icgtacrauziir^ acfidcm, Scnouaai ^d iij vii^ia 4%i DOCTR CHRIST. i. PARS. vitam pcr Spiritum fanftuminchoamus: tamenficiit Deus dccrcuit pcr hominem fufcitarc mortuos > (jpcr 4.CO.I5.2X. ijQYfiin^m w. rf/«nrf?/o)& pervirumiudicaremundum, ficetiam decreuit hxc beneficiadarc perhonuncm lcfum,vt idem eflet Mcdiator^ac maneret, qui eft ve« rusDeus& homo.Propterca ctiamoportcbat Chri- ftum perpetuo mancrc noftrum fratrcm, noftrumquc caput.nos vicc verfa ipfi perveram fidem infitosopor tebat pcrpetuo mancrc cius membra. Id quod confir- ixiantomniateftimonia, qujc Dauidk femim tegnuma'* termmi tribuunt.^Slitn in illo rcgno falus noftra fundata cft.-atquinuUomodoregnum Chrifti Fihj Dauidis potuilfcteiTcseternumjfiipfiushumananatura man- fiiTet in morte. ObieEt.Jttamen in veteri Tcflamento^ an* te incarnationem^ feu htrxd\^\xxnivitxSit,Jbforptg efimwi\ l^» ' * adviSloriam. Vbiefi morsviSIoriaf Vhi, ofepukhrtmf fiimulurt DQ'md<:9 tiifimmm Chri^m vic/fet, non po-^i DEHOMNIS LIBERAT. ^ii $Hf/?€tnoblsconferrefua hencficia, quamorte fua nobis tra$ mertttii:\m6 nc fciremus quidem eum pro nobis fa- tisfccifle, quia fi manfiflet m moi te, id ccrtuni fuiflcc argumencum,eum non fatisfeciire, fed fupcratum eirc amortc&a mole pcccati. Vbi enim cft mors» ibi pcccatum: autfifatisfcciflet, &tamcn man{ifl*et ia mortCjhocpugnaflcccum iufiitiaDei. Refurgcndum igiturChriftofuit, tumvt fciremus,ipfumbcncficia nobis efle promeritum,tum vt ipfecadcm nobis poflet applicare: hoc cfl, vt ipfius mcrito & cflicacia perfcdc faluarcmur&iuftificarcmur.z. Tropter noJJrlre^enera" tionem Chriflusrefurrexit, Non enim fufficit iuftihcatio, feu pcccatorum remifliojfine nouae vita? inchoationc. ^,Vropterfufdtationem i;* glorificationem nofiri,Dcus vult hocmodonosmsBtcrnumviuificare & glorificarc, vc infcrti malfje ipfius filij,hoc cfl: humanae Jpfius naturaj perpetuoabca gcflemu^r, & cx eavitam hauriamus. HisdecaufisncccflefuitvtChriftus rcfurgeret,id cft vtipfiusanima cum codem corporcab illa dcpofito rurflim coniungerctur.Kcfurredio fiquidem nihil cft aliud,quam ciufdcm corporis cum eadcm anima con«» iunftio. 4. QuiftntfvuEfusYefurreSihnU Chrifli^ NOnomnescauf^ refurreftionisChriftifiinteiut dem rcfurredionis fruftus. Hc aliter cauf^, alitcr frudus refurredionis Chrifti confiderancur.quin & ip fa bcneficia Chrifti pcr Refurrciflionem fuam collata aliterconfiderancurytcaufse refurrciftionisChrifti^a- litcrvteiufdemftudus, Diucrfa? cnimfunt qujrftxo- nc §, quare Chrifliss refurrexit^ ^ quofhamfi-uftus refurre&io Chrifii nobis ajferat, Vuplex ^orrofiriiSim efiKefurreffionU Chrifii:gi\tcr Chri^ fium ^eEiat.alter ms.Vnmxx':^ cnim(vcinquit Apofto- E.om,J.4^ l\is)DeclaratusefiperrefurreffioneFiiiut Dw; vnigcnitus ncmpe,ac dilcdus Dci Filius, qui fit ipfc ctiam Deus. Deindc&humana Chriftinacura pcr rcfurrcftioncm ipfius ornata cft ca gloria,qu x dccet naturam filij d^i. ..> D ifij frti&HS 4*4. D O C T. C H R I S T. i. P A R S. > fmffiis refurreBionk Chrl^i pot fpeSfant ^ eft niulti- plex. Iwg^w^rf tanienloquendo, omma. beneficU mortk ChrtfiifuntfruSIus, cjuosex ipfiM K^fwrefiione perdfimu^, Refurrcdioenim Chriili facir, vt mors ipfiius luum habeatctfcdum. Kcfurredione fua nobis ^pplicat Chriiius beneficia, qux morte fua nobis meritus cft, atqihocpadoeadem moriis, &refurrc6lionis Chri^ pibeneficia, qujetamcn aliter tiobls merita fmt^ qtiam confcrmtuY , 'J>lon enim neteffe trat iffim a&nm merendf durare^per omne terrpus viteris & noua Ecc/efia,fedaflum duntaxatconftrendi,vel apfiicandii ac proindc wjcfy$Vc- XMmerat Mediatorem ejfe omni tempore , vt beneficia, . qujedcbcbat aliquando mercri, EccJcfije conferrec* hocenimfineMcdiatorc ticrinon potcll:, eoque ncc Ecclcfia poteft vel ad momentum fine Mcdiatorc fubfifterc. In veteiiautem HcclefiaChriflusMcdia- tor furur^ moxtis fuse bcncficia parribus confcrebat, valorc & efficacia rcfuncdionis iux futurse: nunc illa nobis confcrt cfficacia fuas refurrcdionis iam fada?. Rcftatvt/w/^rc;> prxcipuos frudus, quos rcfurrc- GioChriftinobis afferr,cnumercmus. i,Ex refuneffl- %n e Chriftiflimus fpfum efjeMeffiam impleti^ vaticinips, 2, Confiimamur ex MefmreBione ChtifJi, i.demerito: qnldfatlsfathimfit perfeRe pro no(iris peccatis, Namvel vnicumpeccatum Chriftura inmorte dctinuiiret. Iii talcmcarccrcmconicftuseratjVt nifi cxoluifiet ex- trcmumquadrantem, non dimiffus fuifTet/ atdimif- fus eft." Extremum igitur quadrancempcrfoluit. 2.tf< appUcatione ber,eficiorum Chrifli^ qua non pam/fent conferri finon refurre xifpet : nam^ vt antea di(flum cft, oportuic Io$.7.$f. eundcmMediatorcmhcminemrcfurgere . Tiondum erat S. S.cjuia Jefus nondum erat glorificatHS . Reftc igitur fi^Taj^i^. Paultis ait, refurrexiffe Chrifium prcpter iu(lifcationem nofljiMoc eft,ad iuilitiam nobis conferendam & appU-^ candam. 3. ^furrcBionis Chri^i fru&tif eftdoratio S. 5! pep fuem Chriflus nos rej^enefAt . ^c don^ viiam^Cternam* oUm DE HOMINIS LIBERAT. ^if Olimquidcm pijS.S. donaiifunc^& rcgencraii: fed parciusquamnunc in NcuoTeft. &qui(ieui vihuius refurre(^ionis. NamS.S.cuius fola virturenos regc- neramur, donari non poicftfine refurrcdionc ikaC- ccnlioncChriOi. 4. ^Uccptum fnre debemni (f,T YefurreBlcnl Chri^i^cjmd iffenosconferuet iujiitia perpetua ^ applicata^ quod in- choecin nobis vitamatcrnamjatqueica nosquoquc dcconrummacione vireaiterne certosfacir, dequa non puiuimus elfe ccrti fine eius mitio; iniuum autem non habcremus fine Spiritu fando. 5. KefHYreBioccrporumnoRrGYimfruSiw eJlrefu^rcBi^ •nii Chrifli, i. Quia Chrifliis eFl caput nofrum,noseiiii wm^^-i^r.Conucnitaurem capitis glorix, vc membra finrgloriofa, EfTcc quidemChriUuspcrfCjfinonha- bercc membra, vel fi mcmbra manerent in morte; fcdnonefl^ec caput.* quia non cft capucnifirefpcfflu mcmbrorum. Ncq-^rcx fiaeregrio^cx nacura corre- laciuorum : & quidcm ex corundem natiira capuc glo* rio(um rcquiric membra gloriofa, &: fibi conMenicn- -ria. 2. Qnia^ChrifliiS refuyrexit:, etiam aholcuit psccatum, Si abolenit peccatuWj aut fuum aholeuit^ aut noHrum: at mnfuum, er(fo noflrum, Si noflrmn peccatwn aboieuit, abo* ;. leuit etiam mortcm: fubl a t a c n i m c ? u fa , t olli t u r c ife. ftus. Stipendium peccati mors, Porro fi mortem abole- Roi«,^.sj. Utt, & quidcm pcr (ufficientem facisf?.dionem pro peccacisnoftris, quam (atisfa(fl:ioncmfua rcfurrcdi- ••©nefufficientem declarauit ; ccrcum eil: ipfius re- furredionem elfe certiirimum tefiimonium refur- ' rcdionisnoftrse: prsfiita enim faci«faclionc fuffici- - cniipro pcccacis mcmbrorum, ncn poirunt mcmbra mancre in mortc. Acqui rcfurrcdio Chrifii capiris ell ' argumencn pcrfcde fn cisfaiftionis pro pcccatis mem- - brorumfuorum.ErgoChrifti refurredioeftetiamar- gumentum pcrfed.r membrorum refu3re<^^>nis. ^. " Sicutpiimtis ^Ad^m acceplt bona profe , ^jr cm nlbiK pofleris, ' 'Mtjg^eadmomnib^miftifc Qhril}ui fecmdus Jciamaccepi^ ^^ vitm 41^ DOCTR. CHRIST. 2. PARS, 'vitanitir omma aUa donaprofe eJr aUtSt ac proindc vitaill seurnam nobis ctiam communicabit.4.^«w;Wc«»5/?i- rhus habitat in nobls qui i n Chrifio, etiam eadem iffe aget in 9iobis,^ua incapite.Natn fcmpcr ille fimihs cft, ncc agit incapitc,& inmembrisdormir.Ergociim fefeChri- ftus Spiritu fuo cxcitauit a mortuis,vtiqj&nos exc iu- bit.Namfifeipfumcxcicauit mortuumjnos muhoma gispotcritexcitarcviuus. 5. QuiaChri^tu efthomo:nifi enimhomoefiet, nuUam Jpem haberemis de refurre^iont tarnis no^ra . 2^w fer hominem refurreSfio, I .C«.i j. Ql^i ^pYgQ fj^fjj j^ofj refuYgent: quia refurreSlio Chrifli nec •*• argu^entumyne^ut caufa eft refwreBionis imfiorum,fedtan* /i<;w^;or/i«;.K^y^.prcpterahascaufas impij rcfurgcnt: fcihcetpropceriuftum iudicium Dei, quo deftinauic eos aptcrnis poenis . Poflunt cnim eiufdcm cfFcftus plurcscfle&diucrfjcauffie. Obien.i,Beneficia tfta funt mortls:Ergo non refurreBionis» Rtf^.Suntmortis,quatenus per eam meritus cft;Re- furredionis,quatenus apphcatio bcneficiorum cft. £x diuite fadus cft pauper, & ex paupcre diues^vcnot ditatet, ObieEi.i . Antt caufam mn eft effeSius^ Ante refurreSlio* fiemfrimamnoneratcaufa hofuheneficiorum,fcilicet refur' reffio, Ergo nec effeSius.B^fp, Nego minorem: Non fuit quidemimpietioncfedin confihoDcijcfl5cacia&va- lore in veterc Teftamento. Nam eciam tum homincs rccipiebanturin gratiam^donabantur Spiritu S. & c^- tcra bencficia accipiebant: fed-proptcr &pcr Mcdia* torcm humihandum & glorificandum. Poftremus refurrcftionis Chrifti fruftus cft,ncc ta- mcn minimus, Confummatio omnium heneficiorum^ ^gk* rificatio Ecclefia, Nam Chriftus ideo mortuus cft, & rc- furrexit,&nosideoperfedchbcrauitapeccatis,vtc« iufdcm rcgni fui fimus co\\^vciits,Vrimogenitusexmof ^ I . 9 tuU.Hieredet quidem^ei.cohtredes autemChriili.ConfovmX" COl. I. 19. -, ^, . J j « - . . . , • /• TT- Rom.1.7. bitnorfibf,qtiiaeodemSfmtuvtu;mu4 nos^ fffejriic au- £om.l.ii. tcm Spiricus iibinon cft diftimilis. Si Sgiristisitiut^qui txcitauit DE HQMINIS LIBERAT. ^f gxcitatih lefum a morwls habhat invobiii i^quiexcitani$ Chri^nm ex mortuistvitiificabif etiam rr;ortalfa corporave»^ fira, ^c, I{urftim vsnfam^^affumam vosad meiffitm : vt ^o*#M«|< 'vbifum ego^ ibi ^ vorfitis, Obferuamus autem, Quod humilatio tota Mediatorts mnduret perpetuo,Satis enimerac cum femel pairum 'c(re.Tedeiusefficacia& potentia inconfcruandis bc- ncficiis in ^ternum durar. K/g/r«r^idcft,fuavirtutepropriareduxica- liimamadcorpus,vccorpus & animaliberarcncurab omni jgnominia & infirmitate : immorta]itatc & pcr- fed.'i gloriaornarentur.ided.i.^^iw^tWiJcJforpw/y^»©^ cauit.z . Sed t^men glorificatum vtrum^j ^ Uberum ab infir" Piitatibus,^ .Vropriafua fotentia animamfuam recepit. CrC" doChriftum rcfufcitatum cx mortejKiefl-, cumideo ' cxmorccrefurrexifle, vc pofl^etnos parricipesfacerc . iuftitia?,fanftificationis, glorificaiionis, qua? nobis merito luo pepcrcrar. Quoniamergo Chriftus refurrexic. conftac ipfum cflc Fihum Dei delaratum: &,quod ad cius humani- taccm.ornacum ca gloria qua? naturam filij Dei dcce- ac>nosipfumquoqueSpiticu fuodonare, fui^piritus vitcutenosregcnerare, nouamquevicam innobisin- choacamcandemnobis confummare, atque eiufdem glori^ fux, foelicicatis, ac fempiccrnae vic^ nosfacerc conforces. ^fcen^it in calum, AScenfio ChrifiJin ccelumyefi tranfiatio localU^vera,^ vi« fibilps corporis Chrifiiin coelum, ijuodeftfupra omner coe^ los vifibilet, ad lucem inacceffamy ad dexteram Dei^vbi nunp $fi ^manet^iifvnderedibitadiudicium, Quxftiones prxcipua? de Jfcenfione in calttm. 3. ^o Chrtfitis afcenderit, 1. Quomodoafcenderit. 3 . J^^are afcenderit, 4. Quodfit inter nofiram fy Chrip afcenfione difcimt • J. l^*ifimfrj4^t^afcen^QniiChrifii. t II 428 DOCTR. CHRIST.2. P ARS/ r . J^u Chrfpfis jifcenderlt. Efus Chriftus homocum cflcc vna ciim difcipulif .fuis in Bethania dics 40. poil rcfurredionejpoftqua Aponolisfjepcprobaffcc fuam refurredioncm, vcri- ratcmcarnis vcramq-,humanitarcm, arccmiitiisin- lucntibus in C(i:\\Mv\,Calumaut€7fim ScripturafigniftcatA. Mar.4. 51. ^^eY€m,z, ?KCg3onem atheream ^orbes ccele^es.^, Locum bf * * "^* tf/o>7«»;,quiciirpatium illudimmenfum^lucidjflimum, glorioium, extra & tiipra totum hunc mundum & coe- JumfpedabilerinquoDeusfepaccfacitbcatis An*gc«» lis &hominibus, vbiparata eft noftr*e beatirudmi$ fedcs cum Chrifto & Angehs. Dicitur ibiDcw hMtare, quiaibi maxime apparcteius gloria bectis Angelis & h 0 m i n ib u s , Vo c a c u r «0« w mtmdusy faradifttf^ Sinta ^ , g j^brahami. Hq c Qcdixm non Q^i \h\c\u& Anter vot ^ noi ' hiatus ingen 1 conflitutus efty vt ij qui volunt hinc tran^re ai vos nonfoflinty ne^ i[linc huc tranjtre, Hac tertia fignifica tione coelum accipiturhocloco. j4fcendit cx^o Chriftsa incaluw^hoc cft, in locum beatorum ferebatur furfum. T>e cctlo adtienit Sfritus fancfus in die Ventecoftes, In calur» AGt 2.2. ^^F^^*^ ^fi £^^^^- Paulus tertij cali meminic. Sufernaqua-- a.Rc/2/11. rite^vbi Chriflus eft ad dexteram Deifedens. Qi]od autcm ft.Co.is. 2. coelum hoc loco itafic accipiendum, probatur tum C0I.3.1. prioribus tcftimoniis, tumilloChriftidido, J» Jow» Jo.14.2. 'patris meimult^funt habitatio:iet, id eft , multa domici- rv.- , ]ia,inquibushabicarc,&manerepo{fumus. Icemhoc rm.3.20. . n 1 ^ r ' n n- r ApoUoli, Conuerlationojira efttn cctlis, ObieB, .At nor conuerfamur in terraJErgo calum eft in ter» ra.Ke/p.Conuerfationoftra eft inccelis,i, Sfe^ ^ certUudi-' 9ie. 1 Jnchoatione vit^ ccele(lis. In hoc coelum, nempe in domicilium Dci & beatoru Chriftusafcendir, quiart/cf;?^/^ longe fufra omnes calos, Eph. 4. 10. Excel(ior calisfafius eftMcce conftiicio calosafertos irplitim Aa:.7. $6. lyominls cpantem ad Dexteram Dei. Vidcbat oculis cor- porahb.noua acie diuinitus inftrudis,tr2ns& pcr coe- los omncs vifibiles,Chriftum in cadem naturahuma- Aa X X I ^* *^ ^^* cxinanitus {aciai^SurfumreceftHs efi in calum. ' * V Idc# DE HOMINIS LIBERAT. 42^ Idco aiitcm Dcus nos fcirc voluit locum in qucra Chriftus nfcencicrir, i. VtcQnjlarct Chri/jtm effe vernm hbminem^peqne hfum ef4anuiffpfedma>iffji , (^manftfrum ffmpervernmhoirJnem, z. Vt fchemu<5 qno cmuertendce ef- feht Cogitation^s ncflrat ^ ijhi eum inuocare deberemtify a c- que ka virarctur Idolohm 2, '^, Vi fciremtis nofrtm domi* ciiium in qmdnos ChriJ^urft deduflurtdfi&in quo cumChri' ^ofjmus habiianri, Efigitur afcenfo Khrifisranflatio IocaIis yera ^ vifhi* tli coYporls Chripi^de tcrra in calurr:, quodeffupra cmnes ca- los v:fibilei adlticeminacce^am » ad dexteram Det vbi nunc ifty& y»de redihit adiudicium.^diA, li.Ita venietquem-' 4idmodumconjpexiftiieum frofclfcentemin calum. z , Quomodo Chrifus af enderet in ccelum* '* jifcendit Chrifius in ccslum. i . Seamdum ^«;V,fciliccr, jfetund^m humanam naturam duntaxat , & q!)?d cra eandc ^u£ nata ejl ex virgme^ mortua, ^epulta^ & refirrexit, OhieB, T . Qui eji incxh^non afcenditin ccelum: At Tilius hoVjinis eft in ecslo: E^go non afctndit.K.e/p , Qui eil: in coe- lo, isfccundumidquocft inccelojcilicctfccundum djuinitatcm, fccundum quam concedimus illum non afcendiire? ca cnim iam ante incceJo crat/ & ficut T!!hriftus crimcffctin tcrra nonideo migrabat ccoe- lo: fic ctmi idem cft in ccelo, non ideo diujnitas difcc- dicinobis. Oh. 1, Quoddefcehditetiamafcendit^Diuimtasdefcen" ^'Hlit, Ergo, c^c:.Ke^,Mutnturgcnuspr;]edicationis. Di- ^iiinitas defcend^r, idcft^ patefccicfcinloco, vbian» tca fc non patcfeccrat. I 2. Localiter fen ccrporaliter.hoc cft verc mutato loco, "Exloco inferiori trandulit humanam naturam reali & promptiiTima ttanflatione: quodficri nonpotuil* fct, fi corporc fuilfet vbique. ■?• '^turam humanam fuftuUtinceelunt c5r oecupduii floriam cctle^em^ profria virtute, OhieEi, 3 . Quod non eft $n loi^jki eft vbitj^:Chriftttf non eft in 431» DOCTR. CHRIST. i. PARS; inlocoy vt ^ui afcendnfupray (ir extra crtUm vifibile, extrM ^uod non ep locus: Ergo Chripiis e(i vbtt^^, tlefp. i. ad maio. . T^egaiur vblqne cife q/tod non e(l m loco . Naai & fupremu vci extremuiii cal'Jmnon cft inloco , ncc tamcnefl: vbique . Hoc autem dicitur , vt & m Maiore , de loco rhi^co, qui continens fua fuperficie continetur ab a» lio. 2. Ad Minorcm , Chrifius non ejl in locOyfcHketVby^ fco,fedin iocomeuphjfcoScix fupernaturaiijqui continct t]uidem,rednoncontinetur; atque humfmodi locus Metaphyficuseftcxtra calumvifibile.* qualisautcm fitlocus ilJe fupcrnaturajis, tantum intuitiua difce* mus notitia. Quod aurem localher Chrifjnsafenderit^e'^ Mat. i6. 1 1, uincunt hi Scrip.loci. Me non femper habebitis, TSljfiabiero loa. 1 6. 7. confoUtor ille non vcniet ad vos . Qjiid f igitur confpiceretii ^ fi ^ F^/iwK^ homini^ afcendentim ch vbi eratpritis} ji^kientib, h6t. i.g.*ii. fpfi^^i^^^f^^^^^^l^^^^^^tff^f^ff^^^f^^pif^yeftavobiiincalum, Col. 3 .1. Superna quxritc , v hi Chrifus efad dex tcram deifedens, Ex his confequjtur huraanamChrifti naturam eflefini- tam & raurare locum^ac proinde cam non cfle vbiquc, Nam vbiq; eiTe, Sc mucare locum^ funt contradirtoria, Ideo etiam diuinitas , qu^ fola efl infinita, ^Btcrna, & vbique,nondiciturlocummutare. , ; Scd hic ^-&/^«j>;tr^'qujrunt effugium, nempc vtnoh , I^dantur hoc teio. J^uod mutat locttmy non e^ vbiejue: CoT'» fuT ChriifiniUtatlocfm: Ilhdergo non eftvbique, Maiorcm huiusSyllogifmi conccdunteffe veram, terminisac- ceptis vno modo ; hic vcro contendunr accipi tcrmi- nosdiuerfis modis: nimirum vbique ift^ecorpurChrifti, fciiicetmodo maieftatis : mtttare locum , modu Vhyfici covpo* ris , Veriimnosi effugiunr hoc cauillo coniradidio»< ,nem. Nam diuerfus modus qui concradi6Vionem.t toliit, non debctcoincidcre cum prxdicatis: alioqui] • fit Tatitologiay & petitio principij; vt fi eos imitatus di'» cam, Aer hic eft lucidus,& cenebrofuSjfccundum mo- dum tcnebrarum. lcem, Hic eft pauper fecundum . modumpiupcrratis, &diuesfecundummodumdiui*. tiarum. Sic^idcai de eodem prasdicatur . Nam modus^^ pauper* DE H0MINI5 LIBERAT. 43^ Paupertatis nihil aliud eft quam paupertas, & modus diuiciafuni, nihilnifi diuiti^. Simiiitcr & iQi modi, quos in maiorepropofitioneconfingunr, cum prsedi- catiscoincidunt, hoceft,idem in ilTisdecodempr^e- dicatur, idcoq; modiidi funt id in quo eft cotradidio. Nam dlcunt yChrfJihorpusefi vbique,modo Maieflatis.ln^ terrogati quid illis fic w^/y/^^jrefpondenr, ejje ommpo^ Unnam ^ immenfitatem , Itaque dicere , Chrifii corpua vbique efi fecundiim maieflatis modum^ nonfecundiim mo^ dumcorporis Vhyfi:i ^ nihil aliud cft, ctiamexipforuni fentenria,quamChrifti corpusvbiquc cffe lecundura modum immenfitaris,& non efte vbiq; fecundum mo- dum finitatis.Egregie vero contradidioncm ica diftia guendotoIlunr.Nam modusimmcnficatisnihilaliud eft quam immcnfiras:ac de eodeni pr^dicaturimmcn fitas, de quopra^dicacur efrcimmenfum. Proindc fi- cnti concradidoria funt, vbiqiie efle,& mutarc locum vclnoneftevbiq; jfic etiam fint contradidoria: Idem cvfpus ejje immenfum (y^finitum^ eide compettre i??menfita* $em {iffinitatem:\€\ Idem corpus efievbique aut immenfum feeundum modum immenfitatis yel Tnaiefiatis^ ^ non ejje t/- i%, fed locummutare ^ efiefimtum»fe{.undum modumfini* attis^vel corporisV hi/ici.Cond&t crgo quod & ante con- " firmatu edyChrifiumlocaliter afcendfffei ac proinde hunc iittkulum de iocali afcen^oneChrifii intciligendum cfTe. ^ Ob,^,Oppofita debent eodem modoexpUcari^ vt retineatur $ppofitio: jithi avticuU^ Jfcenditin caium y Defcendit aJ infieros, interfefunt opfofiti: Ergoftcut articuius de Defcenfii flgurate dcdpitur, nempe defumma hnmiliatione ; isa ^ ar» ticulm de jfcenfione Chri(ii fguratc debet accipidefitmms ^iStflatejndnde motulocali. ^efh.i.hd maioremjOppO' fitaifunc codcm modo cxplicanda , nifipugncntcum aftticulis Fidei > & cum aliis ^cripturas locis. Hunc autemarticulum intcIligicScriptura de .Afcenfione loca* ik Ita veniet , nuemAdmodum confhexifiis eum proficifcen' .#»••• temin ca\um. i. Mmor ncgatur: Hi enim duo arri- culinonfunt oppofiti, T^am afcenfio ad calot non efi fummui 43» DOCTR. CHRIST. t. P A R *. fummas gradiu g/oYifiquetnadf?iodnM defrenfi-j adlnferos fu mtis gradus hfimtliatfonk. VevHmfejpo ad dextram TatriSt eftfiim/nMgradf^-sgloriarAiaqucdc hoc nriiculo Maio.- rcm concedunus. Eceniinhuic articiiloderceafus &d inferos^opponiturjVndcctiamScriptura duos hos ar- ticulos, dedifanjU Cljri/ii ad irferoSy ^deehts adVatrii dsxte^iamfefJione.h^msiihmicxYiCt^^U'^'^. Side exacjua^ tione naturarr^r/^ afurifw accifiaiury ariiiuli reliaui omnti deveraChrJji hnmana natuYc. penitui eruentur, 4. yifibiUier af ejidit Chytjinf in ccclum, Oculis eni m h^.i.f, crat corifpicua ilia ab Apoltohs iublatip.. yidentihus iii ajGamvttiiiftyatqueiffum tamdiu af^exeruni afcndentemt donec 'u*be fuhUti<4 cj^ct ex eorum conJpeBif.^. VirtHte fu^. ^ 5 i. ^jii^fijiati^ afcendiuf^^tif ^> eudemfurieMtMmc lejum Dt t\i dextera JHa {^iciuia ('^a dimn^) eueEfum confiitun, primiipem acferuatorem. 6, Jfcendi t (jtmm.^o . dies in tcn ia ej^etverfati44 polj refune ^iomm Jnarfijd^ue froftcrea^ i ^ V$ . €0' lanifaceretfiamreji^rrecli-jne^r/i ^zicrttatem carniifua, A A. ' S^:;ihifs e ti^m Jeipfum, poflquam iffe.pa^us fuit refrafenta". ra,t viMtfm piultidindubitatis fgni^.i, Jffd^fiiff^/oserudir^f^ ^yrcuocaret its in memoriamfriih dJf/a, ^alia adderef^, atoueifanonillosrantum, rcd&nosderefurrcdioD^ fna,dcqueiua; carnisi auc huniaua:. nnrur^ veritarci C.et tos f accrc t.7 . Ifa afcendit, -vt non reueriatuY ante iudi^ Aft I ^» I ct^*m>. Itavenict, quemadmodumyidi(iis eu\n frofei/lcntem Ad 3.2 A. 'V/ coHum, ^uem cportet quidem caio capiyvfque adteWfprM reljittitionis omniim, , •' ^.^ - OhieH, Aicjw CJmftv^ promifli fe nohifcum fore v^cjuefai confummationsm fcatli. B.vly. PJu.s in conc luiione, quanj^ in prxniiilis. Eflnobifcum vnione mcmbrorum cum cauite.Dcindc in Maiore loquifur de^^<^ perfona^Vjui tnbuirquodpeitarisei]: proprium.Simih modo dicic antepaflionemruam, cum adhuc verfareturin tcrrii? tna » . , , curn d ifcipiihvS fui sj. £^0 & Tater ad e»m'.veniemt4i, eS^. apudeummanebimus: noc dicitnimirum de dJUinitato fua, quje crat & eft in ca^Io: S< ficut p^rer, fic ille nobi* adcft:alioquipofrcmuscciam fic arguraentari, Jbibf^ inquic DE HOMINIS LIBERAT. 455 inquitChriftus. Ergo plancnoncftnobifcum.Tribu- itur autem iinpropne alteri naturse , nempc huinani- tati^ quodnobilcunimaneat, proptcr vnioncm pcr- fonalcm, qu.^cft arcana& admirabihs duarum di- uerfiflimarumChiirtinarurarum, diuinse rcjlicet 8c human^ in vnam perfonam indiliolubilis copulatio, jta vthdcdu^enatura?, co modoconiund:a^,cflcntiani ipfius perfonje Chriili conftituanr, ac deftrucrctur v- nanatura, fi diuellcretur abalicra : vtraquetamcn rctinente fuas propriecates , quibus vna ab altera di- ftinguitur. Icaqucnonvalet.O^ie^^. InChrffi^ferfofjadu^enatur^e infeparabUivnionc ( onmniunt: EYgovbicunqt^e eft Chri^i diuiniitas ibidem e^ iffim humanitaum ejpe ofortet , N a m itaconiundx manent h;e dua?natur:p , vt diftinda maneat ilJarum proprieras , & nulHus fiat in altcrain conuerfioJ^y^.D/^^ natune , quarumvna ncn efi vbi aite* rardiuel/untury nec vntta rrtamnt^fedfunt feparatte, InChri" flo dn^funt natfine i ^uarum. vnayvide/uet humanaynoneji ubi efi altera , nemfe diuina . Ergo dua tn Chri^o naturOCTR. CHRIST. 1. PARS. TitTism , 7eui dedit ei tale nomeftt fciUcetamDelttte: (icut.n.Deit.is, ita & propria Dci- tatis ci da ta lunc a Patrc. i, Deivi eiufmodi nomen eiyfd» licet homlniChrtifto^dedit vnione perfonaliinonAuttm exf^ua 9ione naturr/i4m. Ex his tribusobiedionibus apparct, Vhiquitariot ^aquib.ida ^xoicmmuv ) infcedot errores incidtre, i. In errorem 2lcBor"j , auia diucUunt naturas in Chrifio, 2. In Butychetk errorem, cjuia cafdem namra^i confundunt, 3 , Ert^ fiunt nobls arma^ auibtu pugnandum nobii eff contra ^rri^ dnos ^fj* Sabeilianos.Ommz enimloca probantia Dcita- tcmChrilb turpitcrenemant, trahendocaad^equa- tionenTi human^ na tur^ Chrifti cum diuina. C^ncrum adeflmbls Chri^tiS,i,Spiritu fuo ^Veitate. a. QHoadfidemi^fidticiamipfumintuentem.'^, VileRione fHuti^ay^m^ diliv^itnos &nosipibm , ita vtnonobli- uifcatur noftn.^, Vnionc etiamcumnaiura humana,id cft copularione ainm^ cum corporc. EilcnimidemSpi- ritusin nobis&inipfo,quinos ipficopulat. 5. Specott" fummationtSy id eit.fpc cerca accedendi ad ipfum. ^,Quare Chrifiufafcen^eritincalum. ASccndit Chridus,! . Vropterfua ^o-Vatris gloriam,u Kegnum ccelefle habere debnit. igitur mnpotmt manert tph.4.xo. '^ terra. qui de(cendit,ipfe efr qui etiam af endit longe fufrS omnes calosyVt impleret omnia.i.Conuenit capiti, vt (it glo-» rificatum excellentia donorumfupra relicjuos beatosy vtpoCC capitis mcmbra^quodin terraficri non potuit. 4 i» Proptcrnos,quadruplicicaufa. i.Vtintertt^ deret DE HOMINIS LIBERAT. 43^ ieret fro nobis gloriop , nempevaiore, ejpcAciat ir volnnta* te, Eltenimvoluntas Patris & FjJij, vt valcat ip/im oblatio pro nobis in perpetuum , atquc ita pro nobis intcrccdcndo, bcneficia fua &mortis meritanobis applicct; ad hanc applicationcm rcquircbatur tota gloi ificatiojcuius partcs funt Kcfurredio3Arcenfio,& Seflioaddcxtram Pattis, Obiefl. Etiam in tertjLpro nobU intercejjlt^ l^ef}), HxC jntcrceflioficbat rcfpcduintcrccflionis futuraee £4 cnim conditionc intcrcedebat prius , vt Mcdiator ia cceJcr;ifanduario,pcraftofacrificiointcrra,perpetU(i apparcret. 2 . Vt rtos afcenderemtdi ^ ^ de noflra afc enjtone certi effe» mus^ Varabo vobhlocum, Indomo V^trismanjiones muU tfft4nt,\d cftjlocaad manendum pcrpetuo.nam dc du- Ioart.14. j. lationcloquitur. \ 3. ^; mijfo Spiritufanffo Ucclefiam vf . Illi afcen- derunt refpcduafcenfionis Clirifti, quseeratfutura. Chriftiafcenfio& gIorificatiocftnoftr2Bafcenfionis& glorificationis caufa, & cxcmplum, quianifi ipfe effct glorificatus,nosnon glorificarcmur.Omniaenim Pa- ter decreuir nobis dare per Mcffiam , & in ipfo omnia depofuit. Quomodo autem nobis Chriftus fuiflctreg- num daturus, nifi prius hoc ipfe tanqua primogenitus occupaifctfquin & hanc ob caufam afcendit in coelos, vtibitegnet. Ergoetiamciues fuosc6transferet.Ec quoniamnoseiusmcmbrafumus^&ipfenimirumca- put noftrum iam afcendit, & glorificarus eft; Ergo & nos afccndemus&glorificabimur. Vblegofuero, illic ^mini^ermeus erit.JJfjmamvos ad meiffum: vt vbh go loa.ia.a^. jum,&vosfitis. Ioan.14.}. ^^ 5. Mf/fio Spiritus SanE^i fer quem Ecclefiam adfinem vfque mundi coUigit^ confolatur , ac defendit, Dabatur qui^ dem & pilsfub legeyante afcenfum e^ aduentum Chri[ii. Sci l.B^JpeElu huitis afcenfionis , acgiorifcadoms Chrifiiy qua $unceratfutura, Sccuiusnonmodo fru(ftus cft,fcdeti- am pars miffio illa, atquc eftufio Spiritus Sandi; atq; itarcfpeftuquoque huiuseffufionisiam poftafcenfi- onem Chrifti fadam dabatur piis in. veteri Tefta- mento Spiritus S^andus.i. lampofi glorificationem Chrifii daturcopiofius:quemadmo(fuminfentecofie. Id quod ctiam pr^diftum fuerat . Et erit vltimls tempoYibns (dicit Dtf- us) ejfundam exjpiritu meo in quamuls carnem . Quod au- locl.a.il. tcm ance afccnfioncm fuam tamacopia Spiritum S. ^^***^^* Ec iij V Chriftus 438 DOCTR CHRIST. i. P A R S. Chriftusnoneffuderit , idrolummoddcontigicprop- ter decretura diuinum. DeusenimSp. S.pcr MefH- amfimul hominemdari volcbar; quamobrem & ho- mo dcbebat effe glorificacu^, qui hoc faceret. Expedh loati* l^»7» '^^^^ '^^ ^Z^ Abeam ,mfi enim abkro , ConfoUtor ille non i/f- rJetadvos, 4. Sunt&alijfruftusafcenfionisChiifti. Nam. i. Ep tefitmoniimi hobi^ crcdentfbus efjeremij?apeccata perfe" Be, Nifi enim luiffet panam pro pcccatis, nequiuiifec intrarc thronum Dei: nam vbi peccatum ell, ibi & Xoa.i^.io. mors. Judicabit mundmn deiujlitja^ eo qmd adVatremab- eam» z, E,fi tefiimonitim^chrifitsmreneramortisjfeccati^di' aholi efe vifforem,^ ,Efl te^;monium,nos nunqnam deflittttH iriconfoUtioneiqma ideoafccndit vt mittcret S.S. ISlifi ego abiero , lonfoiator ille non venietadvos: finatitcmfro" Joan.i^.7» feEfHsfnero.mittameumadvoi, Quum afcendit infMime captitiam duxit captiultatem^ ^ dedit dona hominibtu,^.Eft tefiimoniumi Chriflumnotperpetu^t defenfurum , (]u\2l fcJ- nius caput cft gioriofum, fupra omnes prmcipatu? collocatuait d: Sedei addexttram Dei Vatris omnipotentis, .IfFerthic articulusipr^ccdcnti. i. Quia hocArti» cuiofiris afcenfionit declaratt^. Ideoenim Chriftus afcendK adcotlos, vt federct adde:itcram Patris. 2. S^ia perpctuj ChrifitnfedetaddexieramVatris: atfemel tantumadcalos afcendit, 3. T^osafcetidemus in tcelum^ fed tamen nonfcdcbimiis ad dexteram Dei, Qu^xdioncsdeffisone Chrifii addexteram Vatris, 1 . Quidfignificetdcxtera Dci, 1, Quidfitfedcre ad dexteram Dei, 3 . ^nfer^pn- Chrifiits addexteram Veifederlt, 4. ^i fintfruffns feffiunis Chrifii ad de x teram Vatrit. I. ^uidfignificcsdexteraDei, H.v/cy^Pf/fignificat. r Omnipctentiam^feufummam ^virsntem DefMnnc Dm cfcxtfrafu^ m^nm lonpitttii D I DEHOMINIS LIBERAT. 43? trittcifem ac feru4torem, 2. Summam giorfam,ftiinmam dlg- mtatemt ac maieftatemflane dttnnam, ^id^tjeaereaddexteram VeK SEdereaddexteram dei, eji effepcrfonam Deo aqualcm fo^* temia^^gloria^ perquam 'Pateragit immediate.Vwi" godefiniunc, quod fic^quali cum Patre potenciaSc gloriarcgnarc. Vcrumidquiiicm cft deChi iftoinaov omnia facit fimjliccr cum Patre , &pr:£duus cft ca- dem cum Patre potenti3,quam ctiam cxercec. At Fi^ lius femper ica rcgnauit: idcm compet it & S. S. ^/i. His 6cfimilibus didisfignificantur partcs feflionis Chrifti ad dextcramDei. 2^owewau* rem,dequo agiturin verbis Apoftoliproximecitatis,; cft prertantia perfonje, ac officij Chrijfti, atq; vtriufq;; dcclaracio DE HQMINIS LIBERAT. 44, dcclarario pervifibilem maieftatem,vtomncs cogan- turfareri hunc cireRcgem illumperquem Deusom- nia gubernjt. Sic Stcfhanm vidit etm etiam vifibili maieltate ac gloriaornaium.Habuic Chnftus ctiam anteaparresahquasprafflantixru^ejofFiCiiquefui, fu- seque perfonx: (ed confummationcm tunc affcquutus eftjcumafrumptus incaluiivcollocatuscftaddexte- ramPatriv. Ex his panihus fe//torii3 Chrifli addextramVatrls, def^ nitio fijjtonls iliim iam flcnior efficipotCYit hocmodo: Sec^ere Chr.pumaddexteram Vatris^ lor efyhabereiffum eandem atejue aqualem cum Vatrefotentiam : antecellerecmnesho- tnines (j^ Angelosin hnmananatura» tamdonGrum^ c^ piu* rium ^maiorum cuUatione , quumgloria ^ maieflate vifi^ hilr^o^enderefe hominum ^ Angcluvum , atejue adeorerum omnium creatarum Dominumt nomine patrisimmediatere" gnumin cceioactotomundo adminifirare, e^ inprimis imme- diate fuapotentia gubernare Rcciefam: ab vmnibu^xienique agnofci (f^ ceicbrari Dominum fummum & caput. Multa? obiediones exhac definitione refutantur: ytA.Eilam Spirittis fanSftii c^ cecjuaiio Deo: ergo re&e dtxe^ rmuj ^iffumfedere addextcram Vatris, 'Refp. Nc^o con" fequens, quia argumcntum fumptum eftexmalade- iinitionc. Nametfi Spirirus5'andus5E'quencPater& Filius fit caput ac Dominus Sc redor Ecclefi^^non ra- mcn Sp, S, Cedfoii Chriflocompetit federe addexteram Va* im.-quia ipfe folus aflumpfitnaturam humajiam"; hu- miliatuseft, mortuuscft, fepultuSjrefurrexir, afcen- dit,& eft Mediator. Deinde per folum Chriftum pater agitimmediate: perS. S. veroPaternonagitimme- diate, (cd mediante Fiho. Tahs cnim ordo feruandus cftin operatione, qualisin perfonis. Pater opcratur perfcjfedife, quia cft a nullo . Filiusoperaturperfc nonafe, quiaaPatre genituseft; Spiritusfanduso- peraturperfe, fed a patre & Filio, aquibus procedir. Ergopaterimmediate perFiliumopcraturiquiaFili- us eftprior ^piritufanfto, non tamentemporc, fed ordinc 4ia DOCTR. C H R I S T. 2. P A R S.^ ordine: mediate vcro Parcroperaiur perS. S.proin- dc rcde f //iffef dkitur fedtreaddextram TatrhsOb.i.Chri" fim ante afcenftonem femfer fuit caput , ^ rex Ecclefia glo* rhfui: Ergo lamtandem non potefl dicifcdtre ad dexterdm deiAieiff.iimin^i ex mali dcfinitione rumitiir argu.Scm- pcr Ch i iftus fuic gloriofus ; at non fcmpcr fuit cxalta- tus in officio Mcdiatoris, in fuo vidclicct Kcgno,& Sacerdocio.Iam confumraationem glorie ccepit habc* re, c]uam ante nonhabuit; nimirum vt adminjftrcc Regnum &faccrdocium fuumglorioseincalis. Appellatur autcm Cbrtfita cafitt nojhhm, i . Terfeffione ^ exceUentid , qua Deus ^ homo e^. Rclpcdu dcitatis, iiludnonindubiumvcrtirur.Quoad humanamnatu- ram, quiahumanitas Chriih multo maiorib. donis ornatacft, c^uamvlia crcaturaiprecipueproptcrvni'- onem eius cum Logo.i, O^ciOiidjpfrimitm rationemtriti. Veinde cfiicacia , Nam quemadmodum caputcftlcdcs omniom fenfuum cxtcrioru & intcnoru in quo fcdcnc incc]lcdus& volutas5& cx co dcfluunt fpiritus vitalcs: fic cx Chrifto tanquam capite fluunt in nos dona S.S. 3 . .Af^i femper Chri^ta ftderit ad dexterMm Dei, H/Ec quxftio non eirecncccflaria, nifi curiofitas hominu eam talcm fcciHet. Ad cius oplicationc opuscftprimonaturarum, dcindc tcmporis diftind. .Ad dninitatem Chriftt quod attinct. J. Kafemferfedit €td dexteram Vatrii.qnateniiifeffio se^ttalem fignificat poten" tiam (^ homrcm^c^mm eundem Chri(iuf habebat ctm Vatre, Natura enim Chriflidiuina , abatcrnofuit arqualis Patri honoreSc \>otQm\3i,\iS(iuattni^ federe addexttram TatTpsfignificat ejji cafut £c:/.Nam pcr ipfum Logon Pa- icr indc ab initio fempcr Eccl. ronfcruauit; ficut om- nia pereundem creauic. Hocmodo Chriflusipfagc- nerarionc ^ccrnaad dcxtcram Pacris eft collocatus. z. Chrifita etiamfecund^im DiHinitatemfuam eatenns ad dextram Vatri^fcdet^quatemn defiinatissfuit ad hoc ojpcium fnumabietemo. 5. ^emfer famdiim dimmmmfumfiid^t addextnam Pfi DE HQMINIS LIBERAT. 445 T>efy tjuatenus inde ab hiitio mundi incefit execjui q^ exccu^ tus eji hocojficium/tmm , Eatenm 'vero jecundumdi^irtitate fuamChrtft-.iftpop alcenfixjnem in calum^collocattt^ eft ad dex^ teram Vatris^ quatenta illafefe glorio^a capit exerere tn coT'^ pore: auue temforehumiUationisjua occuitaueratftfc^ lui de» ciaratione Miimihationis enim iux teporc,c]iJo lciJjcec in terrisChnftus vcrfabatur, humiliaucrat fcle ctJarn jpfius diuinitas,nonquiclcmfeinhrmiorcmrccidtndo, fedoccultandotantiim fc , &renonexctendo. Ergo ficetiamChriftus lecundum diuinam naturam luam collocatus cft ad dexteram Parris, deponcndo ni* wirum humihtatcm, quam nolira caula in lcfulce- perat,&g/oy/^w, ^uam iffeante iaflamundifundamenta apudfatrer/thabuerati(^occuh^[XQX3it autem tcmpore hu* miiiationis) cxerendo, non accerfcndo ahquid ei quodantca nonhabuerit , nec illuftriorem robuHio- lemuc illam faciendo , ncque apud Dcumjfed apud homincs cam patcfaciendo, &plene, adibcre iuslu- umvTurpando, quoiurc quafi fe abdicsucrat diuini- tas Chr^i inhumana^naturje allumptione. Ideodi- cit, iSlunc giorifjcM me tuVater apudtemetipfum eayloria^ ^namhabui tpud te priufquam hic mundiu exifieret, Hnnc • gloriam apud homines non habebat, Itaque petit, vtficut eam lemper habuit apud Patrem.fic ctiam pa- tefaciat illam apud homincs.Proinde non acccipicn' dum eflhoc, (\\AzC\logoj ahquammutationem \ux Di- uiniratis acccperit: fed co, quo didum cll, modo, ^d humanam Chrifti natmam c^uodattinetifecuudum illam ' tum primum coUocatiis t^ Chriftui ad dexteram Vatrist cum «/cfW/r ^(/ciifiw.-tumglorificationcm cftcoafcquutus> cum accipicbat»quod arue non habebat. Oh, QjuifcdctaddextCYam Deiy eft vbiqne.Chriftus fedet dddexteramDei.ErgOj(^c,Ke/h.Conccdi potcii\>crcQm^ • municationem Idiomatum. Sed fiquisinferat etiam fccundiimcarncm, pluscritin conclufione, quam in pt^jniflTis.Ncgaturetiacofccutio.quia funt ^.tcrmini. Non cnijjj idc w (unt d(x$ra Dei^^feMrs addextram Dei. 444 DOCTR. C H R I S T. i. P A R S. Minor talisefle debebat: Naturahumanaeftdcxtra Dei.Sedfic vtraquc propoficio eftfalfa. DeJndcnon fimpliciter vcra eft maior . Nsimfejjfonis ad dexteram D^ifrfrjcft&illavifibilisgloria, acmaieftas, quaor- nata cft humana Chrifti natura, & qua Chriftum pr^- ditum Stcphanus in calo videbat. Hxc non eft vbiqj itd ibi duntaxat vbi eft. Oh, Jfcendh in calum,vt mpleret omniafcilketfrafen^ tiacarnisftne, Kefj>, FaJlacia eft figura? didionis.^;/t;^«- ditvtimpleyeto>nnia/ic'il'ictt donis, non carnc, oftib. & cutefua,Iita funt MonftraSj dehria quibus diabolus propinatgloriam Dei deridendam. Inft. lS(aiHra quee accepit omnifotentiam^ efi vbique, Humanitas Chrijii ac- cepit omnipotemiam, Ergo^ &cJKeJp, Ad Maiorero; quaj accepit omnipotentiam, fciiicet rcali transfufione & communicationc proprietatum,non autem,qua? eam acccepit vnionetantum , vthumana Chriftinatura. Multa interim rcali transfufione in humanitatem Chrifticollata funt: ali^e vidclicetqualitateSj quam quas habebat incruce & humiliatione. Item longc plura & maiora dona , quam qu:^ vel Angelis, velho- niinibus conferuntur, & refpedu collationis illorum donorum, fecundum humanam fuam naturam Chri- ftus addexteram Patris collocatus cft;ad dcxteram vcro Patris collocatuscft fecundiimdiuinitarem fu- am,quatenus eam glof ificatus , & in coelum fublatus cxeruit, atqucconfummationemgloriaevelfummum glorificationis gradum adeptus eft. 4. ^i fr^uEfuifcffionis Chrifti ad dexte* ram patrit, FRuffds fefftonisChrifli ad patris dexteram, funt omnid beneficiaregniy <^faceYdotijChrifiiglorioft,Wii, Inter^ ceffto fro nobis,z, Colleffioy guhernatio, ^ conferuatio EccU' fiaperverbtm ^ Sfiritum Santtum, 3. Vefenfto Eccieftit contrahopes. 4. AhieFfio^ ^ileflrufliohofiiHm, $,Gloriji'' catio Ecccl, J{egm Chrifli glorificati fruEfut funt^ vel bcnc- ficia, quodnos rcgitpcrminiftcriumvcrbi, ^^p. S* quod DE HOMINIS LIBERAT. 44^ quodminiftcriumconferuar, Ecclefia? dat hofpitia, cfficax cft pcr dodiinam in conuertcndis Eledis.-- quod Eledos tandem fulcitabic , ornnes eoiLim in- firmicaces abolebitjeosglorificabic, abftcrgec ab iis omnem lachrymam , collccabir cos in fuo ihiono, cofquefacictPatrifuoSaccrdotes, acRcges. bacer- dot]j ChrifitgloYifican jruEfm t^ ^ quod pronobis appa- rcc^&inrerccdit in cae!o,& quidcm cfficacirer , ica vc Patcrnihilnobisneget proprer valorem interceffio- nis eius. Hinc orirur ijla confoJatio. Quia caput no- ftrumjcaronoftra^&ffatcr nofter fedet addexterain Patris, fucurum cft vt nos glorificet & viuificet, idquc tumexamorefratcrno, tumexofficiocapitis. Quia talem habemus Pontificcm , qui ad dexteram Pa- trisconfedit,noneftqu6dquicquam de falutc dubi- rcmusiillamipfcrutonobisconferuabit, ac tsndem ccxi\&n\hconiciQiJSjf^oYAfieiouesmea4ex manuv^ea, Ioan.10.28. Volo, vt vbffum egOy & iUiftnt mecum.quos dcdifii mihi» ^^^^* * 7- ^4' Inde ventuYHf eft ad iudicandum vtuos ^ moYtuos, 1N hoc Arciculo trcsloci coincidimtperfc diucrff, ncmpe defecundo aduentuChrifiiy dcfine mundi , cJr de ixtremoiudicio. Dehislocis coniunftim diccmus , vc 3ui inter fe cohscrent: ita tamen , vr prsecipuus fit illc eiudicioextremo, NamparumcfTer cogicarenos dc < iduencuChrifti fccundo, nifi porroconfiderarcmus ad quid vencurus cG^ctXredo in ChYiflum.qui venturus efl iudicatum viuos ^mortuosy hoc cft, Crcdo J . quod Mduentu C hri^ifecundofequuturaftt renouatio cceii , ^ ter^ ra.l, Quod idem iffe Chrifitisftt ventttnts , qui pro nobis efh natus^faffus ,(irYefurrexit.^, ^od gtoriofe [tt venturus^ kdliberandam Ecciefiamycuius egomembrumfttm, 4. J^od fi: venturus ad abijciendos imftios , Ex his confola tionem percipimus magnam fimul & folidam. Nam quiafu* turaefi cceli temeque remisatioy concifimvts fiduciam^fore eJr nofht^(nfiatum aliquando aliunj^ ^ meliorem-y quia Chriflui venh^ 4^(5 DOCTR. CHRIST. 2, PARS. ventet: tudexmbi^erhpropmtis .• ipfe cnim vcnietaJ iudicanJutn, qui noDis mcricus ell iullitiam , qui nolicrert frarer, Rcdcmpior, Parronus.t|uia gioriofe njeriicty etiam fiiretfentimiamiufiAifj^^fatysfotcns eritad noslil/erandos:L\{M2L zeniet adEcil lihirandam ^erit qmd L^ti ipff4W e\pe:lemiis:quia ahi^iiet impios in ie terna^spcpnas^ p^tientet fnamn^ ipforum tyrannidem, \) ^n\o^i\Q quia bbe» rabit pios, impios ahlitiet»' acproinde nece^e efi refipifamm^ acitihac vicagracifimus, ac lecuntatcm carnalend fugJ^mus, vt fimus in corum numero , qiios liberabiu QuaMViofiesdecxtrcmoiudiciopr^cipug. I ^.An In \muYum indit ium* 2. Qjjid jit Ulu^ iudicium, 3 .Qiiisfitft^tiiYii^ index, 4. f^rde, rjr q'"*o fit iudex v enturtis» 5. Quomodofit ventttrtis, 6. ^u s fit iudicat t^ru^, 7 . Qjjalis futurafit fententU (fy* executlo ludicij. S.Vropter qnas catifa^ ^utmum ftt iudicitm» ^ . Qjiandofitfiituriim, X o. Qj^re nos Detis velit certos effe de ex tremo iudnio^ I I »£)uare de tempore nos certos effe noiuit, 1 z.Quare Detu iudiciurn tllud dijjerat. ^^,Jnfitoptand}*M, 1. Jnfitft4turum iudicium, /£cqu-T(lioneceirana eii. nam & Scriprura pra?# 'Mx\lpo(ir€m'4 temporibtts iVemurai irrifons , quifint p hunc articulum habituri fvo fibula, DemonUrari quidem exPhilofoplnanonpoteltcxrremum iudicium : fci ncqueconcra hoc clhn ea quicquam pugnans. Cer- titudo autcm cora pendcc cx oraculis diuinis , vel ex doCtrmaHcclcfios. Qiiamuiscnim philofophus alir qu«d fortailis pcr cali^iicm dictret : non vjdcliccji ifji .verifimile hommem ad hanc mifexiarn cunditum eflej r at mcnpropreramiifam cogfiuioncm lurtuia?, bonica* tis,& veritati>»diuina? , nonpoifumus cx philofophi;^ cogaoiccre, quud fiic fucurum ludicium: muKo mmuf quibufj H DE IIO MINTi IIBERAT. 447 qinbusfuturumiitcircumftantils. Argumcnta, quae philofophia fuppcditac , cfflcacia quidem (unt per fc. lcdnoncxplicantur, nifiin thcologia: ac proindc ip- faetiam argumcnca tantCimin Theologia fiunt effi- cacia, ProbacioncsigiturexTheoIogia velEuangc-» V. lij dodrina (umemus , cx c]uibus conilct cxtrcmuin cfleiudicium. i.Probatiofumiturexdifcrtis Scriptura? tcftimo- niis: vt cx prophetia Danielis, Itcm ex prophctia E- noch, cirataab Apoftolo luda. Ecce vtnUt D<;mlnt44 cumfiinSiU millibusfuU ^ ytffratlMikiumaduerfusommj, lud^.x^* Prxtcrcacx concionib. Chrifti ,m3jrimeapud Mar, ^^^5- 24.&2^. c.5imiliterexconcionib.Apoftolorum.P/Vw (laitih Vominw , quo iufie indkatums efl orbem terrarum .^ ^ . fer eum vinmt , ^«ettr depnnt , Jpje Vomtnm cum hortatto- nis cUmore , ac voce ^rchangeii , ac Dei ttiba defcende te ^ .Thc.4.1 6, calo, &c. Ncc folum certitudo iudicij confiai cx his, &fimilib. dJfcrtisScriptur^tcft. fcddcducfturcx a- liis locis bona confcqucntia ; arq; cfficacia hinc hunc argumcnca,quarPhilofophi canquam pcr tranfcnnam confpiciunt. i.Probatio fumitur afne^ ddquem condltumeft genut humanum. Dcus ncceffario afl^equitur fincm fuum. ad hoc ^utem condidit genus humanum, vt eflcc imago Dci,2c ccmplum dci cternum»in quo celcbrarctuncui fcjfummam fapicntiam,iuftitiam, & bonitatcm com- inunicarct,& fuamfoelicicaccm impcrcircr. H.tc fceli- ckas cft pars imaginis Dei.-fcd hxc dcftrudla cft i Di- abolo.Ergo dcus eam rcftitucr^qui fortior cilDiabolo* Et liccc finis proptcr qucm homo conditus cft in hac vica variismodis impcdiaiur, cumramcnaflcquciur aliquandoDcu^. Itaq*,«cw/o/x>f»^jl (yz Philof. argu- racn t2ntuv)y erifimiie^hcminem ad h:U miferias non ejfe con ditum^ fcd&!ongccerciflimumcft, prajftantiflimam crcaturarum omnium, ad mcliorem finem conditam cflc.Quapropter jmmutationcm tande fieri ncccflc cfl:.hocarg.confirraaturctiam corporum noftrorum fcirlicitas I 448 DOCTR. CH RIST. 2. PARS. t.Cor.(?.ip. fQ.l,ciras:iu5(taillu(iPauli5 Jnlgnoratlsco-fmvc(irum . ij^e tempium Sfintm Sanciiqiuefim vobts, 7. Prcbario (umitur ^ /«^///5 abiiciet in pcenxs aternxs: fios autem ad]e aj?lt^\ met,-rt ctieiq; eftpropria; vndcfimul colligitur Chri- (luinnonciTefecundariumDeumjfed fccundamPcr- fonamDeitatisa^qualcmPatri. Gior/<// ac Viiiholi exajpcrabtintur,!^ coercebun^ iUYy vcnonpoirmt ampliiisla^dcrcpios, Dcumquc ^ Ecclcfiam contumcliis afScerc. Hiatus ingcns intcr ixQs & illos conftxcutus, iraafitum illis intcrcludet, vc iiobts nocerc dcfillant. ' 8. Vrcpterar-^^scatiftsfuturttmiit hidkhm, 1 . CaufafrhKipalis ejlDci decYcmm, Ideo cnim futu- tum eftcxtrcmum iudicium, quiaDcus dixit, ac de- "creuicilladFumrum.Hocigicur fiatnecefrcelt, vc ita DcusnnemfuumaiTcqaatur. ideft, vtbonitaternfu- am atq-^ amorcmvcrga nos dcckrct pcrfecte 5:inrcgre, vrcclebrcturincemplofuojvidcliccf jnEIcdi^^vcFi- liiis Dci regnum fuum , fuofquc ciut»s gloriofos , &{c ciipnos habear. z. Caufa minkspYinciifati^^ ^fubordina* ta efl^ tumfalris Eie^onm, qui hU cruciantMr, rtimabief^ia 'myioTtm^ qtii hic fioreii t, Na m c< id co fu turu m eft ex- trcmurniudiciumjVtbonisbenCjmalis male fit. Atqi cx hoc fjment pij marcriam cclcbrandi Dcum . 5» Tiuimim e^ ludidHmfyopcr m^itiam Vei . Hic non fit perfe^a cxecutio iuftitic diUin^. Oporret cnim vc im * piisperfcdc malchc. fccundumcpi-pus S:animam. ^, iQ^fiandofuttiriiinfiiiiidicitm» J^tmimefi in fhe piundi, infne dierum . Nam tresfmt ^ partes dtiya*lfmis miindi. i. JlnteLegem » 2» StibU" ^e, 3 . Siib ChriRo, Vars autcm duraticnis mundiffib Chri* /?o, vocatur f.nis mundijinis dienm^temptis extremum.Vvo indcnon eric tantum fpariuminreraducnturri Chri- ih pnmum,& fccundum,quantum fuit ab initiomun- eiu velit nos certos efie de extremo iudich, ^ Tcmpusquidcm iudicijfuturinobiscft incognir F \ DE HOMINIS LIBERAT. ^^f tum, fcii vt ccrtifTimum eftiudicium clfe futurum ; Rc cciann Dcus hoc ipfuni (circ ni)s; voIbu. i. V/ofserglo^ rlamfisAm: vc nirairurn rcfuciiC poffimi:!, Epicureos hanc caJeikm dc iudicio diuino fuiuro dodrinam habcnccs pro {abuh^ObJ^flisinquSuntydehete/fc b:»h Hgc AHtem mn fit, ErgoDetu ant mnyotejl idfrapare , au$ mnJIaiprom/JJJsy aus non eftpromdentia.Re/p, Ad hoc iilo» tC: cauilluni: Quoni^m inhsc yica iuflisnoii cftbcn?^ bcne randc illis erit poft hanc shim.i.Vroptir €OfifoU^ tione*iinoflram i vtfcil;cctin mshsac niifcriis nos co conrokmur, forctandcm vtcmergamus cxhacpu- trcd inc. 3 , Vt nos in timore Deiyatcfuc offuio nojiro continea' iww/, & vt aiijesitm a malo reuocentnr, Fururnm eft iudi- cium : dcmus igitur opcram vi in hcc iudicio confi- ftcrc poflimus. Vtrcquc modo vtitur hoc argumento fcripiura, vidchcctadnosconfolandos ,&adnosin officiocontincndos . ChriilusimpiosSchoftcsno- ftrostandcmiudicabic; paricntcrergofcramusper- lcquuciones, Si^emur omnes nptid ChriHitribunal\igii\it pie viuamus. 4. Vt iiTiplj reddamsif inexaifabilts^rnonentUY cnim fatiSjT;/ omnlbuf mor/ier.iis (snt paratii niniiium nc dicanc improuilo fc opprcfTos cifc. i.Pcr.s.xa. I T . Quare de tempore indictj nei Deus vsdt efje certos, Llcccccrtiflimum fir, cjrtremum iudicium tandcni futurucn: dies tamcnilliusiuJicij planecftinccr. tus. De dJe illa , etc hora nemofcit^ne Jngeli quidem , e^ui in aelofunt: necipfeTilius: ftlfolusVater, Annumigitur, inenfem, dicm. horarafuturiiudicijipfectiamChri- ^^^^»^5«5** ilus ignorac, non rancum quod ad humanam fuam na turam, fcd & offici; fui prxfcntis rcfpedu. Officium Chrifti prxfcns, quatcnus videhcct nollcr cfl Media- tor, non poftulac, vc illa nobis ipfc dcclarcc. Caufa ve^ ri cur ms velit illa Utere Deus, hz funr. i . J^t exerceatfi- dem ^patientlamnofiram , acqucica oilcndamusnos vcllcDcocredercj etfincfciamus ccmpusiiberacio- ni$. x^VtitanetnoFiramcfiriofttatem, 3. Vicontineat ms ii% timoYe fui^ inpietatff 1 in offic^ mBriexecmiinsMXo^^az i c .1 Ff iiij nos 4^6 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. Mat. 14.45» nos paratifimus omni momcnto , SiVaterfamiUof fci" 1-UC.X2,' 48 Ro:tu2.4. Kom.7.24. fct^&c, l>(€gociaminidonec veniam, 1 1. jQuare Dem iUudiudicium differat, DXffcrt iUud^ vt in fns exerceatfidem , fatienti4m,fj}em, ^ imtocaticmm *z,Vt omnes E/ecii aggyegentur ad Ec^ Msam^.prDpter hos enim nonprofterimfios rmmdus conffiit: nam creaeurs fiinr conciit^ proptcr Filios domefti- cos;IrDp)j iisvtuntuificutfurcs&latroncs, Vultau- tcm DeiLs Eleftos colligi mediis ordinariis; in hac vi- ta lcilicec vulc cos audire vcrbum 5 ac per illud renafci & ccnuerti, adquod rcquinturtempus.3. Vtcmnihut concedattempji^y ac fpatimne/tpifiendi ^ fict4t tempore hoci ettpjie vt diiatin impios ^ contumaces reddat inexcufabilef* j^n ccfiam bemgnitatis eimis^tolerantia contemnps^ignorans tc benignitate Dsi adrcfipifentiam yocari ^ deducif 1%, Jnfitoptandum. EScomninOjquiaeftcertumfignumdifcriminisc- lcdorum & reproborum:quamdcc]arationcm pij vehementercxpetunt, Eritlibcratioex mifcriisia quibus nunc famus . Mifer ego homo 3 quls me liberabit? Sponft^ ^ (ponfa inmuunt , Veni domine lefu : quod non dicunt quiminimefuntparati ad excipicndum Do- minum. Impijaurcmadciusiudicijmemionem cx- Jiorrcfcunr. TERTIA SYMBOLT P A R S. , De SfiritufanBofanFiipcatore. AC Symboli partc poftrema fex ar- ticuli continentur .• quorum primut agit de ipfa Spirittts SanRiferfona : al- zcv de Ecclefia y qucperSpiritum .S. colligitur, confii nutur,& confcrua- tur:quatuorfequentcsarticuIi funt j jy^ dyirtus JlufJlntiAiCiiux.i^» J^ia efiaqualis,^ idrm cHtn Vatrs , ^ Tilio, Dehs atnem lifirims efi, Vocaturharctcrua diuinitaiisperiona/4«c?»"/j, r. fQuia ipfe in fe yperfe, ^ ft^a natur^.fanEliis efl,z . jQuia ejl fanciifjcator ^oc eil,alios isimediate fanjftificat.P^itcr P-^ &Fiiiuspcriprumiandificant^€oqucmcdiate. 2. ^iisJtt.^rquidSipriiusfancri^s. SVirhus fan&use^perfona iertia"jeyjdfitperfonat€rtia,fettquoJfigaliiif ^ difiinSfui ^Vane^&Filio. 3 . jQi$)dfit verus Deus cum Vatn t^ filh, vel qul dfi$ eequdt t Vatri & Vilio, 4. Qul dfit fiufdem DehatU cum Vatre, ^Fil;o,veIquod ftvtriqueconfiihfiantialis, l, VerfonatnefieSpiritumfancfumpvohztur.l.Jbap^ IttC.j. aj. farhJonibus elus. quia vifibihs apparuic. Dffcendit Spiri" tusfancfttsfupra Chrifium corporea Jpecie tanquam colum<^ ^dLi.1, ba , Et vifr funt iis difpertite lingUiC inflar ignis , qui e- iiamfedit ( ignis -videlicet velSpiritfss fan&us ) fuperv^ numquemque eorum, Qaoniam crgo 5piritus fandus corporca fpccic fupra Chriftum dcicendir, & fcdit fu. per Apoftolos, confequicuripfum eilct^ij-atftiycF. Hoc cnim faccrc non potcft vlla qualitas , auc mocus ani* morum creatus, vel cordium. Nam accidens non mo* ddnullamaltumit ^cciem, fed&indigetalioinquo ipfumhgrcat. Ncquc vcro fanftitatis, pictatis, amoi risDcia alionia)(iuc motuu3i fpiricualiumfubicfluni DE HOMINI5 LIBERAT. 4^^ fisfiiis vcs effe icwplum De^ZT ^pfntumfancfum habit^re ^*^^** !* i - in voblsi CnyimpUnit Satanas cor t^mn^^ vt mtnUYerJs in S, fanBum^ Si. paulo pGR::?:<5«'rj lucnsisHs hcmmib^s^ fcd Deo, Vi^^ ccjti na? vci exiilens : cum Dcus (ir t^ cy : noflra autcnipicras, boaira^^pij vv,oius^^< slij aRedusdiui* ni/13cusdicinonpofllfnr. 3. jQjjJacfianthQr baptifm iirin eius nomlne baptiT^amtir , hoc eiV, cius iuilu, & vo- luntatc. Reiautemmortuc, vcluon cxiftcntisiuiTu, & voJuntate nequaquam bapcizaniurjncc ctiam bap- tizamurin nomine donorum Dei. ^^.Quia frofriaper^ fottje ipf tribiuUtir^vt quoddoccat^^qiiQd difnbttat donapYOUt Viilt^quod cor}foletiir,cQnfir?rietiregat,rcgntt:item quGdmit^ Luc.ia.ia» tat^pojlolos,qitod loquaturin Jpofolis.Spirittisfancii^s vos doccbtt eo moj?^ento,qtt£ oportcat dicereSnniiizct aimnnii- loan.i^.ij. atfutura. SpiritNsiUe veritatis, qu.^ zenttirafuntrenttnti Luc.2.2<$. abit vobis . Dat oractda: iubet ^ vttlt^vtfeparenttir ^po^, ^^^' ' > •*• denique doHorcsin JlccL ionfiituit.Wxc omnia fun t per- fona?exirrentis,intc]]igcnris,vo!entis,agcntis, Scvi- iicnris ,^ . S^iadiferte adonis difringnittiK Cmtiiah^cc do- 'ttaefpdt vniis idemq^ Spiritus cViflribtiens^iUa pritiaiim firt^ '^dispcut vult. Er ibid.paulo ante : Difcrimina donorum Ad.i.j?» 'jHnt^ fedidemSpiritiii, Plurimum ergodonadifferunc ^«b ipfo Spiricu. Ob. Donum Deinon efiperfona: Spiritus ^SanBtts dicitur donum . Ergo non e^ Verfona, Kefp, Maior cftfalfa.NamFiliusdaiuSjeildonumDci, & tamen cftpcrfona. Vocamr aurcm S.S" donvm dei^ quia mitti- turaPatre &Filio. Confolatoremiliumegomittamvobis loan.xj.s^* iP^r^-^.Vclficrefpondcri poteft.-Propcer miflfionena *tliciturdonum,& habitatincordib. Saniftorum quib. .iatus cfi:;&: cft tale donu quod efficit fua virtute rcli- qua.Quodaute Procedere fgnificet a dmb.exifiere^pro^ ho: QuiaVaulttrSpiritH Dci vocat qui exDeofit.^in Deo^ Ex Deo.quia S^pirkus aparrc & Filio cman^iin.In Deo: |rfl crgo quiddam ipfius Dei.C-r tcri fpiritus non funt ' 4^ DOCTlt- CHRIST. 1, PARS. in DcOjid cft, in fubftancia Oci. Quod v ero eft in dco, non cft n:h effcntia Dci . i,JUu:meJfeS,S.id cftdiftinauniaPatre&Filio,pro baturaducrfusillosqui euni dicunc cfle Patris 'i/- ^i^ce^mf.x. Jb fffdaffelUtlone Sflrmis . Nemo cnim eft fui ipfius ^piiiruf.-ficttt ncroo eft fui ipfius Pater: ne- mo fui ipfiu.^ Filius : Ergo ab vtroque eft alius . Ob. jQuodefi omnihiis feYfQtiis cQmmum^non dcbet dififngulcVch' cAbhUitn Sflrhtt^ efl omnihiis tYibas ferfonii commune : Erga mn dtbet diflingui, Kefp . Concedo totumj fi intcliiga* rurdccffcritia , nondcordincexiftendi&opcrandi. Nam fpiraiis &5piritus difFcrunt .• allus eft procC'- dens,alius.iquoprocedic : AliaeftpcrfonaDcicatis tcrtia, alia prirnajveirccunda. AtSpiricus Sanftus ^ tercia pcrfona Dcicacisdicitur : idque non proptc- rca, quod in Dco fit prius auc pofterius tcmporc, fed propcer ordinem fiue modum exiftendi ; quia videli- cct Spiritus fandus a Pacre & Filio habct fuam cflcn- tiam.aquoviroqjabsccernoproccdiCjficuc&vcriufqj cftSpiritus , PariracioneFiliusfccundaperfona vo- cacur,quiacftaPacrc. Paccrprima, quiaeft anulloi 1 Ja 5.7. ' ^*^ Taradetum mittet vobis . Tresfunt in ccelo qui teflan'» tUTy Vater^fermo^^ SfirittisfanS^its: ^ hi tres vnumfunt» 3 . Mittitur a Vatreytjr riifo , Ergo eft alius ab vcroque. Nemo cnim a fcipfo mitcitur . Potcft quis acccdcrc fua voluncacc, vcl a fcipfo. Scd nemo poreft a feipfa micci. Ego mittam eum vobis a Vatre. Vater mittit eum inr\ loh.x 5.a. nomine meo, 4. jib atribtitisdijlin&is, Solus 5.S. procc-* Ioa.i.4.3^. dicaPacrc&FiIio. SoIusSp.S.apparuicinfpccicco- lumbas, infpccicfgnisxnonautcroPatcr, aucFjlius, Chriftus ccia non per Pacrem, auc Filium,fed per S.S.; conccptuscfle dicicur, hoceft, immediata virtuipi acq; efficacia 5, fandi • Ipfcigicuraliuscfta Pacrc&( Filio.idquoddiligenccrcftobferuandum. Aducrfarij? Cquidcmconuiftidcperfona 5p. fandi, conceduntif fwH eJ^efubfifiintJidVdirh. ObytrttiSfAtris eft iffe Vatar^l Sfirii 1 DE HOMINIS IIBERAT. ^€t SfWitut fan&t44 vocatur vhtu^patrls. Ergo SfhhusfanfiM efifpfe Vater, Ke^, Swnt quaiucr termini: quia in maior$ ^itifiturvirtusfro natttra*. Inminore froferfon^, ^./Equaiemefje SfiritumfanBtm Vatri ^ TiliOyfrohann h^cargumenta.i* Ifficommunicata efi ejientia Vattis^ f //^':quia ab vtroque procedic&vtriulquc cft Spiriius. InDeoaurcmnihil cftquod nonfiteius eflentia. Ea igitur in diuifibilis cum fir, tota,& eadcm ipfi commu- nicatafitncccfrceft. Sicut Spiriiushoniinis,quieftin homine, cft de eirentia honiinis, fic Spiritus Dei,qui cftinDcOjCftde ElTentiaDei. Ex hisQpparct, qnafi froceffio Sfiritus fanfifi,ncmpccowmunicatio Suina ejjett^ ti^y quafola tertia ferfona Viuinitatis a. Vatre ^ Tilio^ tan^ quam ab eo , cuiu^ efi hftritus, eandem ^ integrameffentiafM dccifit. QiJ0fi?ver6 Sfiritt44;fan5fui etiam a Piiio frocedat: ccrtis rationibiis euincitur. i. jQuiadiciturVHlj Sfiri-* tuti Si quif Sfimtm Chrifii non habet, is non efieius, Emtfit G al.^.^, Dem Sfirifum Tiijjfui in corda veftra, Sfiritus Tiitj^ nimi* rum non donatus Filio aPatrc- fed ficut ex Patris^ fic cx Filij quoque fubftantia cxiftens&proccdens^cucn Filius fit a?qualis & confubftantialis Patri. i . Q^uia Ti^ iiui eum dat vna cum Vatre.Ego mittam eum vobis A Vasre* jiccifite Sfiriium fanSium, 3. Qula SfiritmS,accifit fam lo^.t^.i^» fientiamTiiij^ quamnobisYeuelat. De meo accifiet^ qttodre^ /oa.20.22. , nuntiabitvobit, Cum autcmSpiritusfandus fit verus ' * * ^^ Deus,confubftantialisPatri& Filio^nonpotcftquic- quam accipere nifi deeo, de cuius fubftantia fit. Pro» dit ergo de FjIjj fubftanria,quia dc eo accipioquod cft ¥ih].i, Tribumtur iir communicantur Sfiritui fanSfo at* tributadiuina^wt aternita^ ^quhcre:iu\t cc^lixw Sl tcvrai & quia Dcus nunquam fuit fine fuo Spiritu. Itcm» om^ i.Cor.JtX©. nifotentia (^ omnifciintia, Sfiritus omniafcrutatury e tiam mfunditatej De/.Similitcr immenfitofyytqm in omnibus tlcdis habicat totus. 3 . Ofera eadem diuina, qua Vatri tribuumur^^ Tiiio,ctiam Sfiritui fanBo tribuuntur^ caquc tum vniucrfalia, ta m illa miraculofa, qua? in Ecclefia inftitucnda confiftunt. 5ic apud lobum ipfi tribuitur 4<5i D O C TR. C H R I S T. 1. P A R S. Cf eatio. $(7iri;«i fiuf ornatiii ca-losSfkh^M Dclfccit yne^ ^ Xob.3 $.4* Sffraculnm omnifQtentls viuificauit we. Aii a ipfi cribuun- tur aliislocis-.iTnaxirncquod viuiliccr, regencretjilli^- minet/nciac mu*acula.4. JE^mli^; ^7 ^dew honor defenur Sfirin^ifanCld.Cf^d c^- 'P^rr/a & Vilio, Nulli c re a cur ie, fed foliDeo cribuenduseft houordiuinus, neir,pc fol.us t.'ci proprius.hic autera nibuicur Spiritui iando.i:rgo i.Ioi.5.7. jpfc cft bcus, Patrij-Sc Filio .xcjuahs. Tresfiintijiii tefU ficantur in cotio : 'Pater, Sermo, ^ SfiritmfanSn^, (^,- hi tret '^numfmt . Spiritus faadus igitur idcm cft cum Parrc iliLt.iS. :o. & Filio vcrusdeuf. VrofefiidoceteomncsGentssMftixan" tes €0s in nomine Vatris, Filij^ & ^fivitusfanSti, Hoc tcfti- inonio docemur. i.7\osetiam inS^iritus fanfli ncmeny fidew^cultum^ d^ religionem hafti^^^ri. 2, Etiam Sfirtttim S^ ' tjh atitlnrem haftifmi e5? nsinifterij, Sic & in ipfu m crcdi- tur, Quod inipfumcommitcicur peecatumnonrc- MaMi. ji. mittitur.NosipfiustempIum fumus. ^. ^tceinueterk l.Cor.^. 19* TefamemocU Deo-vellehoka diSfafunt , accov7r*}oditnttir in 'JSlom tefiamento ad Sfiritum fanclum. OL Miffus non efi ^qualismittenti: Sfiritus fanflus mittitur , eumqnt f^tittuns*^ Vater ^ Viliits: Ergo Vatri ^ Vilio Sfiritusfanatis non efh^* ^equalir. Ke^. Ncgacur maior: quiamiifaspocefteflfe' sequalis mictenti . Nam & Chriftus a patre raiOlis X" qualis eft Patri. Hasc miftio non denotat impcriutn feruile. Ohiefrio. i. Qui accifit ah alirj^ ismnedci aqua^ lis qui dat : Sfi/itus fan&tis accifit a Vatre ^ Vilio : Ergo 'Vtrique non afi aqualis.Kefjj. i. AdMaiorern: Qui acci- pitabaliopartem,nontotum.2. Quiaccipitintcm- pore feufuccefliuc.^. Ad Minorcm: accepit, quoad ordinationem &miflioncm ad nos, vt nos doceac ira- mcdiate.ScdhGsc miflioa,'quaIitatemconfirmat,qui3 cftopusdiuinum.' Scdeftinatioaddoccndumnonim- xninuic^qualkatcm. 4. Effe SfirhumfanEfHm vmm ^jr tundem cum Vatri ^TiitQveHmDeumy puobaturhis argumcntis.i.^w/Ve efiVatris&Pilij Spiritus, Ac circntia Dci multiplicari oSpoteft^flcutnec ali;i crearij ncc diuidi.eande igituCj illaml DE HOMINIS LIBERAT; 4^$ illam Spiricui fando communicatam cflcoporrct, 5c quidcnuotanijqu^cftEircnciaPsEris&Filii, aquo vcroqj Spiritusfandusproccdit, vrpotc SpiritusDci in Dco, & cx Dco, t, VermVtutmn tfl mjtvnns: S.S.cft vcrusDcus: ErgoSpiiitus S.eft vnusillc&idcnicuni Patrc&FiIioverusDcu5,vtriqucconiubfti>ncinlis, ^. Vnus tantum cft lehoua, hoc cft,vna eflcntia Diuina* vaum 79 'cf vnus dcnique cffcnti^^ihtcrjqui folus a ncrni- nefir^ipfcvcrdomnib.fuumeirecommunicet&con- lerucc. SpiritusS. cft lchoua.Ergo eftvnus &idcm cum Patre & FiJio Deus, vtriquc ccnfubftantialis.O^. wtm VasrJs e/? fpfe pater . Sfirhui 5". tft virtus Vatriii er* goy ^c, Kejp. Sufii. 4. termini. virtus in maiorc fumitur propoccnria^Patris; in minorc pro perfonapcr quant pacercxericfuam potentitim. Ob.z.Qj*! efi ab aUo^ mn eli ei confuh^atjtijil*^ vel non eft idem am eo a qao efl, S,S efl a, Vatre ^ FiUo.Ergo &c,l{ej^. idinor valcc in creacuris.z. Hft ambiguitas in tcrmino cffeabaliquo.Qufeft ab slio/cilicecncncandcmvel totara eirenciam habens; tantiun fequitur eum nort ofleeandem perfonam.Eigopcrinuerfioncm refpon- dcndum cft^imo quia eft ex Patrc & a Patre, cft coj> iilbftantialis. 3. jQj4(>dnam Sphifusfanc^i (tt oJJkiur*i. SViritus S, ojfcium eftfan&ific&tio» Hoc nominefanfii^ca» _ tionis omnia ipfius heneficia comprehenduntur ^ quorum ijhaecponicapitapoirunc. i. DocereataiiUuminare , Wnc Eph.t.ty^ , \ApfellattiY doSIor veritatls, Item^ Sf. fafientla^ gaudij» fdeiy Math. ^ 1 1 » timoris^foYtitudink.S.S.qtiem mittet vohis Vatcr in nomine ''Jbcf.i. 6 tneo ille vos docebit omnia^ ^fuggeret vohit omnia qua dixi ^V^^^ '^J ^* vohis. SpiriiuF il/e veritatis deducet vcs in ommmveritate, Jq^l 1/^,16» atq-, ipfedocuir Apoft, inPentccoftc, rudes ante, dc Io.i. autem regiaSfirituSanao^ "^* infliiui confilio in aaionibus vit;?, &vocationis, 8c flefti ad fcqucndum refta , & ad faciendum officia di- lcftionis crgaDeum, &erga proximura. 5. ConfolarL Confolatur Apoftolos tn aiHiftionibus , Apofteli pri- ino fugientcs cx mctu ludccorum , nunc crefti folatio S. S. prodicrunt in publicum,ac l:?tantur quum cft pa ricndumpropcerEuangelij confeflionem. JliumCon tot. t4. ii,foU(OY€m dabit uGhk6.Conftrmare. Apcftolos rcddit ani- * moros^quipriiisfueranttimidi, acmukis dubicatio'^ nibus inuoluti. Oftcndic ha^c collatio in concione Pc*^ triin Pcntecoftc, &inorationceuntium inEmaumji luc. -»4.21. qui inquiunt : ISios autem /perahamus eumefequi redem^ Ioa.'iVza. * fturus efet ifrael. Gaudiumvcjirum nemotolletavohis. « Hr funt officij Spiritus S.partes priecipu^^^ad quat] omniadona S fanaireferri poftunt,cum piispropriJ^ tum communia etiam rcprobis . Omnia illa dona haC diuifionebreuiccrIicebic*comprehcndcre.Pon4S./^«- Bifunt vel communia fivs & mfiis, velfrofriapiis . ^ ^^ communiafunt fils i^ imfiis , dantur velcertis hominibus ac iemforibusyvelomnibus temforibus^^omnihus memhru Ec^ c/rjK^. jQ^iC certk hominibmAc tmfotibm dansurjunt hac: n donuoi DE HOMINI5 LIBERAT. 4^f donum miraculorum, linguarum oracula, fides mira- culorum,caqj necciraria ersnt Apoftoli$5& primiciue Ecclcfix , cum pnmofpargendumcilecHuangelium. .Q« nouum viuificat. Lex Sfiritas vita, qute eft in Chri- fiolefu^Uherauumealegefeccati^mQrtii,^, ^tfuaj quo nos rcfrigerat pcnc mortuos in peccatis, & foecundac nosvtfcramus frudum. 5. Igni^^ quiaairidueconcu- pirccncxas&.vitiain nobis cxuritjatque cxcoquit, & noftra corda amore Dei , atque proximi inccndit. 6, jTowx^quo adnos manant omncsdiuiria? caleftcsab Vfi 4.K.7» ipfo. 7, Sfiritm preiationi^^^.Oleum ljetitix,Vrofterea vn* Heb.i.j?. xit te Dens , Vett^ ttms , oleol£titiafvx confortibtu tuis, p. P. Sunt ctiam Patris, & Filij,fcd mcdiste pcr Spiritum fanftumt Huius autemfunt imnicdiatc DE HOMINIS LIBERAT, s,(,1 immcdiate, Infi, Sedeadcmratione etiam tanquampropr/a officia SpirituifanFfo videntur tribuenda^ Conferuatio rertm , artinm inuentio , e^ (imUia . !Z^w etiam illa agit Vater^ e^ Fiiiti^per Splrinm SanSfum: ii4xta dicltmy Spirttns Domi' nirepleuitterrcts. ^e[p\h proprium opus ftilignctur Spi- Sap.cn.i*^. ricui S. non taatum iilud immcdiate ab eo hcri debec, • fedctiamitavt agnofcatur.Ibiproprieopcratur S.S. ' vbi fandiiicatur.cuni & xim^c fan-Im dlc«tun 4. ./7 quo detur SpirftmfanHnSy e^ cjuare, DAtUY .i Vatre ^ Vilio, atcue etian*per Vili?im a Patrf, nonptr Vatvem , Patcrcnim .^p. fancf^.umi nullo alio datjquam d (ciplOjVrqivi a iiullo alio cxiitic^quiin a fcipfo, ncc agit ab vllo aiio, qu/nn a (eipfo; Films au- icmdcicSp.S". aPatrc, dquo&ipfeagit &cxiftic. A Patrceumdariconfirmantii.£!c ret)imonia. Denunti' Adi.i.j^i auitiisyVt expeciarcnt promifium Va:r;t,E]fundam ex Spiri- A(2:.2.i7. tu meo in quamuis carnem.Ego rogaho Vatrem ^ alium Con- ^^'^^'l folatorem dahit vobls : & paulopoll", Vaierr/iittetenmin nomine meo. A Filio dari Spiricum lanctum pi;obauc h.^Ecteftimonia, Spiritum Mum veritatiiegomittamvo- joa.i^.i^^. bisapatre , Sin amempYofefius fiiero^ mittam ilium ad vos, loa.i promipirn Spivitum fanc?um adcp - A quidem totaliter amit titur , fed quod ad r/iulta don4^ ( quiarempcrahqua dona rccincnc. Hcc etiara fina|ii«« ter amittitur ab elcdis, quia tandcm redcunt adpoef nitcntiam • Areprobis auccmpLorrusvchotaliteir.aj* mitcitur A DE HOMINIS LIBERAT. 471, mitticura^&finalitcr, iravtcumnunquam recipianr. OhieSi^^tqui SfiriutsfanEit4^ recejjJt a Sanle , pote/i igintr &abEleBisrecedere, Re/p , Reccffica5auic, fcdnon Spiritusregcncrationis , quiaeumnunquam habuir. Jtf^ . Imo etiam Sfiritus regenerans difccdit , (juia Vatiid precatur^ ^cidemihi latittamfaltitistua, Kejj> , AmJtci- '^^*^^* turf^pequod adaliquadona regenerationis, fednon invniuerfum. Fieri cnim nonpoccft,vtEledinuilas retincancreliquiasjciimnonpcccenc adraortcm.Ho- iwo(inquic Bcrnavdui)nmiqtiavj in eodem fiatu manet:aut deficityautfroficit. Hocdifcnmcn tenendj;m cft ad foluendam quxm flionem: Quomodo certafir. ftihilommtii Lle&orum ferfe^ uerantiay iicet amittant Sf,fanSlim'^ quia ftilicet finalitev & totalicer Spiritu fando non deftituuntur. Totefiatt" tem S,S.amitti quatuor mcdis ^ &quidcm contrarhs iis quibus r cunQZur ^i ,'K[eglf^lcntia do&rin^e. Nam Paulus Tim.iubct vt exufiitetdonum deiqitodinfe efi: & quo pa^ ^.Tim.i.e?. fto hoc fiac eciam dccet, attendcndofcilicet leflioni , ex^ hortationiy dcSIrince, i. Sectiritatc carnaliy ^cprovcicndo ' ^"^'^' * nos infccleraconcra confcientiam. 3. isijgleSTufre^ cum.^.jhufiidonorumSf.fanfri^ quandonimirumnon confcruncur ad ipfius i^loriam,6::proximi falutem.H^- benti dabitnr: a non habrnte etiam ci;vd habet auferettir, ^-^^^* ^* ^ ^» ' ^ & 19.Z6. 9, QuarcSfiritiis faiiSlti^fiinecefiariu^, aVamficneceirarius, &t]uibusdecauiis, cxhis loh.?.?. djdis luculenrer apparec . TJifiqui^ fuerit genitus i.Cor.15.50 iYitqitit ^ Spiritu i^c . Caro ^ fanguis non fofiunt hare^ a.Cor.3.5. ditatemregni deiconfequi , ?{on idoneifumpu adcogitandum eX mhi^ iffii qtfifpiaw boni , velut ex nobis^ fed quod idonei fumtis^id exdeo ep.Hinc ixihcct concliidcrc, ^incquo non poffumus boni quid cogicarc, nedum facerc,& R^ sic quo ncc regcnerari^ncc agnofccre Deumjncc rcg- nico&leftishaEredicaccmconfcqui poflumus, finc eo nonpoffumus feruari.At fine S.S.illa ficripropter na-» cur« noftrg corruptionem & ciccitatem non poffunt. Gg iiij Ergo Rom.5.i. a: 471 POCTR. CHRIST. X. PARS. Ergo fine S. S.fieri non poieft,vt reruemur,& per con"* feq .ipfe nobis omiiino ncccfla/tius^ft ad ialurem. lo. yndeagmfcatHrhahitatioSfirittis Sancfiin nobi^s, Gnolcimus eum nos hdbQte^exefeffl^, velhenef^ '.iisiffiminnohi^^ vidclicec cxveradei agnitione, regcneratione, fidc, & inchoatione noua? obcdien- tia*, 'eupromptitudine ad obedicndum deo. lufiificati fide^faccm habemm ctim deo, Dilectio dei ejfufa efi in cordib, nofiris. Item ex tcftimonjo, qmdiffedatSfirituim^ro^ nos effefiliox Dei, Infuper certuTima teft^monia funt & indiciaSpiritus 5andiin nobw habitantis, Conlb- latio in media morte , l^ticia in afHidjonibus , pro- pofimmperfeuerandiinfide, gemitus, & precesar- denteSjfynceraprofcffio Chriftianifmi, Ts[imopotefi Co' i^ ^'^cere lefm Dominum, nififer SS, Breuitcr,dx fidc & " ' * poeniteniiahabitationemS.S.innobisagnofcimus. D E E C C L E S I A. V^rftiones obfcruandar. I. QuidfitEcclefia. 1. QHotuflexilla^t, 3. S^i^fint eiusnota. 4. !Quafe dkatur SanBa^ ^Cath^* lica, 5 . J^uodfit difcrimen inter Eccie/iail^ ^Tolitiam. 6. ynde ft difcrimen Ecclefi^ areliquogenerehumaho^ 7, jin foffit aliqufs extraBcclefiamJeruari, I. S^uidfit, QVandoquyritur, jQuidfit Ecclefia^prpe(up\>onU rurefteEcclefiam, ita vtqua?rere,tf«yr/£cc/f(?4, non lic ncceftc. Quod atiinct ad mmen Ecciefi^» diccr batur DE HOMINI5 LIBERAT. 473 batur apadAthenicnresnomen Ecclcfi*e ^hiiCHciXni, tmcare : coetus ciujum voce prasconis de rcliqua iur- baquafinominatimS^percenturiascuocaius ad con- cionem,vcladaudiendamfenatus fencentiam.Atquc hoc modo differt Ecdcfia a Synagoga Notat cnim Syna- goga quaJemcunque congregationem , cuam <\ux fic communis, &inordinata; aiEcckfia ordmatum ca?- rum denotatjcumquecerta de caufa conuocatu.Hinc Apoftoh nomen hcclcCix tranftulerunc ad fuum in- ftitutum, propterfimihtudinem. £y?cnim EcckfUcoe^ tus Dei, mcfortuito confluenj ^ nec inordinatns : fed voce Vomim ^ frceconio verbijooc eff , Euangeltj miniftris em» cattis eregno Satame, ad audiendnm^ velampterlendum Dei 'z/(!rZ»M?w.Hunccoetum vocatoium aDco adEu^ngehj - cognitionem & Latini feruata voce Gr^ca vocant £c- elefiam, Sed nccelle ei ir, vt quid fit Ecclefia dcfinia- mus paulo plenius. Ecclefa Deieficatus hominum ab a* terno ekcltis aDcoadvitam eeternam , cjiia inde ab initio ^0"^'^ 30, mundiadfinemvfq^coUigitur aVilio Deiex toto gcnere hu- ^ l^l^' • 'manoperS.S.i^verbttm^ confentiensin verafidi'^ ^ quem ^ 17 12. Filitts Dei tuetur^ conferuat^ ac tandem glorificat gloria , e^ i .Cor. i . 1 3 • i///^^r£r«;«.Hocmododefinitur vera peiEcclcfia, de &3-ii» qua proprie agit Symbolum. ObieB, i.Quifunt in Ec^ clefia ^non pertunt^vtfert definitio, Multi hyfocrii^efunt in EcclefiaxErgo authypocritae non feribunt i aut falfum efl quod quifunt in Ecclefianon percunt. I{efp. Ad Maiorem, Qui lunt in Ecclefia inuifibih non pcreunt;&de hac eftno- ftradefinitio. Minorloquiturdevifibih, inquafunc Irtluhihypocrita?. Ob,i. Vbinon efi inuifibitis Ecclefiajbi nec vifibilis, In Vapatt^ nonfuit iniufibills Ecclefia . E^rgo fiecvifibilis, Re/p .' Nego Minorcmrquia etiam ibi fue* runtreliquie,id cft/emperadmixti fuerunt illis f^eci- busnonnulhretmentcsfundamentumjahjpuriuSja* lij minus pure. In fummajEcclefia fuit opprelfa. 2, S^i9tuplexfit Ecclefia, ECclefia e^ aut vera, autfaifa . Talfa improprie dici- turEcckfia, & eft.coetus arrogans fibi titulum Ecdefias 474 DOCTK. C H R I ST. 2. PARS. Ecclefif Chriftianac : at cam non fcquens , fed pcrfc- qucns.yera cft aut Tj^fbUhy ^utinuifibUis . Vtfibiiii cft coetus in gcncrc humano,ampIcdens , atqj profitens vcram, atqjincorrupramdodrinam Lcgis & Euan- - gclij, & rcfte ^acramcntis vtens iuxta inihtutioncm, ^ acprofitensobcdientiamcrgadodrinamrinquocce- tu mulci funt i>on rcnati, vel hypocritse , confenticn- tes camen doftrinar; in quoctiam Filius dci cft cfficax adrcgenerandosvirtutefuifpiritus aliquos inviram SEceraam. Huc pcrtincnt parabolx defemine ^ de ^'- v^Mit . IntiifibUi^ cft coeius Elcdorum ad vitam aetcr» nam, m quibus noua vir*a a S. fando fic inchoatur, & poft hanc vitam pctficitur. Qui funt in hac inuifibili Ecclcfia nunquam pcreuntjncq; vlli in ca funt Hypo- |*iR,io.2$. crit^,fcdfoIiEIcdi,dequibusdicitur. Ouesme^sriemo rapiet i manibui mei^. VoxvbvtYaqMeparsEcclefiieveYa , fcilicccvifibilis5c inuiCbjIis , cft vel vniuerfalisy velparucularif. Ecclefia vifibiiiivmuerfalpSy eft coetus omnium proficentium doftrinam jvbicunquelocorumetiamfint. Vi^bili^ EcciefiaparticuiaYis , eft ctiam coetus profitentium do- drinam, fcd in certo loco. Vifibiiis eft vniuerfaiis, quod ad profeflionem vnius fidci in Chriftumjvniufque do* ftrinae & cuhus . Eft autem particuiarisi quod ad coha- bitatiouem, &diucrfitatcmrituum . Sic^inuifibiiis Bcciefae(ivniuerfaii4t(\u^tcnnsomnt*>Elcd:'iy vbicun- quc locorum fint , & quocunquc tcraporcvixerint, yn^tnhahcnt ^dcmirurfumparticuiarisefty quarenus in hoc vclillo loco eandcm habcnt fidcm. Omnes au- tcmparticuIarcsEccI.funtpartcs vniuerfahs,&qui- dcmvifibilcsvniucrfahsEccIefia?inuifibihs. Atq^ de hac inuifibiii Ecciefia vniuerfaii agic proprie Artic^lus Sy mboli noikniDefanffa Eccl. eathoiica . Nam praetcr- quaraquod vniucrfalis illa inuifibilis eft Catholica, co titulo infignitur quod fxtfanBa . Dcinde in hac cft vcra communio fanflorum cum Chrifto , 8: mcm- bris omnxh JnuifibilisAutemdkitur^non quod homincs fint DE HOMI.NIS LIBERAT. 47^ fintinuifibiles : fcdquiafides&piecas cft inuifibilis,* non agnofcicur nifi ab iis in quib. incft; & vcre pios ab hypocriris in ea non poffumus certo dignofcerc.P^r- tes hmus EccUnmfibiUs vniueY^alis conftitui nonincptc yoiiuntyEccLmUitanjyac TriHmfhans,MUitans cft in hoc mundo aduerfus Diabolum, mundum, & carncm no- ltram,fub vexillc Chrifii pugnans. Triumpkans, qua? & nunccumbeatisAngchs triumphatincoeloj&poftrc- jfurrcdionem plejiumtriumphum aget.Etfivcro mili- ransEcchfitimiifibihsillavniucrfalis adhucin terra pugnans.-tamcii eft^&latet inEccl.vifibili.Ac proindc idem fere difcrimen eft inter vniuerf alem Eccl.vifibi- lem^ac hanc militantcm,quod inter totum & parcem. Obiecl, S/ iotuvj eft vifibile^ etiampars e^ vifibilis, Rf^. 'Pars^tiamillaeftvifibilis y quod ad homincs Eledos, velquatcnusfunrhomincs , &quatenus profitcmur dodrinam vifibilis Ecclefi^e : fednon eft vifibilis ^quod adhominum piecatemjfeu fidem, velquod adfidem &poenitentiam inhominibus. Ham iNuifibiiem EccL hicinterris mHitantem cfje fartem vi[tbilis Ecclefia » vel cx hopIocoPauh conftac, J^osVomimcs eUgitJjosvo^ Kom.8.50* cauit, vocatio autem , qua nos Dominus vocat , eft dttH pleXi internaa^ externa, Internam V^luIus fecmdumpYG^ fofittmfcriiandifaSiamiiciK , & vtraquc vocantur Hle- di:hypocricecantum vocanturmem^t. Huius autcm vocationis externarefijeciti y vifibilis EcckfiadicituY , ^ . Scclefiavocatorumimc[\i2i fcilicctfunt 8:hypocrite. In^ ftifibilfs vcro nominatur £/rr7or/^ coetu^ aut Ecclefia. : Eft & aha qu^dam Ecclcfias diiiifio,vidchcec Eccle^ fia veteris Teftamemi i^ mui . Ecclefia veteris Teftamenti eftcoetusamprcdens dodrinam Mofis& Prophcta- rum, &profe{rioncmedens,fe velle ampledi in lu- d^a cercmonias Mofaicas, & cas fcruare:& tum in lud^a tum C3«ra ludeam amplcdi res fignificaias pcr ilIasccremonias,'.dcft, crcdcns inMefiSam cxhibcn* dum . EccleftaTiouiTeftamenti non habct hjc difcri- mina:quia omnes crcdunt in Meftiam exhibitum. Efl; auccm n: 47^ DOCTR. CHRIST. z. PARS. •aucem coetus ampledens doftrinam Euangeli j, vtens SacramcncisalefuChriftoinlticucis, &ineum€xhi- bitum verum Mcfliam crcdens. 3 • ^idpnt EccUfiafignaiVelnotce. 'Otse ver« Hcclefije lunt i.Trofi/j^ovef.e^incorruptit ^ reSie intellcBcC doRrlna Legls , ^ Euangelij: lio* firiiise Icilicet Prophcrarum& Apoftolorum . Con* curruntcjuidemfepeerrorcs, fed conftatmhilomi- nus h^cnota,fiftitidamenrum ferueturjicct fuperhoc cxtruanturibpula?; modo tamen ciufmodi errores vel ft ipulx non defcndantur.i. B^fJm ^ icgismtu vjtis SAcrarnentoYum,^ . VrofcfftQ obedientia erga doBrinam, fe$i fhiniflerium. Obie&. I . \n multls Ecclefii veram doBrinamproftenri^ btii h. Ordinaria fuccefificrinminifterio intelhgiturfucceiliominiftrorum in cadem vera do*. drina 8f adminiftratione Sacramcntorum . Atque fi propoficiofic incclligacur, vcra cft : tali# cnim fuccef- fio DE HOMINIS LIBERAT. 477 fionihilaljudefl, quamillajnotajquaspofuicnus.Sed inconclufioneintelliguurordinariafucccflio incun- dem locuni , fiuc eandem do<5trinam doccanc, fiue di- uerram:ItemalligatioEcclefi2e adcertam vrbem.rc- gioncm, &c. jii*gu^inu4 contra epiOolam Manichsei, cap. f.narratquninodoadfidemEcckfidECatholicas perdudus fuerit. Dicitenim/^ obtemferafie CathoUcU dkentihtiSy Credite Euang. Scihi in medium profcitvul- gatam illam rcntentiam, Ego vero Euxng, voncredcrern^ nifime Catholiae Ecci, ccmmotieret autoritas . Ex Eccl. igi- tur teftificationc commotus cftvt legcret Euang. & crederetdodrinam diuinituspatcfadamin illocon- tincri.Num vcro poilquam Euang.crcdidic pollicetur feplus crcditurum Eccl. quam Euang. fiipfa aliquid ftatuat vel proponat quod vel fit conira Euangelium, velnullo Scriptur^ tcftimonio probari pofTit^Hoc ccr- tenoluic Auguflinus; imo alibi dicit, anathema iis qui Mnnunciant fr^etcr quod in Scrifturis legahbus ^^ Euangeli' ^psaccefimtM, EtmHloiffo iocoie^atur, fequia Euangelio credaSynonfoJfe Manichieocreder€jfyoftereaquodin Euan. nihillegat de Manichai Jfoflolatu .Ergotradicionesdc- ducuncnos ad Scripturam, & advoccmin Scriptura (bnanccm nos alligant. ■ Hicautem obfcn^etur, quamcandide agancPon. ^^ificii. Vbicunquc enim occurric vocabulam Traditio^ nky illud mox dctorqucnc ad fuas crad itiones, qu^ cx Scripcura probari non poflunt. Vrciim Paulus di« dc, Tradidi vobisqnod i^acceff: i^atim cxclamantjrf»- i.Co. 15. j. Ms traditiones} Audio, fcd mox ibidem lege Paulum fcripto explicare qu^ fint illa? traditioncs. Tradidivom bisquodchriflus mortnus eftfro feccatis noflrif^ fecundum Scripturasi quodfcfuLtm eft ^tefurrexit fecundum Scrifm turas, Audishictraditiones Pauliduplici modo eirc i»0t(on dicitur CathoU^a^ quia multaregna pofiTideat. Nam Catholica eftapplicatio. temporis Apoftolorum; prius cnim anguftis tcrminis Eccicfia circumfcripta erat. Quod aiitem vnapt omnium temforum Ecclefia inde ab S initiomundi adfinem vfq^ , de eo non eft dubium . Nam l.femfer Ecclefiam fuiffe manifefitm efl . ?{ec ohlicifojiunt ^hrahami temfora^ quafi ante ifftus vocationem nuUds fumt veri Vv cultus in iffius famiiia , irfofi vocationem iffe s DE HOMINIS LIBERAT. 47^ ipfefiieritfolus. Nam antcvocationcm rctinuitftinda- mentadodrinardc Deovero, licctilkfuitfuperftiti- onibus admixtis obfcurata.Dcindc Melchifedec codcm tcmporc vixit, qui fuhfacerdot Vti altf//tmii idcoquc necpoft vocationcmfolusfuitAbrahamuSjfcd&alij fiicrunt praETtcr ipfum vcri Dci cultorcsjquorum ncm- pc Sacerdos fuit Melchiredec' 2. Manfuram quoq^femfer Ecclefiam patet cxhis teftimoniis. TS^pnrecedet verbum "*»»55''-i« meum ab ore tuot nec ab orefemink tui, Si nox ^ dies muta^ _ hitur.mutabitur etiam faflum meum.Ego vobifcumfum vf% ad confummationem peculi , PrjtercaChriftus fuitfcm- Matil.ioj per,& futurus cft fcmper Rcx, caput, & faccrdos Eccl. Proindc nunquam non Ecclefia fuit, & cft futura. At- quc hinc etiam liquet, Ecclefiam vtriuf^j TeJIamentiefie vnam & candem ,idquod confirmatur cx Articulo fcqucnti. NamXi^hriftus cft Ecclefig fandificator vth- ufque hominibus.communis. Qu3?ftio de Ecclefia autoritatehuc pcrtinet, quam o- roitto . In hac tantum confidcrabimus hoc locofcn- tcntiam, vcldidum illud , Ecclefanon errat, Id vcrum cft hoc modo: non crrat. i . Tota, etiamfi aliqua mcm- bra errcnt. 2. ymuerfafiter^ licet in aliquibus doftrinae partibus crrct Ecclefia. 3 . ISI^n errat fundamento. 5:. jQuodJttdifcrimenfnterEccIefamidj^ Volitiam. ECclcfia diffcrtaPolitia. i. i^iaVoUti^funtdi^in^ fia , ac regna mundi^ variis locis ac temforibut, Ecclefia. ftmfer vna e^ ^ eadem omnibus temforibus^ (^afudom^ nes. 1. Regna ^ folitia mundimultahabent cafixayvelv-^ num quidem cafutfummumy fedfrat er illud alia mtttta infe* fioray idcjue in hac terra. EccL vnum in calo, 3. Volitiaregi^ tur certps legibm ad facis ac tranquillitatis externa conferua^ tionemfandti^ . Ecclefta regitur fpiritufanSio ac verbo Vei, 4. Volitiarequirit externam tantum obedientiam: Ecfle* favtramquerequirity ^ externam obedicntiam ^ ^inter^ Tiam, jf, In Volitils ejlfoteflascondendi noua4 leges fofitiuas (Wtwitate 4^0 DOCTR. CHRIST. 2. P A R S. ^utoritate fratoria^ qud nm vhlatio confckntias ohligaty (^ mertxhr ^(of)cftis lo3n.\o.i6. ex ouibuf mis . Omnia frcfterfeipfmfecit, etiaw impmm O^ . I .j^i(juipromi}JsogratU e^ vnif4erfalls,Keff?,Eff vni^ perfaU^c^uf^OiiX credcntcs, id cll, pcrcinct ad omnci crcdcntes.Prtr//W;«rAf f/?,tcfpcifui omniumhominura. Aduerfarij nollri dicunt fo««f>y9jf c/j$Vc/fjzc«y^, id cft, la- iTima . '^^^"^darcpromiflloncm vniueriaJem. Inft. ^tcjuidki^ Mat.2o. j ^. ^^r,ejuld Deia vdtt omnesfaltiosf.eri. Contra^ multiftint vo* Mac. 1 3. 15. catiipaiKi clecli, Cor huiia populi pingucfaRum eft,diiitDo^ minti^^ne conucrtantkr ^ fauern eo^ ; Et hic dicitur, auod Verii velit alitjuos nonferuari, Ergt h,tc teflimonia pugnant, "Rf^.i, Dcus vulcomncsfaluoificri.i.^W4rff2»/eww/feW Prou.x.i^. falute deleSi/atur .EiC\ alibidiciiurjfww/*c/es Chriilimnfaflosin aternum damnayc. Elcdionem fimihter, & rcprobationcm cflc dccrccum Dci,probant hxc & fimilia dida. Scio quos elegerim. l>{pbis data eBgratia ab at^rno.Cmta vult, mifefen Ioaii.i3,iJ?. i^r.CouCiho igitur fada efl: ElediiOjQC rcprobatio,ac j.Tin.i.p. proinde vtraqueeft decrctum,atquc adeo cTternum:: Kom.^. 18. quJainDeonihilcllnoui,fedomni3abxtcrno;&ma^ nitcifle Scriptura dicic , Dcum ab^tcrno nos clegifl^c , £ph. 1.4. ^<^" anre iada mundi fundamcnta :quia vcre nos clc- gicrcrgoc.^teros rciccit .Id quod & cligcndi verbum dcmonilrat. Nam quod cligicur,id aliis rcpudiatis c- ligirur. Gratuita cfl hxc clcdio, id cft ,non i cTpcdu A^r Kom.f. iS . ^icuiusboni in nobis pizmC^.Cuitifvult^mi^erettfr^idQQ:^ loa, 15. *(;. Gransdacquoddat.i^owvwwr ^le^i^ii. -^ 3-^ ' D E H O M I N I ^ L I B E R A T. 4S7 5- Qj}^ fntcauft Vnfdepinatlonls , vcl LleBUnk CJtifa tjficUm ^ irrfklfina, eft bcncplacitiim Dci. Bthmfateriqjiia itAfUuuit tibi, L.nobis Dcusni- ^ l-iilquicquauipr^i5idir,ciuusgratianoscligercr. nihil ^^^^**'* * • cnim poccil clleboni in nr/bisjtanqunm d nobis. Nam fiquid boniin nobisrepcriarur , id ipfc lotumni nobig cfiicic: nihil autcm efticitin nobis, quod non dccre- ueiitabjEternocfficcfc. Proindelolum gratuitum5& libcrrimum Dci bene[ Isciuim, auc loln Dci milericor- dij graiuita 3 cftcaulaciriciens & impulfiua noftrcH- lcdionh,Vrad€iHnaifit nosVeufyCjucs adoftaTiet infilivsfer . JefumChrijtiimin fffcy fro bencuolo affeifti voluntatis fti^ ^ Vidcprxtcrca Kom.9.ri.Col.i.i2 i.Tim.i.p.io.Simi' litcr & refrobationis caufa ejfciens, eftlibeiiimum Deibene^ j7/f c//«w.Nam cnm omnes natura fmin flij ine.fcxwiziwns omnesyfipeccatumcirctcaufareprobationis. ISlon igi* turinhominihiu efl refroBationh caufa y (td eaeftin Dco voluntas illunrandi iuniciamluam. Itaqucdclndiui- duis,cur hic fit clcclus, ille reprobarus, nulla alia dari poteft ratio,nifi (olum Dci bencplacitum. Damnatio- iiis autcm caufa efl omnino in homlnibus ncmpc pec- C a t u m . Vinalis cattfa fnfrema fradefiinationif eji gloria D ei: Jlt^jfnalis caufavltimA VJeffionis at frcfriay efifatefaFfia honitatisy^ mifericordiaDeim Fle&ts gratuito fertiandi^» Caufa finalJs p.^oxima noilra? Elcdionis eft noftra iu- flificatiojdumnos DcusinFilio fuo gratis habet pro luftib.VtramquehancElc^ioniscnuram finalemcom- plcfticur Apollolus his vcrhis, Vra!de(linauit nosad lau^ dim glorioft fuagratije^ qua nos gratis effecit fibi gratos in iUodiU&o, Similicer ex aduerfia. P^efrobattonis caufa fna* Epn.1.^4 Us frima efltdeclaratio lu^itia ^feneritAtis^ acodtj adnerfut feccatum in refrobi^ • ObifB , I ,Deiid fr/ccognouit: Krgo frofter ofera eligit^ ^efp . Pr^cognouic bona quje ftarinc in nobis cffi- ccrc, ficucctiam pcrfonas pr^nouitJ alioqui nulla; koDA opcra potuiilcc pnrcognofccrc • Sic nulla mala Hh iitj potuilTcc 48S DOCTR. CHRIST. a. P A RS. potuiflet prseuiderc, nifi ftatuiffet ca promittcrc. Ob.z.Meritim ChriHifide applkatum eBcauja eleciionii^. Ergo non bencpUchum Dei. I{efp. Meritum Chrifti non cft caufa ele<5tionis,red intcr effcda numeratur . Ob,^ . Mu/a operafunt caufa refrobathnis :ergo bona ofe* tafunt caufa eleSfionis, Rejf. Mala opera non (unt caufa reprobationis 5 fcdeorumqua? fequuntur reprobatio- ncmjid eft,damnationis . Bona opera non pr:^cedunc iuftificandum, mukominusfuntcaufacledionis , fed fequuntur iuflificatum , & a mera Dci gratia originem &cfficaciamper| ctuam trahunc. 4. Qj4£jint effeSia Vradefiinationis. ELtcHionis effeBns cft totum opus Ialutis3& omncsgra dus Kedemptionisnoflr;^. i. Creatio (i^ colle&io Ec* ctefl.^, 2. MifUo ac donfitioChrifii MediatoriSi ^ eias facri-» fcium 3 . Vocatio cfjicax ad eius cognitionem^ conuc ifio fci - licctElcdorum perSpiriium fandum &verbum.4.Fi- desjuflificatioiregsnercitio. 5, Bonaofera, 6. V erfcuerantia fnalis.j ,Sufcitatio adglQriam. S.Glorfficatio e^ vitaaterna , I{eprobationis effeBtis funt^ creatiQreptoborum, priuatiogra» lia diuinie i exccecatio , indnram sperfcuerantiain peccatis^ fiifcieatio ad iudicii^ m, e^ abieclio in pcencu aterna^. Ob. Diuerfarum c auCarum feu contrariarumi fi^nt contrarlj effefius, Eleciionls effxSfits fitnt bona opera. Ergomalaopera funteffcEfa Keprobationis, Kefp, Maior non c(i fcmper ve- radccaufisvoluntariis, Eilenim diffimilitudo : quia Deus mala tanrum permitterc dccrcuic ^ bona vcro in nobis cfficcre. Propria autcm caufa malorum efl Dia>. bolus, &malihomincs. Infl. .AtquiDeusindurat eJr» ex" Ccecat, Caicitas efireprobationis effeiBus: Caecitas efipeccatum : Ergopeccatum epreprobationis effe^us . I{e(jf ,C:sch2LS cfl pcccaturajrcfpeduhomuium admittcntium eara, &: quatenus ab iis ca rccipitur , & attrahitur fuo t»crito: quarenus vcro infligitur a Dco , iufla poena cfl . Quo, i.^, us nouit fuos , Fundamcntum Paulus vocai dccretum de F.levSis faluandis. i. Qjiiaefi origo cln^fQnsnoftra fa- lutlsy etiam ipfimfinls , omniurr,cjUC mediorum adfaluterth i. Vropter firmitudinem , quia nunquam illud concutitur. Hxc fcire nosnecelfe eft^vt firmam confolationcm habeamus, vtpofilmus credere vitam 3eternam,eoq; omnes aliosarticulos fidei . Racio eft /a?pius rcpctita, &idcof^piusmeditanda : quiaquinegatfcdefutura gratia effe certum , incertus eft etiam de prarfcnti, Nam Deus eft immutabihs. J^uateniis nohismtafitVriede^inAtiOi veL Elefiio^ ^ IR^prohatio, NOta eflingenere, fcili cct quod aliqui fint Elcfti,alN qui Rcprobi; ngn inj^ecH^^Xi hic, vel iUe. De noftra Eleaionc l 490 DOCTR. CHRIST. 1. PARS. Eledione fingulinontantuminfpccic pofTumus, fcJ ctiam dcbcrous efiTe cerii. Et cjuidcm dc ca certi cri* musapoftcriorirncmpecxconuerfione , hoceil, cx vcra fidc &pcrniicncia . Nam vt credamus, ac rci* amusnosccrto ad viiam a?tcrnam Elcdoscire , tenc- mur crcdcrc inChriltum, & crederc vitamxternara. Hoc autcm crcdcrtnon pofiuinus, nifihabcamusvc- ramfidcm & poenitcntiam. Atquc vt hancvtramquc finguli dcbcnt babcrc; fic criam finguli ccrto tenerc debenr,(c cficcx Eledorum numero. AlioquinDeura argucnt mend aci). GloYiamJirftibj^egloria Dei . Chri- S«m. ^s. ft^s cilintcrcefibr,efFicicns vtin ^ptcrnum fcrucmur. Credo -vitam ateniam , id e(l,non rpirirualcm tantum, fcd a?t€rnam,qu3mhic inchoatam cfFcro mccum cx hac vita . Ncquc tantiim in fpccic finguhs nota eft fua Eledio ex fide, & conuerfione , fcd & notum cft ingc- ncre,ellc ahquosEIedos. Atque in gcncre non ran- tiitnfperare, fed &cert6 credere debes , ciTevidchcct &ahospr5tcrteEIcclos . Teneris cnimcrcdcrear- ticulumde Ecclef. quod ca fucrit omnibus tcmpori- bus, & iam fit. Tu folus aurcm non es Ecclefi3,idc6q', nondiccndum cumElia , folus fum reliSlM. Indiuidua ver6difcernerctuumnoncft, IntcrimdcElcdionca- Rom. II. 3. liorum,ctiamquodad ipfaindiuidua,beneciU'peran- dum.In gencre cftrora Eleftiodc omnibus: infpccic diuerfa eft ratio de feipfo & de aliis . Dereffrobatsone nec CuA^ ncc altcrius ccrti quid qiiif- piam ftatucrc dcbet ance finem vita?.quia qui nondum •! cftconucrfus, potcft adhuc conuerti. Dealiisigicur ncnio ftatucre dcbct^quod fint rcprobi, fcd de iis benc fperarc :dc fc vcroquifquc ccrto debctcredcrc,fc cffc EIcftum.Namhabcmusmandatumvniucrfalc. 6, JnEleffifemperJintmemhjaEccle^ie^ ^T 1{fprohi nmquam, Eteffinonfemper funtmemhra Eccle/ixoh\ AAiS.io. non fcmper funt alicni ab Ecd. {^tiX aliquando fiunt ^d^ao sl^*^ mcmbra vifibiIisEcclcfix.£^wo6ii^^>X^//w«/. Exvobis tgredientHr lufi graues . Ob,7'erminiconueytibilesfmtySaluandi , Fjef^i.Creden* tes: namomnes credentesfunt eleffi^ ^faluandi omncs enam ijui funt faluandi /^ eleffiiCredunt . /v^(£» . luiu tcrmini conucrtibilcSjfedadhibira certa jimitacione ;omnes vcre cicdcntcs &omnes faluandi funi Elcd', fcd fcni- pcr &omnicempore; Atom,nesHlcctifuntcrcdcncts &faluandi , non tamen fcmper; fcd alias elcdj func faluandi, alias crcdcntcs, aJjasialui . Hs^ienuseigo tantum termini func conucrtibdes, vr omnrs HlcCti crcdanc, velcredituiifintantefincm virj?. Iameni.ii |ratixtempusefi:tunceririudicij tcmpus. - Obie&io.ChrijQm nihilomintis Oues vocat nondum con^ tttrfos exgentibvyf . Habeo ( inejuit) aliiU cues.quje non fun$ tx hac caula, id efi^ ex hac E c( leji^ parte ex ludais coliigen^ tkt . y*dent!ir igitur tlU oues alideffe ex ouili vniuer/ali, 'Bnefjfqnfo. OuQs etiam tunc erantcura & confil^o Dci.' non autcm oues crant quod ad impletionem dccrcri ; hoccflt, erantoues pr^edclhnatione. Infumma, HJcdi non femper funt mcmbraEccKfije .• fcd ramcnncf (.lle cfleosadhuc inhncviraaddurind Hcclcfijm, etiam- fi illudaccidatinipfo mortis arciculo. HoccR, quod dicitur, oportet omncs eledos in hac vita inchoa- ic viram xtcrna.i^ . Rcprobi membra quidem funt aJiquando Ecclciia? vifibilis » ^ ^b ca non iemper (uns Hi 4^1 DOCTR. CHRIST, t. PARS.^ func alteni.Tcd nunquam vere acccdunt ad Ecclefiam * &nunquamfuar membra inuifibilisEcclefi^, idcft", Ecclcfix (an£i:orum; Nam ab hac func femper alieni. 8 , J!n EUFH deficiartt ab Ecclefia, ^ F\Cfrobi femfer in UccUfia mancant, 7Ec qu^eftio patetexiis , qua* deimmutabilicatc Eledionis, ^ perfcuerantiafandorum dicuntur. Eiech quandofevielvere accefieruntad Ecclefiamfan&oruWt deficere qnidem ah ea interdum pdfiunt , fednmquamdif'^ cedere fib ea totaliter ^fnaliter, Totaliter^ quia nunquam fic defictantjVt lianthoftes Dei & Ecclefia? . ISljonfina* Ihery quia nonpcrfcucrantinifta apoftafia, fedtan- i.Toa.i.i^, demredeunt adpoenitentiam . Exnohi^ egrefii [tmty fsd liai. 41. 5. ^^^ ^^^^^ V fj^l^i^ ^x^yjj [tfuijfent ex nobi^ ^fermanfijfent vti» ' qHembifcum. Calamtmquaf^atumnonconfiingeti ^linttm fnmigans mn extinguet^ Oues mea^s nemo rafiet e manu mea^ Reprobiomnes&hypocnt^e tandcmhnahter abEc* clcfia difcedunt, &cum donis qu3e habebant, amic- tunrctiamdonajqu.r videbanturhabere. ObieB. EMamfanEiifapedeficiunt^vtDamdi Tetrut^ eJrr. B^elp» Dcficiunr: fcdnontotalitcrjnec finalicer; vtPctrus : Namretinebat inanimoamoremChrifti, ctfi mctu periculi cum ncgabar.Agnofcebat ctiam po- ftea dchdum fuum, & vere refipifcebat. Dauid etiam nondefecit totahtcr , fcd4 Domino perProphetam corrcptus, vcrerefipuit, &fidemnoncxtindam, fed adtempusfopicam fuille, oftendic , At hypocritx& rtiprobitandemtotaliterjacfinahterjdcficiunt.Nam fic ^6. cxtrcmum dcficiunc, vc nunquam redcanr ad poenitcntiam. Et quia nunquam in iis fuic verus amor Dei, acproindciftinunquamfueruncexnumcroEIc- dorumfaniflorumjtandemab Ecclefia prorfus ctiana difccdunr. V, 9. ^is fitvfushuiHS doSlrinit. Sus cft. l.VtinfolidumVeo trihtsatur gloriafalutis fta^ fira» S^idhabejiquodn^naccepiljii 2. Ft firmamof certam DE HOMINI.S LIBERAT. 4^, tertamconfoiatfonemhabeamus.Hznchahchitnus vbi dc iis,qu^ hicdoccntur, non dubitaucrinuis; &maxi-. meficertdvnulquifque noflriim ftatuat immucabilc pcnitusefredecrctumDeidefcruandis Elcdis: ncc* non fc vnum eirc cx Eledorum numero, vnum fcilicct inuifibilis Ecclefix mcmbrum ,coque fc nunquam dif- ccffurum a 5an(ftorum Ecclefia:quippc qu^ fan(^ifica* . turaDcOjacproindcfanda efl:, ac Deo conformis, nonquidemperfedionc, fcdiandaprimum impura- tione, propter imputatamipfifandiracern Chrirci» Dcinde&inchoationc,quum Spiriius S.eam paula- tim rcnouar, ac a fordib. peccatorum rcpurgat.-sc po- flrem6fanda,quia vfui facro atquc diuinoderlicata cfij&fcgregataab impiis,qui (uat extra Ecciefiam. Credere \o\i\x\' fanBam Ecclefiam^G^ cx^Acic in hoc coetu vifibiheircaliquos vere conucrfos,& mc c^q viuum inuifibihb & vifibihs Ecclefiac mcmbrum. i,C#r.x.?» DE COMMVNIONE. San&orum» SEqucntcs Articulifuntdebcncficii? Chriili 111 Ecdcfiam per Spiritum fanftum collatis. CommunJofan^ortmCigni^cat, i. VniQnemEc^ tUft^ lum Chrifloi ,rotius corporis Ecclcfia^cum Chrifto capicc5& membrorum eius inter fcqu."^ fit per Sp. fand'jm,nempc pcr eundcm Spiritum qui in Chri ftocapitc, ^ infingulis mcmhris habitat. Atquehac vnioneChriftus fandos facicfibiconformes pcreun- dem Spiriiumvtrirquc communem,&fimiliain vtrit queopcrantemjfcruato tamcnopcrandi difciimine: opcraturcnimin capitc omnia, eaque pcrfcdiffimc.* inmcmbris opcraturea qux finguhs compctunt, & tanrumquantum fingulis eft neceflarium. Vnionemr jJlamChnfticummembrisfuis, & membrorum intcr fcconfirmanr, &cxplicanc ha?c di6la. Egofmt vitis^ ^ vos palmites , Isqui manet in me, .^ in ^tio ego manenjhic ji ' I.Co.i2!i?. tet fruFfnmmultum, Ver vMm Spiritum nos omnet invni0tj\ i.Cor.6.17. (orptu bapti-T^atiftmm . jQui agglutinatur Domino.vnus Sf^i i.Ioji«4.i5. rltui€fi*V€rbec cognofcmus^ nor m eohabftari^^ Jpft^^^l #1 DH HOMINIS LIBHRAT. of inmhis^ qmdde Sfhitiifm icd^tnobi^ J:\ic liquet quam abfurduinfic iftorum commcnrum, qui contcndunt commuiiionemhanc cffe rubfirtentiamcorporisChri fti inter nollra corpora, Vcl noftrorum intcr ipfius corpus,Refutatidcmf:epe rcpctitacnpins & mem- brorumcomparatio. Cohjerentcnimilla, nonmix- timfubfiftunt.Vndc 8c faciJeiudicatur^^coww«r/;c«f/» Sacramentrs. Nam Sacramcnta non alJud obfignant> quamvcrbumpromittit. Scd hoc omifro, idcminde quoquc rcfutacur, quod communiontm illam oportcc continuariperpctuo. Ad hoc enimfcnobis Chriftus communicar, vt in nobis habitct; proindc rshs cft: coinmunio, quahi manfio. At manfio Chriiri eft pcrpf» tua:Hrgo&communio , Firmiflimumcfthoc argu- incntum, & in cius folutioncm cxcogitata cft Vbiqui- tas. Nam vc alia ilh communio obtineatur, affirman- dum crit Chi iftum perpctuo corporahter in omnibus fandis manfurum. DE REMI5SIONE. ViccAtorum, Vafftioncs pra-cipuae. I. S^idfitTfjtmf/Jfofeccdtorum* i. jiquofiat, 3 . Vrofter quid. 4. j4n c$ngntat cum iuphin J)eL 5. ^nfit gratulta. 6. QuihmdetJir, 7. ^omododetHT» I. QuidptremiJJtofeccamtm. RHmfJiofec, efl frofojttur» Veimn funiettdifdeliHmffH^ catayferinde acpnunqtimft^cafftnt^ quod propofitii aoii .49^DOCTR. CHRIST. i. PARS. nonpuniendipcccata Deusetiam fimulnobisdecla- r at, i>{am charita^ Dei e ^'ufa efi in cardibm nofiri^per fpiri- f «ra.y.y. timfxntlum^ cjiii dntm efi nobls . Defmri potefi ^(ic, Re" rnifjiof^€cca.toYf4m eji condonatio posn^ proment^, C^ largith^ atpue impusatio inHitia alience^ nempe Chrifli, Definitur autem fUnnis hoc medo. KemiJJto pecr.atortm efi volnntas deif quacYedentibtiS acck&is non imputat ullum ptccatum» ^ fropterea perinie eotdtUghtacfi mmqHam peccaffent, eofqtAe ifberat ab omnibui pctnif pcccati^ acdonatiis vitam aternam gratU pYQpt^ interce/jionemj^y'. meritim Icfu Chrifti Tilii Vci MediatorknoJiri.Etii vero Deus proptcr nieritum Filij fui pcccatauobis rcmiciic: nostamcn adhuc affligic in hac vita , non quidcm vt nos puniat fed vc nos pa- ternecaftiget; & quia nos Deiis non punit propter pcccatanoitra,non ideo cogaandum eft aca ipfi non dirpliccre;nam& fandiffimorum pcccata ipfi valdc dirpliccnt. z, A quofatremifjtop»ccatorum, REmiffio peccatorumfit afolo Deo , qui (wi inquit Pro* phcta ) delet iniqrtitatesnofiras : ^ quidcm a Patre, Filio,& S.S.Nam intrium nomcn baptizamur.Bitti' pf,.to». * ia e^ condemnatio iis, quifunt in lefu ChriBo. Kom. I. u 3. Trofter quid fat \emiJfio feccatorum, Flt feccatorum J{emi/Jto , non certe cx lenitatcquat pugnct cum iuftitia, fcd exgratuita Dei mifericordia, cx mera gratia, ac gratuito Dei amore,propter intcr- ceffionem, acmeritumChriftifideapplicatura* Chri- , pg^^ ^ ,1^ fiuf/emeiprofeccati^palfuiefiyiufiusprointuftif, vtnos ad iJoA.1.7. J)eum adduceretSanguis Chrifipurgat nos ab omnipeccato. J^oniaminChrifioplactiit Tatri vt omnii plenitudo inha" iitaret: ejr, pace per fanguinemcrucis eitis faBa, fer eumre^ Co.i.xf.ic», 4(mciliare omniafibi. Acceffifiis adTS[oui Tefiamenti Medi- Hcbr.ia.a^. itiorem lefumy (^fanguinema^erfionis prafiantiora loquen" tem.cjuamloquereturfanguisjibel. In Chrifio habemusre^ Eph. i. 7» d$mtionemfcrfanguinemifftti4 ; remiffionem ( inquam ) f0(catfirum,ex diuiteipfius gratia, Deprccatiocnim abf- quc fatisfadione fieri non poteft;quJa id cflec rogarc» vt Dcus de iuftitia fua aliquid concederct, 4. A» remififo peccatorum congruat cttm iuptia Dei, VErum quidcm cftDci, vtpoccjuftiffimi ludicis» cflc,nonrdinquerc pcccatijm impunitum,coquc li illud 498 DOCTK. CHRIST. i. P AR S illudipfum nulla fatisfaftionc intcrucnicntcnonic- micterc. Scdncc illudrclinquicimpunitum Deus .• f>unietcnim peccata inChrifto,vclinipfis pcccanti- busfafficicntiffime. Pronuntiatnos Dcus ica iuftos, ^^ vcnosnon punicndos pronuntietproptcr fatisfadi- onem Chrifti pcrfcftiirimam,& hocnon pugnat cum iuftitia, & veritatc Dci. Obieff. lujiitiaVet fofluUttVtqut ftccdnt fumantut. Brgofeccatorum remijjto , quafitfine fufficienti fcena. fei'^ cantiSi e^ imfoJJtbilis^velfHgnat cumiufiitiadei.KeJp. Pug- natcumiuftiria Dei,pcccatum non punire, fcilicct fimplicitcr, id cft, ncc in pcccantc illud punirc , ncc inahoquipropcccantepa?namfubcat. Inji, Innccen^ tempunireloco nocentis etiampugnat cum ittflitia Dei, Ke(p, Ihnyjcctitcm.i, quinoiit fiibirefosnam , l. Qjiinonjtte- iufdemnatur/tcumnoLente , 3 . Qui nonfoJJltfcenamjMjj^^ cientemferfoluere.^.QuinonfolJit ex eaemergere, Dcus cnim non vulc innocentem pcrirc pro nocencc. 5 ,Qul nocentemnonfofjit re(iaurare ^ conuertere , vtoffe::dere deinceff definat^ cu.iique fide donare , qux (uum hoc bcncHcium ampleftatur, Ha; aucem conditioncs omnes funt in Chrifto , vt ex fequentibus teftimo- niis clare Ix^nti, Chriflut dllexit noi 2^ tradidit feipfurn : Epn.^:, 1, p^^ ^^y;^ oblationem ac viEtimam Veo^ in odorem bonefiruitetemflumhoCi<^ tribns dk ebtiserigam illud, Egoponoanlmammeam , vt eamrurfta a/fumam. ChriflusdiUxit Ecclefam, ^ femetipfum expo* Tit.s. 14. fuit pro ea^ 1 1 eam fanSfificaret : Dedit fen^etipfum pro nobis^ Vt redimeret nor ab omni iniqmtate , ^ puripcaret fbiipfi pooiilum peculiarem,fiudiofum bonqrum open^m^ ' - ■*•■'- ^ 5. AnremifJiopeccatorumfitgYatuita, ETfipcccaca noftra nobis Dcus non rcmittit,nifi incerucniente pa?na [ufficientiftima ,' remittfcjj taraengratis, refpeftu Chrifli, cuifatismagno ccrn-; fticerutfi b E H O Mtms 1 1 B E R A T . 45^5 fticcrunt noftra debita. Ohicfi.StcondGnAtpropttrpttlifa^lonem clriPi : Erg0 fiongratii.^flf, Rcmitcic gratiSjrcfpcdu noftri ^ iti ci\ /ine noftra fat{sfadionc,& condonat proptcr fatis- fadioncm alicnam . Infl, Ltcjmhocf)Aciocondonat,iion gratis condonat, Efi enim regula^ Quodc^nispeY alhmi facii^ idper fefacere videtur . l^sigitntr ipfifoluimus folncnda ferChriftnmAief^, Dcus etiam nobis dachoc pretium, fcilicct huuc fatisfadorcm, acMcdiacorcm Chri- ftum, qiii i nobis non cmicur. Ita Detis dilexit mundu?};, vfFiliii^n juim vnigcnitnm dederity vt citifc^itk credit in loan. 3.1^ tumnonfereat^fedhabeatviiamcsternam. Idem funrha- bercremiffioncm peccatorum, &circ iuilum. Con- tra. Lcxmtnantumrequiritvt vltemui feccata ^ fedeti* 0,m vt faciamtd^ bona,Ergo non fatls efl i)t peccatum ft con^ Jonatum :fedetiam nere/Jariafunt bonaopera vtjimns iu^i^ 'Re/p, Omiftiobonieftctiam pcccacum . Atquihoc ctiamremiflumeft* Quipoccrtfacerebonumj&non facit, peccacoreftj^ maledidus.Scd Deus non odit nos,nechabctvoluntatempuniendinos propterpcc- cata,pro quib.fufficientci Chciftusfatisfccit, inquo etiam habcmus pcrfedam omnium pcccatorum re- miffioncm , ita vt cius \Tlico mcrico iuHi corani De^o repucemur. 6. Qjitbii4 detur peccatoYumremiJJio, "T^ Emifjii peccatortim daturfolt^^ fingulls EleElisy quia 'l\daturfohs& fipguhs credciitib. nulh aucemcre- duui: pr^cerquam foh Eleclimam Rcprobinunquam vcre creduat .Non tamcnfemper omncs Hlcdiha* beucremiinoacm pccatorum, fed ornnes credentes camhabencfempcr, quia ilh tantum habent rcmit Honcm peccatotum.quicrcdunccam fc habcre. Hoc aucemnon fempcr creduncEledi ; fcd tum demum cum conucrtuticur, ac fide donantur, Semper habenc rcmrffioaem peccacorum,quod ad propofitum Dci. liifanccs habent fidem & conuerfionem potcniia ocin- ^.iaucioncjtamecfi non aftu, li ij i.QjiornQik po DOCTR. CH RIST. i. PAR $• 7 . Qjjomodo detar peccatorum remijjio, REmi/Jiopeccatorumdaturperfidemy qua,per S.S.in no- biscrcata&accenfa^nos illam accipimus . Ergo decretumDci dercmittcndispeccaris aeternum eft, fcd executio eius fit ciim fide nobis appJicamus rcmifs* peccat.bicfempcrfuos ElcdosDeusdiligit, fcd illa dilcdtionon efFunditurin cordib. ipforumante poe- nitentiam.Nam illi demum habent certum illud con- lcicnti3eteftimoniumjCxSp.S.dono,fea Dco diligi, coque fibi remiffa effe peccata, qui vere rcfipifcunt. DE RESVRRECTIONE Carnls, Vseftioncs prapcipuar. I. jQuidptKefurre^Io, i, Errores de KefurreBione» 3. VndeconjietBjtfurreSiionem cert§ futuram. 4. In quem ^neJttfittttrA refHrrtSlh^ 5. Terquem. 6. jQuomodo. 7. Quando^ 8. Quanamct^rforajtnt refurrefiura. 9. jin anima ptmmortalis. I. jQuidfitRefmreBio. RBfurreSf/onls nomen, conuerfionem aliquando lig!» ficat . l^furreSiio carnis cfirejiitutiofubflantia corp^: rumnofirorumpofimortcm ex eademmvteria^ qua nunccoitf\ flant^ & vtui^catio eorundem vita fmmortali & incor^r Yuptibili^per eandem animam qua nunc viuunt immorta/ef^, ftitura a DeoperChrijium infine mundi,virtute ac potenti^ diuinay & qmdem eleSlorum adgloriam Dei aternamy repro- borum autemad^tern(tip(xnas.Hocc&, I. Infiauratiocor- foriseiufdemyid eft.recolleftio ciufdem raatcriaf .qu? in omnu elemcnia diflipata fucrat. 1. Vni^ ctm eadem dtiifn^ DE HOMINIS LIBERAT. jfoi Httimd^ ^viuificatioper eamyquamprms etiam habuh,^ S>$m fofim infimhatum, & ejftSlio immortalitatis. 2. Erroretde KefimeSlione. TRiplcx eft crror dc refurrcftionc . J^idamfrorfta eamnegarunt , ^ dixerunt arjimas interire vni cum €orporiifHi. i, ^lij concejJeruntquidemanimarumimmortaU'» tatem , [ed interpretati fimt refitrreftionem de regenerati- Qneinhacvita: Corporaautem refurgerenegaruntyetfiani* mapiorumpoflmortem aternafoelicitate fruantur, 3, ^lij\ vc Anabapciftc» negant eademnumero corpora, ^u^ nunc habemusjrefurreSiuraifeddicunt C hrifium infecundo adutn' $u alia conditurum. 3 . ynde cont^at 'BjfurreFfionem cirto futuram, PRobabiliter quidem colligi poceft ex Philofophia fumratn aliquando Refurrcdionera : fcd nonpo- teftexcadcmonftrariRcfurredioncm effe ccrro fu* turam. Nam in Philofophia func muka principiajquac Cumfacrislicerisnonconueniunt.Dcindcin Philofo- phia cognitio iuftitiie & vcricatis Dei cft ratio muti- ia.Infacrisliterisautcmrationcsfirma?funt, acve- ra?:cxiis igitur fohs ccrtiffime futuram rcfurredio- ncm cflc demonftratur. Idquc primum Scriptur^ tc- ftimoniis:dcinde rationibus ex facra fcript.dcfumptis. TcftimoniaScripturse, qu^ ccrtitudinem futurac rcfurredionis confirmant, euidentiflima funt , e aquc ^ , cx Vctcri &N0U0 Teftamento dcfumpta. ^c/o ^«ofi ^ •'^*^ Kedemptor meus viuit , cb* in nouifftmo die de terra refurre^ ^urus fum , & rurfum circundabor pelle mea^ ^ in carne Jq- j^ -^^1 meavidebo Deum.yfniet ho^^a^ quaomnes qui inmonumen'» titfunt atidient vocem eius^ ^prodibunt quibona fecerunt inrefurreBionem vtt^: qui vero malaegerunt, inrefurre&i^ loan.^.^c. ^nm condemnathnis , Egofufcitabo illumvltimoillo die,Si 1.C0.15.X3' refurreSfio mortuorum non eft , Chriftus quoq^ non eft excita" $ut:quod fi Chriftus non eft excitatus , inanis videlicet eft fradicatio no^raiinanis autem etiamfides veftra, Ration^s Tari« iMnui.Vromittit Deus vitam teternam^ non tantum li iij 4tmm4^ f 01 D O C T R. C H R I 5*T. 3 . P A R S. mima^ fcd & corporf phrttm: mpils contri minatur fctn^u f^coTforisy ^anim£i£ternas: has autem promff/tones j ^ ptinas Dei ofortctimpleri^ Earum cnim cerritudo cft im- inutabilis; Atqui non implebuntur , finon refurgcnt niorcui. Quoniamigiturccrti(rnn& Dcus cxcquuur fuotcmpore, quodpiispromifit, &: i.rpiiseft commi- nacus,mortuiquoque refurgantncccilccll, i.Miferi^ cordia DeifcrfeBaefli vt cpi .Patcr.fufcitabit nospcrFilium mediate: Aclj Filius immediate nos fulcitabit 5piritu fuo, vt vniciitfl Rcdcmptor nofter.£ c^U feruatmm no^rurn. exfeBoi^ hil.3.2d^ iww lifHm Chri^um | jw transformdbit cor^ut mfirumhu^ " II to.S.ii. DE HOMINI5 LIBERAT. jof mii> vt conforme fiat corporifnoglorhfo, f>ro ejfcacitate qua fotefi etiamfMkerefibiomnia . Ac fpuitus immcdutc pcrfc nos fufcitabjt. 6,J^omodoft4turafttI{efurrecffo, t . Mortu i excitabuntur cum hortationis clamore^ fy voci Jrchangeli actubaVeii &filkntuf omnescoram fum- mo&iuftiflimoiudicc lefuChrifto. Fiet itaquc rc- furrcdio gloriofe, & manifeUejnontrcpide, nccoc- culcc: &longealiaerit,quamilla, quxhcbatinqui- . bufdam Chrilto refurgenie.Fiec enim omnibus vidca tibus, imocum maximogaudio omnium piorum, & fummotremorc impiorum.i. S^ladhucviuentjnmo» mento temforis immmabuniur^ ^ ex mortaiibtis fient ;»»- mortaies. L c ge cap.i5.prioris ad Corinthios, & cap.4. ti priorisad Theffaloniccnfcs. 7. QuandofutHraftKe\urreSfh. FVtura cftin fincmundi.Innouiffimodie. V-gofuf» Totn.^r.^^, citaboeumvitimodie. Hsec quselliotencnda eii, 8: proponendajncturbeturnoftrafidcs, dumcxpcdarc ? cogimunautnefingamusnobiscertum ahquod tem- V pus,quoiftaputemus eucntura.- atq; ita incipiamus . dubicarc,& nos dcridcri putemusjcum non acciderinc ^illajtcmporeanobisconfticuto. H^citemquseftiofa- " tic ad augcndam in nobis fpem & Fidem. 8. QucenamcorforaJttHYefurreBura. Ejidem hac refurgent corforat ^ non alia a Chrijio crea" ta , vt Anabaptifte volunl . lobus enmi dicit. lob.ip:^, InhaccarnevidcboDomimtmmeum, Et Apoftolusdicit. Eph.6.^. S^uifque recifiet in corporefuo cjuodfecit .Siigiturcorpo- * 'Co^^S» > <>• ra qu je pcccarunt, ea rccipienr, corpora non alia, fed cadem rcfurgent. Quin & ipfum verbum Ejfargendi faiishoccuincitinihilcnim poteft refurgcrCjnifi quod cccidit. Quoniamcrgocorporanoftra furgent, non alia rcfurgcnc &viuificabunturcorpora , quamquc cccidcriunc 50^. DOCTR. CHRIST. 2. PAR^. ccciderunt5& morrua funr>vel non alia,quam qua; ca- dunt&moriuncur. ob, Std VaiiUtsait^ Carnm & fanguintmmn po(?e })£• redhatemregni Detconfeqni, Tiofira igitur corpora nonpof' I Cor. 1 5.50. ji^j^f regnum Deipojjidere^ quia carofunt ^Janguis, Ktjpm Caro fepcqualicatemfignificat aut (ubfiantiam rc- fpciftu ccrta? qualitatis Ita Caro /cilicet peccatrix & corrupcibilisnonpoflridcbit regnum Dci: noftra au- tem caro tunc nonpocerit peccarc, ncque crit corrup- tibilis. i.Cor I y.44 Ob,i,Corporamfira crunt f^irimalia. Seminatur corpus animale^excitatHr corpHs f^irituale, Ergotuncnonhahebunt corpora nofJraproprietates carnis noflra, Kejp. Erunt fpiri-» tualia quidem^rednonhabebuncomncs proprietates Spiritus,(eciquardam,quia fcilicet crunc agiliajrobu- ftajincorruptajSc quidem ideo dicuntut Spiritualiapraci" fui ,qudda fpiritu rcgentur, nec ampliusiniiserit animalis vita.Hanc rationcm veram elfe patet cx his racionibus. i. Apoftolus ipfc addit;/;oc corfpfftioniob» ficxium induct imorruptam naturam, 2. A it corpus fpirim luale : Spiritus vero noncftcorpus. 3. SivUumcot^ pus fofirefuyrecHoncmfuturum ejfetjfpirituale^certe Chrifli corpM idfutffet : nunc autcm ipfe dicit Apoftolis , Con^ I.uc.i4«^p. '''^^^" '^'j & Videte. nam Spiritut carnem iritualem . Sr z.Tim* 2.17. militer 8c nonnttll; jinabaptii^ce antmaYnm immoualita' temnegant, Quin & Paulus TertiiiSjPapa^ morHurns» di\it fetanciem tria expcrturtfm^ cie qtubttsin tota vnadn* bitafje t , r ^Jn cfjet Detts. z.Jn x nim ie eficm immortaUs. ^.Jn efetinferntis.Non igitur miium vidcri irituali & immortali animc himanefitbfian iia.yoch diuin.T tcflimonia tencnda ^unt. j>(pn tantum formam ,fetiperf(c7ionemj feu temperamen' tum yfeii vim acpotentiamyfitte agnitknem ex temperamento corpurls ortam^ fed fubftanriam incorporcam , viuarn, iniclligentcm , iacorporehabitancem , illudque iu- ftcntantcm ac moucntem^eirehominisanimam^ha-c dida otlendunt.Pf.48. jinima eortim in vita henedicitun Hcb,i2.Deus nominatur Vaterfpiritunm.Et de fidciib, dici rur: ^iccefjW.is ad lerufaUm calefiern g^myriada^s ange- iwum^ ^ Spiritus iuflcrum confecratorum i .Cor.2. JSj^mo fiouit ea qti^t funthominls ^ niff^iritus hominiscui cfi m ip^ fi\ Inhis&fimihbus fcriptura^locis, & fpimusnm-wX' natur hominis anima, & (ubllanti:^ viux atque intel- ligcntis picpria illitribuuntur. Frullra igitorcducr- farijopponuntloca, inquibusnomen in puluere & lepulchro dormit. Ecckfi.idcs air, Vnus interhns cfl hQminls ir iunten^ Eccl. J* i^i torftjVj^^y' icqit::znr/priecondftio ^ i^c. Ergo non efl anim^ immortalltas. Fief^. Eft falLicia d dido iecundum quid addidum fimplicirer. x, Moriuntur homines vt hruta, cjuod nimirum homincs femel co^anrurmori, & cx hac vira djfcedere.* quodhominib.hicnonfcmpcrfit in a n e n dum . n cc h ab e a n t h ic fi x a m fc d e rii .2 . Moriun" turvt bmta^ fciliccc fcnlb & iudicio impiorum. Beatitudo zTy£g"'''^ p^^ p^^o^iifflt?^ ^ dicitur illis primhm €ont}i^!gereindienoui/Jir/2o,MaT..i^.zefpondemus,Iobum,non impiorum, fcd piorum mor- leil^oprarc. Sin addanr, quodetiam reges ^t Vrincipet congregantes pbiaurum, faruos ^magnosy hoc fft omnesho^ tttincs\ pioi^imfiosy quietis huius faciant patticipcs: re(L apbiifioellcxorationis totiuscontcxtu ,nondocerchic lobum, qois fic ilatus hominum pofthancvitam ,fcd Wntiim pra?fcnti miferia defungi cuperc, ac proinde ex fcfitmiratc humana & impatientia, pr;:efentium malo- Wttn fcnfum conferre cummorte & ftaiumortuorum, fttdifcunque illefic, ficuc, quipr.^fentibus malisgra- pitcr cruciantur, nihil non illis antefcrunr, V Sic etiam Cdi'^, 7, loquirur tanquam de libcrationc 4iihacvicadefperans: MementOy qtwdJicutventusePvita ^Ay (H^c^nod ndn reuertemr oculus meurvt videat bmmm^ &c,S\c enim ipfe fe declarat, cum addit: T^onreuerteiur vltra ad domumfuam, nec agnofcet eum vUra locus, S ic i tt m ^^2^^f* SffritutniCSscorruptuse^f^ ^efuicrttm^fuperepmihi; ^ ^ Kk Ycrba JI4 DOCTR. CHRIST. 2. PAR5. Verba fimc dc vita & falute, irato Dco jdefperantis. Cap. autem 34. cum inquity Sfapponeretfupereumcor lob. 34.14. fiilum^ (piritim ei u^ ^flatum eim ad fefe coUigerct: interirei ornnii carojimul, ^ hoiiio in terram Yeuerteretur^^c\\x^c\\xzm. dormire vcl extingui aniraam, fed illius difcclTu,corpus interire & difiolui dicit. Addunc his; 5"; ^ofi Mortem iliico pij ej?ent heati, iniuriam . iUti faciam e/SV, qui in hanc vitam mortalem reuocati fuerunK Sed neque Peus cuiquam poted iniurius eife, cum nulli quidquam debeat: neque melius aut gratius aliquid piis accidere potcll, quam illuftrandx glori^e Dci, fiuc per vitam, fiucpermortem fcruire, vtPhil. i. dicitur; Vt fcmpertitanunc ^tioc^ue magnificabitur Chriftta incorfore pteo t^m per vitam^fue per mortcmy ^c, Po(lrem(i, fi dicant» animam nonfentire ^ <«g*y^> w^ fferorganacorporea: his igitur exutam atqtie dtpitutam,fen* fuqmjjy & motUy ^ operatione deflitui : Vt ipfis ,de anima in corporc cxiftente, antecedens iftud concedatur» tamcndeanima e corpore liberata, & Philofophi eru- dici ahud faccncur, & verbum Dei ceftarurj vt i. Cor. I j . Exparte ccgnofcimtif, c^ ex parteprophetamus: foflquam giutem aduenerit quod perfeEium efl , tunc quod ex poite efi^ abolebitur cSrc. DE VITA i^TERNA. [c arciculus infine ponitur. i. Q«/4 oofl alios impletur perfeEfe . 2. Quiaefi ejfeEiuf omnlum aliorum articulorum, hoc eft, omncs ahj arciculi crcduntur propcer hunc, & omnia qug crcdimus, us credcre hunc icademum fruivi* ta a£ii?fta . Hic articulus eft Colophon cotius fa« lucisa:vit.iPircern.T. «i^jrftiones de vita etcrna pr«cipuaf. j, CX^id/hvitA aterna^ ^^(^'^S''^^^^ fadafunc, vc poflSm ^^^r^iSS^^^M-Jrciculjim, atque ic DE HOMINISLIBERAT- nj %.Jquo detur. ^ » Quibm detuu 4. i^uare detur. y . QjMtido detur^ 6. Quomodo detun j^jin hi hac vita foJ)iniUs e^e certide vha itterna, 1« Quidfit viraaterna, Vlta apud Philolophos varie dcfinitur ."• cft cnim hcmonyinon. In gcntre e^, vel ipfa exi(lentia amm^c cum corfure^ vel operatio viuentis: id cli, vel ipfum clle, vel agerc qu^ funt viuentis. Sumitur cniin pro adu primo& fecundo. Ideo mors eft dcdrudio viuentis& faculcatis agendi, Vcl ef aptitudo animati ad cJJJciendum operationes pbi frofrias^atqae etiam ippe operationes^ pro» ptcr vnioncm corporis cum anima. Generaljtcr, & deDco^ ^ de Angclis^ c^ de hominibus^e^ exifientiavi» Ufntii^ ^ facultas qua viuens praditum exercet opera vit£» Spiiitusctiam viuunt;atid non habent exvita, fed cx cflentia. Cumautcmdicimus vitam teternam^ fit reftri- dio vocabuh: loqijitur cnim dcvica^terna hominum» & Angclorum. ^rrmww dicitur, i. quod principio ^ fi-' ne caret .z. Quodprincipio caret, ^pnemhabet^ vc d ccrcta Dei, 3. Quodprincipiumhabet, fed fnem non efi habittirump ytvitaxtcrno. Videtur autem incxplicabilis hotc cjuxftio, quia di- cltur dceii,necocului vidit^ nec auris audiuitj nec in men» tem hominisvenetunt, qtue parauit ijs Deusy qui ipfum dili' ^/3.^44 'd gmt, Quid autem cx fcriptura de hac queftianc cog» i.Cor.J.^. nofci poifit, vidcbimus, Vitx in genereeli ipfim viuere^iffumeffe vhientls,id cRt praeditum cl]eaniii»a,qu^ anima eft idy quo viuimus, & vita animal s cii manrjo anima' in corpore anima- to; & opcrarjo anima?, vcl anim^ facultas cfficicns aftioncs animato proprias. Anima fiquidcm eft vi- tx forma clTcntialjs, qua qu^ prardita funt, viuunr, yita atirna mhil aiiud tfi nifi effe hominis regencratis ^uod ejje efi babnrs imagimm Dei iniiauratam ad^ que.m initi^ Kk jj [Himufi U6 DOCTR. CHRIST.i. PAR^. fmmiis condiii. Sedad hanc explkandam definitlone plenlore opuicf}, ha^jjvita aternaejihabhatfo Deiinjingelis ^ho^ minibns pef Spirittsm fanBnm, c!t accenja per eundem Spi" ritumin illoYi^m cordibus vera agnitio Vei^ eius-voluntatis ^ ^ openm diiiinGTum omnium^ ^veraatque integra iuBitix ^fapicntia^ ideji confoymitas voluntatis ^a^-virium^ ope» ratiomm integracummente & voluntate Vei: item Latitia rn Deo acquicfcenu & /ujflcientia omniim bonortm in Deofe^ cundHmanimam c^cotpttSy c^tt^ nunquam interrumpetur^ im^ fedietur ^aiit ^.nictur , Partium Definirionis huius pro* Ioa.x7.3. batio facilis cft .i . Eft agniiio Dei &: fapientia. Hac efi vita aterna vt te folum cognofcant ef?e vetum Detm^ ^ Iuc.20.3y. ^^^^ mijt^ilefum Chrlfium. z. Eft iuftitia.^Ptfrfj Jngelii funt ^ eruntfiLijDei, qriimftntfiliirefhrreSIionis, 2. tftJa?'» Ioa.I^.22. •'■.>, j- n h ' ^ L' T-n. r a- • tma.Gaudiuia vejjrumnemo tolletuvobts. 4. blt lumcicn- Apoc.2i,2a ^*'^ ^^ Dco. Dominus Deus mnipotens Templum illiustfijd efi,Jgn:is,2ieqHe vrbs ifia eget Sole vel Luna^vt Im eant in ea: &■ 25 . yiam gloria Deiilhi/frauit eam, & lucerna eins efi ^^«'«^.Qu^ j.Co, 15.10. liJchabemusbonaomniatunceruntpcrfcda.Po/^w^wi Apoc.2i. 4, aduenerit quod perfe&um efi, tumquod perfeEfumexparteefit l>^n^^^ tf^i?/^^i^«r. f . Non intcrrumpetur.^^^crg^/ mnem lathri^ "' * mam. J{egni eins non eritfinls, Kegnum autemt ^ poteftorSy iy magmtudoregni^qti^efifubter omnecalum dettirpopulo fan" &orum ^lti^Jimij cui!4sregnum fempiternumefiiVeUternumy f idcftjquodfine&principiocaret, ^. yitaaterna efi qvtod principium haheU fidfine caret^ Hoc tertio modo etia m nos vita i^terna fruemur. Ob , Vita teternaefi^ viuere in aternum. M impij etiam fufcitabunturt^ immortales erunt,eo quod vittent in aternum, Ergo impij aternam vitam habebunt. Rejp. Vita;^ternae ^ nomine,nonintelligitur prasfcntia animse in corporcj id cftjanimalis vita.* fed hac pr^dippofita , intelligitur fpiritualis vita qua S. S. proprio fuo officio efficir. Cum Era.^^.24. animali?ucem virainimpiis crirconiunfta. i. reieffioi Mac.8.i2.& Dso.z.priuatioagnitionls ^gratia Dei. ^. perpetuus ^ in* 2i'il'S)i2^' inarrabilis cruciatMs. Vermls eorumnonmorietur » Wie eri$ ^^*^^yi^* fUtHi ^firidurdmim. Exhis intclligUur quod mors xtctnz DEHOMINIS LIBERAT. 517 arerna fir, eaquc fic dicatur, nonquia fcmelmorjen- do ea defungentur rtprobi, fcd quia perp^ttuo mori- cntur, & pcrpetuos cruciatus fenticnc. SOlui Veusdat 'vitam eeternam , & quidem Patcr eam dacpcrF/lium &Spiritum fanduro. DePatredici- tur, Sicut Vater excitat mortuos & viuifca:^ ita ^ Tilius ^^^ ^* qmsvult^ vitiificat, In eodem lioc dido, idem deFilio hocdicicur, licut& fequcntibus. Inipfo vttaerat. Vater futttri fecuii velaitrnitam E?fl vitam aaernam doeis, fcili- tZ^' \^* cecnonmeruotantum, kd enam emcacia. Dc Spui- joa. 10. 2*. tufando fimiliter dicitur, ISlj/i cjuis regenerattts fuerit ex /02.^5. aqua ^ Spiritu, non fotefi h.gredi in regnuw D^i, h qni ex- Rom.8,1 1. eitauit Chrijium a mortuis^ fufcitabit etiarn mortalia veftra corporafcrJnhabitantem eius Spiritum in vobis, Arque hor teftimonium e!l obfcruandum,ad vtriulque Deitatem probondam. Ob. ^tqui etiam minlfirivitam dant. iuxta iltud Vau^ li: Ver Euangelium in lefu Chripo ego vos genui . Kefp. 1.C0.4. 15^ Chriftus & Spiritus fan(ftus d,int viram propria fua potentia: miniftri funt canium inQrumenia, pcr qu.-e Cbriftusvircuteruifpiritusagic& moderacur. Inft. M Chriflus communicata potentia "vitam dat, Ergo nonpropria, JSieJp, Dateam potentia communicata, fed abseterno, perfuigenerationem. SicutVater habet vttam in fe tpfo^ /oa.5.2^, Jlic dedit & Filio vitam habere infe ip\o . 3. Quibusdeturvitaaeterna, DAturvita eterna folis & omnibus cledis . Egovi- ^^^ ^^ ^g^^ tamceternamdoeis, fciHcet ouibus meis, id eft, clc- ioa.17.^.12. ftis. Ego pro iisrogo: nonpro mundo rogo^ fedpro iis cjuos dedi- pimihii quiatuifunt: &paul6p6ft, Quosdediftimihiy ego cH^diui, ^ nemo ex iisperiitt niOfiUus ille perditionis, 1 1 c ra fidcs & poenitentia uint cledorum tantum .• hec au- tcrafuntpars vic«3eternae: Ergovita xterna cftelc' ftorum tantiim. EleFfi afflecuti Jlnt , reliqui occaUuerunt, 'Obfcruandum hocloco, cum quseftioeft, quibus detur Kom.ii. 7« Kk iij %i$ fiS DOCTR, C HRIST. 2. P \RS. vitaateway melius cflTe, vt refpondcfimuSjdan vitam xternamcJcdis.quam vc eam conueifis dari dicamus. Namficonuerfio& fidcs funtspternxvit^g principium: dari viram ^ternam conueifis idem cflct, ac fi dicercs, viuentibus vitam dari. 4, ^sare detur £terrta vha, C^fifa impulfm vit£ aternie nobis dat^Ci ef^ fola gratP" ita mifcYicordia T>ei (^ N a m b on u m e ft c o m m un i c .^ • tiuumfiai) & amor eius erga gcnus humanum, acnc- bisdarivulr, &dat vitam a^ternam, duntaxac propter inrerceflionem ^ meriTum Chrilli nobis imputacum, quo interuenicaie^magis illuftracurDei mifericordia, quamfineeo. Nullum autem hominis opus in nobis, velprsuifum,vel pr^fens, eft huius vitae aitcrne cau- fa, adquamtamen permulca media adducimur. An- te vitaj setcrn.^t inirium opera mcrcntur mortcm ^ter- nam ; poft eius initium, omnia opera noftra funt e- iuscfFedus ; nihil auccm cfl: fui ipfius caufa. Tinclis caufa, propter quam rtobi^ vita aterna datur, eft vt Deimi' Eph.i,^«.« fericordia agnofcatur ^ celebretur a nobis, ^dlaudemglo" riof^gratia/uiV, quanosgratis effecitfibigratosinillo dileflo, Propter eandem caufam Dcus dac nobis vicam jrcr- nam, propter quam nos elegir. 5 . Quando detur vita aterna, IT^hac vita daturvitje aterna frincipium, ^ quidem ne- cejfario. Namcuihic vita xterna datanonfiieritin- choatiue,idcfl:, quihicnon coeperit fentire partemg- t,Cor.5.s terna»vitar, fidem fciJicec, & conuerfionem, huicvi- tafcmpitcrna nunquam poft hanc vicam dabitur. In hoc fufpiramtiSy expefiantes domicilio noflro^ quod e coelo efi, Juperindui, Siquidem etiam induti, non nudi veperiemm. Confiimmatio vica? xtern3e,efl: poft hanc vitam; quibus cnim hic vita ^tcrna datur inchoationc, iis tunc illa dabitur cum pcrfcdionc fcu confummationc, Acque 1 huius confummationisduo funt gradus. Vnus, quum ! anima moxdcfertur in cotlum , quia mortc corporali, libcramurab omni infirmicatc; alccrj eftmaior &fub- Jimior,( DE HOMINIS LIBERAT. 51^ Irmior, cum incorporum refurrew«^.«* (inquiuntdifcipuh^x^fr^^ vit»of//c<,ficut peccatum eft mvofAta:ac lufiitia i.Ioa. j.^, dicituraiureyquod cftipfa lex ; conformJtas cumlegc, cftipfa iuftitia. Hoc tcnendum eft, quia oportct nos iuftificariper impletionem kgis, &fcirc debcmusper Euangelium non abolcri legcm, fcd ftabiliri; namE--» uangehcaiuftitiacftlegis impletio; nonautcmpugnac quicquamcumlcge. Ob, lu^tu efl Deo coftformU. lufHficare e^ iufit4n facere. ^ irgo iufiumfacere eft iegiconformemfacerej^efj>.comedototum: fcilicet veiinfe^veiin aiiojdem atisem funt iufiitia aliena im* ftitata, iufiitia Euangeljj ^ iuftitia fidci, Eft igiiur iufii^ ficare.abfoluere ai/quemafeccato,frofter iufiitiami quae vel iniffo^ vel in ^Ho efi, Probatur hxc fignificatio cx tota Epiftola ., ^ »81 DOCTR. CHRIS T. j. PARS. . \ V ' ^ Epiftola ad Romanos :\tnfutamm eH ei admffhUm» , ** 2. Quotuplex ft lufiitia. \ S ^f^jiitla Cloquimur in genere de creata^ efi LegalU ^ k. t. ■ * ^XEuangelica, Legails iujihia efl imfletio legls ,tYiefiita ab w. —■^," quifereamdicitur iufitis, Vcly efttalisimpledo iegi^,quaft ^^ ^ abaliquopropriaohedientia:ycl^ eficonfjrmitasinleget qu£ in eo ipfo ep^ qui iufitis dicitur, Hxc iufiitia Legalis^aut eji in v^ rtobis^ aut in angeHs^ aut in Chrifto, quatenus homo eft,tan- ^ €[uam lafwbicdo. Euangelica iuftitiaeft quidem impleti^ ^^\ ttj^N leglSi fedmn eft in eo, quipeream dicitur iuftii4,fedinaiio, ^ ^ ''^ eiquiiuflusefiimputatuY: eftnimirum iuftitiaChriftino- -'^^ hisprxftita; fcu xoTfopillud Filij Dei nobisper fidem . \ \\ 4. imputatum. Definictur&hocmodobreuiter.* £«4w^e* r ^ ^ lica luflitiay efl conformitas cumiegea Chriflo pr^flita, nobis autem aVeopcr flciem imputata. Legahs iuftitiafitj^tw/ffr obedientiam legi4 ^ autper panam: alterutrum enim lex rc- quirit. ^uafitperobedientiamlegis, efi veivniuerfacis,vei farticularis. vniuerfalis eft obferuatio omnium iegum ad nos fertinentium , vel, eft obedientia fecundum omnes le- gesadnos pcrtmentcs. Contendatis quieti ejfe, ^res l.Thc.4»ii. 've^rasagere. Vniuerfaiis e^ duplex \ perfeffa, ^imperfeffa . Pcrfcfta* Pciit.a7.2^^ eft interna (^ extema ergaomnes leges ad nos pevtinentes o* CaLs.io, ledientia: vcl, eft conformitas perfcda intcrna & cx- ternacumlegeDci. Maiedi&us quicunque non perman* ferit in omnibtis qu, CLimhabetcaufam iuftam &bonarainaliqua controuerfia, fiue perfona fit bona, fiue mab, 3 . jQuid Itiftitla differat a luftifcatione. Iy^iti^ eft ipfa conformitas cumlege, ipfalcgis imflctio^ ^ resquaiuftiftmit^coram Deo, i. ipfa fatisfadio Chrifti incruce prxftita. luftiftcatio eft illiud iuftiti^e applicatioy att]; hacapplicaticne rcs cjua iufti fumus, illarcihccc iuftitia ^ fatisfadio Chrifti, fitnoftra, & nifi illa fiac ncftra,^eu nobis applicctur 6c imputctur, non poflli' muscffeiuftijficutneq; paries fitalbu£,nifi albedoci apphcetur. Eadem nimirum ratione diffcrt luflitiaaXufti^ ^MriW,quaalbcdoab albificarionc: fic non appplica- lio & imputatio funt idem: nam imputatio eft quiddam anguftiusquam apphcatio. YnusenimDeusimputat: nos vcro nobis ctiam applicamus. Diuiditur autem luftificatio, ficutluftitia. Aliac- nim eft Ugalis iuftifcatioy qu^e eft ejfeciio conformitatis €mDeo,sc\Q\xm lege Dciin nobis, quum nimirum rcgcncramur. Alia cft Euangelica Ju^ifcatio, qu^ efl nppUcatio \u(iitiie Euangelica : non autem transfujto qua^ litatuminnoi: vcl, eft imputatio iuftiti;^ alienap, qux cft cxtta nos, atquc abfol^tio in iudicio. i^ow Pral.14j.11 iupipcalfimr Ni i *S ^^:;^-»>H DOCTR. CHRIST. 2. PARS. 'ji '*T> jHfli^icahitur in confpc&u fuo vUns vinens, Ergo luftiiia qu^ J?'l?i nobis applicaca & imputata iuftificaraur , non cft in r nobis, fcd exira nos. 1 4« Q^<^pi noftra iuflnfa, 'Oftrai24ffitia, i. iuftitia Euang. qua nimirum iu- fti fumus toram Deo, non cft conformttas noftra cum lege ; fed efl fatisfaSIio Chrifliprt^efilu legi fro nobisy s fcii pcena quamfiidinuit fronohis^ atqus adeo totaiffusbu^ miliatio, pdeftaffamptiocarnis, fwruitutis , penuri^, ' "** t' ignominif, & infirmiracis, paftionis, & morcis toleran* tia/ qua? omnia fubiicpro nobis, fed volens) eaqmkHmi* ^ liatio ^';'fatisfa&i9 nohis credentihus fuis 2 Deogratisimpu^ ^ j^ tata. lSlondei,reueramintervos cjuicquamfciiey niJtChrifium Cai i.ioT yfum^eumque cYucifixum» \n iffo efiiscorfummati.Tervni^ Rom.5. ip. ^^ ohedientiam iufli conftituentur multi, Liuore iffusfanati ^^'$i'5'(f*fumus, Coniectt iu eum Dominus iniquitates omnium no" jirum. Vt aurcm Chriftus pro nobis obcdiemiam prj?. ftare ac fatisfacere poffer, oporcebat ipfum cffe Mcdi- atorcm noftrum perfe iuftum ac fan^um. Talisenim msdecehat fontifexy fius^ innocemJmj^oUuius^fegregAtus i feccatorihus, ^ fuhiimior coeUs faSius. Harcomnia vcra fimt perfede& intcgrein Chrifto. Perfede enimpro nobisimpleuitLcgem * 1 . fanffiiate humana natur^» 2, Jfcb.7.2^. Oheiientiafua: ^fvfaBusefi Vatri chedicns vfque admor" Fhil.i*8. tem, ?mrtem autem crttcls, Ac prior impletio legis, ncmpc fanditas humane Chrifti natur^, rcquirebatur ad alceram, ad obedientiara fci licet ipfius. Hjec autcm o- bedicntia & fati^fadio Chtifti eft fatisfadio noftra, &propria noftra iuftitia, propter quam nos Deopla- ccmus, propterquam apud Deum Patremrecipimur ingratiam, &qux nobis imputatur. Imputatur qui. demnobis & prjor illa legisimplctio, ncmpchumili- atio&Iuftitia humana? Chrifti natura?, vthabeamur< fandi coram Dco: vcrum ha?c fanditas Chrifti nobis impatatur proprer obcdientiam vel fatisfadionem ipfius: quia pronobis iuftitiae diuins fatisfccit, fufti- nendo DE HOMINIS LIBER ^ T. y%r ncndo pcenas a?ternas quas oportuiflet nos in a?tcr- num ruftincre. Hinc cft quod ctfufiolanguinis Chrifli ( {athhdiionis vtpote Chriih coniplcnjtntuin) lola dicatur cfle iullicia nofira. Sanguis Chri/iffurgat nosah cmnipeccato^ nenipc non lantunj ab admiffo, fed &a i*I°^^**-7' foturo. Oi?Ieff . Veccdtapro ejtiihus fathfecit chrii^us^ mnpofSunt noc^re: Chri/^us autem fathfecit profeccatis admi/^is ^ ^utu^ ris.Ergoadmiffk^ f^itr^rapeccata mnpofunt nocere, Kefpon, Conncde argumentum» Infi. J^^odnonnoc^t^idnonefi ppus vt i)itemus\ futura peccata non nocent: Ergo non eflo" fusvtkfuturispeccatis nohis caueamus. Kefp, i. Ncgomi- norem:nam Dcus offenditur pcccatis, quod cft max- imum daranum; dcinde pcccata nos fpoliant confor- micatccum Deo,& attrahuntrorporaJes poenai fidc* libus. Didingucndumautcmcft interbas qu^fiioiies. I. ^uomodo rationaih creatura ff.jjtt ef^e ipsfia coram Veo. z, J^o/nodo homo, peccatorexiftens, pofjlt eJSe iuflus coravi D€o^ ^.^nvativnaUs creatmnpo^A mererideVeo, Deprimarc- fponderur, ccnfcrmitatc inhfitente uimLege S^cnix bcati homines & Angcli iuftifunt.Dcfecunda, Sola imputati^ Qnemeriti Chrifii: &dehac quajftionefermocft, cumdc iuftificatione ngicur. De tercia, Tiihilpotefl, CimomrJa I-uci^.io, feceritis , dicite , Seruiinutiles fumris, Nam ne obcdientia quidem Chrifti idco riiicritum cft, quod Deo aliquid boni aecedatj (cd propter perfonse dignicritem, quod paifus eft Chriftus, dicitur meritum. Homo autem pcc- catoriuftus e^e coram Deo ncc^nix.i.Qttia ante iufli^ ficationem eiusuperafmt corrupta, 2. Ktiam po[i iufiif^catio^ nemhominis peccatoris funt impevfeSfa,'^, Etiamfi fint perfe^ ffa, vt in alteravitay tamen non po^umm fatisfacerepropec* ^atis pr^teritis: debemus enim opcra, ciim ca facimus. $. QuomodofatisfaSiioChripiftat ' r mfiraiufiitia, H^c qu^ftio acccdit, quia vidctur abfurdum^oos i^e alicna igftificari. Satisfafii^ rcl iujlitia chrifii noJhrK ^26 DOCTR. CHRIST. i. P ARS, uo^tafjt, fcu nobis applicatur,(/«/?/;ci/ey,diipIici nimirum applicationc. Vrior apf)Ucath eftDei^ qui fropter /Uamle-' gis imfUthnem a Chrifio fra^itam^nos acceftat, eamque nobis applicatyidciiy impucac non fecus, ac linunquampcc- caflcmus , autfaltcmpGenam fufficientcm pronoftris pcccatis cxoluiiremus.Etfi enim Iufiificare, Rgmfic^i nu iiumfaccre, tamcn in Ecclefia aliud fignificai , &in aliafigaificatione accipitur. Vel, Deusapplicat,cium nobis imputat prajftitam a Chrifto impletionem lc- gis, ac fi a nobis eflet pr^fl^ita, ncc vult nos punire. Iw- ^ttw^autemcft acccptare fatisfadioncm Chrifti, hoc finefadam , vcfic noftra iufticia. ?>Joi?is igitur applka* mus ir/iplctionem legis a Chriflo praflitam, citm frmiterfia^ tuimtu^ quod Dett4 nohis eam applicet, imputeti donct^ ^ frofter ewn nos pro iuflis re^utet,. abjoluens nos ab omni reatu, Sinehac applicationc prior non eft, vcriim hicpofte- riorcftetiamaDco. Dcus cnim primum nobis impu- tat facisfadionem Chrifti, dcniquc cfficit fidem in no- bisj.qua illam imputatam nobis applicemus. Vndc ctiamapparet, quod applicarionem noftram (quaecft fidci) prcecedar, &eiuscaufa fic applicaiiodiuina, 11- cech^c non fic finc noftra, quomodo & Chriftus aiCj Io«i. 15/1^. 2^ow vos me elegiftisy fed ego uoi , Porro ccrci poflujmus efleiuilitiamaut fatisfadionem Chriftinobisimputa» riaDco, quurnferioappeiimus grariam Dci^ &fcnti« Hius Spirirum fandum in nobis nperari fiduciam ve* ramin fidclium Mediatorem. Qu^^ de vtrdquc 3pplii« catione, diuina, lciIicec,&nortra,i3m diximus, ma*» nifeftedeclarant, quid hoc loco fignificec luftifi* C3re,nimirum non cx iniufto iuftiim faccrc, fediniu^ ftum proiufto rcputare, iniufium abioluere abomni^ rcatUjnccvellecum punirc, idqucpropteralienamm" ftiiiam^nobis per fidem impucatam. . ObieSl, jlt^ui iufltficare efl iuftu a p^o iniuflofacere, "ReJpJ Idquidem verum eft in gcucrc, fcd in Ecclefia ahtcf accipitur. Nam luftitia legalts cft effcc^io iuftiti» ii nobis» canquam in vno fubicdo. Euangellca vero iu*! ftificatic DE HOMINIS LIBERAT- 517 ftificatio, dequahic agiiur, eft Jonge diuerfa. Subic- ftumcnimiuftitif, qu^ noftrafic Euangclica iuftifica* tione, id eft, qua per fidem nobis applicaram iufti cen- femur, eft ipfe Chriftus.' atque huius iuftiii^nosran* tum fumus obiedum, &materia circaquam; materia inqua> eft folus Chriftus« 6» Cur fxtlsfaBh Chrlfii fiat noflra. PKrfefifa legU impleuo prajika pro mbis a, Chrffto^ noftrA ^t,atit mbis affUcatur^ ex fola i;' gratmta DeimiferU ci quodfeumeritum, quomereamurcfrc iufti. ExcMua aucem {fola) addicur, vc excludatur omnc noftruin mc4 iicum,& fidcs corrclaciueincelligatur ; vt fic fen(us,Mc- ricum Chrifti nos iuftificai,non jpfa fidesrapprchcnfuni nos iufttficac, non ipfum apprehcndcns inftru menrunij Poreft&fine relatione intelligi hsec propofitio. Fide iuftificamur,hoc cft, pcrfidem,vt per mediuni. A r,fidcj> eximpucacaeft adiuftitiam,&ali2P eiufmodi propofici- ones ncceflario incelligend^ corfelatiuea Imputata efi gffider adiuftitiam,c\\\:iitr\\x<> nimiril fides c^i apprchenf»] iufticia? apprchcndens inftrumentum, vclut organuiii' fcu manus, qua accipirur lufticia Chrifti; acque had lationc fides prorfus excluditur ab eo,quod fide ac-»f cipicur; cum qua camcn fidei natura pwgnai et, Vroptm fdem ntii e(\e iuftos^ Nim {\ proprer fidem , iam fidcfi non eflrec accepratio alien.tr iuftitia? , ^^d eirec mcri* fum& caufa proprix mfticia?^ ncc alienam fatisfaai-.l OnCDDj DE HOMINIS LIBERAT. $19 oncm,qua non haberctopuSjaccipcret, ObieEitonet cotitra doBrlnam de iufft^catione, OB . I . Vide iupifcamur, Vfdes e(l oj>m . Ergo huius operls (nempefidei) meritoiufiificainur . Kefp. Primo nego confequentiam,quia pluseft inconclufione.-quam m pra?miffis:cx quibus fequitur tantum ^quod illo operc, canquam inftrumento vel medio, iuftificemur, non tanquamcaufaimpuIfiua.Aliud autcm c^^fcrfidemiu* fiificarij id eft>iuftificari, mediantcfide folajfangui- ne Chrifti: aliud \zcm frofterfidcmiufiificAri^ id cft, pro- ptcrmeritumfidei.x. Mutaturgenus prsedicationis, nam fides in maiorc correlatiue fumicur, in minorc fiN miturproprie, Ob,z, lufiitia efl id quo farmalittr fumiis iuHi, Tides efl iu^itia. Ergo fde formaliterfumus iufii, Re/p, Nego con fc»- quentiam,qua mutatur genns pr^dicarionis . Nam maior accipitur proprie, minor vcro lumicur per meta- Icpfin. ObteSI.'^, Vides imfutatur adiufiitiam.vt incfuitVaulus: ErgoprofterfidemfumiM iufii, Re^ . Eft Metalepfis:quia correlatiuepcrfidem^qurEimpuraturadiuftitiamjin- telligiturobicdum (idci. Meritum enim Chrifti^ quod apprehenditUr fide, frofrieefi iufiitia nofiray eftquehoc tmeritum Chrifiiformalts caufanofra iufiitiie, Efficiensno* fkaiufiiti^ e/i DeM^t illud meritum Chrifti nobis appli- cans . Infirumentalis caufa iufiitif noflrje efi fide? . P ro i n dc 'I h^ec propofitiojF/Weiri^/j^rawwrJegalitcrintelledla curn Papiftis non eft vera, fcd blafpherna; corrclatiue autc acccpta^idcft, Euangelice, eftvcra. Correlatiuumc- nimfidcieft meritumChrifti,quodfides tanquamin* ftrumerttum apprchcndit . ObieSi,^, Quod nonefi folum^ noniufiificatfolum,Viiet none^fola.Ergo^^c, J^ej^. Eft fallacia compofitionis; (Componitur cnim folumin conclufione cum pricdica- |to, inpi-semifTiS verovelantccedentecum verbojf/?. Verumcft argumentum,fiinconclufione,/o/»w, noii diucllaturd verbp, E^, fcdcumcoconiungatur, hoc LI modo 53P DOCT. CHRIST. a. P A R S. modo: Fidcs ergo noniuftificac fola^i. CT(i(lcns roli? Naui liKa2ccipiatui:,vaIecconfequcntia; fidesenim nunquam eft (inc operibus, tanquam fuis cffc^is. Ol?,$, j^odrcqnirittir fniii^ifcandls tfine eofider nonlu'* 'Rificat.Bma.ofeYaYeqHinmturiniujhficandis, Ergofine ho" tiis opcrib.fidesnoniufiificat .Kt per confecjnens non ditendntn €[texcltifti4e,foiafidenosiufiificari. Kefp, Hf> ambiguitas in particul:^^W,qa.Tnimirum inmajorcficaccipuur.-Fi' dcs,(inceoiciIicec exiftcns^non iuflificnt. Eadcm hic «ft fallaciaqua^inobiedioncprjtcedentc. Miooreti- ameilcxplicanda.ln iulliHcandis plurarcquirunmr, (ednon eodem modo , Tides recjuiritur in infiifiiandls^ tanquam inllrununtum apprehcndcnsalicnannufti» tiam. Bona oftra iniisrequirnntur ^ non tanquam cau- ix iui)ificationis,fed canquam fidei effeda ac vcluti fi- dei ac gracitudinis tcftimonium. Fides enim non cft fi- «lefuofrudu. Applicarc autcm meritum Chrirti cft propriusadusfidei; rcliqaa bona opcra non itcm, quacenus&illa proueniant ex fide: quocirca& alta fnodorequiritnr in iufiificandis apprehenfio meriti ChrifH quam catsra bona opera. Vides enim cum illo adu luo pro^ prioffine quo tidcs confidcrari nequic)rcquiriiur tan» quam ncceilarium inftrumcncum quo meritum Chri* ftinobis appiicamus.Of?fr. luftificamurgratis refpcau noftri , non gratis,rcfpeauChrrfti,cuifatis magno conftitit noftra falus. Obieci. 14. Merus fupponit meritum , ita vt vbimerccs iftyibi [tt &meritum.Mer:escnimfeupr£mium ^mcrhtm /unt correiatiua, tjuorum vnopofito pomtur ^^ alterum . ^ed bmis operibHsfYcemitm proponiturvita £terna.Ergo (^ me- ritumbonorumoferumeft vna ^etcrna.Es/pM^iior aJiquan- do vera eft d j crearuris , vt cum hommes dc hominib, mercri poflunt .• fed nec fem pcr apud homines ibi me- ritumcfleconfequifurvbifit merccs. Nam&abho- minibus prjemia f^pe dancur non ex merito , Impro- ^rie auccm de deo diCJcur,quod ab eo vica a?terna pro- onatur opcnbus nuftris vt merccs.nihU enim operib. ^oftris mereri poliumusapuddeum.Quin&hacpo. ;tiflimumdecaufaUeus dicit,mercedem fe operibus 'aoftris tnbuere , vc oftendac bcna opcra fibi placcrc. ObieSi.i$. ^odnonrequiriturad iuftificationem , non fB necefiefacere.Bona opera non requiriumur adiuftificatio* tem. Ergo non efi neceffe eafacere. ReJp.Nc^o maiorem,fi )onaturillavniuerfalicer:quiagrancudinis ergo bo- taoperafaceredebemus. S^inpartkularitcr fumatur paior , func pura? particulares ; func aucem bona ope- lacaaquam etfeaus fine quocaufa, ncmpe fides , efle equit. Ideo neGeflaria funt quid:em bona opera, fcd ^>n tanquam caufa fcu meritum iuftitiar , ObieB.i6.Quin4ftificaturduabusrebiiSy noniufiificatur vafola. Sedmspr-^rquam qmdfiJe iufiificamur.etiam iu-* ficamttrmrito^obediemia Chrip:Ergo nonfilafide.Kelp^ ^^iuftificaturduaUisrcbus, isnon iuftificaturvna n iij fola? f54 DOCTR. CHRIST. 2. P AR §• fola^fcilicetcodeii modo.Nos autcmiuftificamurdu-. abus reb. lcd diueiibmodo. luftificamur, n. fidcjtan- qaaminitrumencoapprchendenteiuftitiam .- merita autcai Chridi ^ tanquam caufa formali noftr:e iuRitliP; Oble^^ 17. VoFfrinj, qUiS rcddh homincs frofams^ non }fi proponenda,Sedhi€c doclrina, nos opeyib.non iufiificarij redclii hominssprofanos. Ergo^y^c,}{efp,E{k falhci^ accidcntis in minori. lu^ . Etiam fer accidens mala, funt fttgienda, Seddo^ Brina h^c reddit hominesfer accidens malos* Ergo^^t , ^sl^* Ad maiorcmjfagicndafuntperaccidensmala , finort fubfitmaiorcaula propterquamnonlunt iliaomittcn- da,c]U5 per accidens rcddunt homincsmalos. Atqui noshabemusmaiorcs caufas^curdebeath^ecdodrina' proponi^n.imirum.i.mandatumdci.i.noftramfalutcm. Ohiecf, 18. Chriflas attnUt nobisinjiitiam aternam . Hac iitliiiia applicatanonefl aterna, Ergo^ (^cSedDeits ipfe efl inffitia noftra^fiu ad a nrccedens. lehoua iufliua mpra^ idclliuftificaiornolter. Deindc, Ncgominorcm, quia imputata jScapphcata Chrifti iuftitia cft fempircrna.' Concinuatione in hac vita fumus iufti , & in altera vi- taconfummarionc: tunc perficictur iuftitia. lilaiufli- tia, qua^eflDeusipfCjnoneftinnobis .* quiaDeusfic. circcaccidenscrcaturse , &iurtitiainhorainc. luftitia 1 cnim & virtus funcres crcat^r innobis, non effcntiilJj Dei. Pr^^eterea^ Ofiandcr non diftinguit caufam ab cf- ■ fcdu. Sicutnonviuimus autfapicnccsfumus efrentiii^i Dci(hoc cnim perindc eft ac fi dicas,nos aequ'e fapien^* tes e(fc ac deum)ica ctiam non iufti fumus cflentia deL Nihil igiturmagiscilimpiumjquamdiccre iuftitiaiii; cifencialem Creatoris cfic iuftitiam creaturarum. Indc cnJm fequerecur , nos haberc iuftitiam Dei 5 immo ip-v!] fam Deielfentiam. Oportctdifccrni caufamabeftc- ^u, creacam ab increaca iuftitia. Obieff, 18. Vhinonefl feccatum^ ibinonhabet iocumfe" mifjtofen imptitatio . In altera vUa non eritpeccatum , BrgOtj ^c, Re/p, Inalcera vitanoneritrcmifliopeccatiprap-i fcatis ; fcdreraifriofafts^inhacvica, fcrapcrdurabic. DE HOMINI5 LIBERAT. 53^ fmtt\o eriain ijlaconformitas ci?m Dcoinakera vita cruefFcdlus huius imputaiionis, Obtecl, ip, Veccmaureifmt fancefitum attrcofum in foluendo debito^ Ergo etiarn bona opera poffnnt effe tars aHejJ^ni ii4pti.-e, V^efh, E(i djfilmilirudo j c]Uia dcfccm atirci func pars intcgra ccntutn aurcorum . Opera autem noilra fibnfunc parsiiucgra^ipcrfefta. * , Ob, 20, ^iod nonpGtc^ nccere^ idnon e^ cauendtm. Tu" iurapecc^tanon nocen*. Ergonon fmt cauenda. ^/!^, Ncgo jninorcm.* cjuiaDcus ottcnditur ^ quod cft maximun» damnnm. 1. Ad iiraiorcm;fiuecaueamus, fiucnon. futura pccc^ta aurcm non nocenr,ficancamus . t^, MaxiiTicnoccnt.quiafvt ianididuni cfl ynosfpolinnc conformitarccum Dco, &3tcrahunf corporalcs poe- nas,crfinonxtcrnas fidclibus. OI>. 11, jyicitnropM Vhineaimf>utattim effuifeadiu^ fiitiam. Refp. Sententia eft. quodDcus approbaueric Pf'^o^*3'» opus cius : non autcm quoci eo opei e fit iuftificatus. SoloautcmChriftimeritoiuftificamur. i. Vroptev ' gloriameitu y nc ipfiusfacriiicium extenuetur. i.pyo- fter noflram anfoldtionem, vc poftni: us cffe certi , no^ flram iuslitiam non pcnderc ex operib. noftris ; fcd ex foloChrifti facrificio.-alioquimillicsca amittcremus, luftificamur non p.irtim fide, partim operibus . i* ' '^id opera funt imperfeSfa, & idcirco iuftitla cffstJm- per fcft a . MalediSu^ qui non manferit in omnib, qu^ fcrip- safunt in libro legis^ vtfaciat ea, 2. Htiamft efjent perfe&a^ likmenfunt dehita : ira vt non poflimus ipfis pracrcritum ^ciidum exolucrc. chm omnia quce\uffafuni feceriti^^ dU ate,feruiinutilesfumm. 3. Suutoperantis Dei . 4. ,Qui4 ^ ^funt temporAria , nec habent proportionem cum teterni^ bonls . 5 . Sunt ejfeRtii iufti^.cationis f ergo non caufa, 6. ISle habere" mm de cjuo gloriaremur, 7 . Confcientia defitueretur certa con^ folationcS, Chriftusfru^raeffet ntrtuus.^^N^neademeffet fatutis via. 10 . Chrifius mn efetperfeSius Seruator, Opcraaucemnoftrafuntimperfeda. 1 , Quia mul'» ftf §tnittimiis quit dtbtbmHi^ ^facimiu multa qua non de* ^' U ii^ hmtu. 1^6 DOCTR- CHRIST- i. P A R S^ bemus, 2. ^ia etiam boms.quafacimtis^ ttdmifcmus maU: ideftjbonamalefacimu-. DE SACRAMENTIS, '-^^^[Jcramenta fun t pars E.cckfiaflici ini- ~^^ nifterij. Ac de mini^erio Eccleftafiic9 jqu^ericur. i. quis/ttvftisminifter'j, z,' Iqu^fnteitufartes, 3. qt4a habeant iHa _ interfe conuenientiaA,PJusprfcipuus ^ vltimtis Ecclefaftici mini^erij elt, vt ;nos addudi ad Chriftum de volan- tate Dei confirmemur, vt nimirum nos doceat vo- luntatemDei, noshorteturad ampledendaDeibe- neficia, acdeeorundem continuationc nosreddac cznos.i^Vanesminifierjj funt racramenta,& verbum.5. Ita cmcniuntfacramenta cum verbo, vt quicquid in verbo de falute noftra per Chriftum obtincnda nobis prq* mittitur,idfacramcntajtanquarafignavelfigillaver- bo ceudiplomatiappofitanobis, adfucurrenduminr firmitatinoftra?,magis magifque confirmcnt. Vndc ctiam patet, Sacrariientorum quoque pra^cipuum v- fumefi^e aparrcDei confirmacionem fidei noftrsej^ quemadmodum &ipfiminirrriquicquid aguntnomi- ne minifterij, id agunt pr^cipuc^vc voluntatem Dci nobis patefacianc & confirment. Ob . Diiitur ^uodSfiritut (^ verbum cjfciant in hobit fdem^&Sacramentaeamfoueant, Igiturhactria nihilintejt fedijferunt. Ksf^ ' Primo, Spiritus Sandus cfficit& confirmat innobis fidem, tanquam caufa efficiens > verbum & facramentum tanquam caufse inftrumenta- les.2. Spiricus San6lus etiamfine illisduobuspotcft efficerefidem.Verbum&facramenta fi^ne Spiritu S, nihil.j.Spiritus fanftus vbicunquehabitat, cft cffi- cax.-vcrbum &facramenta nonitem.H^cbreuitcrin gencic priusdicendaerantdc miniftcrio. Reftat vt paucis deinceps defacramentis agamus, df ahcr* DE HOMINI.5 LIBEKAT. 537 tltcra fcilicet Ecclefiaftici muneris partc . Rcfta inc- rhodus hanc dodrinam de facramentis incerpetan- di rcquirit,vt primumde fatramcntis in generedica- mus. Atque hoc modo in fpecie de Coena & Baptifmo nonincommode tradaiiporcrit, nempe fi fumamus, in vtroque facramento fpeciarira explicando,cafdera qugftioncs, & earundcm quseftionum feriem,quam Qbfcruarcdcbemusdcfacramchtisin gcncre: tum ii teftimoniajquse agunt dc facramentis m gcnere , ap- pliccmusad tradationemfacramcntoruminfpecie. QuceBhnesdtSacramentU fracifu^, I. !^uidfint facramenta, 1, ^i fintfacramcntorumfines, ^, QuidfacY^mentadijferant afacrlficih, 4. £)jild comnune habeant cum verbo , ^quidab eodem u . differant, . 5. Quomodo conueniam veterls ^ mui tefiamenti facra» menia, .;f/orl .. 6, ^idfitvnfcfjatfamentails. t- 7-Quidres a^fignls diffcrant, S.^^forr/iie loquendi defacrammtkRcclefite ^ Scr/f^- -r tura vlttatx funt^ V ^. Quisfit vfiis facramentorum kgnmusi • 10, jQuid accipiant impij invfu, - 1 1 .J^4ot [int noui teFiamenti facramenta. t'f I . Quid fint Sacramenta, X TTfciamusquidfacramenta proprie fint, ipfum .'•V Stfcr^wew^^^nomenprimonobiseritconfidcrandu. L^tinis facrausentum efl formafolennis iuramentiin beUo^ facramentum ^cilicep militare 3 fic diftumafacrandoyquod '$oiuramenio quis confecretur aut deftineturhuic imperato* fhnonaltj, ad feruiendum, Hincquidemvolunihasce- rcmonias^ Deoinftitutasideoficappellari, quodvt mihtesillo facramento mihtari feobligabant (uoim- pcratori .fic obligemusnos duci noftrbChrifto folen- taiiutamentocoramDeOj Angelis^&hominibus . Ifta ^ quidem J33 DOCTR. CHRIST ,i.PARS. quidem fatisconcinnacftMctaphora.fedputocxvc*» tcribusvcrfionibusortumei3'chocnomen, inquibus vbicunquc occurrit in noUoTcftamcntomyflcrium, id plerunque latine reddicur /acramentum . Eft autcna ^v^itftdf i cit/i«,id cft, inftruo infacrisjinitiojvnde Ger- manicum Vuethin, At/Mw»dcriuaturi ftt/«quia ( vt inquic Fuftathms )ofovith:!^i iniuatoyosoccludeYey^ mn indicare q?4oefecreta ^r^wf.Myfterium aurcm dicitufj vclipfumarcanum, vcl{lgnumrciarcane,velidquod habet arcanam fignificationcm , quara non intclii- gunc nifi miciati. 5/g;2«wintclIigimus rcm & adioncm cxcernam & corpoream, fiuc ccremoniamdiuinitus intticutam, qua; rcmquandamintcinam &fpiritua- lem dcnorat . Quod Gra^ci dicutxtm;yfiferium,a ThcoL ahas apptlhtuv Sacramefitum. Atquc ciufmodi figna fcmperaliqua in EccIefiacxtarcvoIuicDcus, quib. &Deibona voluntas erga homincs tcftatafierct, vc vicinHnhomines fidem fuam crga Deum aliaq-, picta. tivofficia dcclararent. Sicigiturfacramcnca dicun- rur myricria, quia fignificationcm habent arcanam quam nqn intelhguncnlfi initiati 6f cdodidefummij rcrum, fcu dc capitibus Chriftiana? religionis . Poftquam vidimus quid fignificetipfum Sacramen^ f^*nomen, fupcrcft vtrcmipramconfidcrcmus, & quld fnt S;icramenta ihRm^vnus , Definiriocfteiufmcdi. Sa* cramentafunt facra/igna ^Jfgil/ainoctsios incurreritia, in- fiituta^ Deo.vtpereamhis promijjfonem Euangelij magii diciaret ^ ohjtgnet, Tria funt membra definitionis. Primum ad facra^- mentorumgenni\ poftcriora adeorum dtfftrentiam pertii ncnt . Jdgnjii perrinet, c\\xbi facramenta ftnt (tgna ^ /7i^///4y4cy;«, id eft:diuina,acfignificantia rcs facras,'ad culrum Dei &falurcmhominumpcrrinentes. Sigmnn ^(tinUi4minterfedi(feruntytgenuf ^i^l^ecies^ Omne C* iiimfigillumcftfignum,fcdnon comrX.SigiUum ccr- tificat &conftrmat iftgnum tantum oftendic aliquid* Bfi 4f*Hm fgnum ru diui fYittir l^iciem^fim ftnfihut t^endh DE HOMINIS LIBERAT. 5jf ^ftendit fqntficam : vt\yfignumefi fer ^uod wtelleSfw alU intelligh, qnhn iffum fignnm.Sxc verba funt figna rcrum. Porrd dupiicia funt fignay alia funt tantum fignificamia^ tMix ctiam conurmantia , nimirum ciufmodi figna cx quibusctiam argumentamur derequam ipfa (ignifi. cant, ncquctantumexiis intelligimus quid ipfafig- nificent, fed &exiisargumentamur& ratiocinamur, ira vtnonrclinquamurincerti, anfit vcrumvclfaliiun quod Jllafignificant . IdcmcYgofraf^antfacYamentaQUod fignora : Nam& fignificant ciretibi quid pron^iilum, & fimul idem tibi confirmant : Vnde ctiam addirur, q u od fi n ifigilla, Hper Xt/V> Chrifti pro nobis in cru-, ce oblati. OL Vafcha ^ aliie ceremonia veteris te^amenth trantfacrifjcia^ficramenta, Ergo facramenta nihilafA^^ crificiis dijferunt, Refp. Plus eft in coclufionCjquia fcqui* Tur hoc faltcm,candcm rem poftc cffe Sacramctum ac. lacrificium.Sic Baptifmus &Coena D.func facramen^. tarfacrificia funtfacramenca, &quidemprincipahter,. j quia (ut opus Dei,qui ahquid in iis nobis dac,& Ic darc ; teftatur. In iis.n.ly mbola nobis porrigic per miniftros, , qucmadmopumeciam pcrminiftros orefuoloquicurg | %nc,to,i6, i\x\t:i\]\Md,Qwv6raudit^ me.^udit,Sic crgo miniftro* | rum quifq; manibus porrigic facramcnca,& ex manib* j illorum canquam Dci manibus illa accipimus,mod6 illafumamuscumrcuerenciarmulto raagisautemdat nobisDcuj&vcludounuporrigitinvfulcgitimoret , pcr [ DE HOMINIS LIBERAT. f4j pcr facramcma fignificatas . Sunt porro fiicnficxa Baptirmus&Ca^naDomini,non cjuidcm pnncipali*» tcr^fcdquatenusfuntbpus noftrum,quod Deoprx- ftamus, ideft, quatenus vclut cx Dei manu, fymbola accipimus , atque ita dcclaramus noflram obedienti- amcrgaDeum. ■ 4» ^fd facramenta commme habeant ctm verbo^ ^ quid ctbeodtmdifferant, COmmunchabcntracramcntacumverbo.T.t;fr4- cfue cafdem res nobis exhibent . Vtrifquc cnim tefta- tur Deus nobis voluntatem fuam , & vtrifque cadeiii fuabeneficiajcandem gratiam,cundcmque Chriftum .nobis proponit, nec aliud confirmat ac rcpr^fcntat Dcusracramentis,quamm vcrbopromifit.-&quiah- wd gerunt in facramcntis,quam m vcrbo dci pr^fcrip- tumj fabricant idola.i. Vtraquefuntorgana Sfan&i^^fic Vtrafjetiamconjirmant fidem,^. Vtraque Venf iuflituit, vtraque Veus porrigit.j^.Vtraque Deus exequitur fetmini- prosEcciefi(e* Loquitur cnimnoblfcum in verbo pcr jiiiniftros, & in facramcntis per miniftros nobis porri- ^it fymboJa.Hcs autem pcr fymbola fignificatas ofFcrc Hobis immcdiate fiHusDci. lUe aich, Jccipite Spiritum jo.jo.jj- SanSfum: & loannes dc co dicit. Ego quidem baptiT^o vos Mac.3.11. -aquaad refpifcentiamy is vero quipojime venityVosbapti^a-^ ' hit Spiritu Sanflo ^ igni, DifFcrunt a vcrbofacramcnta.i. Suhpantia ^na^ tma: mm.i, vcrbafignificant ex inftituto hominum, quibijsitaphcuitresfignificari. Symbola fignifiranc j (ecundum fimilitudinem, quam habcnt cum rebus fig nificatis.2. Verba audimus, legimus, fymbola eriam tadujvifu, guftuque percipimus. 5. Vcrba fignificant fokimmodo.-fymbola Scfigna etiam confirmant.i.^^fr- j him^romifjlonk e^ prcscepti promifcue fropon'tur omni" l^^w^nonrenatis^vt vel incipiant crcdere & rcgenc rari,vcl rcddantur incxcufabilcs: renaiis, vt mae:i$ crcdant &confirmentur. Sacramenta tantlimmembrtc Mccle[ta poyrigmtuYi qmrfimfidef iis confirmatur & con^ fsrHAittf 544 DOCTR. CHRIST. ». PARS feruatiir. Verbum prsedicatur omnibusfimul ; facra* tnenca dantur membris Ecclcfije fingulis: vnus poft alcerum baptizacur ;vni poil alterum communicatur Coeria. 3. yerhime^ infirumentHmSS, fev quod inchcat t^sJ^corifrmaifideMnofhamyidcoqucdchent illa verbum fequi. SacramentafimtorganaSpir/tus S, fer c^uee non in- choatt fedtantHm confirmat fidemnofiram : ideoque de- becvcrbum illa pr^ire . Ratiohiiius difcriminis cft, quiaSacramenca fineincelledunon mouenc. Jgnati niiUa ctipido : diuerfa camen racio cft in infancibus. Ih hisenimfidesa S. S. nec inchoaturnec confirmatiirj verbo, fedincernaefficacia, &quinafcuntur in Ec- clefia,3d eos iafances pcrtinet foedus Sc promiflliQ, 4 . Verbum efi neceffarium c^ft^fficiens adfalutem adultls. Ffdef.n,cfi ex audltu.jit facramenta non pracije ^ abfolutil funt necelfariaomnibui, Veriirimum enimilludeft Au- guftini di^um : ISlon friuatio ^ fed contemptus.damnaK 5f . Sacramenta gefiibtis , 'verbum fermone nobis declarat\ 'uoluntatemDei, 6, VerbimpQtefi effe abfijue SacramenA tls, vtin explicatione tum priuata , tum publicaicaq;j ctiam efficaci. ficut apparuic in Cornelio. Ad.io. S^- cramentavero abfque verbo non item, 7, VerbumeB qm confirmatur fignis appofitisi SacramcntafuntUla quibusih lud confirmatur , \S , Verbum pr^dicaridebettantum dultis, Sacramenta etiam prabenda funt infantib , vt cit cumcifio (^baptifmus, Auguilinus dicic, Sacramentti efie vifibi/everbum.Brcui{iime8c^ptiffimc exprcfiiccof uenienciam&dircrimenVerbi&facramencorum.2\{4i cum dickiSacramentum effc Ver bum yO^cndwconVLQnicn^ tiam Verbi & Sacramentorum,qu6d fciliccc idem do- ceanc.Cumaddit, vifibiCey oflendic difcrimen, nimi*i rumquodritudiffcrant. v 5. jQuomodo conuenianty ^quomododi^erant Veteris & ISloui Tefiamenti Sacramenta, TfFerunc primo ritibus , quorum fafta eft aduenrt Chrifti mutacio, vtfignificareturceiratioveccrijf tcftamenci D DE HOMINIS LIBERAT, j^f ecftamenti, & inchoatio feu fucceffio noui ^cftamen- * tw. Mtiltltudine feunumero , Ibi fuerunt plures 6: ia- boriofiorcs, hic pauciores & faciliores rirus, 5. Signt'^ fcatione, Illa venturum Chrillum , h^c cxhibicum lig-. nificanr, Significatiodiuerfacll, quatenus diuer/a temporiseftcircumftaniia, quamSacvamenta vece^ ris & nouiTeftamenti fignificant . Nam veterum Sa- cramcnca fignificabant fucurum tcmpus cxhibcndi Chrifti; noftrafignificanttcmpuspra^tcritumChnfu iam in carne manifeftaci.4. Obifgaticne. Vetera pofte- rostantiimAbrahx , noitratocamomniumgentiuai Ecclcfiamobliganc. f. Vnraticne , Vctera vfc]uc ad Meffiam duraire debcbant; noua ad fincm vfquc mun- di.6.d^m^f>.lllafunt obfcuriora,quiafignifirantex- hibenda;hjecveidclariora>quiafigriificanccNhibica<. ^ Conueniuncr. ^«//;o)T.2.r^^//i' (/^/7//7c<2:m, fiuefub- ftanria. NamSacramentisvtiiufque Teftamenticje- demresnoKisoffiruntur, fignificantur, promictun- tur,nimirumremiiTiopeccatorum , acdonatioSpiri- tus fandi, & quidem pcr folum Chriftum . Probatur hoc in Epiftola ad Hebra^os, lefu6 Chri(iiu hcri e> hodk Heb.n.8. jdeme^y^infecula, Sed hsec non funr,quod ad ritus & ceremonius, eadem . Ergo quoad rem fignificatam. fl 'patresfub lege in nnbe ^ in mar/ bafti%ati funt , ^ omnes i »Cor, 10.2. j i mndem efcamjjiirituaiem comedernnt . Ver Chrifum cir^ Col.a.i i. r cumciCt e^is Circumci^oneqincft fne manibia^A eft^in B ap tifmo eadem bencficia accipimus qux in Circum- * cifione.Extra Chriftum igirur, qui cft omnium Sacra- . mcntorum.&veteris ScnouiTeftamentiresfignifica- ta, nullusvnquamferuatusfuic, authodic feruatur, aucdcinceps feruandus eft. Vadt confequitur^Patres iti veteriTeftamenco candehabuiire commun/oncm c\i Chrifto, quam &nos, atque illam nonminiis per ver- hum&facramentafuifrefignificacam & confirraata, quam nobis nunc in nouo fnedere.Proinde non folum idololatria cft quxrerc aliam Chrifti ccmmunionem ^juam fit in Yerbo, fcd & aliam Chrifti commmionem m U^ DOCTR. CHRIST. X. PARS. noui Tcflamenti Sacrameniisqucierc, quawquae fuitinvctcrisTeftamendSacramcmis. 6. J^uidfitvnioSacrammalh, FVndamentiim in Sacramenus funt ritus & cercmonia? a Dco inftirutcT , Tcr;»;w«j ,Chriftus & omnia cius bcncficia. Re/<7f/oc(lordinatiorituum ad fignifican- dasres. Com/4/;«^funtres&figna.Hinciam apparct coniunctioncm rcrum cum fignis, vcl vnioncm facra- mentalcm^ non cfTc cotporalcm aut localcm. Confi^ Hit aiitem hac vnio in dmbu4,i, Inftmilitudine & analogia figmnm c um rebtPffignatis. i . In conimBa pxhibhione vel acceptione reYtm ^fignomm in vfu legitimo . Soli fidclcs in vfu legicimo a Miniftris figna, a Chrifto rcs fignifi- cacas accipiunc:& quandonos ira accipimus vtrunq;, id dicitur vnio Sacramentalis , nam in his illa confiftit, nonauceminpr2efentiarci& figniineodcmloco, & multo minusin tranfmutatione & tranflubftantiati- one. Vnio ergo Sacramentalistalis e[l jVt conucniac omni* bus Sacramcntis : &qualisvniofuicChrifti cum vc- tcribus Sacramcntis, talis ctiam iam cft. Sacramenttim,\ eftrclatiuumvocabulum. Ceremoniaro aDcoinfti^^ tutam diximus ^{{cfitndamentum : Chriftum feu comf,' munioncm Chrifti, & omnium bcncficiorum ciuS|^j xm7?;«««^.Rf/^^i<>,cftordinatioillius ritus ad rcmfigi- nificatam, fcu ad hunc terminum, Correlatiuum eft rci fignificata , fcilicet&Chriftusipfc &ciusbcncficiaJ fcu communio & participatio Chrifti & cius benefici-,j orum . Sunt cnim in ommfacramento dtto^ res figmfcata^i ^ /igna.Diffcvunt autcm res& Sacramentum tanc^uai relatio &corrclatiuum , 5icutigiturrcsnonpoflunt cflefinefigno : itafifignumaucllasarononampliiis^ cricfignum, quiarclatioinrcrumconiunftione con- fiftic; ficuc non mancc Dominus fublaco figno. Diftin- guuncur autcm,non diucUuncur res & fign a. Br^ «/»/jfd inQmnifmmmofmtfignHm&rcs pgnifMt^ , 2^«cft| ipfel DE HOMINIS LIBERAT. ^^7 ipfcChriflus& eius beneficia^feucommunio&par- ticipatio Chrirti & eius bcneficiorum . Vijjhunt res ^ Sacramemmn, Kcs proprie non cft Sacramcnrum, nec figna funcracramenta.Signum noncl^ rcs.-fedfi aufc- rasfignuni,nonericres :&conrra. Ergo fiint difcer- nenda,non diuellcnda. Dcbcncigitur irtaduofimul crfe, icavralcerofublaco, hocnonfiramplius cjuod dicebatur. Eff igitm Sacramcntalio coniun^io renm ^ fgnoYumin Sacram£ntknij*€onfjiit i . in fmHiiudinc, quet JignificatuY ^aln^nbratur ^frjcfentatur res . Nam fi figna nonhabcnc fimihrudincmcum rebus, iam nonfunc figna.2. In cnnuenicntiapcrceftioni^rerum & (Jg/iorum, In hJs confiftic coniundio rerum & fignorum. 7,jQHidresafigmsdiJf€rant, DlfFerunc figna d rch.G^niRcanSii.Siibf^antiaSign^ i jt4nt cGrforaliaiVifbiCia , terrcna : res vcro cccleftes ^in^ pifbilcs^fpiritHales, ObieSf, ^tquicorfus Chrifi ef quiddam mfm^^w.Ke/J.Spirituaks reshic vocancurquc medi- ance Spiricu fanfto,fola fide,non auccm membris per- z^ cipiuncur.2. Inmodo accipiendiS^^nz accipiunrur manu, |bre, & corporahbus menjbris, coque & ab infidelibus: il^saccipiuncur folafide &rpiritU5 coqucafblis crc- dencib.tantum.3.JP>wri/f/x'/}i.R^esdanturadpofriden* *» ^am vitam a:cernam , & funt ipTa vira 3?terna vel eius ||Hirs.5ignaaccipiunturadobfignandam&confirman Idam fidem de ipfis rebus ^^tomiRis. /^.'ResfigificaticfHnt r aUeefiari^y ^ necefiario percipiuntur ab omnibus 'ver/^Kccle" membrir.figna tantum ab iis qui iUapoffunt accipere, Sig* ifunt diuerfa^ritu^ vari^-jesperpetuce ir eeedemin cmnibm ^acramentis, o. Qu^fo rm£ loquendi defa cramenth Ucclefiit eJ» Scriptwce vfttatoefint, JOrmaeloqucndidc facramentis, partim funr fro- pria , ^MUmfiguratce, Vroprict func. l» quando facra^ mta dicuntur tefsTif^ fg»^y fig*^a , eaquc obfignantia ^ Mm ij (onfirmm$ U^ DOCTR. CHRIST. 2. PARS. Kom,4. 1 1* confirmantia quod Veus velh darepromiffa , Sic drcumclfo Oen. i7.11. eJiflgilljiYniujiiticcfidei. Ethoc/ignimerit incarnetua, 2,, JQjjandodifcrte jtgnk addmtur fromijjtones^qixod nimirum ^ ^ accipienccsfignaaccipnntrcsperiilafignificaiasjVC c u n) d i ci tur ^aui crediderit ^ bapti^^^tm fmrityferuabitUY, TiguratavelfacrAmentaliikqHutioeft, i. !Quando fgnis tribimntuY nomina rerum:vt Vafhaefi tranftt^,!, Contra^ quando reba trihumtUT norninafignorj^m,'^ . J^andefignis tribHuntur proprietates rerum: vt, Tanii quemjrangimuf» .£or. to. 1 6 ^^^^^ ^fi eommunio corporis Chrifti^ i^c? Sic baftifmm di" citur abluerepeccatayfaluarey regenerare, 4. Vt 1 contra, quandofignorum prop-ietates tribuuntur rebiis iffis , vt, Tetraerat Chri^tts , Sanguine Chrifiiabluimur, Hjp locu- tiones omnes idem fignificant : promifilioncm fcilicct gratisr additam rirui, idque ideo, r. Quodfignaresre'» frafentcnt eJr cbftgnent.Baftifmm eft lauacrum regeneratiom nl5,i,QuodfimulYes eJ* ^gna afidelibus in vfu legitimo fer- cipiamuY. 9. J^ilsfitvfu^facramentorumlegitmuf, VSusfacramcntorumlegitimus eft-. i. jQuandofer-' uanturritusa Deo inftituti, neque illi corrumpuntur InftitutioChriitipuraretinendaeft, addiiiones An^- tichrifti tollcndsB , qaapqueabftulicrurfusaddenda fun t.2 . Quando eaperfonit ritus vfurpant , quibus eos Ve- usinfiituit, Ritus ergo debent tancum vfurpare dome* ftici Chrifti, id eft, Chriftiani, qui profeffionc fidei 8c poenitentise funt ciues Ecclcfise. Sicredis toto corde, licef A^.8 57 . ^'^^ bapti%ari'.fic^a loanne bapti:^anturpeccatafua cofiten* Mat. 5 .(?. /f J.3 . jQuando in eumfinem vfurpant ur ritus ^facramentt inquemfuntinfiituta, In ahum fincm & vfum non licct ritus tranfforma- rcpraetereuminqu€mfuni:conftituti. r. jQ^uiaid non\ efl obtemperareDeimandato,!, Quiafignis mutatis, antitti alium vfum conuerfis^ autpaSio mnferuato, (ponforis confen* fus admittituri pnequo nihilconfirmat fignum ant arrhaboA Icaquc facramcnca excra vfiim non func racramcnra, fcd DE HOMINIS LIBERAT. uf fcd potius inania fpcftacula , ncc habent rationem fa- cramencorum . y/lis ausem iegitimiis confijlit fotifjimum in vera^de ^poeniientfa:hsinc quinon habenc^ illis fa-^^. cramentanonfuatfacramcnta.Proindcinfaniunr^qui infideles dicunc vnd cum fignis accipcre rcs per figna figniiicatas. 10. jQuid accipiant impljhi vfu, IMplj accipiunt nuda tamiimfigna^eaj^adiudicium ^ con^ demnationem, l . Qui^ beneficta Chrifii accipiuntur tan-» tum in vfu facramentorum legitimo : at kguimum eorum vfum negligunc, quicafumuntindigne; quamobrcm & Paulus air, S^ifqups ederitpanemhunc, aat biberitpocu' lumhocindigney reus tenebitur corporis ^fanguinls domini. ^»^^^''^^*^? Impij autcmedunt&bibuntindigne, quiaprofanant facramcnra, ac Deum ia Diabolum transformanr, Deiq^ filios in Diaboli filios. z, Cuinihilpromittitur in verbo , eifacramenta nihdohJtgnant.IrnpiidDemmhilfrQ" jnittitin verbo, Ergofacramenta nihilillis ohftgnant.^Di^lo-' roaquomodoSJ quibus aliquid promictit^codcm mo- do&iifdem iUud etiam promittit fignum diplomati appenfum, non aurcm aliis.Haudalitcrbeneficiafua Deus eomodoSc iis pr^ftnr, quomodo &quibusca promifir. Impiis autcmnihilpromific, quamdiu ma- ncnt in fua incrcdulitate. 3. Fidepercipimm resfpiritua" les, Impij non hahentfidem, f.rgo nec (pirituales res impijper^ iipiunt, 4. Impium effe^ i&acJpere integrafacramemaj con» tradiHionem impUcat. ^ II. I^ot (tntnouitefiamentif^cramenta^ IT^muo teflameyito tantum funt duo facramenta^ quo- rum vfus in Ecclefia cft pcrpctuus & vniucrfaliss confenticntibus Ambrofio & Auguftino : Baptifmusy qui circumcifioni & rcliquis purificationibus legis fucccflic: & CanaDom/ni, quam Agnus Pefah adum- brauic. H^cduo, nonplura, Chriftusinftituic. E4 tamhmfunt nom Te^mtnti facramenta, quafunt l . cere - j^o DOCTR. CHRIST. 2.PARS. fnonia,^Jn(iittitakChripo totiEccL 3. Uabemiaadditam frQmijponem gratiie . Taiia autem dm tanthvi funtfacra^ mentai ficuc cx eorum definitione conftat. Promdc fanitsntia^ ^bfolutiopriuata^mairimoniuWy ijnftio, ^ im' fofitiomanmm non fttnt facramenta^ Ccrium enim eftj?*- nitentiam & ahfoiHtionem priuatam cfle tantum concio- nemEuangelij. Ipfaautcm annutuiatio grati^noa debcc confundicum appcndicibus promifliojiis gra- tiae . VnSiiOi Impofitio manuum [umquidcm ceremo"» nia:: fcd nec inllitucaJ func a Chrifro toti Ecclcfia?^ ncchabcntpromiffionem graiise . Resfignificacacx- trcmx vndionis dcfiicin Ecclcfia . Matnmouitm non cft cercmonia^ fed opus morale. Illud Pontificij inrcr Sacramcncanumeranc:quoniam vetusintcrprcs my- &cn\xmveYiit Sacramentum, Ephef 5. 3 a.vbi dc coniu- gio agitur. Sed pocius audicndus eft Paulus quam La- linus imerpres. Nemo ignorac mynerium Gr^ecis non minus late patcre quam avcamm Latinis. Farean- tur ergo omnia arcana cffe Sacramenta . Siconittgium efl 7. p!cr^»;m«w/, voluntasDeierit. 8. Sacramen- lum; vocatio Gcntium. 9. Sic enim ideminicrprcs in cadem epiftola idcm vocabulum Grsecum eft in'- tcrprccatus. Ephcfr^.&^. 9. Sed Pauluscoinloco» Cap. f . 3 2. myjlsvij nornine vticur, ad dcfignandam Chrifti &Ecclcfi;3e,nouautcm mariti &vxoriscon- landionem. Thefey Dc SaCramentUfmgenere. X. T^EtiJ promi/Jtoni gratfie & vita afern£ femper ad" Xj^iimxit ftgna ^ ritus quofdam quos Ecclefia nomind$ Sacramenta, jibrah^e Circimcipo mandatafuit . Vet Mofen \ Sacrifcia ^ ritus auEiafmt^ qua durarunt vfqueadChrh pum^ qtii Baptifmum ^ Canam infiituit. 2 . 5"««/ igitur Sa cramentafignafcederis aterni inter Pf- ur?^ (t^ hominescredentes , hoc ti\ , Suntritin diuinitus Ec* qc^i^ mand^ti ^ addifi promijfioni gratite, quibti4i tanquam 'vifibU I DE HOMINIS LIBERAT. 5fr vi[tbfUb:is ^ certis te^monils Dem /tgnificet <^9* tefietn ^ fe omnib-^s verafJ.ehac ^mboUvfnYfantibm Chrifium ^ omnia ciu4 beneficia comrmmicaYe^itixtafromiffionem Ettan^ gelij i ^vt hoc modo prom:fftonls fiduciam in ipfs confirmct: Ecclefia ctiam vicijfim hortm (ymbokrum fartici^atione fuamcrga Denmfidem ^ gratitudinem fublke frofi'teatitr^ adeamqne feobliget , memoriambeneficiorum Chrifli confer-> fict ac frofaget, ab omniboi aliis fcSiis difiernatur^ atque ad mutuamdilcEiionem fubvnocafite Chrt^o obligetur^ex'' citetur. 3 . Kitus non mandati a Deo , vel non in hunc finem in^i-^ tutivtfint figna fromifflonps gratia > mnfunt [tgna Eccle-' fiai Signum enim nihil confirmare fotefi ntfiex confenfu (^ jromijfione iUim k cjuo resfromiffa ^ fignifi.cata exfe&a* iur . ']S[ulIa igitur creatura foteH fignadiuime voluntatis in* ^ituere, 4. Dito funtinomnibns Sxcramentis coni^deranda: Sig^ ^fia vifibilia , terrena ZT corforalia , qucefunt ritm feu cerC'» moni^^ C^ >*^-^ vifibilcs atque corforales^ qua^s nobis Deti: per minifiros exhibet^ ac nos corforaliterjooc efi^ membris ^fen-- fibns corfork accifimus, Et resfignificat^y inuifibiles^ccelefies ^ (pirituales , hoc efi, Chrifitts ipfe ^ omnia eius benepcia^ qu^ fffiritualtter , hoc efty virtute Sfiritus San&ifer fdem 'tiobis a Deo communicantur. '^ ^, Mutatio fignorum, nonfhyfic afed relatiuaynon fit quo g.h naturam fiue ^ubfiantiam ^ fed tantum quod adffforum ■ vfum attinet, 6, Etiam coniunFliQ figmrum ^ rerum fignificatarim "nonphyficaaut localis efiifedreiafiua^ ordinatione Dei , qua ' tcs inuifibiles ^ Jpirituales fer vifibiles ^ corforales repra • ^fentanttir i tanqj^am fer vcrbavifibilia ^ ^invfn legitimo vna cumfignis exhibentur ^fercifiuntur, '• 7. ISlomina^frofrietatesrertimftgnifi.cAtarumfymbo' lis^^contrl fymbolorum nomlna ^frofrietates rebustrl* htiuntur fropter fimilitudinfm fiue frof t erfignifica tionem re - rumper^gna^ ^fropter coniunSiam rerumctim fgriis irth' gitimo^^jHexhibitionem&ferceptionm, r- Mmiitj %,Vfis yjz DOCTR. CHRIST. t.PARS. 8. Vftts Ugitimus ptcramenforum ejl , qnando ^delesfcr" uant coi rltiUt q^os deiU fracepit^ in eojfnes^propter qmsfar cramentafuni n Deo infiituta, Inftitutio in ritibuf,ferfonis^ ^jinihtis conffiti cjmbns violati^^ahufm eft, 9 . In hoc vfi reipgnifcata fem^er vna ctimfgnii accifi- uniur, Jdeofigna minimc inania aut vacuafunt; etiamfiali' ter res^ alhcrfgna accipiantur» T o. Extra vftm vero infiitutum a, J)eo neque ceremcnitt rationem facramenti habent, neqne beneficia Veifer easfig» ni^^ca^a ctim (t^ink acci*)mntm , i I , Signa fUj ad fahiiiems implj aA condemnationem accifi^ tint, Hes verofigni^cata^s tamhmfij adfalutem^ojium ac^ ci^sre, II, In LleSiii tamen , etiam indigne acccpti Sacramen» iiy fofiquam cotiuertuntnr > f-ufifus tandem confequitur, Es iniUisetiam quje fro^ter iffoyum vitia ^ defcBus concurrit indignitas , etfialiquando propter eam aDeo ca^igentur, ta^ tnen ip[iscondonatur i itavtindignitas illaeorumfalutinon noceat, 1 5 . Jliafacramenta femelin vita: alia f^epius accipien* da. Mia tanium adultis : alia etiam infantibus tribuenda fmt, Vroiit f(^du^s femelfanciendo cumomnihus EleBi^ ^in EccleCiam vecipicndis , vt circumci^.o <^ baptifmus : autpofl lapfui ^tentationumcertaminarenouandoyfoederii Ecclefia vnitati^ ^congre/fiifurfouendts, a Deo infiitutafunt : vt arca^ Vafchaj & rcliquafacri^cia: item Coena Domini, 1 4. jintiqui (^ notii foederis Sacramentis communid ftmteaquain definitionediSfafunt, Eorumvero difcrimtna Junthxc: quodvetera exhihendum y muaexhibttumChrh fium cumfuls heneficiis monftrant, J^eterum eram alij ^plu* res riiusy yt circumcifioi facrifcia^ obligationes, pafcha,fab* batum^ adoratio adarcam, Chrifiianorum al^i& tantum dutf, i Baptipnus ^ Cocna , Fetera ohfcuriora : noua clariora funf^ Vetera pofteris Abrahee propria erant eorumque mancipiis: tioua toti Ecclefine , Ex Judais & Gentihus col/igenda , funt vtandata. i^ Commmeefl SAcramtmh irpr^dicatiQmEuangell- \ DE HOMINIS LIBEBfAT. 5^5 ea^quodfuntofus Veiquod exercet ergaKcdefam permi' tiiflrosyqiiidocentifrommunt^ cfferunt nobi^ eandemChri* pi, (^ omnium beneficioruni eius communionem: ^funt orga^ na externa Sfiritus SanSii , fcr qu:e mouet corda ad creden* dum,a€froindeinteruentufidei^&Chrij7i, & bencficiorum eiui mt facit participes,lS(ec tamen Sp,S , operatiohiceftaU liganda: nec frofunt, fedfotius nocent^ t,on affUcantibusftbi fide idquodverba ^ riius (ignificant, 16, Dijferunt averbo Sacramenta ^ qnldillud fermone^ hacgefiibusfignificantVeiergarwsvolmtatem* Illofides ^ inchoatun^ confirmatur , Uls confirmatur tanti^m inCcena, Illudetiamfine Sacramentis docet ^ confirmat , Hicc atnem vonfinc verbo, Sine illitis cognitione adulti non fcruansur, Sine Sacramentorumautcm vfut fi non ex contemftu omifius fuerit^ (^ renafci homines ^fernari pojfunt . Illudetiam in^ credults ^ imfiispr^dicatur : ad hiSc tantiim eos adrnittere debet Ecclefia, qmsfromembrii Det^ts noshabere iubet» 1 7, Commune c[ifatvamentis ^ Sacri^ciis^CjUodfunt ope* raaDeomandata^ faciendainfide, Differt Sacramentumi Sacrificio ^ quodfairamento Deus nnbt^fignifuat ^tefiatur fua beneficia quce iffe fro nobis frcum & credentes , quhd dem illa coliatione beneficiortm in Euangelio promifiorum nobl^ fignificat , At Deo, fiucper Symbola, fiucpcr verbajqusevoluntarcmfuamfigni- ficanr, ajquc crcdendum eft ; quia proojiffioncm gra- ticC non tantiim facrificia & obcdicncia noflra, veruni ctiam fignum gratia? nobis a Dco cradica? in vfu legi- txmo habent addic.mr vr, qui credidertt fy* baptl%atu€ fuenisfahius erit , ^ia denij^ Scriptura adfignificandam rerumfignificatarum acceptionem & priuationem^allegat ac^ 3?ra.5T.7. ceptionem velpriuationemfignovum^wt^ ^JP^^^^^ ^^^ Vomim Dcuc j o .6. lyfTQp^ ^ mundabor. Circumcidet Dominus cor tuum, Dul' cttnque baptiT^tilumuf . Vanis quem jrangmtiSt nonne tp x.Co,io.x€ut qui feruabant&nunc feruantceremoniasjadditaautem, non intelieifla, promiflione gratie & bcneficiorum Chrifti. Sins verbo adultinonferuamm, Ruzyevdo&ri' nam via ordinaria , fiue pcr internam & extraordi- T h ^ 18 nariamcognitioncm . QuinoncreditinTilittmiamcon^ Ilom.10.17. demnatus efi . Vides cx auditu: auditus autem perverbum T>si, Sine Sacramentirvcroferuaripojiunt: quia etfi his cx neceflitatepriuentur,tamencred£rcpofiunt,vtlatro sncruce. Autfiinfantesfin:,procetatiscircumftantia' fandificati funt,vt loannes in vtero, & multiinfantcs in vtero, qui antc dicm Circumcifionis moricbantar. Verbum etiam efl impiispradicandum , qu ia iftis conuer- tcndis deflinatum Q^JSacramentaautemhisadminifiran* dxquipromembiisEcclefccagnofcunturs quia tantumiit ^^3 .- Ec cl. vfum inftituta ^imi.Licet tibi bapti%art^ficreda.s. Decim^o&au^) Probatio manifcfta eft ex pafchate gjr reliq!4isfacrific/isy item ^fabbatho : qua erant omnia i Veopnecepta^ quo pij Dcum celebrarent , & fe crga e- ' umgratosdeclararent , &fimuIfumerentfymbola bencficiorum Dei,qujcperMefiriamaccipicbanr. Sic BaptifmuscftconfcflioChriftianifmi, &fignum quo teftaturChriftusnos abluifuofanguinc, CoenaDo- minieftgratiarum adiopromorteChrifti.&monitio nos illius morte viuifican,ipfius menibra fieri, & cum ipfo manfuros in .rternum. DE DE KOMINIS LIBERAT. U9 DE BAPTISMO. V^ftioncs pr^ecipua? funr. 1. QuidfitBapufynus. 2, X^uifntfinesBaptfJmi^feJi f 0id e^ui^ (it in^itutus , 5 . ^isfitfenfw verhorum Infiituti'^ ^L-^r^^^^^-i^^^ 4. ^iafintloquendiform^deBap tifmo, f. Q^i fzntBnfJti^x^ndi, 6, Vfus legitimiis BaptifmL 7 , C uifuccefierit Baftifmus, 8 , ^omodo Baptifmui cum Circumcifiom comeniat, eJP yiidab ea differat, !• jQuidftBaftifmuf. BJptifmM efi externum lauacrum infjitutum a Tilio dei cumpronuntiatione vevbonmi Bapti%o tein nomineVa" tris ^ Filjj e^ Spiritu4fan5Ii, vtftte^imonium eum quific Wergitur veltingitur recontiliariprofter Chriffumperfidem, ^fanclificari a Spirituadvitam aternam»TrofefIi (inquit CnxiixUs)docetc omnesgentes, Bapti^antes eos in nomine Va trisy Filijy e^ Spirituf San&i, Commodc definiri poteft i(, hoc modo, Baptifmuf efi ceremonia infiituta a Chrifio in houo TeflamentOyCjuaablulmuraquainmmine VatrisyFilij, CSpiritiii SanSiiyadfignificandum ncs recipiingratiampro^ ptereffufumpro nobisfanguinem Chripi, ^regenerariipfius \Sptritu y ^ad obiigandos nos vt velimtts deinccpsfaSfis ^ teipfatefiarinouitatcmvita. Dicimuringratiam recipi propter fanguinem Chrifti pro nobis cfFufum, fcihccc ia crucc, id cft, propter totam huroiliationem Chrifti jfidenobis apphcatam. Ob. BapttfmtisdiciturexteYnumaqualauacfum, Ergo fptifmus tantum efl nudumfignum . I{efif , Eft fallacia |diuifionis,Quiacuai dicimus baptifmumeflcfignum j^o DOCTR. CH RIST. t. PARS. cxtcrnunijconmngimus cumfignorcra (ignificatam, Deindenon 2dditurpnrticula^xclufiua,& fuanatura baprirmus cft nudum fignum: fed accedir, & cum hoc figaoconiungiturpiomifrio. ObieSi, 2. jlhlmioncfHemnt ^ inveteri tefiamento: Baptifr/itis eB ablutioi Baptifmus igitur eB ptcramentum ve^ teris tcfta7?ief2ti,Kejp, Ablucioncs in vcteriteftamento non erantfignum receptionis inEcclefiam , vtBap- tifmus. Significabant Chriftum venturum . Obliga- banctanium ludaros. Baptifmus ad omnes Gentcs pertinet,feu adtotam Ecclefiam . Erant infupcrin- llitutosad ablaendam immunditiem ceremonialem: Baptifmus ad moralem munditiem ablucndam / at- ^zq yh^s tres perfonas mandare, vt qui velint crfe membra Ecclefi^, baptizentur, Idem crgovalctquandominifterbaptizat ^acfi Deus, Pa- ter, Filius , & Spiritus S. baptizaret. Hincporro li- quet has trespeifonas efljsV^/rtff^wvadiuina.i.Tr/?/}?^*- tionefttinobishas tres perfonorS confirmare ^ quod ipfa noi in gratiamrecipianty^ nobi^ praftnt quod per Baptifmumfg' nificatur^ faiutemfcilicet,fi crediderimusgi: Baptizati fuerimus ; Hic notatur fecundus Baptlfmi finis.^.Brfp- ti^T^ariinnomineVatriii filjj^ ^ Spiritu^ fanSfi^efi obligari ' hapti%atum adagnitionemyfidem^cultumffiduciamMnoremy cJr inuocationem huius veri Vei^c^ui eft VateY^VHiHs^^ Sfi^ ritusS, Hiccfttertiusbaptifmifinis, quem&Paulus tC I j hisverbisindicat, T^umin mmenVauli bapti%ati eftit} quafidicatjilhusdebetisefle, cuiinbaptifmonomen dediftis & vos obligaftis, 4. Bapti^xanteseos innominepa^ trisy Viliji ejr Spiritmfanffi, i d e ft ^bap tt^antes eos per harum triumperfonarum inuocationem, inuocantes fuper eosmmen Tatrts, ^ Filijt ^ Spiritus fanffi ; qua? tres pcrfona? nos in gratiam recipiunt; &quidem Paternos in grat> am recipitpropter Filium, per^piritum S. quem FiJi- us DE HOMINIS LIBERAT. 56f usnobisaPairedonar. Qui crediderh . hocadditur protnifirioni;namquibaptizancur,nonnififideperci- perepofTunc quod in Bapcifinopromiccitur & obfig- natur. Atque his verbis nocacur breuiter -vfm baptifmi iegitimiy iu quo legicimo vfu facramenca raca func . In vlu aurem illegicimo facrarnenca non runrfacramen- ta, fed iiscamumfacramenta func^quifcaaccipiunc verafidc.£r Bapti ;aitu fuerit, Signo etum excernovo- luicnos confirmarc; addit \^\tmhoc( & bafti^^^tus fn" erft)vt fciamus ^non cantum ex fidc,fed eciam ex fym^ bolo nos ccrcos effcquod fiimus e numero fcruando* rum.Vcriqueje»?^/^/ ^ baftifmo.additurfromifJtQfed di" uerfomodoifidei^ quiaeft org;inum vnicumquo appre- hcnditur meritumChrifti; baftifmo, quia eftfignum huius bcneficij, Seruabitur. Id eft baptizatus fciac fc habercficredatjillabeneficiajqua? fignificanturper cxcernumritum,fe nimirumiuftificar? & regenerari. J^i non credidtrit^ condemnabitur^ fcihcec eciamfi bap-» tizacus fuerit ; Vfus .Vacramenti fine fide non ferua.r, Ergo cum fide feruat , Vriuatio facramenti non damnat^ fitamcnfic ca facramcnci priuacio fine concemptu. Nonenim priuatio, fed contemptus facramentorum damnacvc quinonpocefteffecum fidc. Acquehinc cft,quddnonretincaturinpropofitionc conuerfa vtrii que membrum fubiedi, flcuci m priorc propoficionc; quoniam non eadem necefiicas eft fidei & facramen- yprum:cunc aucem Sacramenta funt neceiTaria,quan- jlopoffunc haberi fecundum infticucionem diuinam. ;J5omempcus cnim facramenti pugnat cum fidc. Obief}, Chri^mfalutemtyibuitvtriquemembro, Brgo ^ebuit etiam eitisremotio in vrocjuemembro conuerfofoni ^ /frw^y/.Rtf^.Tribuii vcrique membro falucem, fed non atqualiccnfidcijCanquam mcdio; Bapcifmo^ canquam figno,quo falus nobis obfignatur. 4. Qu,vcl improfriie.Vrofri(eloqiict\di formae funch;e. i. Bap^ , N;i iij sifmud . I S66 DOCTR. CHRIST. 1. PARS. tffmiis efl (^tgnum ahlutionk peccati.i.Qul crediderhy^ baf^ ti^^^oLtHS fHerhyferuabituY, Iwprofria feu figuratf funt.l. B(psin Chrifto Cit" cumci/tos Circumcifione iCjuafit/ine manibuSydum corpus ctot^ nispeccato obnoxice exuimusper CircumiifionemChrifti , do- C ol.i.il» ccrevukhacfencentiaPaulus nullumnunc cffe Cir. xumcifionis manufafl a£iudum autvfum , quiain Chri- fto iam completumeftquodpereamfuicadumbratu. Adcxplicandamaucem fencencjamhanc ftatim fub- iicic eosper Baptifmum confepultos ef?e cum Chri^o: quibus verbis declarat Baptifmi complemencum& vericacem cffe complemencu & vericacem Circumcifionis,cum v nameandemqjrem nobis{ignificecBapcifmus,quam patribusolim fignificabac Circumcifio,circumcifione fcilicccfpiricualem,(iuam in nobis perficicChriftus. Hod 57t DOCTR. CHRIST. 1. PARS. Hoc faltem intcreft,quod rei exhibitae fignum eft bap- tilmus,quam abfcntem figurabat Circumcifio. Itaquc doc^mur cx hoc loco Pauli, Bapcifmum efi^c id Chri- ftianis,quod ante circumcifiofucrac ludaeis.i. Baptf^" mHm circumc/fiomftibJihHtum efie (j^ hoc euincit , quodvt Cirf.umcifioific ^ Baptifmus fignum efi receftionis in Ecclt' fiam, Nam ficut infantes lud^orum & profelytorum, nati vtpote ciues Ecclcfia? , ex gratia circumcideban- tur^adulti vero tum demum admittebantur adcircum cifionem, cumprofefli cfl"cnt ludaifmum : fic etiam Chriftianorum infantes baptizantur ftatim, adulti vcrononnifipoft profeflionem verae dodrinae Cbri- ftianjp^ curKs profcflionis loco infantibus eft quod na- f i funt in Ecclefia. Sunt & alia? raciones prxccr cefti- monia facrarumliterarum , ab vfu prajfcrtim Baptif- midefumpta?, quibusconfirmaripoteft, Baptifmum Circumcifioni fucceflifle.Succedere auxem facraiiien to, cftprgcedenteabolitoineiuslocum fubftitui, & quidemvteundcmhabeat vfum&fincm-, quem ha- bebar Sacramentum priu<;, atq; vt habcac infuper idc fignificatum. SicBaprifiniefteadem rcsfignificata, quac fuit olim Circumcifionis. Deindc non minus per Baptifmum Ecclefi^ ciues rccipiuntur, & ab omnibus aliishominibusdifcernuntur , quim fiebatohm pcr C i rcu m ci fio« cm Ob.Si Circumcifioni fucceffit Baptifmui^ etiam hodierno die tantum mafcullfunt baptixaLndi^ feruatis circum^antiis ciYcumciCionii. Kefp» Circumftantia?nunc non funt determinatJE ficuc cunc;quia& hxc func fpc- cialia, quae poffunc finc violacione mandari omicci, Vniucrfale aucemeft, quod liberipiorum hoc fym* bolodebcncinfcriinEcckfiam^ fiuc idfiacftacimo- dauo dicjfiue ftatim poft parrum. 8. Quomodo baptifmivs cum circumcifione conutnlat^ir auid abca diferat COnucniunccircumcifio &baprifmus,i. Fineprrn^ wpali^cum vcroq, obfignecur promifiTio gracia?pcr Chriftum5qua?omnib.tcmporAb.cfteadem.2.r/ro^«tf DE HQMINIS LIBERAT. 575 ft receptfo in Ecclefiam.^ . f^tro^fg^^ficatup regeneratfo.Cir" cumcifiefiU In Chrifio circumcifione quafitfine manibus, Djftcrunt circumcifio&baptifmusj i. R;/«:nonc- nim funt iidcm circumcifionis & baptifmi ritus. 2.0V* cumcifio (ex farte Dei) fromittebat gratiam fropter ventti - rum Mejfiamy baftifmm frofter exhibitum. Circumcifi propter exhibendum , baptizati propter cxhibitura Chriftum rccipimur in gratiam. 3 . Circumcifiohabebat ffomi/fionede beneficio etiam corforali^ id eft^crat tcftimo- nium etiam Deum vfque ad aduentum Mcflia? ccrtam Ecclcfia? fedem daturum in terra Chanaan. Baftifmus infitecie nuUam habet fromiffionem temforalis beneficij, 4, Circumcifio (exfarte noflri) obligabat ad obferuationem to- fitis legis ceremonialis , ferenfij j ^- moralis , Baftifmusnos tantHm obiigatadfidem^^fcenitentiamy id cf>, ad obfcr- uandam legcm duntaxatmoralem. $. Circumcifioerat infiitutafofulo Jfraelitico; baftifmus omnibtis gentfbui efi inftitutm volentibus ad Ecdefiafocietatem f eruenire . C/r- cumcifio vfque ad aduentum Mejfia durare debuitiBaftifmnt fermanebit adfinem vfque mundi, THESES DE BAPTISMO. X . T) ^ftifmus efl noui Teflamenti Sacramentum.quo Chrl" ' JL)fltu,fidelibttSy aquain nomine Vatrisy Filij, e5?* Sp. S. hafti%ati6itefiaturfeccatorum omniumremifiionemy S. S,do^ iiationem,in Ecciefiam ^infuumc&rftts infitionem : ^ iffi viciffimfr9fitenturfe htec beneficia a deo accipere^ ^frofte» reailii deincefs viuere ^feruire veiie ^ debere. Efi^idem Baptifinus fer loa, Bafti^am inchoattis, ^ per Jfofi. conti- nuatus: eoquodiiie in Chrifltm faffurum & refufcitandum, hf vero in paf^um ^ refufcitatum bafti%arunt, 2. Tinis inflitutia Dto baptifmi frimpts efi , vtDetisfer am fignificet c^ tefietur t quodfanguine e5r SfiritufanEio mundet baftixatosapeccatpi , eofque corforiC6rifii inferat, ^ omnium eius beneficiorum fartfcifesfaciat» 2. VtBaftif< musfitfoiennisreceftioftu adfcriftiofinguiorumin Ecd, vi^ fibiUm^ cjr eiuf diflinffio ab omnibfiifeffis, 3 . Vtjttfubiica & ^74 DOCTR. CHRIST. 1. P A R S. ^folennisfrofefjto mpr^fn Chrifltm^def ^ ^ ohuganonii mdfidem & obedientiam ergaip/Um, 4, f^t fit admomtiode merfione in affliSliones, ^ de emerfione ac liberatione ex iUps. 3, Tepandi aiuemfeu obfignandi yim habet Baftifmtu txfracefto Dei^ & exfrorr/i/fione gratice aChrifioaddaa htiic rittiilegitime vftirfato , Chrifius enimfer manum Mi- fiiftrorim noi bafti^xat : ficut piros minifirorum allocjuitur, 4. Efl tgiturinbaftifi/ioduflex acjua: Externavifibiiisy ^ua efi elementarts t ^ Interna inuifibilis , ccelepis , ejUte efi fangtiis c^ Sfirittts Chrifiit Duflex item ablutio, Externa njipbilis ^ (ignificans^ fcilicet ^qua afj^erfio feu ejfufio^ tju^ tfi corforalis > hoc efi membris i^p^fenfibHs corforisfercifitur^ Et Interna, inuifibiiis^ ^ pgnificata, videlicet remiffio fecca^ torurn^ frofter effmfum Chriflifro nobisfanguinem, g^noflri fer Sp. S. regeneratioy^ in corfus iffitts infitio , qua tftfpi-' rituaiisy hoc efifide ^ Sfiritu fercifftur . Dufiex deni^ ad" s fninifler baftifmi: externtis externi, qui ep miniper Ecciefia ^ ptanufua baftiT^ns nosacjua: Jnternus interni , quiep iffe ChrifttiSyfangtiine ^fpirftufuo nos baftixans, j. TSleque aqua in fanguinem aut Sfiritum Chrifli muta^ iur, ttec in aqua aut eodem ioco cum aqua^ ade^ fanguis Chri» ftf, 2^c eo ferfunduntur vifibiliter corfora eorum qui bafti- ^ntur:inec Sf S,fubflantia aut virtutefua in hac aqua ma^ gisefl qnamaiibi^fedin ifgitimo vfu baftifmioferaturin cordibus eorumqui bafif%antur ^ & ea fi)irituaiiter Chrlfli fanguine afpergit ac liuat: ^ hoc fymboio externo vtitur tanquam inflrumento, ^tanquam verbo feufromfffionc vi* Jibiiiadfulciendam & excitandamfidem baftf^torum, 6. Citm igitur Baftifmus dicitur iauacrum regenerationie ejffe^aui msfaiuosfacere, aut feccata abluere, inteliigitur ba* .ftifintis externtis effe [ymboium interni, hoc eft^ regeneratio^ niSifaiutisy /^ abiutionis /pirituaiis: ^ hic cum tiloin omnk ifu baptifmi iegftimo coniunBus effedicitur, 7. Sic tamen in baftifmo fecccatum aboietur yVta reatu ir£ Dei ^foenarum^ternarumcondemnatioreiiberemtsr^^ renouatio per S. S. innobts inchoetur: fid reiiqui^ feccati ^fft ^dpnem huitis vitamaneant. 8, Legitimi DE HOMINIS LIBERAT. 57^ 8. Leghime autem auifiunt Baftifmum omnes f^ /o/i renati aut renafcemes^ Bafti^s^ati in eosfinesy in quos a. Chri/i» €Ji baftifmm in^itutus, ^. Lcgitime adminifirat Ecckpa baftilmumomnihtit ^ folt^quos /ffa in tenatorum cJ^ membrorum Chrifii numer» habere debet, 10, Cttm etiam infantes Chriflianorum de Ecclejta ftnt^ in quam recifi ^ adfcribi chrifius voluitf er baftsfmum om^ nesadfefertinentcsj ^ froinde Bafjifmus jubrogatus fit Cir» cumcifioniy qudtam infantib, quam aduitis adfemenjibrah^ fertinentibus itt^tficatio^regeneratio , ^ in Ecclefiam recef" tio obfignabantur fer ejr frofter Chrifium futarum , funt in Baftifmofer (^frofrer Chrifium exhibitum , ac froinde ne^ mo acjuamfrohibere fofitt , quo minus baftii^nttsrquiS, S, cordaipforum furificantem receferunt : infantes etiam eos bafti^^^ari necejfe efi , qui velin Eccle^anafcuntur , velcum farentibiis in eam tranfeunt, 1 1 . Sicutfromifiio Euangelijtfic Baftifmus indigne^sdefi» dnte conucrfionem acceftus, fanitentiam agcntibtt4 efi ratus ^falutarist atque vfu» eiui frius iliegitimui, nunc en fit It* gitimus, j 1 , T^que impieta^ mini^ri irritum facit bafttfmum, modo infromififtonem ^ fidem Chrifiipat: acfroinde etiam 4ib hareticii baftio^atosEcclefia vera non rebafti^xaretfed ve^ ta de Chrifto ^ de baftifmo do&rinainformare debet, 1 3 . ^c velut femelinitum fxdtis cum Deo etiam fofifec» catadeinde commiJ?aferf(tuo ratum efifrefififcentibttss, ita eir haftifmmfemel acceftus in omnem vitam reftfifcentes de feccatorum remififione confirmaty acfroinde neciteraridebet, nec infinem vfque vit^e differri , quafific demum a fcccatU mundetyfinuUa fo^ eum acceftum committuntur, i 14. T^que autem omnes qui bafti^xantur aqua^ fiue aduU tiyfiue infantes , gratia Chrifiifuntfarticifes, Libera enim 4^ aterna Dei ele&io, ij* adregnum Chrifii vocatio. 15 .lS(eqj etiam omnes quicunque non bafti^antur i gratid Chrifii excludunturJ:{on enimfriuatiofedcontemftus Baftif mi exfadcre Dei cumfidelib, ^ eorum Uberii inito excludit. 16. CftmqHM 57<^ DOCTR. CHRIST. 2. P A R S. 1 6,Cumque Sacramentorum admmi^rathfit fars mtnift^' rlj Ecclefiapici, ^ul ad hoc mnfunt vocati , acprafertim w«- iieres, bafii%andi foteflatemftbi fumere non debent, 17. Kitu^ ab hominibus allutiBaftifmo^ vt aauaconfe^ ciatioy cerei^ excrcifmi^ chrifma^fal, cruces, jfjtita, ^ f*iua funtftmiitay inEcclefia ChrifiitanquamSacYamentidtfra'- dtatio merito defutantur» DE CIRCVMCISIONE. Ofteriorcs qusefliones dua?dcbap- cifmo fuperiiis explicata^jfunt eciani do6lrin2?de circumcifionecoinmu- ncs, & qua? de circumcifione dici poffunr^non incommode fubiungun tur dodrinx debaptifmo. Reltat igiturvtpaucisexpliccmusqufftio* ncs decircumcifione potiffimuobferuandas, Hgfunt, I , ^uid (tt circumcifo, 1. DtnfntcircumcifionUfjnes, 3. CuraboUtafit, 4. CurChrifiuscircumcifmfit, I. Quidfitcircumcifio, Clrcumclfioefiritus^ quo circumcidebantur omnesrfiarei infopulo ifracliticoexmandato Dei, vtifie ritM efjet ftgilluminiiifaderis cumfofieritatcAbrahami. Aliisgen- tibus,non Iud;3eiSjliberum erat circumcidi vcl non cir- cumcidi. Notandumhiceft, Triplices fuifTcvetcris Tcfta- mentihomines. f.i/r^^///^, quiex Abrahamoprogc- nitieranc, &omnino tcncbantur exLegcobfcruarc Circumcifioncm & Ceremonias. i. ErantVrofefytf^^ quiexgentibusconuerficrantad ludgos, &magisac magis, confirmandj? fidei fua? caufa , fubiiciebant fc circumcifioni, actotikgi cercmoniali. ^.Conuerfiex gemibttii \. DE HOMIN^IS. LIBERAT. $77 gentibiit ad lndaos ; fed non obferuantes ceremonia^ , N a m gcntibus & Profcliris liberumcrat feruarc vcl non / (cruarccircumcifioncm&ceremonias. Dicebantur ^ hi pofteriorcs ^iri religiof ^c\ui tantum dodrinam Sc promifliones Dei ampleolum Baptifmi nobis idem prarftat quod illis cir« cumcifio . Deindc , ficut Circumcifiocratfignum icccptionis in populum Dei .• fic nobis Baptifmus Oo cft 57^ DOCTR. CHRIST. t. P A R S. cft prima noca difccrncns Ecclcfia m ab impiis. 4. CurChriflu4circumdfmJit. Clrcumcirus cftChrillus .i.vtfignificamfee/feetiam iliiti4 circumci/tpopulfmemhrum,z. Vtofisndtrctfe rt* cepij^emflra peccata infefe,yr pro ils fatiffaceret.^. Vt tefiit'* returfe integre e^ ferfeSfe mfiro nomine legem implere, 4, Circumci^^o Chrijli erat etiamparshumUiationis (^ x^*. DE COENA DOMINL ""m^ '^ '%m €s» Veftiones pra?cipu3P. s.jQuid/itCcrna Domini. 2. Quifint eiusfinesy velquare ftin* flituta. 3 . ^tiid 1 Baptifmo diffcrat, /^,jQui bibenda , vt fint ipfu cJbus ^ fO" ^tm tita atern^e^atque rt eo etiam teflarettir, fe velle in ipfis )abitare in aternum , Deinde^ vt vice verfa^ iifdem fymbo^ \lis ipfos obhgaret ad mutuam dihRionem , quod Chrifius no* |6w det corpm ^ fafiguinemfuum.Vrxtcv ipfum Chriftum lapudEuangeliftaSjidconfirmatctiamPaulus^quima lifefte dicir, Toculum henedi&ionis^cui benedicimus^nonne ^*^^-^^' '^ \tfi communio corporis Chrifii f Porrojyfgn^ funt in hoc facramento,^4«^ ^ vinum : l^anisfradus^&manducatus : vinumdifttibutum,& Oo ij fumptum jSo DOCTR. CHRIST. 2. P A RS. fumptum . E^sSiUtcm Jtgmficata. l,Trx&iocorporis^& fangiiink Chri^i effUfio .2. ynio noflricum Chrifloperfidem^ itavcexcohauriamus vicamxtcrnaro, & parcicipes fiamus, vt ipfius Chrilti ^fic & omnium bcneficiorum: quemadmodumpalmiccsfiunc parcicipes vic^vitis, Admonemurdchaccomunioncnoftri cum Chrifto, primiim ipfa analogia, dcinde addica promifllone. Ac duo pociflimum nobis proponicanalogia.i.^^cr;]^- ciim Chrifli, 2 Xommunionem cum C/?r/Wo,quia non can- tiim panisfrangitur^fed&nobisdacur adedendum. ' TraSiio Siuzcm panis cilpzvsccrQmonix y cui refpon- dcc pars fignificacae rei . Hoc difcrimen Paulus ccfta- tur, quu m ait: Hoc efi mcum corftis^ ^uodpro vobisfrangi-* i.co.xivH' ?«r.Hicacccpcio& cfus efl:parsntus scuircftondcc fignificacuiHjvidelicec efus corporis Chrifti. Ha:c au- tem res diuina, nempe fraftio & communicatio cor- porisChriftiduabus de caufis fignacuc Sc confirma- tur perhanc ceremonJam , fciliccc fradionem & fumpcionempanis.i. quia Chriflus pracepit hos ritufyt^ui" busdebemtis non mintu credereyquam fi Chri^us nohifium loqueretnr, i.QuiaadditpromiJfionemy'«^.v/^;&manifcfte Chriftusprsecipits Bibit€ Mat.i<^.27^ tx eo omnesMcm Paulus, cumcomieniti^ad*vefcendum, alij i.Cotii.^^^ MosexfeEfate, f, Vt fit vimulHm diieBionps : quon\?,m Gcena ccftatur omncs fierimembra Chrifti fub vno capitcquomodo &Paulus : Quoniamvnmfanisv- num corpus multi fumm •• nam omnet vnius pani^fumus for" ^-.co.xo* i^» :4icipes, - - • Exhis coIIigimus,CGenamDominiabvno folonon i^cbcrc cclebrari.i . S^iia eft Communio, ^ Communionii ^mbolum.z, Quiaefi gratiarumaSlio^ ^omnes Deogratiat :ii^(p>^tfdff^fw«/,&per confcquens, quifcindignum iudi- -:Cat vt C3?na? Dominicae cum aliis communiceC; facc- turfimul fe non ciTc idoncum ad gratias Dco agcn- >i%$,^ . ^id Chri^ui ctm beneficiisfui^ nulliiis efl profrius^ fedomniumcommunis, 4. Chrifius conuocauit emnes domifli-^ kosfuos.etiam ludam,^ .jQuod quidam abfiinent a Ccena ft ex WidhquodammotUy ^uia putantpnonfatis dignot,Om<» - 3tic$ digni funt,qui credunt fe mortc Chrifti a damna- tioncsetcrna libcratos, &in pictacc proficcrc cupi- 1iint.Inrumma,Siab Vriocantum coena fiimitur,idfic isoncra vfum, applicationem, inftitutioncm,& natu- f^am Sacramentorum. ObXhriflm in Ijvrbii Cc^mcfonit princifalmfinim Ca^ ^- QO iij HiS ;8i DOCT. CHRIST. i . P A R S. fne^1{ecwdationtmfur, Ergo Ccenafinuprincfpalis foninon debtt confrntatio fidei.^efp, Non valet confequcntia a pofidonctotius.adncgationem partis. Rccordatio cnimChrifti totum cft^quo comprehenditur tum con- feffio^ tum obligatiolblcnnisad graticudincm, tum etiam confirmatio fidci. Immo per inucrfionem fic infei o^quia Kecovdtitio cft Co&nrE, ideo eft confirmatio fidei:quia item Chriftus nobis proponit illam ccremo- niamfcuritum qui nobis eflc dQbci I{ecordatio t\iic\ue proponii etiam confirmationem fidei , quse nihil aliudcft,quamrecordatioChrifti, & cius beneficio- rum. Obieti, SpiritM San&ns confiimdtmjlram fideniyEr'^ gomnCosna, I{e^.A pofitione cauf^ vnius prmcipalis ad remotioncm inftrumcntalis, nonvalct confc* .'^r.:^--' qucntia. J.'^,ii,c * 3- ^idaBaptifmocanadijferat. CoenadiffcrtaBaptifmo. i. Ceyemoniii aut ritibta.%, CinumHantfii infiitittionis ^ vfus, feu ceremoniantm fignificAtionibn4 . Baptifmus» cft fignum initi fo?deris in* tcrDeum& fidclcs . Coena fignum fcpdcris illiu» continuandi: vcljBriptilmuscft fignumregcncratio- nis ^i ingrcfius in Ecclefiam: Cana fignum cft nu- tritionisjmanfionis, confcruationis corum quifcmcl ingrtffiiuMtinEcclefiam. Oportetprimum nafciho- mincm SpiricuChrifti nouuni,ficutnaturalcm:atquc eiusregcneraiionis fignum eft Baptifmus. Deinde, hominem iam rcnatum oportct nutriri corporc & fanguineChrifti, cuius nuuitionis fignum eft Coenju Intcrim vnu$& idcm Chriftus eft, qui nos ad vitam ffternam& rcgcnerat; & nutrir.Etfi vcrocadem cft Chriftiparticipatio, nimirum Ablutio peccatorum pcrfanguinemChrifti,qu§rcpraefentaturinbaptifnicg & manducatio acbrbitiocorporis& fanguinis Chr|- fti, quxnojbis confirmatur in Coena: tamenilla fig- fiificatio obfignatur merfionc corporis in aquam Baptifmi. Hxcvcromanducatione & paftione panis ^ vini dcpingitur & obfignatur in Cana. Ideoquc res facrdmentorum DE HOMINIS LIBERAT. jSj facramentorumnoneftdiuerrajquiaidcmeftjfangui- ne ChrJfti ablui, d( bibcrefangumcm Chiifti. Modus aucemobfignandi vnam eandcmquc rcro, cftdiuer- fus. 3 . In Bapufmo reejuiriuir coTifefjh fidci ^foenitenti^ inadnitis : in infantibtts fatlii efiyfi natl/tnt in Ecclejia: cum ideonaciin tcclcfia ccnfeancur proregeneratis, auc membris Ecclcfi.r , quia habcnt inclinationcm ad fi- dem & pornuentiam , ^tin cana cfiaddit:iconditio pro" bationis jitiippus , e^ commtmicationii mortis Domini , Hoc facite ad mci recoYdationem . Vrcbet quifquc /eipftm , B a p* ^^* ^ ^ ' ^ ^* tifmusigirurcotiEccJcfi^B debctur : mfantibus, vcpo- * • •* ^ te fidchum, non minus quam adulcis,Chrifto nomen dantibus : Coena folis credcntibus , &pQenicentiam agenribus,dcbctur. 4. Baptifmus debetpracedere^Cana 'vero /^^«i. Vndcin veteri Ecdefia poftconcicnem ad- mittebanturcxcommunicatijitemoblcfiTij&quinon- dum fatis intelligebant fundamcnta religionis, aut qui nondum cranc baptizati. Sic olim nondumcir- cumcifi non feruabac facrificia aut ccremonias.Quod fiverobaptizati, priufquam cdidcrint confefllonera fidei& pcenitcnti^ , nondumad coenamfuntadmiC'» tendi, multo minus qui baptizati porcorum & canuni infta r viunu r. 5 . Baptifmn^ non iterandtis , (ed femel tan* tumaccipiendiis : Canamf^pe dehemus accipere : quia Bap- tifmuseftfignumrccepcionis inEcclefiam,& in fce- •dus:faeilus aucem fcmcl initumnonfic irricum agcn- tibuspaenitcntiam,fcdfempermanec ratum. Coena cftconfirmario fidei dea?terna foederis duraiioncr tftconfirmatjo hsecneccfiaria, acproindecoena fa:* pius iccranda. Hinc cft,qu6d de Coena dicac Apofto- •lu s; Quotiefcunq^ ederitts panem hunc^ ^ pocultm hoc biberi^ 4is /uorte Dominiannuntiabitis.D oBaptifmo auccmdicit j^om!^.?. TiosquotquQt bapti%atifumus in Chrifium lefum^ in mortem Mar.jtf. i6m itusejfebapti%atot.lc.l Chriftus, ^/cred/Vem, eJ^ bap^ '^h^ttufuerityftruabitur, Ec quoniam coena ctiam i Jco inftitutacft.vc fiatinea publica commcmoratio 5e annuQuacio mortisChrifti>fa?pius cckbranda cft. Oo iiii 6. ^iU 584 DOCTR. CHRIST. %. PARS. ^. !^iisfitfenfHs verboYum in^hmioKis cana D omim» Hicvtraq;illa quciliocontinctiir admodumodiofa defcnlu vcrborum Chrifti in Ccena.Meiufiaftae cumSynufiaftispantcr gloriantuc afc Chrifti verba iimplicitcraccipi.Scdncuiii piajftantidquod fcven- ditam. Eaenimvcravcrborum cft finoplicitas& pro- puietas, cui^adiuftam intelligcntiam&interprctatio- nemincqucaddendum, neque adimendum eftquic- qujm, nihil ctiam immutandum. Quotquot enim curn^injub pane coYput ChYfffe/fefiainttnt, Chnfti verbis ad dunt & a fimplicitate rccedunt. Nsimfi^uod Chn^ui cl;xit,e(} fimpiiciteY retinendwn y ncc admittcndum cft C(Uod non dixir, 'Panis eftfimul fanis ^ Chrifii corfusifcd 'iimpbcitcr ac foIum^Panis eft Chnfti corpus.Non dix- i 1 5 CoYpui meum efi cum^ vel in^vclfitb fanei velfanis fimui fanis cVf6r/}ff4^?«£«w^/?;ncqiaddic3Ytifti dcfuoaddunt, rcdtteYyfulfiantialiteY^coYfoYaliteY^ fcd nuda iftafuadc prne protuijt vcrba, hoc efi coYfusmeum, Metu{i^{ix l'u.imfcnreniiame verbisChriftifimplicitcr acccptis bzbcntdcCmTipV2mynctnptq7iodexfanefiat ChYifiicorr fti^.vQlpanis in coYfns ChYifii mutetuY, Eicnim ipforum commentum hoc eft.Non cnim Chriftus dixit,Panem iamfaCtum efrcjVclficrijVel futurum , fed fimpliciter 6'vAntfanemeffe coYfu4 fuumi vbi nulla potuitinterccdc- remutariojdummodo verba Chriftifimplicitcr acci- piantur.Ergo falso pcrfuadentpopuloquodfimplici.-» tcr proprietari verborum Chrifti ihfiftantjquum mul« tiplicitcr & longifllme inde reccdant. Verusigitur fcnfus verborum diligentcr confidc^ randuscft. Matt. Mare.&. Luc.Inftituiioncm coenj Domini pra?cipuc defcribunr,& prsetcr hos nonminus lucuJentcr ApoftoIus,qui ficait.i. Cor.ii. v, 25.. 24. z^,i6.Egoaccefi^ Domino quod tradidivobts, Dominun$ Jcfum^fcilicet ea nofle qua froditus efiy accefifie fanem, ^ gratiis^a Bisfrcgifictac dixifie^ Jccifife^editet Hoc eficorfu^ meum , v^uod fro vobis fiangitur, hocfacite ad mti recordatio • fiem.Uidemfir Pochium^ fofiquamaanafa, dicendo: ffoc ^ " foaUm , DE HOMINI.S LIBERAT. ^8f fkulum ejl T^omm illud te^ajnentum fer meum fangumem: hacfaciteqtmicfcHnquehiberitis ad mei recordationem. Qu^» iiefcuncjue enim cderitisfanem huncy dr foculhm hoc hiberi» Siftmottem Vomini annuntiabitisy vfque quo venet it, H ae C «xplicabimus breuiter^ac deinde veris ac firaus argu* mencis demondrabimus. Eanoffe. H.-eccircumftandaadditur, vtfciamus Chriftum voluiflc in vltima coena pafchali coenam lua inftituerc,vc oftenderct, i . Veteribui facrifcit^ iam finem imfoni^^fe nouum fubflituere facramentumjquodfuccederet . ^ fertiarctur illo pafhali abolito. z , Vt idemf/gnifiiaretur^ .excepto tamen difcrimine temforis , Nam Pafcha fignifi- cabatfuturum &immo]andumChriftum5 ccenaverb Chriftum Jmmolatum. Ob, ^tqui cum injiituerecur cana, Chn^meratimmolandus, I{efj?, lam tuncinftabac im- molatio Chrifti : Horis enim paucis poft immolatus eft, &debebac coena deinccps fignificarc Chriftum immolatu m- 3 . Ft maiorem attcntionem caufa {juare infii^ tuerityin difcipulii e^ innobis excitarety^ vt admoneremut ^uamferio vflit Chriflm .tiobis commendatameffe hanc cce» , nam: cpi>mnihilante mortem nif maximeferiumegerit, Idco iQ ipfb articulo antc mortem inftituic ; eft enim veluri UBftamcntum & extrema ccftacoris voluncas;vnde ad- ditur, Ea noE^e quaproditus e^, . Jlccepitpanem.nexnptpancmzzimum^ nonfcrmcn» «arumjquotuncvefcebanturinmenfa. Pcr accidens jconcu rrcbant inftictfcio Coense &azymus panis/ non igiturpra;rcripficcercamracionem coquendi panem ceense Dominica? .Interim paniicoenaeDominicadiffeni |wiiewww««/:hic enimfumiturad nutritionem cor- poris.illeadanimsenutritionesideftjadconfirraatio- ^em fidei.Notandum wcro quodpane e menfa dicaturac* f9fipe, Non igicurcorpus accepit, nec acccpit fuutn ^orpus wpaneycumpane^fubpane, -r Gratits aflis . Agebat dcpcraftoofficioin tcrrif ^cftante tamen adu vltimo) quod patriita homi- ;|uim rcdcroptio piacuiflc t, vcl quod Pafcha typicum ^ cffcc 58^ DpCTR CHRIST. t. PARS cflet abolitum, &fignificatum Pafcha iam cfTet cxhi- bicum, vd deniquc, pro admirabili coUcdione dc con» feruationc Ecclcfia? grati as cgic. JPregh. Pancm rciltcet, qucm fuftulit de menfa, 8i v- num irircr mu lcos diftribuit, non aliud quippiam inui* fibilc iarens in pane , Corpus non frcgir, fcd pancm, l.Co.io.16. quomodo Paulus ait, Vanis quem jrangimns ^irc Vnum vcro panem intcr muUosdillribuit, quoniam vnum corpusmultirumus.Acfregic huncpanem. i. Vrcp- Urpa,jfOfiem cJ^ feparattonem corporis Chrtjli ab ifftus ani" wa. Itaquc fradio panis ccrcmonia eft neccfTaria, tura propter fignificationcra, tum proptcr confirmatio- ncm: nc proindccdam rctinenda cfth^ec ceremonia- idque l. Vropter mandatum Chrifti . z, Vropter mfirani tonfoUtionemy vtfciamus corpusChrilli cam reriopro nobis crucifixum, quam certo videmus pancmYrangi. 3 . Vt eximatur ex animis opiniodt tranfiubfiantiatmu , ^ confubjiantiatione, Mciplte . Hoc mandatum pcrtinet ad difcipulos &. adcotam Ecclcfiamnoui ccftamcnti. Vndeliquct, i, Mifiam non efie Cc^nam Domini , fed p riua tam fatrificanti. 2, 2<{2^ mn dehere otiofos effe C • niacionem corporisChrifti^ &diuulfionemanimde6c * corporisinduas parces.Vtcnim frangitur panisin- duas parces ; ficanima &corpus Chrillidjuuliain- terfefiierunt. HocfaciteAc\Y\cci congiegatiaccipice panem,agite gratiasjdiftribuite, Incelligit totam adionemquam pra?cipit, &quidcm nobisctedcncibus, nonlud^is qui ipfum cranc crucifixuri. Admei recoYdationem» ldeft,cogitantC5 mca bene- • ficia quap vobis prjeftici, & qu^ vobis per hos ritus in memoria reuocantur, ac verc etiam fcnciences in cor- ' demedarc vobish.Tcmeabencficia: acproindeca . cclebrancespublica confeffionccoramdco, Angchs, imo ctiam coram hominibus ; atquc ita mihi gratias agentcs. K^cor^^/ioeiltotum, cuius partcs funtre-^-' coidatiobeneficiorumChrifti: fidcs , qua Chriitum ^ &ipfius mcritum nobis appHcamus : graritudo, fcii ' confeflio publica beneficiorum Chrifti. Ncn itaquc • fcquitur.Chriflusinfticuit cosnamad recordacionem '(ui:Ergononad confirmationem fidci. Nonminus . friuola eft ha?c obiedio, quam fi dicam, Spiritus fan- •ftusconfirmatnoftram fidcm:Ergonon coena. Nort cnim valcc confcquentia a pofitione vnius principalis cauf-s^adremocioncminftrumcntalis caufa?.Ita nec .valet confequutio apofitione totius ad negationem ftinh.^cordatio cmrci compleditur cogicationem bc-^ ncficiorumChriftijfidem& gratiarum aftioncm.Na pcrfymbola monetnosChriftus fui,&fuorum bcnefi- ciorum^acfiduciaminfe noftram excitacin nobis 8c ftabiltc 588DOCTR. CHRIST. %. PARS. ftabiliterpcr fymbula. Dcindc cx illacogitacioncbc- ncficiorumChrifti rcquidcbccvc ipfigraciasagamug ctiam publice. Hoc poculum efl nouum illud teflamevtum , fiuc foedus, Gta?cc cT/jiSwjt», quod fumicurproHcbraeo^^mfe. Vid- /wrauccm/frdw^wowj^Wjidcft^rcnouatum, vcl(vc vna vcrbo complcdar) implccum . Acquc hoc nouum foe- duscflrcconciliaciocumDeo, communio Chrifti & omniumciusbcneficioruraperfidcmin Chrilti facri- ficiumiam peraftum,fincobfcruacionc ccrcmoniarCi vctcrisPafch^.Caf«4 vocaturomniumfadusy quodilla f oedcris huius fignum fic & figillum , rcconciliationeray noilricum Dco, noftramque cumChrifto coniunfti- onem(qux pcrfidcmfic)nobisobfignans. Jffcliando ^uxcm nouumfcsdiM C(xnam,pnm6 compleSIlturtumfromif'^ fonem tum conditionem qua in ipfafvomifftone exprimitHr^fi" demfcilicet ^pctnitentiam:vnde etiam fequicur,Coenam idcoquoqjinftitutam^vt^fitobligatio noftri ad vicam Chriftianam . Deindc yfacit antitheftn intet nouumfadm, ^fixd(4J^ejuoderat Tafcha, cumfuis ritihus, Nam ccena fig- nificabatimmolacumChriftumtPrf/ci^Chrifturafig- nificabacimmolandum. Non paruacamcn eft vtriuf- queconucniencia.Namvtrunqucnoftiicum Chrifto rcconcihationcra fignificac. 'Per meumfanguinem, qui effitnditur pro vobis^in remifji^ . (ynem piccatorum.hSiiCio fanguinis Chrifti cft mcricum, propccrquodperfidcm apprchcnlum accipimus rc- jniflioncm peccacorum. r ;£, ; r/^, ^^otiefcunqjenimederiti^J^v^occtti^lx^ms cft itc- randac i. Vropter verba infiitutionls, 2, Vroptetfcopum in» fiitutioni/\\x\2i dcbecfieri ^i.recordationemQ\ix'iiX\. Mortem Dominiannuntiate . Id eft credite Chriftura morcuumcj(re,& quidem pro vobis.Dcindcid pioficc- mini publice coram omnibus. yf^jquovenerit. Ergodcbetobfcruari vfq; ad fincm mundimec eftexpcftandaalia formacxccrna vfque tdiudicium. V^crba DE HOMINIS LIBERAT. ^t^ Verba inftitutionis hadenus cxplicata magis illu- ftrari poflunt cx his vcrbis Apoftoli . Voculum betitdi- . . . _ tttonps cm oenedicmujy nonne ejt comnjumo jangmnps Chrt- j^ Bff Vanisquemfrangimus y nonne efi communio corforpi ChrijlifVoculum benediFfhnis^ id cftjpoculum gratiarum aftionis^iiuocl fcihcct in hunc finem accipitur,vt aga- mus gratias Chrifto pro mortc & paflione . Communia - - corpcriSiiicmyCommuniofanguinis,Q{iyfcv{idcm, Chrifti * &omniumeiusbcneficiQrumficriparticipcmeodem * .^^^ Spiritu, qui in Chrifto eft, in nobis cxiftentc & effici- • cntc in nobis cadcm, qu^ in Chrifto eflicit. Vanis ^ -. vinum efi communiotid eftjfignum cft communionis no- ftraecumChrifto.Cowwwmoautemfvtbrcuitcrdccla- ' rat Apoftolus)/« eo con/iftit s ^od vnum corpu^ multi i, Cor. io> fimtisAndz facillimum cft colligcrc communionem iUam 17. nGnejJe manducationem corporalem, Etcnim illa tantum * fitperfidcm&Spirirumfanclum.Chriftuscft capur, . nos membra: &nos omncs quifumus mcmbra,com- . munionem ctiam habcmus omnium bencficiorum • Chrifti. Itaquecommunccftcaput, communiabc • neficia, proindccommuniamcmbrafuntintcrfefe •• - wndc dilcdio mutua. Vidcmus iam quisfit vcrusfcnfusvcrboruminfti- tu tionisjCorum pr^cipue dc quib.maxima cft contro- uer(ia,horum sidc\iCQt^Hoce^corpmmeum:\dcii (yt vcram fententiam paucis rcpctamus ) Hic panis a mc fradus & vobis datus, fymbolum cft corporis mei ' provobisdilaccratiatqucinmortcmtraditi, &ccr- tum figillum vcftra? mccum coniundioniSj iravtqui credidcrit & panem hunc ederit , i!le vcrc & rcalitcr /uomodocdatcorpas meum. Hjecnoftra fentcntia^ YcIChtiftipotiiis, vcriffimacft, &Euangclic«vcri- rati maxime confcnranca.Hic inprimis oppugnatiir, ac fummacontroucrfiacftdcvcrbis&defcnlu. Aduerfarijfiquidcm Jllavcrbaaccipiunt, vtexii» confcqui con tcn d ant corporaiiter adejfe ^ comedi corfui Chrifti: intcrim non confidcrant illa vcrba facramcn- ralicer jpo DOCTR. CHRIST. 2. PARS. talicer efie Uimenda,vcl cfTe locutioncm facr?men- fnlcm,eoc]uenon.accipiendamvelutproprianr?&rim- plicem,ciualis effetli inde colligereiur panemcom- niutariin corpusChrifli. Signoaute tribuiturhicno* men rci (ignificata? ^tum proptcr coniunftionem rei fignificat^^^in vfu legitimoj^cum figno^tum proptcra* analogiam figni cum rc fignificata . Accedamus auccm adargumenta quibus noftram fentenriam vcram eife confirmcmus.Ea fere triplicia func^qualia & in fimilibus concroucrfiiis cfTe folent.i. ^.edam fumitmitr exnatmAYeifubteffa^ ideft intelli' gcndo locutioncm vtrcs patitur. 2. jQueedam exanaio* gia artkulortmfdei^ feu cx coUationc locorum , parti- umucdoiflrin^ Chriftians;Spirirus enim fandus eft VericacisSpirJtus . j. ^icitis habere.. jifpicientibus ipfiseUua» 9US efl, 3 . Si verum Chri^ t corptu efl infinitum , inuifibtlt tfl ^ infenfibile. Ergoquod videbatuf ^patiebatur , ^ age-> bat in terra^non er^t corpta verum^fed afparens: quia ne di^ Uinitati quidemcompetere potefl,vtfimul fitfinita ^ in^ni^ ta^fenfibilps ^ infenfibilis: atqueitaomniaqua deChrifioin eorticulisfideidicuntury nonvere geftafuifient , fed tantum fuifient vifafieri, ac proinde nos adhuc efiemtts in morte, z Petunturargumencanon infirma ex articulo de cmmunione fanSforum ctm Chriflo, i Talis nunc eft commu^ nio SanEfortm cum Chriflo^qualis olim erat,^poflfutura efl: talis item eft communiofanElorumfacramepito vtentiumyqua* Usexcluforum neceffitate, ya talts communio fanBortim cum Cfcri/?oe(^ jJ^/m« \i.Talis efi manducatio Chrifli , qualis manfio ipfius in nobis: ^' * ^* ^ ^* ^htcautem^irittiaCiieft. Manfionem Chrifti cflc fpiri. Apocai.ij Pp ruakm ?94 DOCTRI. CHRI^T.i. PAR$. tualem/atis ex co pcrcipizur^quodeademfit ChnfiHnn^» Zo J4.2 ?. ^^^ Wrtw/o qu£ ^ Vatrls.Sfquk dUigh mcy fermonem WQum feruahit^ e^ fater meus dUige t eum , e^ ad etim veniemttSy ^ apudeummanehimui.^X: c^uomodo pater in noblshabltaty auc apud nos mancc^Ccrcc j^^cr Spiritumf^nclum . f rg« y^c etimi Chrijlus apud nos manet^ 'vel in nobls habitat, 5 . C hrijhii manet in nobis pevpetuj : Ergo non coYporalis e^ iUa manfojeuprcefentia: quiafecundHmnaturam hiimanamdi'» Mit.2tf. n; cit^ Me nonfcmpir hahebisis . Itaque non comeditur a nobis corporaliter^ imo corpOYalifet a nobis comedi nonpotefi, nifi fit innobiscorporaliier,^quidem perpeStsG, ^.Accedunc BOxrgumcntz de facYificio ^ dt adaratio^ ne, Vbicunque Chrifiu^s adefi corporAliter ^fiue modo vifibili^ fiue inuifibili^ibi efi adorandtn ^ conuerfis videlicet eo menti" btis cfrgefilbas» At in ccena non ejl adorandus, Urgo non adeft incoerLt corporaliierMmot facilc probatur. 1>{am al/iga-- re inuocationem ad certum locurn in nouo Tefi . nunquam li^ lotn» 4« 2X. eet, Vcnit hora quando neque in montehoc , nequeHierofo* lymis adorahitis parrem. D e i n d e , fiadorandus eB ChriHus in coena mentibus^gcBibus adpanem conuerfisy tota ilia ob^ iattoper mannf facrificulorum Haret: quianimirmt ojferunt "Patri Vilium ad impetrandam remiifionempeccatorumy ^ fic j iserartda effct crucifixio. ^, Gem^ argumentor7m^qu.tfumunturex locfs fcripturafimiiibus.ybifcilicet ea dem rss verbisnon controuerfis proponitur, loan.^.i^j. iT^lfertedmnaSfircorporalisefusaSpiritufanfio.Jpi' jL^ritus efi (^ait Chriftus J^«; viui^cat^ caro mn f\ deHquicquam: his verbisdircrccdainnat Chriflus o ♦pinionem dc corporali cfu fuas: carnis, fiue vifibili, fi-i uc inuifibilia ^ 2. Vanii quemfrangimtis f inquit Apoftolus J eftcm x.v.o.to.i5. pjfgfif^ corporis Chrifii , Hac atp«f76v fer- uare videntur, quos tamcn difcrre refutiu ApoHohis appcUans panem & ante efum^ & in efu, & poll efum. 2. Nufqunm vcldChriilovel aPaulo d;dum cftfor- fnsChrifii efjeinpane^ fubfaneycumfane \ & nufquam in ^cripturis hoc cft cj^prcHlsm.Vera aucem fententia illorumverborumexpreiTa eft in ipfo contextu:Pa- nem fcilicet eife corpus Chrifti fymbohce. Namini textumanifefte diciturj Hoc facite admeiiecordationem. Sic etiam Paulus fancm vocat communionem corforis Chriffi, Proinde panis eft- corpus Chrifti mcmoriale. vclfymbohcum. Syrabolum corporisChrifti cft pa- nis,non autcm corporis Chriftilatibulum. Ob.z. Chrijius ep omnipoiem. Ergo, R^y^. A pofte ad cfTe , non valct argumentum. Non eft qua^tio quid Chriftus poillt, fcd quia vclit. Iw[?. \Quicquidcfi ad dex^ teramDei^efi rbique, Ccrfti4 Chrifit eft ad dexteram Dei, ErgJD efi vbiqt4e,Iief}Mc^^.xut Maior. Significat enim feifioad dcxteram Dei vnioncm urriufque naturaein Chrifto 5 gubernationem, donorum excellentiam. Etfiomnia rcgat^tamcnnon neceifeeftvtadfitcor- pore. Satiseft pcrfcnam vbiqueefi!e& adeilcdigni- rate vficut omnia iuftcntabat etiam in crucc pendens, ncctameneratvbique corpus, Itaquep^fr^^ Chrijium addexteramfatris, cii Cbriftum ellepcrfonampcrqua. paicr i DE HOMINIS LIBERAT. $99 paccr mcdiate omriiajpr^fcrtim Ecc]ci:am,rcgit.Hu'' ius autem fefftonis nullapars cft vbiquhas chriH^ lor-pQ-^ rh, & fatis cft ChriftiPerroriam vbiquc cfle, ObieB, 3 . !^od n os viuificat er nimityid accipitur Imra nos:Corfn4 ^fanguii Cbrifti viuipcam nos.Ergo &c,l\cj^^ Expuris particularibus mhilfcquitur. Maiorcllpar- dcularis : nam non omnc cjuod nos viuificat & nutric ncceflccftvt rccipiaiur intranos. llludfakem opor- tccrecipiincra nos, quod nos viuificat& nuiritna» luraliter, ideft, pcr contadum corpons .•Klccibus nonnutric nos, nifiaccrcfcacfubflantiacorporis no- ftri:redlongealiterdcanima?nutritione, qu:e fpiti- tualiscft, loquimur. Chrifti corpus ncquaqujm nu- tric nos naruralitcr : non cnim incra nos rcceptum viuificatnosjcfficisndo in nobisnouasqualitatcsjfi- cuc pharmacum aliquod : vcrum nosmuric&viuifi- catcorpus Chrifti modo ab ilia naturali nutricionc diuerfoj& prout niodus nuiricndi & viuificandi rcqui- riCjicanos corpus Chnfti rccipimus. Modus iUe qm ChriftfCorpus S^Unguisnoi rnftrit^tii, x,ratiomeriti, Pro nobis enim Chrifti corpus dacur,& fanguis Chrifti pro nobis effunduur, ac proptcr corpus & fanguincm Chrifti nos setcrna vitadonamur. Hocigiturmodo corpus & fanguis Chrifti nos viuificac vc meritum. z Viiiiftcai feu nutrit ms *dum illud corporis ^j* fanguisrneri tnmChrifti recipimu^ : id eft^ dum proptcr iilud nos ha- biturosvicamgcernamcrcdimusvcrafidc. Fidcs hgc nicicur Chrifto pcndcnte, n&n auttm corporaliccr in nobis habicante . 3 . Cnmidem Spirittis perfidem ms 1;- nit Chriftoj ^ fimHta in nobls opcratkr ^.v<^ ^ in Chri^o^ NamnifiChrifto fimusinfiti, Deonon placcmus. Ea cnimlcgcvulcnos recipcrc, &nobis peccata remit- terCjVtpcrfidero, SpiritusSandi virtute, coniunfti cumChrifto, & iili fimus infiti. Quoniam hiceft: modus, quo noscorpus &fanguis Chrifti viuificant acnutriunc, non rcquiritur illapfus corporis & f an- guinisCbrifti in corpora. V Pp iiij Pra!tcrc2 ^oo DOCTR. CHRIST. i. PARS. Prxcerca quando akerumde alcero, vrdc fubiedo dickuCi quirquid de praedicaco dicitur,de fubiedo di« cacur neceffe eft;de pane dicicur,qu6d fic corpus Chri* fti , vc de fubiefto ; crgo quicquid de corpore Chrilli prsedicatur, dcpane quoque prsedicabitur.Sic igitur, fanis dketur comeptuse Sfiritu^anEio^nAtus^ cruafixuspra nobisy mortuus. haec enim omnia dc corporc Chcifti pr^4icancur. ObitSf ,^,M.anducatio panls eft oralis, Sed manducatiocor» foris efi etfammanducatio fanis.Ergo manducatio corporisefii oralis &corporalis,cum dicitur^Accipite ^ edite»ReJpM^c inanducatio de qua hic agicur eft orahs,non fimphci- terjfedquodad^ymbolum. Eft aucemnonorahs, fed ipiricualis, quod adremfignificacam 6c Spiritualem. Jnfiantia.Hoc^rHTVyefi corfus meu^id efi corpn4 inuifibile quod habeo in manibus^^poculum, R^^.Sed corpus eft rcs fig- fiificata, ahoqui nuUacric analogiaincerfymbolum &fignificacum. Sequicur ergo, Vanis e[i corpusmeumiyt Tanisdtloco {iibicdi iCorpHf prxdicaci. Inhac oracio- ne prriedicanur rcs defigno. ObieB.^^.Verhanonfunt mutandaXhrifius vfiisefi ver-- bo Ufi, Ergo non debet eius locoponi Significat, Refi? . Non (unc mucanda in aiium fcnfum quam Deus vuk. Ssepc funcmucanda : vccumdicitur, Erueoculum^&c.Yetha cnim func incclhgenda pro natura rerum. Dcinde hac mutationem ipfi magis faciunt .Iw^.£(? corpus Chrifii fro nobh fiaflum eJr crmifixum:nonfignumcorports,Ergopa'- nis efi fubflantiaie corpus Chrifii, ^ej^, Concedo;nam pa- nis fignificac ijlud corpus vcrura natum ex Maria, crucifixum.&c. QV.Cur ergo respgnificatatribuunturpgnis^fineq,ah^vatm necjue m-mjia fignificetur ^ J^ejf, Duse afferuncur caufaf, fimihcudo & cercitudo. I .Simihtudo fcu analogia fignorum 8c rci fignifica* tajcft. I, vtpanis ^ vinum nutriunt corpus noflrumy it4 corpHs eSr f^ng^i^ Chrifti nutriunt n os ad vi ta m aternam,^ . f^tfanis & vinu percipiumur cre,(tc corpus ^Janguisfide. DE HOMINIS LIBERAT. 6ot 3. yt panls fracfus mandt4catt4r, (t€ corpus ChrffiimacfattiPt ^ frafium fercipitur. ^. Vtincrjrforaltbtisrcqturitur afp€'» tittiStjic ^inhisfides^^, Vt ex multps grantsvnHs panis con^ ficitur, itanosvnuH corpiu effcimur ; proptcr hanc figni & rei fignificaco: fimiiitudincm^tribuitur fignis res fig- nificata. 2. Certittido fgnorum Jtmiliter incaftfa eft cnr de f^gnit dicatury cjuod efi rei ftgnificatie proprium» Teftantur enim/tg- na peraSium efje Chrifii facrificium, ^ quidem in nofjrum commodumiC[uia vtdeiicet vere illudnobi^ applicatu/, Notandum eft hic ad extremum, corporisChrifti manducationemcompledj. i . fidcm.z, Terfidemnos farticipesfieri Chrifii/id ciky vnirinos Chrifto 3 &com- munionem noftrampcr fidem fieri : Spirittis autem fanduscftvinculumconiundionisnoftrse cum Chri- ilo.-^.Varucipem fieri beneficiertmChrifiiJufiificationif ejr remijfionis peccatorum , Hoc vcro confequitur cx illa v- nione Chrifti nobifcum.^. BeneficiumregenerationtSyquo ejficitur vtChnfofiamus ccnformes , quia Spirittu idem ha" bitans in nobis^ in Chrijio cadem ejficit, Manducatio Ioaa.<^->i> facile colligicur vt cx aliis mulcis, itaex hoc etiam didoChrifti, EgofumTanisviui^cus quidecoslo defcen- di : fiquis ederit ex hoc pane viuet in aternur». Et, Vank qu em ego dabo pro mundi vita. ' 5^. Quodnamfitdifcrimenim€rC(snam Vomini & Mijfam Vapifiicam, NEceffariaeft ha?c qu^Eftioproptercrrores quiir- repferuntin Eccleiia.Ahas qufriturcurmiflafic abolenda. Sed hic ita qu^ftio contineturjquia hec dif- criminaleuantithefesccen^e Domini funtcaula? cur miflafitabolenda. Vrimutn de mmine Mifie paucula dicamus. Videtur Mifianomen habere ab anciqua con- fuctudine aftuum Ecclefiafticorum,inquorum finc dabatur vcnia abeundi Catcchumenis,obfefris & cx- communicatis : atq; ita Mijfa videtttr diSia qua^t MiJJio: quiafcilicec crat poftrema pars aftionum facrarum, -Alij i dimijfione feu dimittendi formuU Miflam deno- minari 6ox DOCTR. CHRIST. 2. PARS. tninari volunt, quia his verbis dimittefaantur, Itt Mifi>'' f^fl .* fcilicet collefta vcl eleemofyna,qu2 mitte- batur&dabaturpauperibus.VocabulumMi/?«e dedu- ftum eft ab Hcbr^o Mafah^id eft^tributOjqucd a qua- queperfona pendi confueuit. Voxhabctut Deut. i6. 10. Miffach nidhath ladechaiOhUtknem j^ontaneam manus ^«^.Sicautem appellaturea oblatio, quafi annuum tributum^quod tamenfpontaneum erat.Alijinterpre- tantur/if^aVn/i4w,nimirumvc darctur quod eflec fatis £c fortafle verius.quia cap.i^.Dcutcr.Do?»;««jpr^cfpi< Ijraelitis^vt mannmfuam fau^tri aperiant.ac illi nmm dent ^uod ftijflcit . Id Chaldajus paraphraft:es intcrprctatur Mij^ach}rimc illi noftri Miffkmdi&am €j?e pHtant^quafi ff tribHtum ac [pontanea obUtio cjuapafjlm Veo in Ecclefiafro 'viuis eir defmEiis ojferatm. Sed idnonefl; vcrifimile. Conftat quidcra Hcclefiam voces nonnuUas ab Hc- br^eis muruaflCjVt Sata,OfamiajSabaot^HaUeluia,'Pafcha ^c. Scd voces illg ad Launam Ecclefiam non venerut nifi per Gr3ecam5& ese voccsin nouo Tcftamcnto,vbi primum fuit gr^ce confcriptura^repcriuntur.ldcoquc nullas habemus Ilebraicas voccs ad noftram Ecclcfi- am deriuatas^ quas Grxca Ecclefia priils non habue» rit.Si quoque Patres Gra?cos excutiamus , nunquam abeisvox ^1^//?^^ vfurpari rcperictur .Idcoikf/y^i^nomc ab Hsbrjeis dedudum non opinor. Mi/f^ ergo nomcn quod vtique Latinum eft,fumptum videtur cx Patri- bus,qui Kemij^a\n dixerunt, pro Remiflionem, vc Ter^ tPtflianm lib.5.contra M2Xc\o\\Qm''diximus^\nc\\.m^dere^ tmf^a peccatorum . Cyprianus de bono panitentiiCi Qhi rmif' fam peccatorum erat datiirtis, lauacro regenerationis fungi non efl dcdignaiiis\6.i:^m,C}^\{k>^\\h.7,,Quihlaffhemat Spi^ titum Sancium^ remijfampeccatorum non hahet,J?roin6c cum dixeruntfror^»i//?/o«erew;i//3,videntur etiam dix- i^^^loco mtfJloHis^ milfam, QuaproptcrjquodinEccle- fia poft miflionem Catcchumenorum agebatur, Mif* /i.T^appellarunt.Nos ^ibiicin^s 3//^»»cum vocabulo. nm Can£ Domi»i iftudvQcabuIum non competit , ca fiqui- DE H0MINI5 LIBEKAT. ^03 demcainnomine;kf;y?*^nihilhabcicommunc,qiiam- uisillo vercrcs lcripcoresvfi fint;deindewci'/j//'?o vo* cahiilononoptiseff^h^hQmus enim alia nomina huic nc- gocio conuenienrjffima, lam videamus difcriminac:sna )^> Mlff^, eaque incer fe prorfus c&rraria, ac propccr que Ivliilaclcbeat aboleri. l,Miffa Vapifiica c(l multiplex mtAtatio acpfAim dbolitio rltus infiitmi.Eripit enim populo caiicemiaddit wtilt,t: nngitSy tum tat/jen nuUa creatura haheat foajlatem inftitiiendifacra mentay ftu commutandi aut aholendi ccnflitutiones dimnas. 2. TrAnsformatJigmiTJ^inremjignatam : ncgat cnimefie panem e&* 'vinum^feddicit ejjc ChriBicarncm ^ fangtunem fiihpantialiter^ quodrepugnatcnm natura can^ Vorninicie in jj>ecie. ^,InmiJ?a confiituuntVontifcij alia dcna c^le^ia quam qUi€ hahentttr in verho ^ a/iis facramcntisjifque addita pro-' fmJJioneiVt quldfingunt facrijiculi Mi(Jam^i^ facienti i^ a^ liisy €x opcre npcYaioM^^^ifxterno ntu & aEiione ^izereri non tantum rernijjionempeccatorim^fed ^ fanationcm i-cgrotan" tlum hominumyhvumypecorum:atque itaj^mul confngunt Jtg^ na iUapanis ^ vinl cjfe facramentum etiam extta vftm.ji^ iia item in MiJ^acon^ituuntiCjuumfmtin otnnihhsfacramert tisyiUapfumfcilicct corporis ^manjlonem carnalem.quod cum natura omniumJacra?nentGrurn pugnat. 4. Mifiapugnat cum facrificio Chifii, Ccena coiifirmat ^ tefiatur nos itifiificari, proptervnictm Chrifii facvijkiumin cruce peracium: Mijfa vero contra iefimonia Scripture con^ fiituitpiuratUTty^: h^c eft conculcacio fanouinis Chri- fti, cum non perfedam rcmiffionem peccatorum me- . ruiffe dica n t.O^. MiJ?a dicitur facrifici^mi a VGiitificiii ^ Jmiliter Ccena dicitur Sacrifcium apatribus.Ergo Vains fn^ erunt Vontificlj, V fedduntaxat immola- *^' banturjVtplacentajhbamina&c. ludsei quidcmma- ftaruntChriftum, fcdipfumnon facrificarunt, ipfc Hcb. 9, 18 . autcm volcns maftatus cft , coquc fc ipfum facrifica^ uit. Seipfum Chrifius fer ffiritum aternum obtulit inculpa' tumDeo ^^quxitm femel vidimamfePatripro nobis obtulir. ChrifiusfemelfuhUtuseftyVtpeccata tfitleret.-aitera 'Xjice abf4j feccato confpkietur iis qu \ ipfum exfeBant ad fa^ lutemXhriflut vna propecccatis oblata viRima inperpetuum }rlch*iQ,i%. fedet addexteram P^i.Contrah^c manifefta fcript.teft. Pontificij Chriftum volunt in Mifla faepius offerri. 6. Mijfa pugnat cum doSfrina de gratia ^ iuflificatione, aua docetur tantum in hac vita e(fe temfus impetrandi gra* $iamfoU fideproptervnicum Chri^i meritum. Ponrificij ncgleda fidc quam ignoranc, &rcpudiato Chrifti fflQcritOjcius loco fubftituunt tctruro iftud &idololatri- CUQI DE HOMINIS LIBERAT. 6&i cum commcn tum. Nsm propter mfjfefacrifidumy at^ a* deo propter opui ffttd (ut ioquuntur) aperatum , contendHn$ monuos etiam impetrareremifjtonempeccatorum, 7,M^fia pMgnat lummiculisfideidevera humananaturs \nChrifto:deverain calumafcenftone , drreditHChriftiad ixtremum iudictum : fiatuunt enim corporaUm Chriftipr^' fentiam in Miffa^ dicentes Chri^um ahoUtapanis ^ vim fubftanua^ a^effe inuiftbiliter fub f^eciebm panit ir vini^ quotiefcunque celebratur Miffa.Covporsihs cft Chriftipr^ icntia mancntibus tantum accidentibus fignorum* Vugnat ettam cum natura Sacramentorum^ quae non paii- tur abolerifignorum fubftaniiam , ncc rcquiric Phy- ficam ccnnexionemfignorum &rcrum ; proindenec ifta requiritur inCoena, quae nimirum nos dcducit ad Chriftum crucifixum&in coelo rcgnantcm,atqj in- dc (efe nobis communicantem, ^.Mifiapugnat cum communione fanElortm cum Chrifto, fingit entm execrabile commentum'^ Chrifti carfus in noftr4 torpora illahi cf manere tamdiu intra corpora nofira, quam- diumanetfpecies panis & vini.cana vero docet» nos per Spi* ritumfanHumfjeri membr a Chrifti ^ ip^in^eri, 9. Mi/fa pugnat cum vero cultu Vei , quiaftatuit Chri^ ftumcorporaliteribipr^fentem , ^percGnfequens ibiada^ randum, Sicurolim ante afccnfioncmnontantumli- ccbatjfcdoportcbatadorari Chriftimi quocunq^erat loco,& fic difcipuh fcmper ipfum adorarunt pr^fenic vt&afccndcntcm.Ted poft afccnfumnondeinceps ad locum aliqucm conucrfi ipfum adorarunt, Quoniam igitur in Mifla fua Pontificij alligant adorationcm Chrifti ad rcm , ad quam ipfc Chriftus cam cxprcflb verbo non alligauit,pr«>^rfwr«r/^ idololatrai effe , atquc hic a fe fieri non miniis abfurde qu quam fi Chriftum adorarent ad paricterajaut fi coram colum- naprocidentescam adorarent,idq;.i.^/rfwttiZ-^^ ^^ ^^y .j j:^^ ^^ agnitione Dei . yenit hora puando tieque inmonte hocy neam Hicrofolymis adorabitis fatrem^ His verbis nianifefte tollic Chriftus ailigatam ado- ranontmccrtolocoiaterris. Itaquetollereac dete* {lari quoquc dcbemus impium iflud commentum,dc corporaliprxfentia Chriili inMifla, velinpanc & vino. Pofico enim quod Chriftus fic corpore pr^efens in pane(fiue id fieri dicatur fesT«c;ix fiue owHciei^ilzt ado ratio Papiftica , & vicc vcrfa toUitur pra?fentia corpo- risChriltiinpancfublatacxipfiusDominimandato hac tctra papiftarum adoratione corporis Chrifti fub panisSc vini fpeciebus eorum iudiciodelitefcen- tis.Notandum autcm hoc loco c^^quidfit adorare Chri^ B:sm in pane^nhmcnm dirigere adorationemanimoy mente^ cogitationey ^^qtiantumfieripoiefiy corporis gefiu , ad locum inqHoe^ipanls\ ^ e^conuerfo^prcefiare reuerentiam Chri' fto^at.fiibi mctgk effetpr^fens quam alibi , Sic oli m adora^ bant Detimadaram, conuerfi ad cara animis &, quan- tum fieri potuit^geftu. OhleB, I. MilJaejl applicatto facrificij Chrifli^ Ergo mn tollenda, Refp, Nc^o anteccdens; quiafola fidenobis applicamus merirumChriftj. l(z, 66, t $. ObieB. 2 , Oportet ej^efacrificium perpetuum in Eccle^a» quia Efaia^s pr^edixit, Vutunm fabbathwnexfahhatho.Kefl Oporteteircperpcruum.inEccIefiafacrificiam,fcili- c c t gr a t i a ru m ad i on i s , x , jQ«/4 e^ recorda tio facrifieij Chrifii,z.Quia ilemof^mii dabmtir in {rimlma Ecclefid . ¥ fanperibfif DE HOMINIS LIBERAT. fcr faf4perlbus abroltaul\xSy^uod/ttratjfgre(^or ie* gpsJmri^^ChcumcifiotuafaffaeflfY£futlum^ His aiitcm dc caufis impij fibi comedunt vcl attra- huntiudicmm. i. Qulafrofhanant (ymbola^ (^percon^e" ao.i.25. quens rem fgm^catam.arripiendo ea qu£ non ipfi^^ feddi^ci- fuLps Chrifii funt in^hutat z, Quiaprophanant faedtis Dei^ trahendofcilicet adfefignafcsderts. Volunt videri confoe- dcrati Deo,ciim fintconfa^dcrati Diabolo, non Deo; queniitacnnftituuntpatrcmimpiorum,3,^i/4co«c«/ eantfangmtjcmChrffii, Offcruntur quidem nsbencfi- cia,fcdea nonaccipiuntfide,atq;itaderidentdeum, dum profitentur fe accipcre Chf ifti bcneficia^cum ni- hil minus faciant aut vclinr, 8c nouum hoc addant a- ' liis ipccc2iUS>^.QuiafuQfeiudicio condemnant: acceden- tcs enim profiientur fc approbare hanc dodnnam, & lccredercextra Chriftumnoneflefalurcm , intcrca tamenfuntfibiconfcijquddfinthypocnca^jatqucita damnantfcipfos. 8. jQ»/ adccenam accedtre dsbeant ^ admhti, Hi^c quoquc quaeftio duas contlnet partcs , ad quasfigillatimnosoportetreipondere. Inpriori parte (\\ixv\t\xv^quinamdebeantadcc£nam accedere.ln po" ftcriorc, quiuam debeant fidmitti ^ Atquehxcpoftcrior pars eft latior & gcnerahorjquia non tantiim pij , fed ctiam hypocrit:e,nondum patcfafti , ad Coenam ad^» jnittcndi funt. 1. (^idebeantaccedere, litantiim acGederedcbent adCoenam , qui viuunt in verafde ^ pcenitentiay eoqui quifidem ^ pcenitentiam habent non potemia tantum^fed ^ ac^u.quo rcfutarurh^c ohiedio, Infantes habent ^dem, Ergodebent accedereJ{efp. Non dcbentacccdere prop- tcr circumrtanriam m Ccenje inftitutione additanfl commemorate mortemdomini, Itcm, probet quif^feipfum ^itade pane i/Jo edat t i/j;' depoculobibat, Intellieimus i- giturhicfidemapios abfqueviii> difcriminc- arcct d facra c<]ertavefbrs authcnticis: ^u'4l>us'mmi- rumprascipic, yiquiftjueprohetfeiffum, atqutitadcjjme iUoeddt , e^ depocklo illo bibat, Vrobare aUterhfeifftm-, efi' explorore an habea^s ^dem i^ pcenitentiam, - ykXi igittn eum • accedere,quih£c infehabeat . Vndevcroquis cognofcct hxc fe habcrcf" l. Ex frofo^io obediendt Dequicuii* quc lymbola impiis danc, Ob, Qj4iabtitentidae^ispeccaf,Ecclefia canam dathy* focritls abutentibus, Ergopeccat, I{e/p, Ad maiorcm, abu-l tentidanscoenampeccac, nempc fi /cicns &voIens idfaciacaliasncnpeccaCjfed ijqui abuiuncur cocna fibiiudicium accerfunt.Pfophanacionisauccm profa- natifoederis ab iriipiis pij non fiunc participes , fi impios accedentes ignorcnt,ncc volcnccs admitcanr. impiOS.2«j7, Si peccant tjui ccenamdant ahutentifctentes^ etiampeccat miniffir eam difiribuens vbi non eB excommH • w/r^rii?. I^ci^.C onccdo.fi volcns idfaciacvcrum, fiEc- clcfianonfacitjincerea tameninftetminirtcr, &offi- . cium faciat excufacus cft, & pcccacum cricpcncs aliosi nempc pcnes Ecclefia. z, ^ionadmittendifuntadcanam^ ^uinonprofitenturfidem & panitentiam vitafimul ^ con fcljione: quiafi tales adm''tterentur, Ecclefia iramDei inji concitarccaquanimirumfciente i& volentehocfieret.Qjaoi auccmficiraDd coaciccturia Ecclcfiam , fatis te- (lacur 1 DEHOMINIS LIBERAT. 6i^ fi^LiutApoaohs^dkcns^Vropureaftttervosmulofunt debiles ^ inualidi c^ dofmiunt.Etenim ft nos iffidiiudicare' ^*^^** ^»3 * miiSj nonfimiretmY. ConfcnticntibusigiturDeusiraf- citur, eoque punit , quia punit ipfos impios i confcn- tientibus admiflos; ab vtrifq^ enim sequc coena profa'- natur. 3. ChYiflm mandauit vt impij non admittantur. Quodfiquis extare mandatum ncgct, fencentia ta- mcn mandati facilc probabitur.Chriftus cnim coenam infticuic fuis dircipulis,& iis folis dixit ; defiderio defide^ raui hoc paCchamanducaYe ifbbifcum^uiccipitehoCi t^partU ^ . . mtnt vobii fffis , Hoc eji corpuf meum quod datur pro vobif, j«, j 0.20. Hoc foculum f/? nouum illud fcedtii per fangmnem meum^ qui. ejfnnditur provobis: Solisergodifcipulis Chrifti ccena inftirucacfl: : rcliquiomncspro quibus Chriftus noa cftmortuus,excIuduntur. Incerim, vnacumpiisad- mittcndiquidem funcadccenam hypocricenondum patcfadijVC qui confcffione & fadis cxternis fidem Sc refipifccntiam proficcncur . Acccdcre vcro nulli dc- bcntnifivcrifidelcs: nampraftcrhos alij omnes, c- tiam ipfi hypocritx non dum patefafti , damnacio- iicm fibi ipfis cdunc 6c bibunr, ac coenam Domini pro- phanant. ObieSfio, Qjjtergo vitant prophanationtm ccena Domi'* fiicareSiefaciunt: fedqui abjiinenti ccena Dominipropter ediaaliorumy aut propter alUpeccata ^ vitant prophanatio* nem cante, Ergo reBefaciunt. Kefp, Qui vitanc propha- nacionemcofne rcfte faciuntjfcilicet fi vicanc cam co tnodo quo dcbcnt, agcndo nimirum poenitcnciam. THESES DE COENA. 1. A Lterum noui tcflamenti Snct^mznmm appella* £\tur e{on corptu ^ ptngf4s Chrifti^fedpank ^ tinumfunt fymhola quafidei noftre confrmandaferuiunt.corpns enim ^ fangziis Chri^ifimtmtur^ vt viuamus in ceternum^V.anis aum tem if- vinumfiimmtuYy vt de illa calefti alimonia confrme" mury (^ vjagis magifque ea fuamur, 7. ISlequepank rAtnatur iu corpus Chrifti , neque vinum infanguinemChrifti^neciliisabolitis ftsccedmt inlocuni io^ r vm c^trpus ^ fanguis Chripi: neque in pane , autfuh pane^ aut vhi paniseft fzihftdntialiter pne/enst eftcorpus Chrifti: Sedinlegitimo vfuco:na Domin^ Spiritus fan^us hocf/m" holovtitUY tanqmm inftrumento adexcitandamin nohis f^ dem,per qnam ipfe magis magifque in nohis hahitat^nos Chri^ ft^inferit^ i^fxcit vtfroptsriifumiuftifmus^^ex eo haU'^ Yfamus vitam ieternam, ^.Citrfj autem Chriftns dkitjooc Jd efty hic panis e^ corpus meum, c^hocpocuiumeftjangulgmpus , /ocutioeftSacra^ mentalisfeu metonymica , qua fymhilo trihuitur nomen rei ^gniftcata : id eft^ docetur panem effe facramentumfeu fym - ^olumcorporis.eumrepr^fentare^ ^ te^ari corpus Chrifti to n§his ohlatum in cruce , ^ nohts in cihum vit£ aieruie tktum^ac proinde iuftrumentum effe Spiritus ^anFiiadhunc ^a^uminnohis conferuandum i^ augendum^ vt Vaulus ait \\Cor. T o. Vanis e^ communio corporis Chri^i^ id eft , ea res f&qnam partiaptr reddimuY cotporis Chrifti : ^ alihiy Om» nesvna potiontpotatiftmiuinvnum Spiritum, Eadcmfen^ Uhtiaeftci*mdicitur\ panem vocart corpus chriftiper (Jmiii' tndinemrYipgniftcdiie ctwtftgno, quodvidelicet corpusChrl'» ^i alitvisam ^ifitmlm^ftanpanis corforalem : &proptei^ ^14 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. eerto coniunSifampercepuonemret a^^fgnnnleghSmoSacra» mentl v^u, ^t^hacefi SacYamentalis vnio fanls ^u^per lo^ cutionem Sacramcntalem indicatur:non auterntllafecmditm locum coniuncfioy qita a cjt^ihufdam fngitur» ^ . yt igitur coYpus Chrifti eH c> froprium , ^ Sacra^ ntentaUj quodeflfani^ euchariflicm: fic manducatio Corporii Chrifiiduflexefi: Sacramentalis , fymboli videlicetfanis ^ ^viniexterna ^ corporalls fumptio : ^ realisfeu Sfir/tualis: ^ua e^ if [1US corporis Chrifii . E t credcre in Chrijium fide in nobii habitantem , e(l vi Sfiritus SanSti inferi ipfttis corpo» ri tanquam cafiti membra , e^ vitifalmiiet : atejueitafiu * Bm rnortis ^ vit quod perinde efi acfi\ dixi/feiy Var.emfui corforis e(^e Sacramentum . Item cosnatm dicitefjinouumTeilamemumyquodfpirituale^ vnum, ^^J urnumfi:,Ei Vaulus dicit cfje communionemcorforif ^fan f^uinlsChrifiii quia omnesfdelesfut vmtm corfti^ in Chri^oil qui c um damoniorHm commione non fotefi cenfifiere, UffHii eandemi DE HOMINIS LIBERAT. ^if iandem in corpui ChHfii inftlonemfer vmm Spfrhum in Baptifmo & cana facnLconfiitnlt , Confirmat eam tota c/»- Brina ^ natura Sacramentortm , quce omnta eandem Chri» ^icommmionem Spiritttaiem per fiAem accipimdam ptbiki'- unt octilisy quam veYhtmfeu promifjio Etian,atirihuf nunti^ Mt, Vropterea verum figni^.cctarum nominibns appel/anmr^ nec iffiin kgitimo vfu rerum perceptionem adiuntla hahent, Confirmant eam artiadifidtl , c^id docenPChr>fii corpu4 ej?e %>ere humanwn, non fimul in pluribiu locisprafens : iam in calumfublaiumy ^ ibi manfurum donec redeat Vominusad iudicium : Communionem Sanflortm cum Chrifio fieri per Spiritum SanSfum , non per ingrcfium corporis Chri^ fli in corpora hominum : idcirco hanc fententiam totapttrior Ecclefi:e antfquitas maximo & manifefiijjmo confenfu profi^ tetur, 1 3 . Dijfert a baptifino ccena Domini, r »Rhii ^fignifican^ dimodo, quia merfio fignificat remiffiontm e^ expuYgationem peccatipev fanguinem ^ SpivitumChrifii^ (^^focictatemaf-' piciionum ^ glorificationts Chrifii, Difiributio autempanii tr vini figni^cAt mortem Chrifil nobis ad remlffionempec» catorumimputari , ^nosChrifioinfitosmembraeitu ^eri» i. yfu Ipeciali^ quod Bapsifmns eft teflimonium regeneratio* nis^ initifaderii cum Deo^ ^ receptionitin Ecclefiam, CanA Vomini autem tefiatur noTperpetuo nutriendos effe Chrifio in nobis manente^femperque ratum fore nobisfiedm [emelm" itim cum Deot nos ^ manfurosin Ecclefia ^ corpore Chri^ fii.l .Verfonisy quibus tribui debent,Baptifmui omnibus da* tur quipro membris Ecclefi,t funt kabcndi^ftue adultiyfiue irt^ fantesfint» Cana Domini non nifiijsqui beneficia Chrifiiin- teliigereyCeUbrarey^feipfos probare poffunt. 4. Vfurpatio* nis fequenfia. Baptifmtis femeL tantum debetfumi^ quiafa-m diuDeifemelinitumfemfcr el^ratum p(enitenti^^u4 , cce-^ na autem Dominif^e^quia ^aderis illit4s renouatio ir in mtm }7joriam reuocaticffrequensy efifidsi mfim necefiaria^ 5*, Ordine vfurpationk, Qjffi^ Bapttfmus ante cccnarn Domisti, exnaau:emD6mins non mfipofi Baptifmtm xccepum^cui^ fHamdaridebet» . .^a.^. .;... -^ ^ Q^q iiij X4. Vigni 4i6 DOCTR. CHRIST.Mi PARS. l^JDlgne nccedunt adcanam Domlm, qnifeiffosfyohant^ id eji.verafide^ p(enIte?7tfapraditifhnf,Hanc qutinfe non avpyehendunty necfine eadebent acceaere^ ne iudniHm Jibi e* dant&bibant^ nec posmtentiam iumqua accedant dijjerre^ ne iniviTationem^ pana^ ccterna^fibi at^rahant, 1 5 . Jdmitterc ad eam E cclefia debet omnes qui fmda^ mentum doEirin^ Chrifianxfe amplcBi O" propoftum huic chediendi fe haberkpYoptentur : . arcere atttem eos , qui vei- abtrroribiis^ biai^hsrmiiy vel amaniffj^ncontra confcienti'' am peccatis adfnuniti ab Ecclefia, ^ errorls conuitJi , noiunt defifierc, 1 6/Papa male ex ritu CcenafuflulitfaEtionempanis , ^ ztfumpGciiii ademii popul^o: Maic item tot additis cen moniis^ de quibits Jpo[ioli nonprcecepermt , canam Domini in Mif* fam theatricamJ)oC eji^in ;(^}io(}j\'/KarfU, ^,Sacrificium»/^»Mutilai3G, ^,^,.,;; A ppE NDix. Synsifiaflarumprfcipua qucedam argumenta aduerfuifyn^ ceram de C.^na Dcmini doSlrinam , & Sacramentariot^' qisos vacant: Cum vefutatione^ iSacramentarioru(\nc{n\t)€rrofesfunt^efietantHmnud^ fgna & fymbola, Kefp. Docemus rcs lignificatas vni cuaifigriis m vfa lcgitimoexhibtri & cooimunicary , licetnoncorporalitcr, fedeo madoqm ^acramenrffr com^^\\t.i.AdefieChriflim tantummodofitundHm iffc*^^ ciam^i DE HOMINI^ LIBERAT.: 617 eiam. Kefp, DoceaiusadellcScvniri nobis pcfSp* fandlum,ccficorpuscjuslongea nobjsabfit, (icut & niinifterio totus adefl, licec alirer fecundum alrcram naturam. 3 . ^deffe corfui Chri^i^tmagimxYiumy figurci^ tum i(piritualeymn tfientiale, Kejf , 'Decorporeiniagi- nario nunquam fumus locuci, fed de vera Chrnri carncqux nobisadcft-^crfiincalismanciir. Dcindc dicimus nos acciperc panem & corpus: fcd vcrumque fuo modo, 4. Difirihuf verum corftis Chripi quod in crute ptpendit^ ^ verum fangUiYiem quivvo nobls eff^uftts efi , fed ff?irltttaiiter'y jiccifi.a diqnli folummodo: indignosmhii fu^ merefrtetcrniidaftgna ad iudicium,Ke/p,Conccdirr.us to- tumjVtverboDciinarur^Sacramenrorum^analogia» fidei, &comraunionifidcliumcum Chrifto conucni- cns. Syftufiafiayum argumenta^ quibtis no^ram de Cana Vomi fii do&rinam euertere conantur: additis refutationibus. l.^XlErba Infiitutionis, funt ferfpicua (^ flana^ Hoe V cfi corftts meum^ hic efifanguls mcus, I{efi?, Citanc ca verba contr a feiplos. Dicunt cnim in,fub^ cumfane accifi realiter corfus Chrifii : cum Chriflus dicat iffum fancmeffefuucorpuj : Duplici crgoiniuria afficiunc Ec- cleGara. i. dam obcruduntci fuaproChrifti vcrbis. a.Dumputancearanonviderequod diuerf^e fint lo- cnnoncSylnpanecfi corfus : SiiVaniseficorpus . Accu- fanc etiam Chriilummcndacij : negant enim pa- ncmipfiuseflecorpus, fcdid eflcinpanc . Vidcant igiturquomodo in cxtremoiudicio dc hac blafphcmia , & calumniafint Chrifto refponfuri . Papiftsmagis rctinent verbaChrifli. Ifli vcroverbumnontenenr, led fequunturfenfum.Vidcndumergo vtrieam fcqua tur. Noftra probabitur in fine. Infl. Jdditur declaratio^ klQnodfro^uobisdatuY^ ^^ quifrovobiseffunditur, Kefp, i^Efl pctitio principi j. Sumunt enim pro confeflTo pa- nem proprie dici corpus, quod tamen efl probandum* Sacramcmaliseniracftlocutio. a. Perinucrfioncmr Corpus 1 ^iS DOCTR. CHRIST. 1. PARS. Corpus cnimChrifiipropriedidum cft pronobis tra* ditum.Panisaucemnoncftpronobis traduus. Ergo, &c. Item Ccut panis eft corpus fradum, fic fradio pa- nis eft fraftio corporis.Fradio aucem corporis eft cius crucifixio. Ergo panis ftadus fymbolicc cftcorpus fradum. %.Abauthoyeqmefi vsrax, Rr/^.Eft petitio principij. debcntprobarequodChriftus dixcrit;>;,/^^, cumpa- ffeejp corpuf fuum.lmo potcftquisfigurateloqui &ta- mcn pcrfpicue. Iw/?. Eft etiam ommfotens^Ergo fctsfi ef- fevbique^^mpane.Kefp . Etfi polfctid faccre , vt duo contradidoriafimul elient vera , tamcnnon vult.2, Deus ne poteft quidem contradidoria, efficcre, quia cft vcrax. Vcllc autcm contradidoria, cft mcndacis. non ergo ncgamus vcritatem & omnipotentiam dci, fcdiftorum mcndacia : im6camdefendimus,dicen- tcs pcumfaccrcquat dixit.Ipfiverocamoppugnanr, ftatucntcis in dco volutates contrarias.J«/?.C/;r;/?/cor- pui habet multas pnerogatiuas aUenasa mFiviscorporibiiSt 7Jt quod nafcitur ex virgine , ambulatfuper mare , ftmel e^ pmulfuitinfepiilchro.infernoy (^paradifo : tranfltpera^ ^wrf^.Rtf/^.ExempIaharc partim funt diffimilia, partim falfa.Diflimilia-.poiTunt cnim in creaturam cadcre,tf?zi bularefiiper ac^uas, v t in Pc tr um :tranfirep&r ianuas clauf^tSy vtinfpiritum.i.Quiaimplicanrcontradidioncm.nara dumdiciturn^/w eJ?eexvirgineinoniimu\ diciturnon natuselTccx virgint . Sed fimulfinitum 5:infinitum e(le,implicant contradi<5lioncm. Falfum ci\,(^uldnan^ fteritperianuasclufasj cum ciccdereporucrint : itcm quodtranfieritper oftium fepulchrixum dicatur id ab An- gclo apcnumcMcniyijiuadChrifii corpuj fmul ^femelfu' erit inplhYibus locis. id cx Auguftino fumpfific vidcntur. Sed is dixit, Corptu infepulchro^ ammam in infernOi deita^ femvbiquefuife, 5 . ^ circumftantia temporls , In ea noBe inqua traditui^ ef}. IS^iUus loquensferio , loquitur figurat e : Chriftus in^i fIttuenscaf;amt€fiferioUcMUf.ErgoJinetropo.Kejf,NQga-: Maiorcm DE HOMI NI5 LIBERAT, 67^ Maiorenniquia alioqui nullus loquens figuratc,loquc- retur ferio, quodeft faljiflimu.dcus in omnib.Sacram, cifi figurate,ieri6 tamen loquitur. VeJtderiodeJiderAui Cinquit i^hvi^us )hocfafcha 7mtjdMcare vobifcum . Rc- fpondeoadMinorcm . Non vtitur figuris iocofis auc obfcuris. Hxcfigura cflpcrfpicua,quiatrita , & ^i* fcipuli fic loquuntur, vhsvis vtparemMtibi Vafch^? Vfitatacilinomnibus^acramcntis , Empharicacfl", quia exprimit fimilitudinem figni & (ignificata? rci, & ccrtitudinem coniundionis eorum in vfu lcgitimo. a, Pcrinuccfioncm, imoquiaChriftusferioIocutus cft, idco vfus eft figura rcm bene dcclarantc, I«/l. D/- cit hocfoculum efi nounm teBamemum, In teflcmcntis io'^ quuntHYfrofric, Chrifim hic inflituit Sacramentum, Ergo^ cJr^.R^^i^.NcgoMaiorcm.&inucrto ;quiacum vellcc inftituerc facramentum, idco figurarelocutuseft^vo- canscaenam Sacramentum , quod figuratceftacci- picndum.i . Quia alioqui eficnt duo fadera; altcrum proprium, ^aiterumCoena. 2. Alioquiexcliidercn» tur a fcedere dei qui non poffent acccdcre ad coena3& orancs ca vtcntcs eifcnt in foedere.OZ'. Infangninemeo, ergo in coena. efi > calis chYtfvifanguis , ^ ore hihitur . Kcf^^ Per inucrfionem . Qijia nouum tcftamcntum ir^itum Cu pcr fanguincm Chrifti in cruce fufum & fide nobis applicatum^ncaorchauftumtalioquicnim abcoex- cludcrcntur quiadhoc facramencumnonpoftcntnc- ccdcxc Jnf^.Emfk^fls efl in vocahulo 2\ommy S^wd in ve* Uri Te^amentofiehat tyfice^ id in muoft realitir, J{e/p. Si addanr, Ergoorecorporis r plus eftinconclufionc, quia nullus in vctcri tcftamcnto fuit typus , qui ora- Jcm Chriiii manducationcm fignificarct.i.Pcr inucr^ fionem, Non alitcr manducatur Chrifti corpus in no* uoTeftamentoquaminvetcri. 5cd inveterimandu- cabatur fjpiritualiter tantimi . Ergp & in nouo . Jnff^ Tipuam Teflamentum diflat a vetere , quia in eo fuerunt tjfiymT^ouoiffumcorfttStHeh,^, CcLi, lle/p, Nufquam cftexprefluniin Scripturahoc vctcris &N.tcftamenti difcrimca rio DOCTK. CHRIST. 2. PARSi difcrimcnjquod in vcteri non realiter , in nou6 orali- tcredaturChridus. la didis Apollolj, corpusfignifi- cac vmbrcim tanttina vetcris Teilanicnti per Chri- flum faflam cfle implecionem, cjuia corpus iUis vm- brisibiopponitur. DcindCjquiadicirmpw/fy^^fiT/Tri/?/, quxphcalisdocetaChriftofadam eife typorumim- p]ecionem.2. Perconceffioncm. Etiiinnouo tefta- mento cxhibitumhabcmusChriiluraj&natusfitho- mOjtamen idcirco hinc non lequetur corpus eius eife inpane/cd tantiim eifcinnouotcftamento. 4 . ji corifetifii EiiangeUjlartm ■& Vauif.Matthf^us, vt TheophylaFiusfu^putattfcripCtt UuangisUhm fmm anno. 80, po(i a/cenjfonem : Marcti^^anno.jcLnca^.io, Vatdus, lo, ^ omnes vtantur ijfdem verbk, Oratiopefitis Vjfdem 'verbis froUta. non eff tropica.Taiis eR locnsio de c^ena Dominii ergo^ e>c, '^f^, Negatur Maior;quiaquandofiguraaliqua eft illu(lriSjnota,& emphatica^vt h^rc^retinetur.Item, Euangelift^ rcpetuncverbaChrifti, quiatropicefu- craclocutus.^^^piusillud^etfi rropiciim,repetitur:Z»^p- ti^ahit SfirituSanEto ej7'/gw/.Iohn.i .Math.3 . Pr.vterca nego Minorem j.quia Mattha:us& Marcus dicunt,^;c tfi fangitis noni Te^arrienti : Lucas dicit,/;ii: calixefl no' ' tium Teftamentum in meifanguine. 2, Mattharus & Mar- cusdicuntj hoce^ corptismeum, Lucasaddit, Quodpro vobii traditur.VCiUlixSi^uodprovsbJ^fangitur.'^, Paulus dicit panem cjje communionem corporis Chri^i, Etfi aucem hoc loco ncn agit ex profcffo dc coena, ad cam camen fvouocat, Ifjs^. Efl eademfententia, Kejp, Noniamdc verborum fcncentia, fcd de verborum identiate quse- xhur,ijnfl, vbi nulla vnquafit mentio tropi^ibi non efl trop fiu: R«;w«wio«^ altaris invcteri Tcftamcnto, qux non crat corporalis. 3. Quia folis fidciibus 5 nonimpiisj potcft competere. 4. ioannes communioncm eam dcchr at , Si inluce^mhulamus.co' mmioncm habemus cuni e o^ ^'j^fanguis lefu Chriftipurgat nos j Joan. i . f • Ah ornni peccato. Imo I^aulus ponic tria vocabulaqu^ lunc trcs dcmonftrationcs. Primum communio^qux eil yniocum Chrifto ^ &fruitioomnium cius beneficio- rum pcr fidcm. Hucpertinet fimilicudo corporis & mcmbrorum , vitis & palmitum, quibus nihil cum manducatione corporali, H^ccommunioomnibus piis fuit & eft communis a condito orbc ad eius finem, ^lliautcm non potueruntoraliter edcrc.i^fcr^/citw^Kjiwi iQ.ex quo totum corfus coagmentatur» Quiadhavet Dcminoy Eph.2.2 1. e^ vnus Sfiritus ctm eo, Et omnespervnumSpiritumhap^ i. Cor,6. ly, ii%4tifumus invnum corpus , Ter hoc cognofcimus nos in ea & ^-•iS' h^itare e^ ipfum in nobis , quod de Sfiritu fuo dedit nobis. ** °** ^" ^ ^* Mat^igiturvnio eft commmioy qux ficpcr Spiricu fan-, ^im, Ergo fpiritualis. Panis cnim non potcft cffc heC' wjnrnunionifimctonymice. 3. Infi, S^ifitreuscoxpo* rttChyifii . Ergoiliudiorjforaliteredunt ^ Spiritualiter enim nmpoffuntinamfifcedercntinonfierentrei.Ke/p. Ncgo inaiorera. Isenim tcus cftcorporis Chrifti, qui fuis peccatis illud in c.rucemagic, & Chrifti bcnefici* um fpernit. Ad reatum auccm non cft opus rcali manducationc, fcdChriftum oblatumnojlc fid« rc cipcrc. Sic iniuria ilhca Arcse, illata dicitur IchouseJ i. Infi. ^iv D O (i TR. C H R I S T. 2. P A R S. ^Jnft.Qufmn dlfcerntmt corpus Vominijllud comedmt.I{e$ nondifcernunt. Ergo,^c. Rej^.Pcr concefiionemjSi ma- ior Sacramenrahter fumaiur , vt dc pane, qui corpus Chriftinominatur, &cft,verae(l : ^inpropric, fnlfa cll:. ^idmnondi^cnntre^ eftnon afficcrc honorc ipfide- bito, cum contcmncre, imo rcm fignificatam non ac- cipcrc. SicHebr, lo. 29. FHiimVgiconculcare^^fanm gtiinemfoedms cof^jmnnem ducere dicumur , quieumcoii- icmnunt. 5. ATeflimomls Vatrnm ^ts^ffantiquitamln puriore Bcclefa, Kejf. Patrumdidalunc facramcntahrcr vel decommunionie Spirituah accipienda. /«/?. Jugupi^ nm dicity hoc capies inpane^uodpependit in cruce: hoc in ca^ iicetqiiodde Chrifiilasereeffufimefl, ^IP* Inpanetan- quam in fymbolo , id ell, cum fymbolo fimul accipics rem fignificatam. Accipicntes pancm ccrti fumus nos Chril\umhabcrc. i. InflXyrillus fupet loannem inqttit: T^xtnrall participatione , non tantHm/piritualiter, fed etiani torporalnerinon tantum fecundum Spiritum.fed etiafnfetuw^ dhm carnem corpoyaliter ^ effentialiterJKc^, Cy rillus non loquiturdc modoedendi, fed dereedenda. Docet fion tantum fpiritus, fcd etiam human» Chrifti natu- r^nos fieriparticipes . IntcUigit autem fpiritualctn eommunionm, r. Quia de ca citat locos loan.^. & i.Co. jto. ibi nuilafitmentio corporahs manducationis. a. Loquitur dc pra?fcntiaChrifti, non inpanc,fedin no-» bis. 5 . Hanc manfioncm Chrifti probatcx vfu coenar, noncxcorporalimanducationc. 4. Itaeamdefcribit vc dicAZidfiraturam e/sein vita aterna. 5, Loquicnr de com^ mumoneqmejlfanSiorumpropria, Wxc autcmSpiritua* iiscft, alioquienimctiamimpiis contingcrct. EffugiaSynujta^anm, vt quafdam mjira4 (non omnes^ piures etenim illis oppo -> fiuntur) obieSliones eludantm On JiatuimHS finquiunc^ Capernait/cam wsii* ima^iontm, KeJ}. Qas^rimuj ab cis , an Chri« -N DE HOMINIS LIBERAT. (?2j ftus oralitcr man(Jucctur,fiuc craflb fiuc fubtili modo. Scd vc refpondcanr, inipfacorum opinione plus fatis incft jdololatria» . Chi iftus cnim rcfucans Capernai'- tas 3 non diftinguit fui manducationcm in cralTum & fubcilem raodum: fedfimplicitcr dicit,nonpoffc fu- um corpus cdi orc corpori* : dicit cnim fe afiettfuYum: ^ veiba qtitt loquitur ej]e Spiritum ^ vitam» 2, Vbiquitatem non afierimtis: De ea enim non extat ver* hum, Ke[p. Notanda hJc cft aducrfariorum dc vbiqui- tatcdiflcntio. Sedncqucdceo cxtac verbum , quocj £OrpusChri{ii fimulfic pluribus inlocis. Dcindc cx hac ipforumopinioncfe^uitur vbiquitas. Namquifi- mul & femel cft pluribus ni locis, ncccffc cft vt fic infi- jnitus, 2c proinde fic vbiquc. 3 . ^fon tolUmtis articulum de afcen^one. I^ejp, Imo in cum impingunc. Etcnim dum ftacuunt^ quotics cclc" bracur ca-na, Chri^um corforaliter edi^ neccffc cft dicant cum inuifibihccr in cerris manfiffc &cffc. Acqui di-" citur reliqui/fe mundum, afcendifje de locoinferiore infupevi^ wtm^ manfurus in coth donec veniat ad itidicium, QuoJ ponnulli cxcipiunt, Chriftum defccnderc dc ccelo quociesadminiftraturcoenajiam cft rcfucatum. , 4« 7^n toUimiis doflrinam de proprietatibas humame natu* ifte.Kejp. Omninotollunt/voluntcnimhumanam na- turamtalemcflcqu» nonvidcatur,nccpaIpecur,ncc fitcircumfcripta. Injlantia. Mquichril}u4 depofuit iflai infrmltateiypTopYietates ej^^ntiales retinuit. Ke^, Imo h^B funccffcntialcs proprictatcs, quibus fublatis tcUicur Vcritas nacur^e humana?. Auguftinus,To//If j(j&;«ii4corf3» tipii^i&ttiifijitamenmt, y. 'l^n abolimiis Vocfrmam de communlcationefroprte' tatum, l^ejp, Imovcroin cumimpingunc. Proprieca- tescnimnacurs diuins de cota perfona inconcrcto ditflxipfiadvtramquc naturamapplicanc. Erovobif^ €um vfquead confummationem feculi y accipiimcdc vcra- que nacura: quod pcrindQ cft, ac cum dtcitur Chriftug Dc«is ^H D O CTR, C H R I S T. 2. P A R S. dcus & homo cft circumcifus , fiquis ita concludcret; Ergo Dcitas Chrifti, vt carocius, circuncifafuit. InB. 7anmmhoc addmusyillos articttloshuc nonfersirjere, Ke^. HocmodoomtiesfeC^aj omnia Scnmurx teftimonia " poffunc eludere. Imo vcro duplici iure huc pertine t.i. QuiafuntfcriptidecorporcChrifti . Corpusautem Chrifti peninet ad coenam. Hrgo etiam ilH articuli buc pertincnt. Doccntenim quomodo corpus Chri* ftifitmanducandura .2. Huc pcrtinentyquianullus articulus fidei pugnat cum alio. Sic huc pcrtinet Do- drinadeiuftjficatione, quia in cc^nanon dcbetalia iuftitia quxri, nifi per fanguincm Chrifti. 6. Modfisnone^de(iniendus,Ke/p.Duphdtcr peccant. I. cum ncgant modum efle definiendum , & fic Scrip- turjpcontradicunrjquaeeum definit &docet eirc fpi- ritualem, & vnionem cum Chrifto fieri fide pcr Spiri- tum Sandum, i. Ipfimec modumdo tar^ fy offa habere, cum reuera non haberet . Ipfam quoque :arnationem , ^ omnet mottis operationefqne Chrifii in intafia apparuiffe , cumin rei veritate nthil tale fieret, \id Vbiquitatis ^ realis idiomatum communicationii dog* Kr vt^ 6i6 DOCTR. CHRIST. z. PARS. Ma illud Vhamafikum delirfum ex infemis reuocat • Erg9 ipfim qfioqne^ vt Manichaumi ex Ecclefia Vei ad infetos y^- legandumeji, Minor ficprobatur, Seniiunt&doccnc Vbiquiciftje , Omnes Deiratis proprietaics ab iplo (tatim conceptionis momcntOjfuille i DcitateT«^6j,i inaiTLunpram bumanitatcm Chrilti realitcr cfFufas. Indeh^c abiurdafequcntur. i. Vereeditm ex virgine nonerit Chrifius^ fi fecundurn hmjanitatis fua: naturam *vere ac efiensialftcr extra vterummatetnumfuitantequain ttafceretur , ^ pofi partum in illo iffo vtero non minm vere acfubftantialiterquamante , fecundumhumanitatisnatH-' ram remanfit.zyere infua natura humanain^rmus ^ paf^ fionihui obnoxitis nonfnit Chifttu , ft ttmc etiam fecundum eandem natutam Diuina maiefatis (^ omnipotenti^e parti- cepsfnit.'^ . Vere mortum mnfuit^fietiam tffo mortis tertu pore^fecundUmanimam ^ corpus^ effentialiter fttit vbiqut vnacumDeitateprafeni. Nonenim anima omniprae- fens a corporc omnipraeienti lor orum fpatio realitcr feparari, & proindcnec corpus mori potuir, nifiiu- Xtaimaginationem.4. Verenonafcendhin cctlum^fedin" am tamum ^ imaginarium ac phantaficum /pe&aculum fiiiffe dicetur^ficorpoYefiofubftantialiter ibifuit^ antequam vifibiliter eo afenderet ^ubfiantiali eiufdem corporis pra^ fentia,non minus vere quam ante in terris^imo in ipfis etiam credentium corporibui manfit , H^c fi in rei vctitate ita cucncrunt, fcquctur idcroChrifticorpusfimulreip- fa fuiffe infirmum & omnipoicns , humilc & glorio- furo, patibile&impatibile,mortuum& viuum, cir- cumfcriptum & incircumfcriptum , quodhorrcndum cft dicerc . Ad vitandas prodigiofas & impias iftas abfui ditatcs,cxcipicnt,rtyi/?«w corporefuononnifi cir" cumfcriptumjnfir mum , patibilcm, ^ morta lemfuijje humim liationis tempore^ qitia fe exinanierit, ^ communkatam cor^ fori maieftatem ante refurreBiomm exerere mluerit . J^ji^. Exinanitionemmale intcrpretantur , dcoccultaad tempus aflumptf huraanitatis Omni gloria & maicftal cc^cumrcfpeaudiuin^naturjTb^oj^oi/ fit accipienda; quatcnu^t DE HOMINIS LIBERAT. €vr quatenus ille ferui formamjid cft,natura? noftr^e maf* fam aflumere & homo fieri voluit . Deinde fequetu^ Chriftum carnis i\xx potentiam & roaicftatem com" municatamexeruiffe, ctiam tunc,quando vcrefui^ infirmus, &corporecircumfcriptus; vtciim fufis la- chrymis refufcitaret Lazarum,&a lud^is comprehen- fusfanauitaPag.2o.IacobusAndra?as. Thefio.difput.Tubing.I- em Thef. 2^.& i6 . Et Apol. Ingol.i 6. Vndc ftaiui- ;ureandem cffeVbiquitiftarum, qu5B Arrianorum & Ptntitr. dc hominis Chrifti deitutc fentcntiam: id cft 6i2 DOCTR. CHRIST. a. PATLS. Eumabhisomnibushaberinon naturaDcum , fcJ participationis tantum gratiajncuumjtemporarium, creatum, adoptiuuro . Hcc fi vera (unc , Chriftus noii cvizSixvQpotnts fed mcs otvh^ceTns^qvalis ab Ybiquitiftis eci amhabecur^qui, vcScruetuslibr, i. dcTrinicate, fcntiunc: VeuTnfoffthomimdehatis pUnhudmem commu^ nkare^dare dimnitatem, maieftatem, foteftatem^ d^ gloriam /f^dtw . Accandem vtrorumque blafphemiam cxecra- mur&dcteftamur. 3. Jygumentum» Vocuit 2{eftoriMjola aqualitatis ffecundum maieftatem^ honorem, poteftatem.virtutem^ ^ operationem participati^ one^ vnionem Dei verbi adhominemfaStam effe , ISJc alitt in re , quam in ipftt donis ^ gratiis a. Deo in hominem coUa" $is, difcrimeninhabitationis t^nMyHin homine affumpto ^ aliis fanSiis conftiiuit , Hoc ipfum qmque docent Vbiqui* tifta , (luia clamant nuUum effe difcrimen inter inhabitatio^ nem Deitatis in Vetro (^ in Chrifto , nifta communicatione donorumfeu proprietatum D eitatis fumatur, Et contendunt hac ratio>7eiftum aftumptum hominem Deum ejje^ quia Verm buvt nihil ftne ipfo^fedper ipfum omnia agat . Hoc nihilaii" fid efly qf4am Chriftum hominem tantum conftituere^ Deum fer accidens, £/j igitur Dogma Vhicjuitatisprorfut i{eftori* antm. Tercullianus,lib. dcTrinitate, pag. <^io . Sihomo tantummodo Chrifttis^ ^uomodo adeft vbiqueinuocatusy cum hachaminis natura nonpttfed Dei, vt adefte omni locofojftt} Hoc dido refutatur natursehumanx in Chrifto vbi. €\u\t3LS. Cbieff, Eft tamen infeparabiiis vniodtuin^ ^ hu* fpana naturae in Chrifio, Ergo vbicunijue eBdiuina^ etiam elJhumananaturaJRefp, Verum eft quod dicitur, infepA' rabilemefTevnionem.-Loqoi nunquam deferit naturam'fcf mcl allumptam. Sed Logos non eft m natura humana» fici|t aaimaincJufa cft mmeocorpore . Vbicunquc mcum corpus cft, ibi animam elTe necefte eft,ncc ani# manmuleftcxcra corpus. Nonautemficeft Logosin Chnfto hommc* fed ica cft in nacur a humana in repa< rabiliccr!| DEHOMINIS LIBERAT. (>^9 rabilitcr & pci fonaliccr, vr fimul fit etiam extra natu- ram humanam in omnibus mundi partib.repletiuc,in fandis hominibus & Angelis fpeciali prsefenria. Nam vnio pcrfonalis duarum naturarum non cucrtit gcnc- ralem adionem priefentia? & maicftatis, hec impedic fpecialem : quia logosz^ cfficax inhominibusrcnatisa DE CLAVIBVS REGNI Coelorum^ ^ Excommurtkauone, Voniam proximc fuit oftcnfum ^i- nam admittendi fint ab Ecclefia ad C(T» nam Domini^ nunc percommode fe» quetur hjec dodrina depotefiate cla* uiumy(]uz prajter alia prccipue doce- vir^ Quomodoqmnon admittendi funt^ coe/ceri atque excludi debeant a facrA-' mentiii ne accedentes eaprophanent, Qu^ftiones pr^cipuap. 1 . Quidfit potefi.ts clauinm Ecclefia datarum, z. Quibu4 eafit commij/a. 2 . Cur necejfariafit potefias ciaulum» 4. Quiddtfferat illapoteflas clauium EccUfia demandd^ ta apotepatepolitica, 5. Qjipsordo feruari deheatin exercendaclauium pott* ftate. I . jQuidfit potefla^ clauium Eccie^iC dararum, Tr\0tefla4 clauium regni coeleliis^ quas Ecclefia Chriflus trd" X didit , efl ojficium mandatum Ecclefia a Chriflo , per pne^ dicationem Euangefij <^ difcipUnam Ecclefapicam^ denun^ iUndi voluntatem diuinam,^quidemgratiaDeiy ^remi(^ fonempeccatorumannuntiandirefpifcentibuSjhoc efl^iis qui piuum in vera ^de ^ rcfipifcentia : impiis vero denuntiandi liram Dei^^ exclt^fionem exregno Chrifli, f^eiiciendieostx ^^cclepa,quandiufe doSixina & vitaichri^o alienos oflende* \f*^^i.& '^bi deinderefipuerint^eos in Bcclefiam recipiendi, Ex Kr iij his «jo DOCTR. CHRIST. a. PARS. his apparec potcftatis clauium Ecclcfix datarum par- tcs pr^cipuas effe, Vradkauor.em Euangelij feu miniftc- rium verbi , ^ iudnium Ecclejtafiicum , quod & vocatur difciflina veL iurifdiEiio Sfmtualis.Etcettc necefiario cum verbi diuini mimfterio coharet Ecclefiaftica difciplinaidc wi- MaMS.ij. «i/^mo noncftdubium,quinomncsProphctaB, Chri- ''^Co^ll^' ftus & Apoftoliconcionatifint. DeEcclefiafiicoiudicio liTlm. 1.20. fimiiitcr non eft dubium, fiquidem illud tum Chriftus ipfe, tu m Apoftolus prarceptis & cxcmplis confirma- runtac ftabilierunt.vtroque autem verbi minifterio Ma::.!^. i^. continctur illa potcft as claudendi 8c apcricndi, quam clauium nomine Dominus infignit, inquiens, Dalio ti- bi ciaues regni coelorum : claucs, id cft, officium vel potc- ftatern claudendi & aperiendi regnum Dei. Mcca- phora fumpca cft ab oeconomis, vel ab alia gubcrnati- one, vt fccptrum pro regno. 2. jQuibus commiffa efl poteflas clauium. Vihus dentmtiatio x,erhidiuini delegataefi , iifdem ^ ^ potcfias ilia ciatfium. Venuntiatio ir; priuatim afolisac fingulis paftoribus vclverbiminiftrisira Dei verbodiuinoprxeuntcdc' nuntiatur omnibusimpiis, increduIis,acnonrefipif- ccntibus:ipfos nimirum cflcexados cxregno Chriftj, quamdiu non refipifcunt , ac ad Euangclicae dodrinf praefcriptum viuunt; Deinde, fi rcfipucrintillis rurfuSj cxDci Ycrboannuntiatur abiifdem gratiaDei&rc- miflliopeccatorum, ObieSf, Ergo homineshabentpote^d^l tem condemnandi. Kejp. Habentpoteftatcmminiftcria'- Iem,ideft, oflScium denunciandi iuxta vcrbum DciJ quod Deus remittat, pcccata vclnon rcmittat; &fit| hxg dupliciter. Pfimo & gcncralitcr, ijumintr^di* ^athnn (X DEHOMINIS LIBERAT. 6^1 tntione Etiangel]j denuntUnt, Omnes credentes faiuaYi.om" mesnon aedsnte s condemnari. Secundo, aly/i^rmatimcTga fingiUos ^ vntmquenque vtwnur hoc ofpcio denuiniandi: vt cumcertsepcrfona; panitcntipromitntur remif- lio pcccdtorum: cert^e perfona? ncn agcnti poenitenti- amdcnuntiaturira Dei, quantifper ralis maner. Sic diccbatui ad SimoncmyTSon eB tiOi parsneque fors inhoc A^.J.aj* negotlo, Idem omnibus nominatim dicendum cft, quo* ticsnsccHKasrequirir,ncc quidcmnoftro arbitratu, fcdiuxra Deiverbum. Arquehseccft poteftas cJaui- umpalioribus conccifa, (Sc vcrbi minifterio annexa. Dcnuntiationem vero cxeqiii eft folius Dci, In EccUfi" 'tnflicoiudkio gratiae & ii*a? Dei non fit dcnunriatio ab vnc aiiquo priuitim/ed a tota Ecclcfia, autnoroinc totius Ecciefi^ ab iis qui ad hoc deiedi funt communi omniam confenfu, & ad ccrtas perfonas, adhibita cti- araexclufioneabvfu facramentorum, quandoneccf' ficaspoftulat. 3." Curnecelfariafrpoiefiajclauium» NEccirariaeftpoteftas clnuium. i. Vropterman^ u^taZ.iift dati4f?3. ^iod fi EccleftAm Audire neglexerit, fit tihive' iuti qnijhiam EthyncuSy .^ vclmi qnil^iam pubUcani^, Ta"* Jiautcm Dorninus non vult facramcnta communi" cari, qua? folis fidehbus inftituir. EJpfmodi tmdatur ^^Qq^^ ^, ^^ Satan^ adinteritKiii carnisy ■r>tfpiyitiisfalt4i4s ftdieil/o Do- mini Iefu,Vrobet quifoue feipfnfKy <^ itadcfane ilioedatt, i.cor.ii.iS. Sidepoculoillobibat, Quum& Cliriftus non nifi fide- libus inftiruat facramenta, idco necpofumm ejlefarticf- i.Co. 10.21. petMenf^e Domini ^ d^moniovwn: qu^enim communio '3.*Cot.6.i$. thrifii cumBeiial^Azqui omnes maiam dodrinam pro- fitentcSj&in flagitiis perfcucrante? fiint in menfa 4a?inoniorum. Omitte sliicmunus tuumcoramaitari, ^ Mat^.s^* hbiprimum^ ^ rec oncilia te jratri tuo ^ tum veniens ojftr ftfunur ttium. Ergo vult, vc fubiiciant fe Deo, fe- cundum omnia praecepta, antequam accedanta4 fUum facramcncum .* Altarii nominc quselibct " * Kr ni^ facra- 6iz DOCTR. CHRIST. a. PARS; facratncntahocloco intclliguntur, Quomam aduerftis Kam. 15.51, VomimmrebellpsfUit^ feribhdefofulofuh, ^i autem fur >■ Dcut.x7ai. ferbieriti nolem obedire facetdotis imperio.qui eo tempore mi- mftrdLt domino fuo^ exdecreto iudicis morieturillet ^auferes malum delfraeLDxxohus iftis locis deus tolli vult contu- macesconcralegemfuam, &quidemexpolitia, nec eoseifc mcmbra populi fui permittit: raulto minus etgoillosvulc haberi promembris Ecclefia? vifibilis. Forcnfis quidera lexiublata cft, ficut&cercmoni^, kA pra^cipuumiiluddifcrimcnciuiumEcclcfix&ali- orum non eft fubiatum . Vnde Chriftus f quem locura ancecicauimus^ neminemvult offerre munus fuum, priuf ^uam fratri fuoreconciliatiis fuerit:2iic^:, ita manifeftedc- claratfc non velle vc ij quinon refipifcunt ad fe facra- menrarapiancfolis refipirceniib. &fidcIibuspropria: quomodofimul roaximum difcrimcn conftituit intcr fidelcs &incredulos5 contumaces & rcfipifcenres.Ica Petrusetiam confpcda hypocrifi& impietatcSimo- nismagi, eumafidelibus apertediftinguit.Denunti- Ai^ S 2 1 . ^^^ ^^^^ ^^ eipanem ejy fortem inhoc negotio , in dodlrina fcilicet Euangelij, quamPeirus docebat. 2. Vropter gloriam Dei opm eft clauium fotefiate. nam Deusafficitur contumclia, fifincdilcrimineprofiliis ipfius habenturimpij&blafphemi. 3. IS^efrofhanenturfacramenta^ &quodimpiisnega- turin verbo, iis dcturin ca?na. 4. Vrofterfalutem Ecclefta^ qua? puniecur fi fcicns Sc volciis facramcnca prophanct. 5. Vrofterfalmemfeccantium,yi'\]{^^\\l%mOTi\ti rc* deant ad paenitentiaro. y.Vrofter vitationem fcandali intra Eccleftam, tie alij cor» l.Cor. '. 6. ^'^^'p^^f^^ * ^^ nefcitis paululo fermento totam mafiamfer-^ mentari} 7. Vropter viiationem fcandali extraEccleJtam,nequi nondum funt Ecclefta membra ad eam non accedant, 8. ISjapudaiiosnomenDeiblaf^hemftUT^ ^fadustf(h^ us affdatur consumcUa^ ■ x r $fy$ DE HOMINIS LIBERAT, ^jj 9 . Vtab ipps peccamibui auertatur pcena , fiquldem imp ij accedemes iudiciumfibi fumunt^ViQC igitur ne fiat Ecclc- fia tenctur cauerc, vt iftiufmodi non accedanr. 1 0. i^ui ncgam pdtm ^ doSfrlnam , excludendifum ab Eccle(ia,& ab vfufacramentorum.Non Qnim confunden- di liint fidcles auc Chiilliani cum lis qui non funt Ec- cleii^ membra, vt cum palam impiis , blafphemis, dc- ficientibus ad Arrianifmum,Mahumetifmum &c. At- quineganresfepoenirentiamacturos,ncgantfidcm& ^vdnnsini»Veumprefitemurfefcire,fedfa&psnegant, Qui Tit.i.15. vcrOjfidem abncgat^eft infidelibus deterior.Ergo per* feuerantesmfccleribus, &negantes fepoenitemiam aduros, excludendi funt ab Ecclcfia, ncc «dmittcndi ad vfum facraraentorum. Atq-, hic locum habct illud Chxiikiy2^litefanBu^ob'ijcerecanibii4:ncc igitur admit- Mat.^.^. tendifuntadiacramenta canes, iftifcilicetquiperfe- uerantinfceieribus>&Deiverbum derident. Sienim Chri(^us hoc de vcrbo audibih dicii^quod alioquinin- (litutum eft conuerfis & non conuerfis,vel conuerten- dis:rault6magis hocdicetur deverbo vifibih^ nimi- rumde facramentis, quastantumconucrfis inftituta funt. I ! . Valam Bia/pheminondebent bapti^T^ari, Non cnim baptizaridebcntquinoncrcdunciotocordc. Vnde Phihppus Euniicho dicic. Si credis tatDcordeJicet tibi ba- A^.S.37, $tt%ari. $ic& lohannes nulIoskapti%^bat^nifi,con^tentes f£ccatafua,l^Qu6 fi blafphcmi & increduli no» funt ba- ^*^*3-** ptizandiaconfequitureos cfleexcludendosab Ecclc- fia,nec admittendos advfiim fa^iraijientQrum . Qui nondcbentbaptizarijijnecadcoenamdebentadmit- li: eadcmcnimvtrobjquetatioeft. I z . ISlondum bapti^s^ti adCcenam nonfunt admittendi » ^tqui deficientibus a fuoBaptifmo, Baptifmus non eft Rom.J. 25, ' paptifinusjiuxta illud Apoftoh^C/Vt^wci^o tuafaBaefi frapmitmtfitrafgrefior legisfueris, Ergo dcficienies a fiio Baptifmo non lunt admittendi ad Coenam . ObieElio^ Brgo quiafuo Baptifmo deF€artint,€tiam reiaptio^Jindifiini fofi ^54 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. foftrecepthnfm.Bjt^.Kcccpiio pcr Baptifmum rata eft agcntibus pcenitentiam, ctiam finc iicraticncfigni. Bapiifmus auicmcum fit ingrcflus in Ecclefiam, qui ab codcficiunt nonfunt in Ecclcfia,ideoquc quamdiu talcs mancnt, ncc ad Ecclcfiam, ncc ad Canam func admictcndi. 13. JdquoipYomiJJio gTAUamnpertinet ynd eosncnde' het extendi fignum gratU , zliis Ecclcfia cflct falfaria, admittcns quos Dcus cxcludic , & pugnarct fccum: nara vcrbovifibiliabfolucrct, vcrboaudibiiidamna- ret . Quos igitur Deus rciicic & gratia fua priuauir, ij nonfunt admictcndi ad facramenta, quxfuntfigna gratiar diuina?. 14. Jnjlitmhfacramentovum velcondhioquaAccedendum ifladfacramentapofiulatpcenhentiam, Ergo non agcntstpos' nitentiam mn debent admitti . Valct hocJ argumentutn pcrcontrapofitioncm: Habcnces poenitcntiam &fi- dcm funt admittendi.Ergo non habcntcs fidcm &poe- nitcntiam, non funt admittendi. 4. Quid diferatpoteftas clauium Ecclejiie dclsgata^ a poteftatepolitica, 1, T^ 0 teftas clauium Ecciefite commijfa^ nititur "jerho Z)r/, A politicapotefta^ armatae^ gladio, 2. In Ecclefia iudicati4r fecunditm leges diuinoi : in poli" tia iudiciumptfecunditm iegespolitieas. 3 , Ecclefa punit conttmaces ^olo Dei verho , ita tamen ^t i^apctnapenetret ad confcientias vfq{.politia punit contu* tnaces pana tantum corporaii. Vcrbo punit Ecclcfia, cum dcnuntiat iram Dciinfidelibus &nonagentibuspde- nitentiam. d^.Saepe locumhahet Eccle^afiicum iudiciumy vhinuUui fftpoliticiiudicij loca* .• vtcum Ecclefia ex coetu fuo cii- cit, nec amplius habet pro fuis membris non agcnrcs poenitcntiam , E tontrario fape locum hahet politiay vhi fmliuslocus Eccleji^trelinquituf : vc ciim magiftratus poe- nacapitalipunit adulteros jlatroncs, furcs, cofquc tion amplids agnofcic pro racmbris Rcip. fiue rcfipiC canc DE HQMINIS LIBERAT. ^jf cant,fiucmancantcontumaccs, quos tamenEccl. fi- iwulaccxceperit, proluismembiis retinere tcnctur. ^. Ecclefia ludkiumhabstgYadtis admonitionmn: opor^ tet enm ftius tentari panitentiam anteqmm veniatur ad fcenamiat ludiciumpoliticumprocedtt adpanam , puepiqui feccamt p/xnitcmiam promittati pne non, 6, Ecclefice fco PUi eji, vt i: quipeccauit refipifcat^ ^ in ^- Urnumferuetm:fcopti4 magtftratus e^ , vt is quipeccauit f «- fi/atur,at^y itapax ^ externa dffi^iplina coriferuethr in 1{ep» 7. Ecciefia tenetur retra&arefuumiHdicium ^ pcenam^ pinterueniut refpifcentia, jit Magiflr^tm non tenetur iudi^ cium ^pcsnam retraffare, neq^ etiam illud aliquandopoteB^ 24anifeiiu cftigitur difcrimenpolitic^ & Ecclcfiafti- cas pocertatis, fcu dauium a Chriito Ecclcfi^ tradita" rum.At:qucha:cfine illaporeftatc facile poteftconfi- ftere. Mam Ecclcfia agnofcitjpro Tuo mcmbrOjqueni magiftratus non agnolcit nQc^ tolcrat. 5 . Quls ordoferuarf debcat in exercenda clauiumpotefiate, QVum quid admiferit priuatum aliquod diliBumyiipri' ^rmm ab vnohumaniter admoneridebety iuxtaman- Mat.|8.IS» datum Chrifti , Sipeccaueritfrater tuusy veni ^ argue c hm inter se ^ipfumfolum, Si te attdierit^lucratu^s csfratrem tuum» D QindCy fiabvnoadr/Jonitu4 nondum refipifcat , af» fumptovno ^altero rurfum admoneri priuatim debet, Atq; admonitiones ciufmodi ficri debent fecundiim Dci vcrbum, & cum fignificatione beneuolentia?, nec non iuftis,grauibus,& neccfiariis dc caufis. Quodfivero nec pcadmonitus ab yno atqu^ altero refipuerit , atota Ecciefia ccrrigendtis efi.ld quod etiam Chriftus pr2ECCpit,inqui* tnsiquod finegiexerit eos dudire^dic Ecclefi^, M;^t.| J,|yJ S^um aute quls palam pcccauerit cu ojfenfione totius EccL U etiampublich ab Eccl. corrigi debetpromodo delifii\finon^ durefipifcere velit etiam admonisus ^ cafiigatusab EccLfi^ fte is qui priuatim commifit peccatum, fiue is qui deliEfum ad* mfitpubiicum, tandem excomm, veiut extremum remedium adcorrigendos impcenitentesy ab Ecl, adhiberi debet: qucm'» admodum & Chriftus iubec his vcrbis locoproxime citato ^i^ DOCTR. CHRIST. 2. PARS. cicaco fubiundis . J^l d pEcclefiam audire tieglexerit , /t$ tibivelutiqmfpiam Ethnicus aut fHbUcanus . His verbis difcrce Chriftu^ mandac,omnes quicunque hoc modo ab Ecclejia monici,nolunc rcfipifcerCjCommuniEcclc- fix confcnfuexcomunicandoselfe, doncc refipifcant. Jzm quid ft excommumcathy reftacvcvidcamus. £x- communicatio^e^ facinorojr^ velpalamimpij^ ;^ contumack eieflio efocietatefideliu iudiciofresbyterijy Eccleft^ conftnfut nutoritate Chrifii.ac Sacra Scriptura.Cum igitur Ecclcfia pronunciacdefingulis^quodnon funcpij, cxcommu- nicare cos debcc,ncc admicterc ad facramenta. Qui* cunquc auccm cxcommunicancur, iidem profitenccs, &fadisoftendences emcndacionem, codem prorfus tnodo recipiuncurinEcclefiam , quoeiedifunt, fcili- cct iudicio presbycerij^confenfu Eccl^fi3e,auchoricacc Chrifti & Scripcurae . Vono frincipaliifarsinexcommu^ nicationeefi denuntiatio ^ quadenuntiacur eum quinc» gatfidcm& poenicenciam non cfiemembrum Ecclc- fiae,quamdiu caiis manet,eciamfi gloriccur dc nominc Chriftianorum , quiafcripcuranonagnofcic cumpro Chriftiano , quihccc vcrbo dicic fe cffc Chriftianum, lamcn fadis oftendic diucrfum.Atque hxc denuntiatio qua quis excommunicatur^ non efifenes miniflrum Ecclefiaej fedfenes iffam E cclefiam^ ^ eius nominefit^ quiamandatu hoc a Chrifto darum eft Ecclefie.Nam ipfc ait cxprcf- fe,^/V Kcclefia^ & quldem hoc mandatum Ecclefise dc- dic non ad deftrudionem peccatoris cxcommunican- di,fcdadcius sedificationem vclfaluccm.Nequevcro fruftra ha?c Ecclefi^e denuntiatio dcbcc vfurpari: dc quibus cnim Ecclefia denuntiat quod non func pij,cx- communicarecos, necadmittereadvfum facramcn- torum tenctur . ^ifint excommunicandi, fatis ex fr^ce - dentibus cognofcitur , nemfe quiaut negant aliquem articu^ lumfidei , aut oflendunt fe noUe foenitentiam agere^ aut nun fubiiciuntfefe voluntati Dei fecundum eiu4 fraecefta^ necjue dubitant in manifeflis fceleribui contumaciter perfeuerare» Omnes iftiufmodi non admittendifunt ad Ecclcfiam: quod DE HOMINI5 LIBERAT. 4it quodfifintad Ecclcfiam admifrun baprifmo, non camcn cft pcrgcndum in cxhibicionc racrgCcenaf.' contravcro, qui profitcntur fidcm & pcenitcntiam, ccs Ecdcfia tcnctur admittcrc. Supcrfiint obicdiones aducrfariorum,adquaspau- cisrcfpondebimus. 0 bieci, i . 2^fquani efl ntandatum officium clauium, ET'- gotUudnon efl in Ecclejta inffituendum, ^ fer confequens nemodebet a, facratnenm excludi,KeJp,Ncgo antcccdcns; quiapaflimextantin Scriptura huiulmodi mandati teftimonia manifefta. T/^/i/^^o ciauesregni coelorum, cjr Mati^.x^. quicquid ligaueris in terra^crit ligatum in ccelis: ^ quicquid folueriiinterra^ eritfolmum imalit, Hic difenis verbis cxprimitur potcftasclauiumomnibus verbi miniftris delegata. J^odnamft ojjlcium clauium Eccle^a demandatarum^ & ^uomodo Ecclejtafungi hocojjicio debeat^fimxXitQT Chriftus diferte prsecipit & cxplicat, J^odfineglexerit eos audi^ ^* o * re^dicEcclefif^quodfiEcclefiam audire neglexeriti fittibi velutiquifi)iam Ethnicm & Vublicanus, jlmen dico vobis^ quacunjj ligaueritis in terra erunt ligatain calo , quie^ cunquefolueritis interraerunt foLutaincalo, H^caChri- ' fto pr^cepta , Paulus rcipfa confirmat; Huiufmodt tra- datutSatanaeadinteritum carntSt vt (piritus faluu^^tdie q - illo Domini lefu, ^uum conuenitis in vnum^ hoc non eFiDo' minicamCcenam edere, J^odfiquis non aufcultat no^ro i.cor.11.20 \ fer efiflolamfermmii hunc notate^ ^ ne commcrcium habe^ j.Thc.j, 14. te cum eo^ vt eum pudeat. Ex quibus Mexander ^ Hjyme^ ftteus, quos ego tradidi Satana, vt difcant m n biaffhemare, * * ^"^' ^* * In Prophetis etiam manifefta funt tcftimonio.inqui^ hushocaDcomandatumeflcconftat. jQ«o mihivi^ flmarumve[lrarum muititudinem^dicit Dominus? Tientu j/-- ^^ fumhoiocaufilsarietum^^Tadifemfinguium^^fanguinem^ vituiorum^agnorum^^ hircorum nolui, SicQuiimmoiat bo^ uem^ quafi qui interficiat virum : qui ma&at fecus^ quafi qui ifai.^^. 3.' iugulet canemiqui offert oblationeWyquafi quijknguinem/u- iliHm offeratiquirecordatur shuris^quafiqiiibenedicatidaio. 7S[on i)9 DOCTR. CHRIST. i. PARS. XttJf»! ». l^nfum loquuutrS cumfatYibtu vefirts ^ non fracebl ils in die qua deduxi eos de terraJEgyptf^de verbo holocAufiomatum Pfa.50.1^. ^ viBimarum .Peccatori outem dixit Deus, Quare tu enarYitt iufiitia^s meas ^ ^afftimiste^amemimme^ipjfer ot Mat K •^A ^^^^^ Hinc &Chriftus ait. Omitte illic munm tuumco^ ramaltaricirabtjf^reconciiiatorjratrituoprimumy^tum veniens ojfer munm tuum, Pracrer hos & alij func Scrip- tur^ loci quibus mandatu m eft, vt omncs pabm im- pijexcludanturabEcclefia&vfuSacramcnr.orumjVC- lut vbicunque reprehenditur facramenroruni illegiti-» mus vfusjitem vbicunqi iubentur miniflri pro mem- bfisEcclefigrecJpere tancum profitentcs f:dcm &poe nicentiam./«,^./)fw quidem impios a^ facrauieiUa accedete vetat^fednonpradpit vt Ecclejia eosprohibeat.l,?/^ . Quse Peus prohibec in Ecclefia fieri ea vult Ecclcnj iudici- o vicari,& quod pra?ceperic Dominus Ecclefi^e vc pro- hiberet, & excludcrei palam impios , ca lccis cicatis manifeftc euincitur. ObteSf, z, Uomines nonpofjunt difcernere dhnos ab indi^ gnls,mnpoJ?untfcire quinam yere re^pifcant , (^ Cjui in im" ftetateperfeuerent^necfo^unt aliquem in gehennam abijcere» Tlpnigitur 'Ecdefiae mandatum eft Hludiudicitim^ quopij di^ fiinguanturab impils^KeJp,Ecch(ia non iudicat de arc a* nis auc occultis, (cd dc manifcflis, de iis ncmpe, qui fedcclarancexccrna vica&profcflionc, idquc cum deiisiudicioDcifubfcribitjidcft, cum deiisiudicat fecundum verbi Dci prsefcriptum : vt cum cx verbo dei condcmnatos elTe pronuntiat contumaces quam- diu tales manent, & quum ex verbo Dci poenitcntiam proficences abfoluic . Occulcos aucem ab aliis difccr- ncrc, ficuc non pcccft Ecclefia,fic nec fibi cribuic. Obie&,^ . Chriflus ait in iUaparabola de 'xi'K^niis : Sinite Mat 13.30. [imul crefcere vtraque ufq^ ad mepem , Ergo nuUus debet ex* cludi.Ke(p. i. Loquicur ibi de hy pocritis, qui non pof- funcdifcernifcmperi vere piis,Icaqucfenfuseft,non deberc coUi vcl fegregari hypocricas ab Eccl. quos videlicecnosnonnouiinus ; fcd idfafturosAngclos in DE HOMINIS LIBERAT. 6^9 innouiffimodic.i. Difccrnit ibidcm ofEcium magi- ftratus & miniftrorum.* finite crefccrc , id cft^nc inter- ficiacisalienosabEcclciia.Miniftrifiquidem nondc- bet qucnquam afEccrc vi cotporalijficut Magiltratus. Hoc autcmdifcrimincnonioUiturdifcrimcnimcrEc clefiam & rcgnum Diaboli. 0^.4. Hommescogendffmt adbonaopera,SAcramento» rum vfus efl honun; ofus. Ergo cogendifunt ad vfitm[acta» mentorum, Ke^,i. Minor non eft vera, nifi intelligaiur de vfu,qui fit in fidclibus: alias cum a fidelibus vfur- panrur lacramcnta , corum vfus non cft bonum opus» Vfusfacramentorumcftbonumopus, quaudo hunc vlum pr^ecedunt opcra moralia . Ac tuncreucravfus dicitur facramentorum.alias potius cft abufus, & pro- phanatioSacramcmorum. Namquumimpijfumunc lacramenta,abucunturiis3 vndeChriftusdifcrte dc- hortaturimpios ab hoc opcrcbono,cum ^iiyomitte illic tnunus tuum coram altariy S' ^^h &c,%, Maior cft diftin- -^ gucnda.Homincs ad bona opera funt cogendi,fciIicct *^^^^ fuo ordinc jita vt prseccdat coaftio ad moralia opera, lequaturdeindccoadioadccremonialia : &fic in» tclligi dcbet quod ait ChnRuSyComfcUite eosintrare. ^«€.14. i 5< Oh.^,2s[pnhahemipf exempia, Vrofhette, ^foft, &loa7U neminemexcluferuntfimo loanjjapti^^^uitfrogeniem vife- tarum, Rejp. Propheta?, etiamfinon potuerunt cxclu- dcrea fdcrificiis& facramcnti^ impios, tamcn illa fcelera damnarunt» & habuerunt fsepelongas conci- ones tum conira impios qui accebant,tum contra Ec- clcfiam,qu3eillosadmittebatadfacrificia. Apoft. cnc* cIufifTejVclvnusPaulus cxemplo fuo(^ficuti vidimus antca^fatis oftendit.Ioan.tantiim cos baptizauit^qui promittcbant fidem & poenitentiam.baptizauit vipe* rarum progeniem , cum iam poenitentiam egcrat.Lx- cc!C igitur erant ex viperarum gcncrc quos baptizauic loan.non tamcn amphus crant viperg , cu m baptiza- bmtixr, Bapti^T^abat enim loan.non nifi confitentes feccata Marc.i.^. fua.Vrasdicabat item baftifmum refififin remif fec.&c, jLuc.j. j. * Obied. 6. ^40 DOCTR. CHRIST. 2. PARS. ObieFl. 6. Sifmt admittendiadfacramenta frofitentei fidem & fcfnitemiam , atque excludendi infdeles ^ i^ifij^ ideodtm modofieri licebit^ quofa&um efl a loanne. M loan^ nesfrofitentes fidem ^ foenitentiam ad Baptifmum admit^ sebatfoltdSt & contrafolui imfoenitentes reilciebat: Ergo ^ 'vniminiiiro licebit vel admittere frofitentes do&rinam & fanitentiamyvelcontumacesreijcere, Rs^, Eft diflimilitu- do. loannes cnim eratprxditus autoritate Prophe* tic a & Apoftolica . Deindc agcbatur de coUcclionc nou^Ecclefia?, nondecxclufionecorumjquifuerant in Ecdefia, & ab ea dcfecerant. Solutionerjlrgumentorum quibus nonnuUi txcommunicationem exfugnare conatifunt, I. T JBi reSie dehent adminiflrari verbum & Sacra* V menta, ibi debet vigere ojpcium difciflina . ^ed in frimitiua Ecclefia , e^ hodie in Eccle^is bene conflitutis fion viget officium difciflina . Ergo non re&e adminiflrata funt verbum & Sacramenta, Jtqui hoc e^abfurdum : ergo dr iUud. Jf^fj^.Rede adminiftrari eft ambiguum . Jd- Viiniflrarereffe&gnidcat fic adminiftrare , vt admini-. ftratio prorfus congruat cum pra?fcriptoDomini. i. Adminiftrarc non fccundum ;i^7rf9(»fjtc£,ied ita vt admi niftratio placeat Dco, & fit falutaris Ecclefia?. In hoc toto mundo non refte adminiftrantur Sacramenra fecundumpriorcmfignificationem.* {ecundum alte- ram vero non item . Etfi cnim aliqui fint nxui , qui propter imbccilliratem Ecclcfia* fubiio corrigi nc- qucant , tam^n adminiftratio placcrc Deo pcteft , & falutariscifcEccIefic^ ; intcrim debcnt dcfcdus ag- nofci & dcplorari . Beatt enim qui efuriunt ^ ftiunt iuflim «ww.Hjecnificoncerlantur, nullacrit puraEccIcfia inmundo. Ha?c folutiofufficcrct, fcdnegaturetiam roinor.Nam in primitiua Ecclefia fuit & manfitj&ma- nebitinmaleconftitutaEccI. fed cummagtioabufu, Vt i n Papatu. In^, in nofiris ir HelueticisEccL non viget Uxcmmumca$io. Ergo mimt vera efl.I{elp,Eifi in aliquib^ non' DE HOMINIS LIBERAT ef^x Nonfir,tamennonficmaleinterinn;nihilominusmi- iiorinfrmgicur.QuiairiillisEcclcfiis verbiim J^ (acra- mcnca redcadmmiftranturfecundupr^altcramfigni' tiC:it\oncn\Xhryfoflomiif, SiL^ukflagitiofm vtniat admen* . fam Domirif, nefonigai ilUfacYamemnm Vomiri. corpus e^ fanguiyxem Domini [t nolit crederej indica mihi: fanguinem f 0 tiusfundam, qnam Hlnm admifero , V J gu i c c r go c x c o m- nnunicatio muhis pofl Chriftum annis. 2. Docirina qHif caret zierbo Dei g^ exemflis ^non e^ Ec^ tlefice obtrudenda, Sedh^c doSirina caret vtroque. Ergo , ^c^ I^f/J^.Verbum extaCjMatc, i8. ij^SivcroEcc/e/iamidcit auJien:^ ft tfhiteiut cthniLtts, i. Cor. ^). Huiufmodihcmo tradatur ^atana, tf^j-c, Inft, Mat. 1 8. nonfit mentio freshyte^ rify ncque excommu?jicationis. Ergo illud vcrhum non probar, Jis/p. Negoancecedens. Etficnim nonhabenrurver- ba formalia, tamen fcntentia continctur. Inji . Haheri fYoEthniiOt& excommtmicatum efie^nonf^nt idem.Ergo non continetur ihi verhumper aquipmkmiam, Sic autern pruha^ tur antecedens . Sit tibivtEthnicus ^ pPihlican:is. ihinon loquitur de iudicio EccJefie , Ergo non ePc a tota Eccle^a ex» communicandru,qui habetur Ethnicus^priuatis . Ke/ponfio, Qucmfiigulihabcnc proEthnico,cum toca Ecclcfia liabec. Inji,jitquimnhahetur^qitemtota Ecdepahabetpro Ethnico:fedqui yerbtmnon audit ^ezmhaheas procthnico^ Ergo non haheas eum ex Ecclefice iudicio^ fed ex tuo.I{efp. I- deo habeo,quia Ecclefiam non auJit. Verum , noa audire Ecclefiam, eftcHepublicanum &ab Ecclcfia lalicnum; iftanonne funt idcm .^ Scd addo alccrum mu nus difpucabile. Nondiciccantum piiuacis fingiilis, fed toti Ecclefi,e.Nam tibi ir Ecclefa scquipoI!cnt.Quia lcumChriftusiubccaliquemhabcriamc pro pubbca- io& ethnico,an illum propccrca iubcc ab Ecclefia lia- 'Cri pro Chriftiano ? Non: quia vellec concraria iudi- iadccodemhominefieri. AbEcclefia autemhabcri ►ro publicano &echnico cilaCxcommunicarij&cflc cx :racommunionem Ecclefia:. 5cacigirurfierimenci- >ncm excoiuamnicationis, & eam mandari;& haberi ^$ ab *^i ^4* DOCT. CHRIST. a. PARS. ab vno pro pubIicano,eft haberi ab omnibus. Ec fi non infpeciefierecilh denunciatio, nuUus poilct haberi pro publicano.Dc akero membro presbytcrJj,refpon'» dco quod {lac fub Eccle/ia. 3 .Ecdefa mn ejipreshyteYium , luhet autem Indfcath^ mm Hcriapud EccUfiam, c^ admonhioncm fer ^cclejtam: Ergo, ijJrr.J^tf/p. NegoMaioremrquamuisetiampoteft CQVLCcdi torum argumentum,videlicet quod Chrifti;s non intciligac Prcsbyrerium 5 fed proprie fumar vo- cabulum Ecclefix, antc CbriRum ludaicir, poft Chri- flura Chriiiian^. ScdinEcclcfi-e iurifdidioneopor- ternliquem efiTeordinem : Ahquos oporteccffc con- ftituros ab Ecclcfia, ahoquin ciXctJtaxia, Itaque pcr Ecclcfiam ccntinctur prcsbycerium , 8c per confe- cuenSjintclligiturdeSynedrio.Non poreilobfcruari idquod Chriftus dicit ^ fine circumftanciar um dctcr- minatione./^/^. Verumqmdemefl^mn polje indkationem feri apudtotam EaiefFam,ffdafud Synedrion, qmd tameH eft foiitlcum.Dic Ecclefiae Jdtji, fenatui 'vrhis. I{eJponfo, lam fatcntur non pofle ordincm ficri apud totam Ec- ckfiam, fcd apud aliquod Synedrion , quod ta mcn fir. politicum,nonEcclefiafticum,Qu^ftio igiturc cft,an illud fit intclligendum de Synedrio poLtico .^Hoc jpfidcbentprobare . Probant igitur Sync drioncflc poliricum . 4. ChriRufiuhetindicarfapudSynedrion, ErgoToliti^ cum,Hjcfrohantmaiorem,Synedrion ijuod afficit fceni^ cor* poralihui^ efi foliticum, Synedrion iliud^ qmddabat VauU poteflatem interficiendi Chrifiianos , affcit fcenis corfora^ iihus. E rgofuitfoliticum, l{e^, A d m a i or c m . Quod af- ficit, lc uli cet iurc . Illi auccm afficicbant, fed in. iuria:quia nonhabcbant ius : rapicbant ad fe. Sic ctiana de Stephanimortc,quia ficbat pcr tumul- tum .• deinde ipfis quidcra Saccrdotibus YolerK tibus^fcd male.Jn//. ExAuguflino, lud^imentiehantttr €umdecerent, ]>fonlicet nohis quemfiam interfcere, Kef^. Sichabent verba Augaftini, tfaftatu. 114. Inloan- ncai DE HOMINIS LIBERAT. ^45 ncm, An mn intcrfichhant quem tntafciendtm offirehantf Trcpterfeflumnon Ikehatillum fnterfcere,hjft. Kx Chry^ fo[lor/jo.l>(on Iket nohis, fcUket fropter vicmitatem fcfii* l{efp, Non vcrum eft f bona venin Chryfoiiomi^ (]iaa hiftoriatellaturlegcs illis fuiflc creptas ab Hcrodc Magno, &Iofcphus fcribittotumSyncdrion fuiflcab illointerfedumjCxceprovno, Ergo volunt Iuda?i di- ccrc- Tuhabcs vim gladij, nobis non Jicct inteifice- rc qucnq u am . InB, In Euangelio dicitur \ftmite eum vos^ ^ fectindim legem vefiram iudicatecum,Refp, Intclligic Lcgcm Mofis : Vt obruarurlapidibu^, mc concedentc. Infi.Iofephiis lih,l^,dicity Legej illlsfuiffe a Claudio conceffas^ Rf/^.Ergo antea non habuerunt eas.Dcinde conccfllc iUisLeges, idcft, etumotMcvt rcligionis, Infl, Tuif iiLfs ademptum ab Heroie Magno.Ergoprius hahuerunt ius Vcti^ ficum^ ^ tumiqjium Chri^HS iuhereteor SynedrioindicaTfC^ Ver confequens dehuit indicare Senatui poUtico: mtlUirn enira nliud Synedrion erat nifi politicum . Erant tviaSynedria.J , Totimre^niyVt inAngiiaVarlamentUm, l, Minus^ cuod ■ erat lirhis Ierofolim 8 s ij icdioi)! S i^^4 DOCTR. CHRIST. 2. P A R $. iedioni, Qiiia poccft excommunicatus obiiccre,quid mearefcrc, 6c(i mc Ecclcfiahabeacproinfideli, pro €ihnico ^' publicano, nihilcnoinus comcdam inierea &bibaai.Kclpond£tigitur3iuiiiciumiiludnoneritir- ritum: egocnimerocxccutorilhus. Supraquidem, c ap. 1 6 . Daho tihi clauss regui C^lorum : fed ibi loquiiur de communi autoriratc minillerij : hic nominaiim a- gitdeminiftri autoritateinhaccaufa.Ligare igitur &foluciC5noncrt policidmagidraruSjfedHcclcfi^. ^. Sceleratlfojjunt haberipro Etlwkh ^ ftihlkams e^ tlamjint excoinmnnkatione . Ergofuhlicanur ^ cxcomtnU' fikatusnonfunt idem,V\e^. Ncgo anccccdcns ; quia ha- bcrcaliquem extra communicncm EccclcCit^ySc ex- coaimunicarc, fun t idem. Jnfi.SedfofJimt altquem hahe^ re^ id efr^ in animofentire quodjit talis, Kefp, S\ hccJcfiiim lionaudiar,oportet teiliudfcire,nonquidde illoEc- clefia fentiat in animo, fcd quid dc co ftatuat, an pof- fis haberc pro cthnico & publicano. Dcinde Paulus alibi vetatjcum fccleratocapcre cibum &potum. Er-» go non cll c antum cognitio in animo . Comraexemfia, 'Patilmiuhet ince^uofum eiiciex medio EcdXorinthiac^, i.Cor. j.ijjdefl-, vulteumdeclarannonefremcm- brumEcckfir.ErgoJftaeicifliononcfttantum cogi« rarc, fed eriam pronunciare 8c excommunicarc. Ad- ucrfarijconcra argumcntanturco modo. 6. Seiffmi exfiicat ./ipopoliu.i.Cor.i, z, Stfjj^cit ifiiuf* wdihomini ifia obiurgatio aflttrihiirS brofefifa, Ergo hahete €um fro ethnico &fHh[kano^ c^ iollite eum ex vohisj fgnifi'' cattmTt^U^.BjfEil fallacia confcquenti^j quia non cx vno exemplb confticuiturregula. Hic enim opus fuic epitirnia^ quia rcfipuic. Ergo fcmpcrnonfequitur.r;;)?. J^od ifti fectrtmti Va:ilvyS iuf/it ^Sed hi tantiimrefrehende* runt. Ergo Vanlai iuffit tantitm refrehendere^dpimiufjit i me dio toUcre,T{efp, A^iMaiorcm, Paulusiuflit , fed non fo- lum.quia iunic vt reiicercnteum,finon refipifccrct;Si- auccm rcfipifccrctjfacis ci![ctfff(imia.Non igitur fequi- tur DE HOMINIS LIBERAT. ^4? tnr, illi cantum rcprchendcrunt. ErgoPauIus iuffic tanriim reprchcndcre., H^c eftvcra folucio ; icd cla- ra aha eft. Quia EfnimUnon tantum figniScat obiur* gationcm, rcdctiamcxcommunicationemjqusjtan- lum fit verbis . Sic accipi non tantum poteft , fed eti- am oportcr,quia dicic,^/ e corararh eifotius condorteti-s^ Ergoiamcxcommunicatus, &nondumreccptus5 fed recipicipdus , Nec fuic tancum obiurgatus , icd etiam ciedus. Quum ctiam dicac, ./^f/^r/^ri^ ,hic confir- inatur,nominc£cr/^7r^3Cuius mcminicChrifiuSjMaCt. iS.nonintcIhgi plebcculam, fcdEcclcfiiu Primores, Icem, In hocfcrif ft(inqmt Apoflolus J t;* cognofcircm 'vosohedientes» Laudac igitur quodobfequuti funt. Pro- ptcrea ance xcC^^ifccnimxwctax^I^e commffcearjtur ctm 9I/0 eieSto. 7. QHem VAulm iufieratper Epi^oUm notari, iubet ha^ heripro fratre : ergo non vult am exccmmunicari . Maior fic probatur : Comraria non fojfunt firml foni : Hctc fmt contraria.Ergo, e^Jj-c.Minor pYob^tur. Excommunicare nort gflfrofratre habere: Ergo idem erunty habere e^ non habire pro fratre. I{fjp> Ambiguitas cft in verbo Habere fro Jratre . Noacrgovalcccontrarietas. Namomncsho- mincs func fracrcs, & Chrilliani & Turc:^ .Intcrim Chrifliani, ecfi Turcas habcantpro fracribus & prox- imiSj &falucemcorumcxpecanc, tamcnnonhabcnt cosprofratribus.Chriflianis. SiigiturTurcas, muho magis iJlos pro fratribus haberc , & illorum faluti ftu* dcredebent, quipriiisfucrunrfratrcs, id eft^^Chrifti- aini. llla Efitirnia non tancum cft improbatio fadi, fcdfignificatctiam cxcommunicationemjqua^ fitvcr- ^)o,Oporcccinhuncfenfumeamaccipijquia addit A- poftolus, E contrario fotiusvos eicondanetis, euniquecon" filemint, ne quo modo redundar.ti trijthia abforbeatur vir hti iufmodi , Quaf7ofter frechr vos vt ratam fxciatiiinilhm charitatem vc^ram , hv^^taal cfl publica fentcntia ali- qniddicerc^ Sic fumitur Gahc. 3. xiKv^»^;bim ^U^itKif id eft^publica authoricacc faacicuni tcftamciuun^.-vulc S s i:j ^ igicur 6^6 DOCTR. CHRIST, ». PARS igiturpubJico tcftimoniodileftioncm dcclararierga ipfum.ErgoCowcf£>«^r. Deusnec vllarationceffingidcbct, nccpo- 23! Dc^IIs.* teft:ci'eaturasautem,etfiexprimere quidelicet 5<^'^*«^»i-^ ▼ctae ^iz D O C T R, C H R I S T, 3 . P A K S. vctat tamen Deus earum imagincs fingi, aut haBcrij quo vcl ipfas, vcl Dcum pcr ipfas ccle- bremus, aut honorcmus* . evu MaMo.32. . /: ' . < r a u j ^X\w,z. 8. ettam t!4 jticcenjeat ^(jPit qp^antttmtnje ejt jtmanon- g Koai.2.24, pYohihent aut imt)edumt} j.Tim. ^. X.' ^ r .'rr j, XT .11 n cq1.i,\6, Ccrte grauniimum^Ncque enim vllum elt peccatum inaius,aut quodDcum magis ofFcn- liLeuit.5.1. ^^t j qaam facri iplius nominis contumclia. Quocirca etiam id fcclus morte muldari i^?i'-'^^ voiui?; Toteflnecfnt^s etiam pteper nomen Detwraref Potcft, cum vel magiftratus id cxigit^vcl alio- qui DE HOMINI5 Gl^ATTVD. ^rj jqiii nccesficas hoc pa6lo fidem firmari, & veri- tatem ftabiliri pofinIat,qu6 & gloria Dei illii- ftretur, & a.Iiorumfahiticourulatur.Nameius gcncris iufiuranium,vcrboDeifancitur%idc- oquc ctiamafandHsin vctcri&nouofadcre, ^^f^-^* . reae eitviurpatuni^ ir^s.x. Efiffc/icitumm-arc perSarMosaHtaliascrea^ bGcn-^*^* NonrNamlcpitim.um iuramcntum, eftin- \''{tll^''^^' ^uocatioDei, quapctimrvtis'tanquam vnicus 24-2-Sam.j. xordium inlpedor, teflimoniumdet vcritati, Vg^^^^fJ' & iuraritcmpuniat,fi fcicns fallat. Porro hic 2,00.1.23. honos niillicrcaturGe conuenit'. 35^g*ijac!* Qjiidpydncipn Detii tn qti^^.rto^rdcepo'? s- 12. Primum vt Miniftcrium Euangelij & Schol^e ^ Tj^tl co^ conferuentur "^: vtqucegocumaliis,tumpr3e- p.ivm- 14- cipuefcliisdiebus.fturlioseccetus diuinosfrc- & ^^l^^f* ** quentem%vcrburtiDei diligenter audiam^, v- cP^.^8.2^.& tar facramentis "5 precibus publicis meas quo- Aa.^2*.42'.4^* que preces adiungam^^^pro facultatibus aliquid {^-^^ ^^-^9» confcraminpaupcres '.Deindevtinomnivi- g^.can.sj taa prauis a6i:ionibus vacem,Domino conce- ^^ ^S^^''' ^** dcns.-vt perSpirirumSandlum in me fuumo- 1X0.14.1^. pus faciat, atque ita fcmpiternum illud Sabba- 1^^^- ^^•-* thuminhac vitaexordiar''» • • ^ Qj^d v.cbis immgit Detu in quinto pr^t^ cepto? Vt parcntibus, atque adeo omnibus qui no- bis prarfunt, debitum honorem^ amorcm , & fi- ciem pra:{lemus,nofque ipforum fidelibus prac- ccptis 6^4 DOCTK. CHRIST. 3. PARS * s.&c! * ^* ca^ptis & caftigationibus ea, qua par eft ^ obe- C0I.3.18.20. diemiafubmitcamus^rTumetiam vt eorumvi-* inh.Vrit . tia & mores noftrapatientia toleremus" , illud »ro.i.8.&4. fempercogitantes ; Deumnos illorum manu & 20.20. velle ducere ac regere . :exo,2i, 17. Clmd fiagitat De:^ m fixtcpr£cepto? bPro 23.^2. Vt proximum neque cogitatione , nequc. Gcn.5?.25. geftibus,nedumfa6tis,velperme,vel per ali- cEph fj.4.6. un),contumelia amciam , aut odenm, autla^- C0I3.19. & clam,aut occidam*^:fed omnem vindiftas cu- M?t.22.2i. piditatcm abiiciamS Adha^cne meipfumlse- dMr.t5 2i. dai^ autfciensinaliquodpericulumconiici- Mat.2$>.52. am^ Qupcircaetilmneca^desncrent, Magi- Kon^ 1 1^* ftr^tum gladio armauit^. M;it,5. 25.& (*y4tqHt hoc fvdiceftum folamc2o(irmn qtiottdianHm da nobis hodie^ £t r^- Tnitte nohis dehita noflraficut &nos remittimm de^ l^itorihas nofiris : i^nenos inducas in tetitationem fedlihera nos a malo.Qma tUHm efl regnum^^^fom tentia^(:^gloria^infijecHla.(ty4men, Ctirpr^cepit (^hrtfttis^ vt ita Deum ccmpeU lemtis^ Pater nofler} Vcftatim in ipfo precatlonis cxordio , con-» uenicntem Dei filiis reucrcntiam & fiduciam crga Deum in nobis excitet , quse noftrse prc- cationis fundai>»entum efic dcbet ; nimirum^, Deum propter Chriftumnobis patrem faftuni effe, & quf vcra fide ab co petimus nobis mul- 30. K.' ^' ^ f ^ minus negare, quam parentes noftri nobif 1.UC.11. II. bonatenena dcncgant'. '^ ^' CnraMftffr : Qjji es in ccelis} «irer.23.25. Nc de coelefti maieftate Deifaumile quip- Z^' piam aut terrenum cogitemus"^ ; fimul etiam^ ACI.17.24. ^ . . b * r. 2^.27. vt ab eius omnipotentia,qu3ecunq; animo & ffoir^^* corporifuntneceflaria,cxpe6lemus% Icr.p ; 3 . 24 Q^ eflprimapetitio ? v Mac 1^*'^* *?4;?6?ip A RS ac nifi m bcnedicas,omnem noflram curam & induihiam, atquc adco tua ipfius dona, nobis in&li<:ta & noxia cflc% Q^apropter da vtfidu- aDcu,8. 3, ciamnoflram, abomnibuscreaturis auerfam hTu!il\ei, i^ tc '^olo collocemus^. ^Remittenob!^ debita nofira.JicHt c^ nosremitm timus dcbttoribpisnofirisy hoc efi, nobis miferri* mis peccatoribuSjOmniapeccatanoftra, atq; eam etiam prauitatem^quas in nobis etiamnum hseret^proptcr Chrifti fanguinemiieimputes%^ 1^^;/^^'^^^^^ qucmadmodum nos quoque hoc tuse gratix i.ro'a.2.1.2. teftimoniumiilcordib.noftrisfentimus, quod ^^^'^'^•^^'firmlter nobis propofitum habemus omnib. qui nos offcndcrunt,ex animo ignofccrc"^ . Qji£ efi fextafietitio} Nenos inducas tntentationem : fedlibera nop amalo: hoc eft:, quoniam ipfi natura adco debi- t roa.tf j. les & infirmi fumus, Vt nc momento quidem f ■ 7>lt^^*8. fubfift:ercpoffimus:'infenfiffimi autemhoftcS: tph.. ro\nos contiucnter oppugnantrtunosfuflcn" hKom.27.5. ' r • • • u c • i_ r • oai.;.. 17. tes, & fpiritus tui roborc tirmes , nc m hoc fpi- iMat.2(5.4i. ritualiccrtarninefuccumbamus'/ed tantifper kTThcf.V' ilJis fortiter refiftamus , donec integramtan^ »s. & 5- ^3- dcm viftoriam obtineamus^ . Qmmodo concludis precationem tmm} Qmatmm efiregnum , ^r potentia , ^gloris .; infecnla, hoc eft,omniahxcatepetimus,quia cilm & rex noftcr , & omnipotcns fis , omnia ' ' nobis DE HOMINIS GRATITVD. 6^t flobis & vis & potcs largiri *. Atqucrisec qui- ^ 2>q ^^^ „, dcmideo pctimus,vtexiisnonadnos,fcdad Si., lanctum nomcntuumomnis glonareacat \ bio.i^-i^ QHidllbi vnlt parucula^ <^Amen^ i" ^^* ^ ^ 5- «• Rcm ccrtam ac ratam ellc . Nam precatio tticamultoccrtids a Dco eft exaudita, quam cgoincordcmeo fcntio, meiillud ex animo c^.co.i.so. cuperc . ■ EX varia &multiplici doftrina Partis vcriufquc prg- cedcntis didicimus,nos nuUo noftro merito/cd cx mera Dei gratia per, & propter Chriftum rcdctnptos cffc a peccato & mortc, atque adco ab omnibus malis, culpasfcilicec&poen^e.Indc confequitur nos dcbcrc gratoscfleprohoc fummobcncncio nobis perChri- ftumcollato. C^tcrum nos gratos Deo probarc noa poflumusjnififimusvcreconucrfi. Primumergo qux de conuerfione dicuntur paucis explicanda funt.Sequitur iitinic\oc\x%de bonis oferibmx iisenim gratitudinem hoftramcrgadeumdeclaramus,&vcra conucrfione* quic abfquc bonis opcribus confiftcre.Poftca fubiun- ^xiwi doSirina de Lege^cx qua nimirum opcra bona cog- nofcuntur."nam vcre bona opera, quibus Dcum rcde colamus, & noscflcgratosoftcndamus, iila dcmum funcquajexfidcadlcgisdiuin^duncaxacpr^fcriptum fiunc.Quiavero Dcusprincipalircranobis coli vulc, &cclcbrari inuocacionCjac proindc gracitudinem po* tiffimumdcclaramusprecibus, &gratiarum aftionc, tandcm ad cxcrcmum fubiicietur Locus de precatJone^ H«c brcuicerSc ordincdcinceps cxplicanda fufci" piMHf» <6i, DOCT. CHRIST. j. PARS. DE CONVERSION E. Iffe- rv||{ li ]} Va:ftiones pt a?cipur. 2, Jj^^^/ii phrnm con^crfo dJfferafoft !??/pJoyiim pxni(C7iii'a, 3 . £>ii:sfint commfior.h partet» 5'. puilinifffc&i^comieY^onis^ i,Q^iidfitconHcrfio. . • ' PrUmo dc ipfA Conuerfioais vocc nonnlhil cjicen- tiuin . Cor^uevfio vele^ gemrale nor,ien ( (icur &i muta- %io ^vtlj^pecl^lfteypitr.fturj. Latinis ideni efi; quo^^ Gr^- cis wetdnoia^ qucinadaiodatii S^ H^breum T5??fr^«o;^vertitur&pa;niten- Xi2::icdi:ithr jyccnitentldi iiel^panitet^ velapcsna, <^u6d dolorinpcrnitentiaficquafipo^na. Vcrum VanitenM tiae nomen er; ohfcurins nomine CmucrfiQnis, Nam 1?a?«i- m//^nQn compleflitur totura rerrainumAquo, & ad quem: Comwrfio autem totum compleftitur, vc quac addirmu£ationem,quaminchoationou3evir2efequi* tur. Vc^nitentia vcro tantiun fignificac dolorem poft faCtum vclpcccatum. DQiniQ /atiitspatetnomen foeni"] tentt:e^qukm Conuerfiofih . Nam Conuerfio tantiirn dicitttr c/(?p;;^,quinimirum foli ad Dcum conucrtumur , ac*| quccadcm tQiioncmetancia feu rcfipifcentia depiifl icanturndicicur.quia inbushifce norainibus fignifi*! catur noua piorum vita. Vcrum fcenitentia de impiis e-i tiamdkitur^yt de Iud3,quem quidcm pcenicuic lui f uangcIium-turarurfusadLcgcm vcniant. Vetus homti quiraortificaturjcft peccacortantumjncmpecorrup- xanoftra nacura. 7<(omishomo 3 qui viuificatur, ^i quiincipicccffare ipeccatis, nimirum quatcnuscftl aaturanoftraregencratao Morcificatio continct, t, ' Jgnitionetfi DE HO MINI5 GKATTVa ^^T jlgniuonempeccatK z,Dolormpropter peccatum ^ &Prcp' ter offenfum Deum, 3 . Fugampeccatf, Hic appnrcc valdc improprie tribui conuetiicnem Cmc Moitificationcm impiis, in quibus videlicet non eil odiufii vcl fugd peccatijncquedolorpropcerpeccatum, quse omnia niortificatiocompleditur , Voxxo ^ priecedlt Jgmtlo feccatidolorem iUimverum , c^ ^^ animo prcficifentem^ ijuemmortificatio cowriw^/.-quia.arrcdus cordisfeauuniur cxcognitione. Proindceognirio, velognitioparsc- ric^vel faltem caufa reliquarum duarum partiil in vtra- qucpartcconuerfionis . Dolorinimpiis ipamhcnu^m agentibus eildolor malifuturi, veletiam prglentis, ' nempcpornaf. Volor ^uicrti inpiisrejtpifcemibi44 eB^ i. Dolor tumpropterpeccatnmpr£termtm acfrisfcns^ qtd dici- $tiT triBitia , ttmpropierfaurum , ciui dicitur Mettu . z . .Odiumpeccaticommifji^prafcntis^ (^futmi.-^.Juerfo apec* cato commifio^ ijrt(fenti <^ futuro.^.fugapeccatifuturi.Do' ior cft in corde. JPuga eft in voluntatc, quod nolimus In poftcrucommicterc peccatum. ^/i^y/oeftin corde & Voluntate, eftque auerfio ad aliquid.- aucrfio fcilicet a maloadbonum. ParsilUprior Conuerfionis dicitur Mortificatio. i. Quiaficutmortuit^nonpoteFiedereaBi^ ^neshominis viui : Si€ natura noHraabolita corruptione eius non ampiius exercetfuas aRiones^ i d e ft , no n 3 m pl 1 lis a- ^ftualia peccataproducitreprcffopcccatooriginali:?»- «p«£>tfpo£/trtfx.8r.Quia no fine doloreScIudufit mortifi- catio . Caro concupifcit aduerfus Spiritum: & ob h anc c au- iam mortificatio ctiam appcllatur crucifixio, Viuifcatio compleditur morcifirationi ronr-raria, ^quidcm. i. Jgnhionemmifricordi^Dei, ^appiicati-' Gal.5.1^ wemeius in Chriflo,z.L(etitiam inde ortaWy quippe qug cft 4c Dco placato ,, ac de obedientia inchoata & perfi- ti c n d a . 3 . Jrdensfludium nop amp Uu s p eccandi^ proficif'» ttnsexgratifudine , i^ qiiia cbpacatum DeumiietamuTy #• • ti^m fiudium iuflitiie» S" yetine ndi amorit Dei. S tu d i u m iWudardens tumnon Peccandi, tum iuftiri*r, &amo* ^ fis Deirctinendi, cft ipfa noua obcdicniia. Btecfo^e^ ii^ DOCTR. CHRIST. 3. PARS; riorpavfconufr^onls dtchurvipnficatk^ ratione prorfus c6- trariajaiquc pnt)r pars niorcificatio vocarur. ^iafi" icus hom? vinids agn acfiones homims viui , ftc it^fiipcdtio efi ^ccenfto muM.rurAfiicuUatum eJr qnalitatum cfirandi in nohis» Acccntiitur enim in nobisdilcdio L>ci^8c datur nobis S.S.ocrquernagimusbonaopcra.Nacuranon rcnati funcrnortui, quodadbona opera. Rcnati incipiunc operarj bonum .2. VropterlatitiaminDeo^ujfefiresfita" f^ifHma. H Sc conformcs eire Lcgi ac Dco. 4, ,Quafintconuerfonlscaufie» EF/7c/V»iprincipaliscaufa Conucrfibniscft, Sp. S. Contiertenosy ^ conuertemtir. Inf^rumentalet caufsc fcu medi3erunt,primd If;r, dtindc Ettangelium, & fofi Etiangelij dofrrinam rurfum doSlrina I^^g^^.Pi aeccdu enim concio Legis pra?paransnos adconcioncm Euangelij, qulafineLegenoneftagnitiopeccatijeoque nccdo- lordcpeccato.Euangelijconciodeindefcqiiiturjquia fine Euangelio non cft fidesrac poft concionem Euan- gelijfequicuritcruminEcclcfia conciolcgis, vteafici norma adionuni noftrarum.* SicProphetg primura accufant, minantur, & horcantur, dcindc promiitunt ad extremu m hortantur iterum/Talis fuit quoquc con cioIoannisBaptift.Y. Actaliscft concio poenitenti^: quT Legcm & Euan|elium complcditur.Caufa/^roAf- im) infirumentalis eft fides, quia finc Fidc non cft dile- aioDei,&nififciamus, qUc-e fit voluntasDei, nimi- rumquodnobisvelicrcmittere peccata pcr &prop- tcr Chriftum, nunquam inchoabitur in nobis conucr- fiojtumquodadeiuspartempriraamjncmpemortifi- cationcm.tumquodad fccundam partcm,fciliccc vi- uificationcm: qmsi fidefurifcantttrcorda: fincfidc n#ifv| eft vcralsetitia in Deo : fine fidc non pofl^umus amarc l#«.U»i|. jjq^ip^ &JWV3WW «www operaimpU wum cir Ethnicorum funtpeccata : Ergofuntfugienda» 1. fijtomodjbonaoperAfoJJsmfierk I O ^U^^^^^f^pnt bonaoperaper^atiam,ytl auxilium dun- k taxat Spiritus fanfti, ^^mdemfoliirenath^quoxum nempc 610 D O C T H; C H R I S T. ?; P A R ^. ncmpccorrcgsncratum cfcperliuangclium iSpinttt fando j idqiic non tantiiaj prima conucriione ^icgc- tiefarionejredctiam'perp2cua&.conti:iua gubernati^ onc Spiricus fancti,rum cfficiends in ipas agnitionenx pcccan,fidcm;>&: nouamobcaicnnanij tum mdics ea- deniinipfisilona msfgis augenris& conhrnjantis.Hu- ic dogmati fubfcribit ^: Hicronynius : JnathemaJitCm* c^\x\i) qui dkit legct/i pojjlbf em fme o^i^atla Sp.fincl;, Hac crgodoccmurdodrinajhomineGnonrenatosnihilbo- nipoile, quin 6 Dco, fic Dcoplaccnt , ficut& ipfa pcrfona: Placetrfuceni perfona, impucationeiuliiti^&fandi- ficationis , vclfatisfadionis Chiifti, induta videliccc iuftitiaj pui itatc,& fnndiGcatione Chrifti :id ettj pcr- lii^aDco placct proptcrMcdiato^^cm jacproindco- Iperactiam perfon^r^ propter Mediatorcm, Dco pla- ccnc. Dcusnon examinatiuftitiamnoftramimpcrfe- .Gam,&opcranoftra,qualiaipfafuni infcfe, fccundu rJgorcmLegis^fccundumqucmpotiusilladamnarcr^ Ifcdrefpicit&confidvsrat ilkinFilio .• Vndcfequitur, no9 ^r- DOCTR. CHRIST. 5. PARS, nos vcluti fiicirc hunc dcfeftumnoftrum pcrfedion« iacisfaclionis Chriili. 5^. ^iarefachnda fwt honaopera , EX doclrina de gracuita fatisfadionc ^ humana ra- rio lic argiimcncacur; Vroqtioarm fatisfech^mnte'' fieturlffe faijjfacere. Chyiflu^^ronobts fatisfech, Ergonon ifiopiis vt noi bona epera faciamu^ . Ke/J-\ Plirs efl in con- clii;ione, quam inprctmi»Tis. Hoctantiimfequidcbe- bac ; Ergo noh tenemfiripfi far^sfacere:, Atque id concedi- tur.i . 'P/Gpter infitiam Dei, qii.^non exigit duasfolutiones. 2. TrapterfalHjem ncflram, qii{>s alioqui nuUa cf^et. Inji. Sa* tiifdcfio e2 perfefia obsdientia. TSlon obligamur ad fatisfa* Bionem . Ergo nec s vtiqj . -.V.sxr illud etiam debemus odifl[e ; ficut ipfe quoqj|^riDs illud ^ - '■■:--^ fugcrcex aHimo^prGecepit.HcChriftusnos non pr6p« tcreagratis redemic, vtnobis liceret peccatis indul- gerc^fcd vt a peccatis liherati^in fofleriim incipiamm illifo^ Uviuere.Hic finis redeptionis noftr^.caufa eft fatis fuf- ficiens, ob quam nos omnes facere bona oper^ necef- ffifio debemus, quia nimirH tcft)moma funt & effei^a ttou;e illtus vit^ poft hanc dcmum vitam pcrficichda?. Pf.itterhanccaufam, funt& aligemult^ fimiliter n^iiuiffima?, quas paucis explicabimus . Tacienda bctia ^ferkjUnt^ Vei, (^ proximi caufa, Dci c a u fa. i .' Trofter IWAhdatnm Dei : Luceat lux veflra coram hominibtH , vt vi' Mat 5, i^. vH^imtve^ra bonaofera^ glortfictntque patrem vifirum ^ui y^inciiHs, Deusi[\itium tequint obediencia* in hac ^ita, perfedioncm in ahera. Bonis bpct-ibiis crgo "tUdeamusTiecefl^e eft^ vt obcdientiam debicam pra?- :cmus Deb, qui illam a nobis cxi^it,Hoceflpr£cep(t4m - ieumyVt diitgatii alij aliofi Lkberati a peccataymancipati ^^^ ^g *' lisiupitia ; fi^c efi vohnt^u Dei, far^Mificatio vefira, i, i.Thcf. 4*3. V/ VropttT ^74 DOCTR. CHRIST. j. P A R S. Vropter glorlamDei, lliuftrauo gloriar Dci pra?cJpuuj cftHnis, in qucm Dcus mandac, & a nobis ficri vuk bona opera.vtnimiruixn&iisnos Deum cckbremus, & eavidenccsaliigloriiiccnc patrem noftrum coek- item,ficuc nos etiam docec illud didum Chrifli paijl^ antc cicatum ex Mattharo. 3. 'Proj^ter gr::mitdinem^ quamrenasidebent. lullum eft, vtquinosrcdemit , &i quorumma, caquc omnis generis beneficia accipi* mus, ipfijm amemus, cckbrcmus, colamus, reucrea- inur,amoiemque noftrum crga illum,& gratitudinem bonis opcrib. &obed:encia noftra declaremus. Vrecor Ro. 1 2.1. vosftatres per miferatknes Veiy ytjtftatis corfora vefira ho - fiiAmuiiiam^.fanSfamtacceptam Deo , rationalem illhm cul^ tum vefirmu Sacerdotitm fanRum ad ojferendum R^lriti^A" i.Pcc.2.5. igj hoflias acceptas Veo per lefam Chri>^um, Noftri caufa. 1. 1;/ ^ V operih^ certifimus defide nofira» ^rb6rbona mn nifi bonos frttcius frofert : Fides illa qu^ I ac -• *-♦ o * '? abfciue operibns, mortua efi, VlenifrtiSfibm /uffitia, qui Piu.i.ix. infuntvobispcr lefim Chriflum adgloriam, ^ laudemVei, Exoperibu;s agnofcamus neccffc cftnos habcre ve- ram fidcm,quia cfFcdus non cft fine caufa fua,& hanc cxctFeCtuproprio cognofcere oportcc. Quando igi- turbona opera feu nouam obcdicntiam in nobis non fentimus, fumushypocrica?, ncchabcmusfidem, fcd^ malamconrcientiam. Fides .n. vcra ( qu.rnunquaai| frudibus omnib.fuis catjet) fola,vcIut arbor quofdanj frudifera, profcrt boniopera, obcdientiam, icfipi" fcenriam;Turfusha*c difcernunr vv.'ram fidemab hi ftorica, tcm-)orali , atquc adeo ab ipfa hypocrifi. 2, certifimnf nobis iwfetratam per Chrifium remifftonem fec\ catorumt ^ nos e^eproptcr C hrifium /w(?//2C4;w.Iuftifica ciol fiquidem &rcgencracio func coniuncta bcneficiaj* quajfic inccr fecoh^rcnc, &quidcmnece{fario, vrj nunquam feparari poflTinc. Chriftus cnim impccrauijl nobisvtrumq; fimul, nempc & pcccatorum rcmiflij oncm,& Spiricumfanftum, quipcrfidcm bonoiuiic opcrum,ftudium acnouara obedicnciam in nobis cd citail y DE HOMINI5 GRATITVD. ; vitentur fcan- dala^Vahominiperc^uemvenimt fcandala , Deinomenpro- ^^^^- ig-7* p$er yos blafphemattfr inter gentcs, 3, Vt lucrifactamuf '^^•^'H- Vv 'tj infideUs %t6 DOCT^. CHRIS T. j. par s. infideles, eofq-, ftrfnonc, factis, auc cxcmplo^no-' Luc.2» .31. ^^^ conuertaniusadChriftum. T« aUquandoconuerfui '* confrmafl-atrestuoj, lam videmus, qu^efint caufeproptcrquasbona operanobis facicnda finc : itcm quomodo, fcu qua- tenus opera noftranobis ad falutem dicuntur cfTc neccfiaria^nimirum^non vccaufa nodr^ falutis , fed tanquam medium,fincquonon..Diciquidcm cadem raiionc potefl, Bona opera adiujihiam , tel ad iufiifica' tionem.vel iniufiificandis efje neceffaria, nempe tanquam confcquens iuftificationis, cumqua rcgcneratio in- fcparabilirercd coniunda. VerumhisJoquendi for- misnon vtcrer. I. Quiafuntamhiguce, i, ^iafariunt contsv.tiontSy ^pra^hent adt^erfarips anfdm cauillandi, 3; quiaiii mnytitur Scriptuva^ cum qua nobis efiloquendum'^ 6, jin opera bcnamereamtir aliqutdcoram Deo, EX quincaqua^flioneoritur fexta , ficuc qu^rta cx ccrtia.-quum enim audiunc homines nos confcqui pr^mianoftris opcribus, flatim concludunc nos iis aliquid mererJ. Sciendum efii igitur, opcraquidcm bcrnanccclfariacirCjCoqi facienda ctia proptcrpra?- mia confequcntia : vcruntamcn, illa nonmereri velmi-i fiimum donorum Deijffi4ecorffiraiiurn,fiueff>iritualium, Kx^ cioncs vcrififimarfunc & cuidcntifiim.'^ . i. ImferfeStk GaL^:. X7. funtoperanoflratnihilergoillts mererifoffiimus,Caroconcui fifcit aduerfus fpiritum, Sfiritus autem aduer^m carnem hcec autem infe oppo(i(a funt , vt non quacunq^ volueritis Luc. 17.10. gafaciatls, 2 . Ofera bona, qux vnquam facerefoffumus , de^ hitafunt omnia.Cumfeceritis omnia qu^ fracefta funtyo'^ hist diclte voj ej?e feruosinutilcs,'^. Imfura^vitiofafunt ofera no^ra^ quantimlibet frafiantiffma videanttsr , Fa6li fumtu vtimmundiomnesnosj ^ quafi fanntis menfirnati4i *^ ^* '■ iuftitianofir^e, Ducoomniadamnum effe frofter eminetiii^^ Phi. ? % amcognitionisChrilli lefuDominimei.-frofterquemomh^l ifiismeiffummuUaui^eaquedHcofrofiercorib, vt Chripfttih lucrifaciam, 4. 5/ j««4**» gUriaretur^ at non apudDeun/,S , luCtifHmus anteauam fiz» cimtis bona opera » J>(pndum natis Efau (^ lacoboy cum «/- hilfecij^ent boniy veimali^ vt propofitum Dei (quodefife* 'fitidum ipfius Eie&ionem^ ide[i^ non ex openbus , fed ex vocante)firmummaneret y DiFfumefi ei, maiorferuiet mi" \nori:ficutfcriptumefit lacobdilexi^ Efauvero odio habui^ ^.Quivoiuntoperibus iuHificari^ non habentnrmamcon^ „ cienttam , Exfiaeejth^redttas , vtfitpcrgrauam , vtfit 12.13. rmapromifitotorifemini. 10. Si noftris operibiu confeque^ Kom.^.itf. nwr iufiitiam^ fieret irrita. 2{am in Jbrahamo benedicenm ' omnesgentes fiufira qt4oque Chrifius effet mortuus ,1 1 , jn effet eadem ratio fdutls^ fi deberet admitti doSfrina de jmf«opcrg»Abraha3clatroincrucealicer iuibficati Vy iij fuilTcnr ^78 D O C T, C H R I S T. j. P A R S. fuiflent, quamnos iuftificamur. Atqui, vna eft via i.Ti.a.^. nosadfalucempcrducens. £go/«OTi//4, 'verlt^tfy^vf-' Epn.4.5. ^^^ ^^,^ g^ MediatcrDei ^ hominum. Vwas eB VomintUj Hcb.i 5 8. vnafidcsy vnum baprifma, \efus Chrifius heri , hodie , ^in Ad.^ II, fecula. i^lpn efl aliudmmen datumfnb Calo in ejuo oporteat ms faluotfieri.Er^o non lalui fiemus bonis opcrib. auc proptcropcra noflrabona. ii. Chrijhis non largiretur tjobii omnem falutim ^perfeSfam^ eocjue necperfefim effet feruator , f a nobis alicjuid ad iujlitiam adhtic requh eretur, Atqui perfcdus cflfaluaiornoftcr. Nam (^vtPaulus iipn.x. .7. i^^g^iy^x^VeusQloriofetfuagratianos gratls effecit fibi gr^" ios in illo dilefro: in quo habemus redemptionem fer fangui-m ncm :pfiusy remiffionem^ inquam^ petcatorum ,ex diuite ipfi- us grat ia, Gratia cfiisfertuti fer f,clem , idque non ex vobn: ^ '^' * I)eidonime(l, Ob.i .Bonaoperanonhabentcsy non poffunt fentari , Erga bona Qpcra necefiaria funt adfalutem. Refp . Sine quo nort" ppifumus reruari^ncccffarium eft pd falutcm, fcilicec tanquamparsfaliirisj anttanquam falutis accidens,, ^ nonranqortmcaufa laluris. Ob,i, Dcus-vocatpr^mia (^Tmtrc-dcm illa bona^qu^e fro ^ Viittit facientibn? bonacpera, Msrces autcmprxfupponit meritm}. Ks[p' S^ciliccrincer creaturas aliquando, fcd nunquam apud Dcum. Pr^^emia autcm fcu mcrccs di* cuntur opera nodra refpeflu Dci, fiquidcm ipfe cora- pcnfacpleniffimequr nos facimus : non tamende- bitacftiliacompcnfatio . Exnobis enimnihil com-i- modi Deo poteil acccdcre , ac proindc non obligatur Dcusad compenfarioncm vllam quanrumuis mini- mam. Namquinullomodonollrisoperibus indigct, S^cuiilla nihilquicquam pofluntaddcre, deip/ocer- te nihil quicquam porcrinius mereri. Imo vcro nobis accedit bonum ex bonis operibus . Nam bona opcra M qu^facimusfuncconformnriocumDeo, coque lunc ■! &beneficium Dei, quoipfobcneficio nos obligamur B| Deo, non autcm Dcus nobis. Non minus igitur ab-? iA furdum cft diccrc nos bonis opcribus mcreri de Dca im falutcm/ DE HO MINIS GR^ATITVD. ^7^ ftlutcm , quim fi quis diccrct tu dcdifli roihi ccntum florenos.Ergo & millcflorenos mihi darc dcbes,; Ob.^. Sed vnde certifumm nos habere bond opera .^ 6, Quomodo dinidatnr Decalogus, 7. Quafitfententia Vecalogiy^fingtilorumeiufdemfrs ieptorum, 1 . Quidfit Lex ingenere. LEx in genereejtfententia frcecktens honefia, obligdnt creaturam yj.tionalem ad obedientiam cnm fromiffione frjemijy(&' comminatione panamm, EO: fententia pnecifien^ honeft a:2\ioqu'i non eft Lcx . Obligat creaturam rationa-. iem. non cnim Lcx illis cfl lata, qui non obligantur ad obcdientiani . Cumfromijfiojiepr^mij: Lexgratisbona pTomittit preftantibus obedicntiam;quia nuUa obcdi ciftia poteft efle mciiroria apud Deum. Obieci. jitquk Euangelium etiamfromUtit grati^ bona, Ergo Lex ab Euan» nihildijfers . Ke/ponfio, AhicrLQX , aliterEuangclium promittitgraris. Lexgratisfromittit^expaSioobedientis t$Iha,Euangelium auztimfromittitgratiiy fine opcribus licgis , cx pado Fidei , non ex pado obcdicncia? no- rflrjf. Nonquidemfine omni conditionc gratis Euan- i^cliumbonapromittit, kd finctali^quali nobis bo?? laproraittit Lcx • Et comminatia pcsnarum, Alioqui ; Vv iiii ^^^ ^o D O C T R. C H R I S T. 3 . P A R S. Lcx cflet inanis fonitus, & nihil efficerct . Dichur por- x6 Lex a legendo, id eft, a publicatione, vel a legendojid cftjdiligendo. Cum priorietymoconucnicvox Hc- brarajcum altero aucem Grjca. Gr^ecis enim Lex di- citur f a|orof, a diflributionc, qu6d fingulis officia diftri- buat . HebrrBis autem Lex vocatur ihorah , id eft, do- ftrina,quia Lcgesideopublicanturomnibus , vtfin- guli cas difcant . Hinc eil quod ignorantia Legis auc iuris non cxcufet: imo quiignorant Leges ad fe perti- ncntcs, eo ipfo pccc anc, 2. Qua [int pAYtes Legh, LUge s alii* uina legcs 9X1X func xi^mXi^ imnmcabiles , aCae < xuucabijlct DEHOMINIS GRATITVD. 6Bt mutabiles quidcm/cd tamen non nifi a dco ipfo,a quo funt latx,murari poirunt . Ter Le^em intellighuY euamfcCpenumeYo natvY^ feries, ^ ordo u Deoinfiitmii4 . ItaLex, id cft, ordo naturs^, poftular, vt ex arborc nafcaturfrudus. Hoc modo quidemcatachrcftice perlcgemintelligitur ordona- t.ura?;fed & magis catachreftice Legempeccativocat A- ^^'7'H* pollolus p-ccaturo originalcj quod videlicet inftar Le, gis cogit nos ad peccandum. lamlegibushumanis, &aliisrebus qua? denotan- tur Legis nominCirelidis^r^tf Lege diuina deinceps agc- jnus, vt qu2E hic fola locum habet, & hssc cli fons om- nium aliarum Legum bonarum qux dign^e funcno- mine Legis . tft aurem I^xc^/Ww^ doSIrina aDeo lata in creatione^ /iue per ^ngelos, ftueper hcminesyq^^ poftearepetita perMofen ^ Vropheta^ , doccns quidfacere debeamm^ ^ emittere y obliganscYeaturamYcttionalem^ femper jierfeEls frcc^antibu< obedientiam pvomittens vnam ^ternam ^ in a-^ ternwn damnans eos qul non praffant obedientJam , nififai remifjto pYoptcY MediatcYcm, VaYtesiegls diuincefnnttres : Lex MoYalis, CeremonU' ipSi ir FoYcnfs^aut ludicialis, Moralis^efl doSfrina congruem cum aterna^ & immorta^ Itfapientia, ^iu^itia in Deo.difcernens reSIa^ e^ nonreFUy natura nota^ d^-infta creaturisrationalihus in CreatrnCy c^ fo^ea rcpetita^ac declarata voce diuinaper MofenjVrophetat dc^poftoloSydocens quddfitdeusy ^ qualisft, quidquefacC" fe ^ omittere debcamus , ohligans omnes cYcatuYos Yationa-- les adpeYfecfamohcdientiamintiYnavty (^ externam , pro^ mtttens fauoremDeiy ^ vltameeteYnam pY£[}ientiace[faYHnt : manc- bunt cnim nihilominus gcncralia. Non opus crit mi- nifterio, vclccrtotcmporequodminiftcriotribuatur in vica xtcrna,quiaeric fabbathum pcrpctuum, id cft omnisasternitastribueturconccmplationi rcrum di- uinarum,accelcbrationiDeJ. Nonopuscritlcgibus deconiugiOjquia non critvfus coniugij.interea tamcn caftiias Angelica erit in hominibus. T^atura^ ex ipfa creatione notaeJIiqm^LhovaincsSl An^ gcli ad imagincm dci funt conditi , Ec Paulus eciam dcrcliquiisilliUslucisdicitjRom.i. Gemesofiendunto* fuslegis fcriptum in cordibusfuis^c^c, Etiam ^ngeios o^/igvh , Ceremonialesftmt Leger a Deo latafer Mofcn de ceremO" niisy obligantes ^opulum li^daicam vf^^ ad aduentum Mef» fta^vt difternerent hunc fop tdtm ^ Eccl.ab aliis , ^ e^ent {*gna^ fymbolay tyft^ vilvmbra rerumf^mtualium inT{ouo te^amentoferChrifium imp/endarum. Hisc Jefinitio vc in tclligatur, fcicndum z^iquidjtntceremom.t , vidcliccc acliones externafolennesy id eli,fa?pc eodem modo & lif- dem circumfcantiis rcpctcndx, inliitut^a Deovel ah hominib .etia>nyVt adhibeantur in Detcultu^ ordinis velftg" nifjcationif caufa, Lata? auccmaDcoccrcrooniy, func fimplicitcrcukuiJ. Abhominibus !at^, vel inltitutae Ccremonix^fi bonse fint, culrus tantum func feruien- tcscukuidiuino. ludiciales ,funt Legcs ds ordine VoHtico , feu gubernati^ onepo [iticajooc efi^ de ojfctis njagiflrattmm , iudici^um, p(s^ narum, contraHiium, acde diflinEIione dominiorum^ Latx X Deo per Mofcn ad conftitutionem , ^ confertiationcm foli- tia Xudaica^ obligantes omnes pofieros ^brahami , vfhue ad aduentum Mefjt Si6 DOCTR. CHRIST. j. P A R ^. Vt Col.2. Sumtn circumciji circumcijtonenon manufa&a» l . Cor. 5. Tafcha. noflYum^ro nobi^ facrifcamm efl Chriflus^ Pfa.i 1 o. Tu esfacerdo) ;;? atempim, Dan. 9. Vtigetur 5«w- BfisS.^c, Ac dcforeiifibus dicirur. Ezccli. 44. J« controuerjtafacerdotes flabunt ad iudicandum ^ iuxta iudicia. fneaiudicabmiteam, lerem 23. Eccedies veniunt^ dicit le* houay c^ fufcitaboTjauidigermeniuQum^ c^regnabit rex, -C^r froffere ^get y ^faclet iudicium ^ iu^iitiam in terra, Cum autcm non omniijm legum aljcgorixinfpccic jint veiboDei exprelfe; \n'\muixinuliae^ fngendaaut recificnday nifiquafidei c> dile&ioni analoga ^t: deindc fro certps h quar bcncficia deus per Mefliam darct credentib, . -iScxto, Forenfes Uges, quandoquidcm erant ipfa po- litiaeMofaicJB forma; conferuationi folitia ^ regni illitit ^Xuiebant vfcjue ad Mefjta aduentum. 1 1: Scpcimo , esfiiam Uges ceremonialer t^^forenfesitafint ttholit^e «SSDOCTR. CHRI5T. 3. P A R S. MboIis£,vt noyi rcquiratur earum obferuatJo, quantum adtym pos attinet, taracnprepctua funt res ffer eas fiqnifizatce, Ac proinderantnouJcetlamcnticonHrmatio , nonlecus ac veterii reilanienti oracula de McfTia & eius regno, Suntenimtypiviiibilesproraiflioncs . Cum igitur in Chrifto, qua? vaticiniisde iplopredida &vetenbus typis adumbratafucruntjimpietacfle vidcmus,&ex* hibirum cffe, ^l hunc lefum in quem credimus , Mcf- (lAm illaai quondam promiirum elFcnobis confirma- tur Quamuis itcmad ritus eoldem feruandos non ob]igamur,tamen cxillis pictuiis vCLerib. qnam fpi- ritualcmobedientiam, fiHiditarcm , & cultum Dcus JnEcclefiafua perpetuo requirar,cognofcimus.Hinc dicitur.Ofc:;?. 14. Keddcmus Tjitulos labicrum noflrorum HebrA^ . Veripfum afpduc Ojferamiis deo facrificium iaudisy id efi fruclum iabiorum (onftentium nomini eius'. t ,T?et,i,^^ Jpfi quoque veitit i viui lapides^ adifitemni^ ^c, H^ec ad A* nabaptiflai ^CxiwW^zs , qui vetus teftamentum ex Ec. clefiaChriftianaexploduntjrcfutandos, fufficiunr. Porro legis moralis, cum in ca proprie Dei cultus confiftat, &propter eam ahe leges \zix finr, ahj& maiorcs vfus fuht/ De his prgcipue qu^runt menrcs, ciim audiuntgenushum^numflcmpeccatum ti^cA^^ merlum.vt reprobincincoare quidcpoflint obcdien- tiamdeoplacentcm.-eledi Ver6in hac vita perfedi- onera jIHus aflcqui nullo modoqu6pnrA& tamen De- um yeile tam rcriatis quim iionrei>atis pra'dicari leg m. Miranturenimquorfum vrgeatur-iex^cum 6' bedientia praeftari non poflit',. Midldturam homi numcorruptam abintcgradifcefni liecefie eft . la .ftaturaenimhoodumperf^eccatum deprauata, fue- vunr,&in natura perfcde reftituta crunt hi duo v- fuslegisdiuin^ praecipui , quorum prior eft integra hominiscbnfirmatibcum Deo . iucebar cnim&lu- cebitinmente hominis, perfeda Dei & voluntatis diuin2Bagnitio,eaquc cfficiebat & cfficiet omniuii fc inclinacionum 5c adionum congmentiam cum hoc ptj ordine DE HOMINIS GRATITVD. 6^ ordinediuino, hoccft, iufticiam perfcdam coram Dco. Mens enim rede iudicans , cor & voluntatem contumacianondeprauatamredcgubcrnat. Quod aurcm & fuerit integralcgisnoiiciainnatura homi* numnonlapfa, &integramcum Deoconformitatem incacfFccerit, dodrinadeimagineDei teftatur, ad quam homo erat conditus, & qu^ perChriftum in nobisreftituicur. Ahervfuslcgis innatura integra cftbona confcicnciafiuccerta Sducia bencuolentiaf diuine , & cei ta fycsvh:^ xterna* . Quia enim lex 3c obedientjam perfcdam pr^cipic , Sc cam prarftantib^ viram a?ternam promittits,* idcirco innatura non cor- rupta, ficucobcdientiam perfedam; ficctiam prsemij \ certam cxfpedatioricm efiicit, fecundiim dida Leui. iS.Ro.io.Gal.^. QuifecerheayViuetinek.lAzt. i^, S^ vlsfnvhamlrjgredfyfermmandata, Sedinnatura corrupta ahj funteffv:6lusfiuevfus Jegis, partim accidcntarij^partimrehquiexpropriis cffeAibus, quos habetirl naturaintegra: parcimin renatis, partimmnonrenacis. Vtigicureft totaLex^ p^dagoglaad Chriftum, fic&morahs .-idque. i .qma €H conferua trix , ^ cufios do&rime , ac difdflime , ^ qui^i" demdifciflinam qtioque ccnferujttextra Ecclefam^ arcens' vidchcet manifelja fceJera, quae oportet remoueri ante regencrationcm. Deus confcruauit partcmle'' gisinhominc poftlapfum, tumvt manerentrehquia; imaginis Dci , nec homines omnino eftent beftig.* lijmvtcocrccrentur fcelera manifefta,qu2e pugnanc cum iudicio xc^x rationis, ctiam in non renatts. tbm, Quianosdocet dcfperare de nobis^&qujrcrc luftitiam extra nos in Chrifto,ad qucm nos hac occa » *?oncpcrducir. 2. ^gnitio ^accufatiopeccati inrenatisy f^nonrena^ // . Ter legem agnitiopeccati, Veccatum non cognoui nifi -^^ ^ tegem, lS[ametiamcupiditatemnonnoJJemini^Lex di- Koiw.j.j, iffet: lS(onconcupifcis. Adomnespercinethicvfus, tfidupliccmhabctcfFcaura, fcilicctodiumDci, & Xx incrcmentum $90 DOCTR. CHRIS?. f. PAR« incrcmcntum pcccaci m nohrcnatis;ac mEleais prg* parationem ad conuerGoncm, fcurcgencrationcm. Etfi auccm mukiimpij fccuricate obcsBcaii » pec* cacum adcempus non agnofcanc -•omncscamcnac* cufaclex, &candcmcosconfcicntiascerrorcs & cru- ciatus opprimunc. Rcnatis cciam , ctKinccdamnaci^ oni finc obnoxij . ncc abfquc peccati agnitionc & dc- ploratione viuanc, necefTaria camen cll lcgis concic^ & medicatiO) vc rcliquias pcccaci magis ac magit agnofccnceSiin vcra poenit.contineantur & proficiat. Dc vtroquc autem Yfu,ncmpe de confnuAtkne ^dif» uflina^(i)' de agmtionepercatltdithm Qil^iegmcjjfefadd-» gogum ad Chri^urn . Neq j. n . doccri poffuht hominc* r/««j/«w,id cft,defij in lege, & caf* ^inChrifto iuftitiamqurrcrcjiioc.n. cftquod addit vbnS. cum ChriflQ crucifixus fum^n\m\t\i participatione m« ritiChtifti,& mortificatione peccati,x/# Deo viuerem.u fccundum voluntatem Dei inlege cxprcfifam. Is enim >eo vinit^ qyi Dco obtcmperat, & fua obedicnna tum lonoic afficit . Hoc autcm in nacura corrupta noa ^ *x ij cfficir. O» DOCrR, CHRIST. }• P A R $• cfficic legis cbacio , nifi a legc ad Chriftum cranfea- tur per fidem, vc ille ia nobis viuar, & nos in eo^id eO^ fic m nobis efficax per S.S. primum dkendoin cordibta confoUtioncm dsremifjione pecctziorum, deinde nos(tbi cotf* /ormes faciendo per regenerationem ^ vc non.amplius lcx nos condemnec &irara opcrerur; {cddeie^emur iege r>ei,q'^od ad imerioretnhom inem ,Kom,j , Sicigiturale- ge libcr.imur, & legi morimur, fic viuic in nobis Chri- ilus, vc incipiamusdelcftarilegc, &iuxta eiusprx- fcnptumvKaminftituerc. Nonenimaliam iuilitiam, auc aliam imaginem Dei Chriftus pcr Spiritum fu- uminnobis reilicuic, quamqua?innaturacondica, qu^ per peccacum obfcuiata, &inlegedcrcripcaefl» necalius cilSiHritu5,Iegisdiuina*author, & effedor conformitaciscumdeojm natiiraintegra& rcftituta. Cicanc & diftu m ler. 3 1 . Veriam cim domo Ifraelisfce^ dus nouum, mn fecunditm fcedus quodfepigi lum patribut torum^i^c, H/caiunc, non antiquumfcedus ^ quode[ilex, renouaturum^ fednouum \ef€rcu[furumdicit^ quod efi £- uar.pelium, 2ion igitur lex , fed tantum Euangelium in Ec» cle/ia Chrifiiana docendim efi . Scdconftac/cf Jm^ no* uum nonquodadfubftancialcs, fcdcantum quod ad accidentalcs partes fiue conditioncs & circumftan" tias, diuerfumcfreavcceri. Ecficnim vetcres vmbra? actypiobfcuri funtfublati, & clarifliraa concio, dc implccispcrChriftumoraculis&figuris, fucccflic, fiCi gratia S. fandi largius in homine effufacftin nouov quamin vecericeftamenco ; caroen &falutis confc. quend^& SpirituaHs Deicultuscadem fuit olimra- tio,quaenunccft. Teftanturhocipfa Icrcmia? vcrba . jEfee^^ww^^^^Winonfanealiam^fcdeandem, quam olinii cis dQ.^utnfcribam in corde eorum . Ego eroillis Deuj^ & ipfii trunt mihi fopulus : prop itius ero iniquitati eorum, t^ pec catieorumnon recordabor ampUus . Hg cnim condicioncf | fedcris;caminvcteri,quam innouo,rcperiuntur;nifi;| quodhsecnonluntlegisfed Euangelijpropria bcnc^i ficia, quasduas vctcns& noui tcftamemi partcshic inccC DE HOMINIS GRATITVD. m Intcrfc opponitPiopheta, Legem afiti^uum^Euangeiimj^ 9iof4fimfcedii4^ian(,]uam principalcni parie fatdcrisjappel- lans. jdcoqucnouofoederi afcribic haxbonn, quiac^ copendebac quicquidgratia: Dei contingcbrit vcrcri hcdcRxi &ineo plcnius patcfaOa & exhibira funt perChriftum, qu^etiam in veccri propccr eum pro- mittebantur & dabancur. Si igitiir legem prius infcrip- fam tabulisIapidcisjinfcribercvuJcdeusinnouofoed^-. rchominum cordibus,nonabolct, fcdconHrmateam }>erpra?dicationcm Euangelij, qua rcgcncranturccr- da.Vvobcdirelcgi incipianr; acproindc difcrimcnle- gis& Euang.tradcnS5itanouumf0c.dus antiquo fiibfti* cuitjVtpartcm fcfdcris camquareftlcxmoralis^reti- fiendam &cordibus infcribcndam dicat. Sin autcm vrgcbuncilJa vcrba:2xj^>j docehh e^mfquam froximum fuum.-omrjes erjtm cognofcertt me,&c,Yt coJliganr, nonefe iubendoi homines innouo lefiamentOy %>t agnofcant Veum*vltr/j enim a^inituros eum,i^ obtemperaturcs €i:nivc\i% craflehaJIucinaniur proptcr cfFcdum innouo tefta* menco maiorem & plcniorcmjrcmoucntcs caufam in- ftrumentalem. Vc cnim agnofcant Dcum3& ^^nie ipfi obtcmpercnthomincs, cfticic Spiricus S. perlegisSc Euangclij doftrinam. Neq^uc fcquicur ^o/ »(?« obltgari, 4t*t hortationls fimulis vrgendaefie^ quia 'viiYQfaciant ofpci"' rlww;Ionge enimaliud eftobligacio &hortaiio, quam €02L6tio. Vtipliciigiturratione iocumhabet iexinerudiendis ittnatis ^ vtvidelicctcx eavoluncarcm Dei difcant, & reumad vohmtarieobcemperandumDco magisac ' Igisincitcncur. '''^. TeJiimoniumdeVeo ofendensquodJitVeu^y item ejuk fc/?r, ^ijualls, Hic vfus legis eft minus principalis, vt Ham fcqucnccs.quivcro prceceduncfunt principales -5pgisv(us. 5r. Tejlimonium monjlram Eccit^am: quiaia kEccIcfiaLcxeftintcgra, extra eam corrupta. 6. 'efiiniottium deprafiantia humana natune ante iaffum, ^ urainvitaaterna^ id eft, commonefadio de imagi- Dci in hominc.7. TeJiimoniHmde vita ^ttrnn.Scm^xi Xx iij cnim 49^t>OCr. CHRISt. j.PARS. cnimanobis debct Lcx, quar nobis non cft fruftr* laca CumigituriiihacvitaLexfinemfuam nonailc^ quacur in nobis, aliam viram poft hanc rcftare ncccflc cft,inqua /ecunduroLcgisprjEfcriptumficviucndiunm YC ica candcm aliquando Lcx a nobis impleatur. 4. ^i/d Lex differat ab Euangelh» LEx ab Euangclio di^tvt ^l.VatefaS^hneiLcx nattf» ranotacft ;EuangcLura diuinitus patcfaCtum. 2« Suhiefifofeudofirina/^LoxdocQiiimlcs cifc debcamus f&quid praeftarc .* Euangelium autcni quomodo calcs cuadere polfumus .^ m Chririo icilicct, ^.VromfJJfonihus, Lexpromittic vitama?ternam&omniabonacumcon ditioncpropur &perfe/W5Vtnonncccllefitcasampiius{cruari. !• ^uia debebant durare tan tum vf^ ad aduen tum MelJlie. ISlon 0uferetur fceptrum de Juday^ dux defcemore eiusydorec vem* Gcn.49 , id, 0t ^ui miftendn^ f /?. E t foji hebdomadat fexaginta duas oc - "• ^* * • eideturChri^u/f ^ mneriteiHs populus^'qui eum negaturui $Ji:Etcsmatem ^fanSiuarium diljipabitpopulus cumduce venturo: ^jiniseius vaflitas^ ^fo^^nem beJli Jiatutade^ folatiojpfi ejipax nojira, qui vtraquefecit vnum, ^ intege^ rinumparietkffeptumfolt^ityinimicitiisy idej}, lege manda" torum^qua inritibus pojttaeji^ per carnemfuam abolitis. CC" ^^"•^•'i^ remonialcs crgo legcs pcr Chriilum, cuius crantty- pus,funtfublat«: idquod etiam Stephnnuf orationc ruadcmonftrat; itcmauchorEpiftolaradHcbra?o^, *. * - J^id exhibito MeJJia t^pi cejfant^quales erant \eges iUte cere* w^^Jjfi monialet.Quafunt vmbrarerum futurarum^ at corpus efi &,9. CAri;7/. Ccrcmonialcsautcm dicuntur pcrpctuar,^w/<« CoLa.if. duratura erant vfque gd 4dmntum MeJJi^e. Itemquia eorum fgnifjcatafm$ atertfa, Dc politicis legibus hoc obHcitur:0/?/iw<« (Jr iujiijjim^ foUtiafarmaeJifeqHtnda, Sedmelioraut iujiior ejfe nuU Idpctefiea^quimDiUd ipfeinfopulofuQ confiituit.Ergoefi wiwf«d rcmpotis»& cultus ccrcmoniali s rati^ CQiaccommodltaij quorum obfcruacio iam ncque €^6 DOCTR. CHRIST. 3, P A R S. iufta ncque vtilis futura eflct, quia caufe cur ill^ lcgcs* I ^^ tunc ferrencur ludacis fublat^ aut muratx funt ; vt di IfhelloYepudijycle (iucendis 'viduls tognatorm/J, Noh ipitur vult Deus omnes genres atq; aetatcs, nd casleges alli- gari.Cuiusrciargumentumcftjquodetiam ipfotem* pore. quolegcs litas volcbatfcruari, non omnesgcn- tcsjfcdtantum pollcios Abiahami ad e^sadftrinxir. &tameniuxtaaliorumquoque gentium leges polici- casnonimpias, viucntesipfi placucrunt; vtNaaman Syrus, & quicunque cx genribus conucrtebantur, ncc tamen feruabant ceremonias & lcgcs forenfc s luda:o- rum. Et Paulus.Ro. 13. non tantum iuxtalcges Mofai- cas imperantibus, {cd etiam alns magilUatibus fub quorum imperio ^MutimsMnquamoYdmauomdiHinaob^ temperand:m effedicity quatcnus.nihil Dci pra?ccpti» repugnanspr^cipiunt.HtipfevtebaturJegibusRoma- nis^cxxm appellaretCafareM^ & ciuemKomanum indemna" tum vincni ac cadi neflts c/se diccret, Quodfihinc aliqaisinferat: Quandoqnidcm aliarum poiiiiarumyVt Mticce, l{pman,t^ (^c, lcgihusvti licet, mulA magls licere illhis folitiifformam imitari , ^u^ ab ipfo De§ immedtate con^ifutafmt: facile conccdimus magillratus ac legiflatores prudenres non miniis exca quamcx aliispolitiis poiiefumcre, fi quid fuis lubditis & tem* porjbus fit conucniensj modo abfit neceffitatis opini- nio.hoceft, non eo pr^ecipiatur autretineatur,qu6d per Mofen hoc pra? ccptum fit populo ludaico*. {hd quia rationes probabilesfint, quarenuncetiam ficagatur^ &caufa?fimurenrur5hasctiamlcges authoritatc pub- lica mutandi libertas retineatur. PorrolicetCeremoniaJes&PoIitic^leges pcnitus abrogat^E funt etiam quod ad obedicntiam,non tamen codemmodoMorahskx cftabrogata. Hxc fiquidem cxhihitoChriftodcfiit quidcmy^uodad maledi&ionem,^ ' toaftlone m, fed rninime qmd ad obediensiam. Rationesfirmai'& jlluftrcs funt. Primo Ti/iutDii}i mnideoeHfaBm Medimr, ajfumifit formamftrui^ faBuf\ 4\ DE HOMINIS GKATITVD. (^97 f /? obtdiem Vatri vfque ad mortem trucls, ^ r,Ci ab cxtca^ tione leglsredemit^vt in feccatis (io^ inimicitia cum Vtcper /eueremtis^fedvt nosafeccato iiberaret, ctm Deo recoiui.ia- rety^mrrtirfiisVeo conforr/iesjf^ templidm rjei fuccrct. Si igitur fiaem hunc habuir, propter qucni hbc raret nos a nialeledidionelegis, nonfimul fulluht obligancncm ad obedientiam. Hocenim eft Mediatorisofficiu, cx- piarc pcccaca admifla, & faccre^ne in pofterum ottcnw m Sfiritum. 2. Cor .5. JFeci^ vtquinonnouit feccatum, fronobis feccatum ejjet, vtnos ^fficeremuriujiitiaDeiin eo. Atque hxc typorum lcga- liumimplecio,&poenx,quamnos d^bebaraus, perfo- lutio tfi?» DOCTK. CHRIST. j. PARS lutiojcftcaipfa, dcquaididuni cft, legis abrogaiio, Tertio autem imflet Chriflus legem in mbisfnofpirttUy m$ per eum reformans ad imaginem Dei^ vc nos c t i a m i n h ac vicainchoemus obcdienciam incernani & cxternam^ quamlex inobis rcquiritaCamque intcgram pra-ftc- inusin vitaaeterna.Vtrunq; horum, vidclicet poenam pronobisa Chrifto pcrfolut3m> &iut]itiam in nobis inchoacam,inteIligic Paulus cum dicic, itafiueiufitiam iegii compleri in nobis fecundHmj^iritHm ambulantibm : Ec de darione Spiritus fanfti & rcgencrationCjquae fic pcr &proptcrChi:iftum3CX protcfio agicPaulusRom.6,&7, Qaarcoj implet legem docendo^hoc cft, rcpurgando ab cr- foribus & corruptclis, & rcftituendo veram cius do- iftrinam&intclljgentiam, idquodfacitMat.^.^^. &7, Siigitur&doccti/rf/<5r,quodad prmci* paleofficium Mediaroris attinet . Hoc enimeftpro» ferre Euan. e finu Patris, intcrcedere & fieri vidimam pronobis,&datoS.S. nosDeo reconciliarc • Sed ta- menparshuius officijefi:, mcnftrarcactollerecrrorcs quib.Iexcorrumpitur3& puram dodrinam proponerc hoc fine, vtanimiadaudicndam concionem Euan. qu:BMc(fix propriaed, pr^parcnrui", &conuerfi do- ccanrurjquam gratitudinem proredcmptionis bcnc- ficio deus ab ipfis rcquirac. Efi igiturlegts iator Chrifiusy quatenus eit L)cus,& authorlegis cum Patre: quatc- nus autem ei^ Mediator,non eft quidem ]egislator,qui» nonpromulgatlegcm, vt.i. lo. 2. dicitur*fed lamcn cft Icgis rcpurgator & inftaurator;idque non principa- Iitcr,ledvt principale Mediatoris officium, vidclicct rcconciliationem &faluationem poffit cfficcre.Eadcm dc miniftris Euangelij eft refponfio, fiquidem illi noa aham qudm Chriilus tradidiCjdoftrinam Ecclefiae pro- ponere dcbcnr. ^ ob,z, Quilegifer ^csnamfatisfacit^ non obligatur adcbe- iientiamiqtiia aut adpanam^ aut ad obedientiam lex obligaf^ fion autem fimuladytrtmque. jit nos per ChrSfispoenamfaSfi" fecimus legi, Ergo non obligamuf ad obedientiam, Re-jf^.Maior diftinguitur. Vnmo ^quifoenamfufficientempaJiuseH^non •bligaturadQbedientiamAciliccZGdindcm illam, propccr cuius omiffionem poenas luic ; fcd poftquam pro pcc- cato admiifo pcr poenam eft fatisfadum,nihiIominu» obligatur dcinceps ad obcdicndum lcgi, aut ad nouam {^oenamfigrcndaasj fi noua inobedicntia legcm v'i<^ «tcMlxdd ^oo DOCTR. CHRI5T. 3. P A R 5. Secuado,qiii per poenam non propriatn, fcdalicnam faiibfccir, &ingratiamfinefuaipfius facisfadione rc-» ccptus cft, is ctiamfi non adfatisfaftioncm pro pecca- tiSjCamenad gratitudinem pr^ftandam obedirelegf. hoc cftjad voluntatcm illius, per qucm rcdcmptus,& i . 3. Chrlfllani nonregunturlege^fed (phituregefierd* tlonit^ iiixta difia, lS{on eflis fub lcge^fed fub gratia,lzcmT j4tpononefllcxpo/tta, Ergonon e^docendainEccie/ta Chri^ fii4na, Refpond. snteccdenti. Non reguntur, id cft non coguntur lege & metu pcense ad quakmcunquc difciplmam,ficutimpij:fedtamenlcgc diuinadoccn- tur^qui cujius deo placcanrj&S.S.vocelcgis ad do* , ccndosipfos& fleftendos ad obcdientiam non coa* damauthypocridcamjfcdvcram&fpontancamjVti- lur, itavrnontantumlcximpcrcccjsquidfaciendum fir,fed ctiam fpiritus grati^ obedicndi facultatcm ipfis fuggerac.Hoc. n. cft, mn effefub lege^ ^^ iufio non pofttam #//?/tf^^w. Vlanecautemobligatio & do(ftrina,ctiamfi condemnatio & coadio tollatur. Namadhoc ipfum obIigamur,vc quim maxime fpontanca fic obcdicn'' t i a . Ro m 8 . DebitorcJifumui non carnii yffecundum carnem ^iumui, &(• §bie&. ^DE HOMINIS GRATITVD. rot Ob ieB. 4. 1.CX non eBnHejfaria aci falutem, Ergo non eft docendamEcciefa, Kcfponfio. E^ fallacia a didofccun- dumquidaddidumfimplicitcr. Etficnimnon e(l ad hoc neceflaria, vt obedicntia noilra crga illam fcruc- mur : tamen ad alia cft ncceffaria, vt in doftrina de v- fu legis dicendum eft . Ob.^ ,Col.i,ln Chrijio funt omnes the^auri fafienua ^ fct* 9nti£ rectindhf.izcm : In ipfo eflii confummati. Ejrgo non cfi §pt4s legein Ecclejta C/jW/T/.Refponfio.Eft fallacia confc- quentiSjquiaprocediturapofitione totiusadncgati* onempartis. Totafapientia&fcienria,ideft, dodri- naChriftinobisabipfotraditacftfufficicns& nccep. faria Ecclcfije. At pars illius dodrin^ cft etiam lcx rooralisjquianontantumfidcm.veriim &poenitenti- aminnomincfuoprxdicariChriftus iuflit & ipfclc- gcm tradidit atq^exphcauir.Confummatio igitur fapi- cntise &faluri$ noftrc,quam habemus inChrJfto,non cxcludit lcgis dodrinam , fcd eam indudit potiiis at- quc comprehendit. Quomodo dluidatUY Vecalogus , COnferuanda cft diuifio Dccalogi^quia facit ad in- tcUedum praeccptorum. Nam.i. Docff in aliispr^^ tifi mediatum cultum^in alis immediatum»z.^dmonet degrs abuf obedientia^ ac dotet cultumtrima tabuleefse fracif^' ii».C X teru m triplici ratione Decalogus diuiditur, ^ -l. Viuiditur Vecalogtis in duastabulas a Mofe cSr Chri^ Jh: quarum prior comple&itur officia erga Veum immediate» Hsrcdiuifionititur co, quod Chriftus &PauIusrefc- nint totam Lcgcm ad diledionem Dci & proximi:D/- j^^^ j » •« Uges Vominum Veum tuum ex toto corde tuo , e^ ex tota rf- ^ g ,p^ * ttima tuaj ^ ex tota cogitatione tua, Ifiud efiprimum^ ^ magnum mandatum, Secundum autemfimile eH ht^c^Viliges fvoximum tuum vt teipfum . 2. Viuiditur Vecalogu* in pracepta decem^quorum qud» tuoYprimie^ fex autem reliqua fecundte Tabula tribuuntur. Huius diuifionis confirmationcmvide inDcfenfionc Catcchifmi Heidclbergcnfis.Oppugnant autem hanc diuifioncm foxDE HOMINIS GRATITVa diuifionem, qui priraum & fecundum prrceptum co*- nanturinvnumcons:raherc,ac pr.Yccptumdecimum contra dinidere in duo, Iftorum errorem vtrefutc- musjiamprfcipuasrationes pcoferemus inmedium, quibus hxc diuifio confirmatur . ViflmSfa fiintpracep^ ta ^qu£ di^ingmntHY fententiisyvel qmrum difiinSia funt mcdiucrf^fententi^, Primum & fecundum pr^ccptum diffcruntfeudiftinguunturfentcntiis.Ergo funt prae- ccpcadiuerfa.^Pr/wi^wtradit quisfit colendus, ncm- ' pc folus verus Deus ; fecnndum docct quomodo fit co- lendusDeus, nempcnonhominum inuentis . Itacx aduerfo, declmum praceptum nonfotefl in duoprfcepta cfi- widi. Namqu^iilicdicuntur deconcupifcentia, v- nam atquc candem habent fententiam ; ideoq;fcri- ptura vno etiam nomine illa compledir ur. T^pnconcH^ flfces, Ci^fUitatemnonnojfemt nif tex dixi^ct ^l^n concu-. pifces. Quod fi propterca decimum pr^eccptum diuidl dcberct in duo diucrfa prscepta , quia diuerfarum rerum non concupifcendarum illud facit mentionem, feqiuereturtoteffepr^Ecepta numerandajquot infin- gulis prasceptis recenfentur fpecies. 2, Tr£ceftA^quadijferuntinter feyerjtbus ^ ferh- dls, etlam diffcntn:, fjr a Mofe diBintfafunt, Primum igi- tur praeccptum difFert a fecundo , quia Mofes hxc duo pr^ecepraverfibus&periodis diftinxit, Contra, qua; iradunturi Mofeindecimo pr^cepro, vna pcriodo coraprehenduntur:proinde illaomnia quoq; ad vnum pr^ccptumconiundim rcferenda funt, 5. Mofes ver" hadecimifraceftl ( qug aducrfarii diuiderc conantur induopra;cepta,innonum&decimum ) tranfjjonitm Exodo S^Deuteronomio . Nam primolocodiciturin Ex- od. l^Qnconcufxfces domumfroximitHi ^ deindc fcquitur^ 2iondomum^irc- Si velint igituradusrfarii hoc dcci^ muminduo diuidcre precepta, nefcient vtrum de- beatcflenonum, vtrum verodccimumMmohacra» tioncMofcn, atqj Dcumipfum loquentcm per Mo- fcn, accufabuatlcuiucis^ quaiifccum ipfe pugnct DOCTR. CHRIST. 3. PARS. 70J Hac igirur verborum tranfpcfitionc, facis pcr Mofen Spiritus fandus delcarac/c vellc vnum duntaxac effe pr«eccptum,qua?cunque vna^periodoconiunftim com* prchenfaindecimoprarccptoleguntur . 4. jiutho' tha^s admodum locuflu .*j?, quit hccc dicalogi diuifio confir' matur. ludcTi enim eruditiffimi, Fhilo, lofcphus, ica partiunrurdccologum. Eod.em modo dccalogum di* uiduntGra^cifcriptorcs Ecckfiaftici.vtZonaras, O- rigines, Athanafius, Grcgorius Nazianzcnus, Chty» Ibiloa^us , & Nicephorus.Huic cidcm fententiaji fubfcribunc&EccIefiallici fcriptorcs Latini, vtHie* ronymus, Ambrofius, SuIpiciusSeucrus, &Augulti- nus . Ergo a nobis relhtuito eftfafia , nonimmutatiu Dccalogi. j . Viuidhur Vecalogus fecmdum materiamfuhiic^am^ %/t fecundHrnres ipfas , ejua iubentur aut fYohihemur in Dtf- talogo, Porro, generaliterin Decalogo pr^cipitur cuj- tus Dci5& contrarium diuino culrui vecatur. Cuhusat^ $em Deie^ velimmsdiaiusy cum opera moralia inimcdi- ate Dco pr^dantur : velmediatusy ciim opcra m.oralia proximo pr^ftantur ^xo^^XQiDQun^JmvHdiatusVeicul» tHi efi 'velinternus^ vel externtfsjnterfius ineo confjlitt par-» $im, yt verum Deum colamust ac vero Deo pytefetur ^ quo4 fancitur in pr^ccpto prim.o ipanimj vt mcchn ftu foym^ cfiltuum legitimafitt fiue fuerint cuhus interni^ fiue externi, H^<^formain fecundo proecepto docctur . Extemusefii MUt priuatusy aut fublicus , Vriuatus cominet opera morali^ fngulorum ^riuata^ qUit ah vnoquo^^jfemper pr^fari c ebenu &cultushicpriuatusintertiopr3eccpto traditur.T^iiA* UcusconfijiitinfanStfficatione Sahhathi,^ traditur in quar* to prarcepto. Mediatus Dei cultus^ qui continet officia erg^ tpminesvel proximos^ traditur in fecunda tabula: atf^hii fimiliter efl vel externus, velinternus, ^ , Mediatus cultus extemusconfiftit partim inofffift fufe^» riprum erga inferiores^ i^contrk : dcquibus officiisf^vt de ordine ctiam politico fub iis comprchenfoj agi- curin quinto Pra?ccpiQ; Tmim» de o^kOf ^roximoftim d; 704DOCTR- CHRIST. 3. PARS. ^n-ga pYoxmos , que reliquis pr^ceptis ftabiliuniur.* €aqtiepmtvelvit£ ^ falutis hominum conferuatin , quaj in pr^cepto fex to : vel confermtio caflitatis, ^ coningio" rum, quaf in fcftimo.-veirerumfeupo/^ejjtonumy qua? in o- ^auo : velveritatisconferuatio , qua: in nono prcccpto cdnrinctur , Mediatus cuitus internus, vel interna officia cuitus mediati conflflunt in interna cordir affecfione : namq^ eafunthfaaffeFiionum homimm erga proximum reBitudo^ qu^ includenda eftomnibus pr^ceptis pr^cedcnti'' bus,acpr^cipitur in decimopra^ccpto, ^ . ^u£ fitfententia Decaiogi, ^fngulonm eiufdem . pr^ceptorum, .Yx funt hic partes. i . Defententla Decalogt in getie* re, z,Ve ^ententia fngulorumpneceptorum in Jhecie. Rcgular de fententia decalogi in generc» 1 , Lex moraiis vei Decalogiis efl mteiligendns fecundum tnterpretationem Scriptura^hoc eft,fecundiim declarati- onem ProphetnrumjChrifti, & Apoftolorum.-non au- tcmfecundumiudicium humanum , autPhilofophi- cum tantiim.Coniungenda eft explicatio paflim fpar- fain^cripruris^nonautem eftha:rendum in breuibus illis pr^ceptis ; nec philofophia moralis fufficit ad iii- terprerationem, cumnoncontincat illanifi particu- lamLegis : arq^hoceftvnumdifcrimenPhilofophiap ac dodrin.^ Euangelij,que traditur in Ecclcfia. 2. Decaiogfn foBuiat inomnibiis pY.tceptis obedientiam internam i^ externam ferfefIam,non tantHmpartibusfede* tiam gradibusy id eft, vt non tantum inomibus officiis, fed etiam in officiorum gradibus deo obtemperemusr Deu.i7.2e;. MaiediSius qui nonmanferit in omnibus, tial.j . 1 0. ^.Vrimumpr^eceptum debet inciudi reiiquis omnibufM cft obedientiaprimipr:Eceptidebetefie caufaimpulfiua 8c finalis obedicnrise erga reliqua pr^ccpta , ^alioqui non e(^ cultus Dei, fed hypocrifis, quicquid agamus ; omniafiquidem qug traduntur^acpra^cipiuntur inrc- liquis pr^cepris,agercdebemusproptcr dileftionem Dci, Hacncmpefoladccaufa, quiaDeumamamus, ft DE HOMINIS GRAXrTVD. 70J ik quia agimus otnnia, vc ipfum cclebremus « Pra^lu- cereigiturprimumDccalogiprxccptumcsererisom- nibus tam fecund^quamprima^tabula? , &quafiin ilJisincludioportct. Hanc regulam Paulus tradic i. Cor.io,S/«« igitur edltis , fiuehtbhtSy fiue quldfacttpSt om^ nialnglottamDeifacite . Exhisduabus regulis multa fiuntmanifefta: vidclicet, quod mmoinhacvitafra^ ftetintegram obedientiam Ugi; quod virtutes mn renatorum fintfeccatacoramDeOy quianequecum intcrna obcdi* cnciaconiundjefunt, nec cx primi pr^ccpti obedi- cnciaproficifcunturj&adillud refcruntur, cum vc* rum Dcumnonagnofcant,acproinde func vmbra o- bcdientiaj&hypocrifisquam Dcus feueriffime con- demnat, lef. 29. Vropterea quodfopulus ifie afpropinquat orefuoy ^labiisfuts honorat me, cor autemfuum longefacit a me^ Ego addo vt mirafacijim inpopulo ifio. Rom a, 1 4, J^icquid non ep exfide, feccatum eh, Item, qu6d vera 0- bedientia nonfojfitinchoarinifiperfidem^ agnito Mediato^ re ir dato S.S, Ad. i ^Jidepurificanscorda eorum. Gal. !• VitamquamnHncviuoin carne ^ viuo perfdem Filij Dei. Non cnim vcre agnofcicur auc diligitur Dcus finc fideinChriftum. loan.f. ^inonhonoratTilium^non honorat Vatrem. Item, quod obedientia no^ha iuhac vitdt cum tanthmfit inchoata^ nonfoffitflacere Deo^ nififrofter imfutatam nobis Chrifiifatisfafiionem • Eph.i. Gratis ejfe^ cit nosfibiff-dtos in illo diie&o . Deniqj quod in vera con» uerfione inchoetur obedientiafecundum omnia fracefta. qui cnim vcre diligic Deura , is fineexceptioneom- nibusipfiusprseceptisfcfcfubiicit. I. loan.^.^/»^- His eft ex Deoy peccatum nonfacit. 4. Vtre&e iudicemus de fententia (uiufque fracefti^ fiulegis y ofortet ante omnia fcofum aut finem eiusconfide^ rare. Finis enim Legis oftendit eius fcntcmiam. atq; exfinedcmediore^c&facile iudicabimus. Regula hxc ctiam de Lcgibus humanis valec. Intelligcndum eft autem hoc dc finc Icgis proximo; Noncnimqu£ advhimos aucrcmotosjfedqu^adfub Vy ordinatof io6 DOGTR. CHRIST. ^PARS. ordinatos S: proximos fines confequendos necefTari t fut,in legis vnius fententiacomprchendi debent,quod ni(iobferuecurjautomnium,autmultarumlegumrcn- tcnEiainvnamconferretur.Vltimus, acproinde toti- us le^is fiiiis, cft cclebratio nommis dei, totam igitur obcdicnriam Icgis rcquirit . Secundx tabulse finis cft, focictacis human^ confcruatio:ha?comnia fccundas tabulajofficiarequirit. Quinti pr;rceptifinisefl, or- dinis policici confcruatio : compleditur ergo fuperio- rum erga inferiores, & inferiorum ciga fupcriorcs officia;quia fine his ordo pohcicus confcruari non po* tcft. f. UademvirtusfapedlueyfoveJ^^cSium diuerfjpracep'- ii.tpYeecipitHY^ id eir, eadcm virtus requiritur ad obedi- cntiamcrgamulcapnrccpta. Hoc tenendum,ncnos fruftratorqucamus in diitinguendis, & collocandis virtuiibus; vt fortitudo eft virtus fexti pra?cepti& quinti prxcepci: quia rcquiritur in magiftratu fufccp * turo dcfenfion;im aliorum. 6, In a^rmatitto pracepio negatimm^ ^ conttay in negatiuo affirmatiuum comple^ftur legiflator:id eft^in prsB- ccptioneviftutum, vitiorumcontrariorum prohibi% tio continetur: & vice verfa. 7. Cauendumne nimis angu-le accipiamus pracept^. ^icenimaccipiendafuntpr^tccpta, vt in gcncre con*. tineanturomncsfpecics;in(pecic prsecipua cogna- t^fpecics:incfFcdu caufde:in vnocorrclatorum & alterum.itaicumcaftitas prxcipitur, pr.-ecipiturcti- am tcmperantia, fine qua non cft ifte effcdus, Quunti rclatiuumjubicdioj pr3ecipirur,etiampr2ecipitur c- iuscorrelatum, nempemagiftratus. - 8. Ohedientia feu pyacepta fecundiCtahuU cedHmohe"* dientia velpr^ceptis prima tahuU, OhieB, Jtquifecundum^ fraceptumfimile efl primo, Kejp . E[l fimile quod adgenuti cultus moralisa, Quodadgenu4 pcsna, 3 . Quod ad coh^eren^ tiami quia coha?ret vtriufqueobcdientia neccfTarip. Hinc etiara ad illud refponderi potcft : ^ecunda tahulaX cederel DE HOMINIS GRATITVD. 70^ tidere dehet frim^e : CeYemoma fgftt^r^ quicfunt offic/aprim^ tahulie , fr cunt minusy quamin creationis beneficio foterant^acfrofte" rea ex mandato ditiino debeant» fs ImferfeElaeft duflex : Chri^ianafeuTheologicat^ Thiiofofhica, lUaefiqua ex DoSirina Trophetarum ^ A* foftolorum accifitttr, H/ec^ qute ex frincifils natura notis^ c&" m[pefiione oferum Dei in rerumnaturafercifitur, 8. Chriftiana eft duflex : Sfirituallsfeu vera , viua, ef* fcax^falutaris : ^ Literalis , Sfiritualisy eft notitia de De^ ^ eius voluntateymentibus a Spiritu San&ofecundum ver» bum ^ per verhum accenfa y ejficiens in voluntate ^ corde incUnasionem ^ftudium ea magis magifque agnofcends ^ faciendi^ qua Deus itafieri iubet . Ltteralis , eft notitia de Deo, fltte ex creatione^fiue detmefsfer verbum a SS.efie&4 in mentibus, quam non comitatur fudium admandatafe con* formandi, ^. spirittialls autem ejr literails aiia iftimmediatat qua ft fer inftinBum Spiritut Sancfifine mediis ordi/iariis: Mis fhediatayquafita S.S.fervocem Doffrinte cceiitus audStank ieffam,^ cogitatam, xo. Ordinarm Deitm cognofcendi modtse p t^ mhis i D E HOMINIS GR ATITVD. 70^ Deo ferfcrfptufy ej) per doEirln^ cctleftrs ^udium & rnedi" tAtionem, Vroinde ad Dei cognittonem hac vita debemui tontendere^neque a Deo extrdordinariam & immediatam iUnminationemfo^ularet^exfpeffaret nifihanc vltro ipfi nobps ojferatt^ tejiimoniis certis con^rmet» 1 1. Et^ autem quantum de feinhac vitaconflare nobit J)eus voluitin verbofuo fatis expofuit « tamen te^imoniana^ tuiralia de D eo minime fuperuacaneafunt , quia reproborum impietatem coarguunt , eleSiorum autem pietatem confir* pfantjdeo^ abipfoDcop^ffimin Scriptura commendanttiTt ^ a nobis confiderandafunt, 1 2 . Sed hoc de illa tenendum efl, quod vera quidem & eum verbo Dei congruentia fint : fed ad ueram Dei cognitionem nonfufficiant, 13. VnetereaJticetnaturaUate^imonianihilfalfideDeo doctantytamenhominesfineaccedenteluceverhiDei non nifi falfas opmiones deDeoexiUis concipiunt : tumquiahacte* fiimonia non tantum oflendunt, quantum verbo traditum eftt tum quiaiUa etiam qua nattsrals iudicio inteUigi pofiuntjho* minespropter innatamipfis cacitatem ^prauitatem^ perpe* ramaccipiunt ^ interpretantur , ac varie corrumpunt, l^Vrohibeturitaque ^ damnatur primo Decalogi pra* cepto ignorantia eorum qua deus defe cognofcenda nobis infuo verbo ^ operibus fuis tam creationis quam redempsionisEc^ ciefiitpropofuit, Omnes item erroresfingentiu, vel nuUumefJe Veum^vt Epicureorumxvel plures effe Deos, vt Ethinicorum^ Manichaorum» inuocantium Jngelos, homines mortuos^aut sdias Creaturasifuperflitioforumfiducia caterarum creatU" rdrum nitentium/veldiuerforum ab eo qui fepatefccitin Ec* cfefia, vt ludaorum^Mahiimetiflarum, SaheUijy Samofateni^ Jtrij, Vneumatomachorumt&fimiliumtqui Deum agnofcunt^ ^odfit Vater atermu cumViUo & Spiritu San^iocoater" lam diccndum cft de fcntentia decalogi in Spccic, koceft^de ilngulorum pr^ccptorum fententia. Vyiij PRIMVM 7X0 DOCTR. CHRIST. 3. PARS. K 55- 12- PRIMVM PKi^CEPTVM, Gofum lchoua Deus tutiSy qui te eduxi i terra JEg\ftfiedomofcruitnth, 2^« ha» bcbk Deos alienos coram me, Huius pr^ecepti primum dux funt partcs.Prxfatio^&prajccptum.Prar- faiio prxcedit, his verbis comprc- henfa, Ego^umDet^ tuus cjuite eduxf^ ^c. PfiEfatioh«£C pertinec ad totum dccalogumr cjuippc quje defcribit ac difccrnit Dcum lcgiflatorcm abomnibuscrcaturisjlegiflatoribus, & fiftitiisnumi- nibus;&continetraciones tres,cur&primi,&fequcn- tium pr^ccptorumobedientia erga ipfum pra?ftanda fic.i.D/c;^*'/* ^^^'Ott^'»? quofevcrum Deum difcernit abomnibuscreaturis, vt fe fummum ius imperandi habcrc oftendar.Fgo/^w Jf/?o«^.Hoc cft,Ego qucm au- dis loqticntem, & fcrentcm tibi legcmjfum vcriis De- us, qui d fe, atque per fe eft & exiftit;&: ahis dat fuum cfle,Creator omnium ^ternus, omniporens , autor & conferuator omnium bonorum.Ergomihiobedias. 2, Dich fe cffe Deum pofiiU ful i vt promiffione beneficen- li^nos ad obtcmperandum alliciat. Dem quidem om- nium creaturarum demefl,tua\ crcationCjtum conferua- tionCjjtum gubcrnationc: fed Ecile/t^ Deus efl commw* nicaiionc fui & patefadione. Dcus crgoDcuseftno- ilcr.quando cum agnofcimus talem, qualcmfenobis invcrbopatcfccit ; nempe qui ad falutem noftram confcrat on:nipotentiam5iuftitiam,fapientiam,& mi- fcricordiam fuam : vel qui nos peculiarifauorc profc- quatur inFilio. DcuscnimillorumDcuscffe dicitur quos prarcgteris diligit.Vndc ctiam Dwdfa^icemprf' dkat eamgentem quce Domimm habeat pro Deofuo , e^p^- fulnm 'illum qtum ipfefbi delcgerit in h^ereditatem,'^ . Dici t, S^ite eduxi deterra JEg)fti , quafidlcat, Egofum it quipatcfecimctibi, &o5oniatibi bencficia pr^ftiti. I D E HOMINIS GR ATITVD. 71X Hocadditvtcommemoratione rccentis, 8cinfignis bcneficijcosadgracitadinem&obedienEiam obliga* tos cfleoftendar5& admoneat.Pertinct hocctiam ad nos,quia Synecdochice compleditur omncs Hcclcfia; liberationcs, vnius illuflrii beneficij mentione.Dein- de etia hoc typus fuic mirandaf libcradonis pcr Chri- ftum fad^. Cum autem dicit,/e Uhouamefp hunc Veum ^liberatorem Ecclefiae^ opponic fe & crcaturis omnibug & Idolis, fibi m\ obedienciam vendicans, Pr^eceptum fcquitur: T^on hnbehis Deosalienojcoram Wtf.Finis huius pra?cepti cft: cultus dei inicrnus , id eft vtdeotribuaturhonordebitus in mentc, voluntatc, &cordehominis. Porro pra?ceptum hoc irancgati- uumeft.vtctiamcontincat affirmationem. T^nhabe^' ils Deos allenos,Ergo me Jehouam iHumpafefaS^Hm in Eccle^ fiafolum hahebis Deum.Habere autem Deum cft . I . Jgnop cere Deum,nempe quodfit Deus ; quodftt vnus Deus : quod talUfit Deus^ qiialemfe patcfech,pr/mum infe , deinde erga ttos, %, Soli Deo fidere,-^ .Summa humilitatet^ patientia Deo Cefubiicere, 4, ^fola, Deo oinnia bona exjpefifare, 5. jimare Denm.6,Deum reuereri ac colere, 2^0« hahebis Deos alienos, Pra^ccr me folum verum Deum. Coram wei,timor Dei, Has virtutcs vt obc* dientix partcs primi pra^ccpti paucis cxplicabimus. I. jignitio D^icft, ita fentirc de Deo ficut fe patcfa- €it Yecbo,&opcrib.& ca cognitionc ad fiducia^dilcfti- Yy iiij onem 7it D O C TR. C H R I S T. 3. P A R S. oncin,timorcm,&cultumillius vcriDcxmoucri, at- loan T?'?' q"cexcitari.i^«o?«o(/o cr^cffn/ ei^de^uononaudiuermt f ' H^eceflvitaaternayVtte folum cogmfcant efft vernmDt^ umt i^^quemmipfli lefum Chriflum. 1, TidesGR, certa pcrfMafio , quaaffentimur omni Verbo Deinobis tradito , &qua ftatuimus promifllo* nem gratuit^e mifericordiae Dei propter Chriftum ad nospertinerCj&eftfiducia accipienshoc bencfi- cium Dei, &:in co acquiefcens , accenfa in mcntibus, voluntatc & corde, a S. S. per verbum > & in illis efS* ciensla^titiam in Deo,inuocationcm Dcij&obcdien- tiam fccunduraomnia px xcc ftSL.Credite inDminum «.Pa.20.i7. ^^^*^ veflrumy&fecurieritis. 3. Humilitas eft agnofcere,qu6d bona omnia, qua? innobJsfunt, &pernosfiunt,nonex dignitate, aut facultate aliqua noftra y(ci cx gratuita Dei bonita- teexiftant ; atqucitaex Agnitionc Maieftatis diui- n^, & noftrsB infirmitatis, ac indignitatis, fc Dco fub- iicere, ipfi foli tribuere gloriam omniumbonotum, qua? in nobis funt , vcre u cum timere , & agnofccrc, ac dcplorare fuos dcfeftus ac vitia, non appctcrc al- tiorem locum, ncc fuis donis, fcd folo Dci auxilio confifum,intra vocationem fuam fe contincrc, non defpiccrc alios pra? fe , nec impedire cos in ipforura officio faciendo, fed agnofccrcaliosctiameffe&fi. cri pofle organa Dci falutaria , idcoque locum & ho- norcm ipfisccdere, nontribucreCbimaiora fuis vi- ribus,non afFeftarc exccllcntiam fupra alios;fed con- tentum cflTe donis i Dco conccflis ^ & omnia dona ac ftudia conferre ad gloriam Dci, & falutem proximo- rumjCtiaminfcriorum, & indignorum, ncc fremerc aducrfis fifallamur fpe , aut contcmnamur, fcd Deo i.Cor,^.^. fapientig iuftitia?quclaudem in omnibus tribucrc, HacfigtsraquadamtranfluU admeiffum ^ JfoUo frofter vos,'vt in nobis difcatit fufraid quodfcriptum efl nonfafere^ vt ne alius pro alioinflemini aduerjus alium ^is.n. te dtfi eernit ^ quodjtetiam accefifli^ quidgloriaris^vt qtdmnacce^ ferie9 DE HQMINIS GRATITVD.7i< ftris}T)€tuft4fcrbis fefiHitJjumiUbiisautem dat grathm. ^ p ^ - ^ Subminlte ignur vor ipfor fotenti manui Dei, *vt vosin Mat.18.4. temfOYiextoUat.Quip^uis demiferit feipfum ficut e^ pue^ tultu tfte^ isefimaximufinregno calorum, l^hil gerite per Phil.a. %* eontentionemy autper inanem gloriam , fed ex modefisa ali* 9tm quifquefeprceflantiorem exi^imet, 4. Tattentia cft Agnicio diuinae fapicntia? , iufti- ti^, bonitatis, cx fiducia diuinarum promflionum, coq; & auxilijdiuini&liberationis , obcdire Dco ia perfcrcndismalis, acrcbusaduerfis, quasipfenobis immJctij&fcrre iubcc, ncqucproptcr dolorcm fre- mere contra Dcum, autfacere ali»:juid contra cius mandatum, fcdindolore Hduciam&fpcm auxilij di- uinirctincre,& abipfo libcrationcm petcrc, & hac agnicjofic&fiducia diuinxvoluntatis dolorcm miti'- garc. Humilitas ^ Vatientia pcrtinent ad primum prx^ ceptum,non folum quia partes funt obedientix in- ternje, quam crgafcDcus immcdiacepoftulacfed ctiamquiaveramDei agnitioncm, fiduciam, djjcdi. oncm,ac timorcm,tanquam effcftus ncccfIarij,confc- quuntur. j.S^/^Cicft cxfpcdatiocertavjc^ ^tern;^ gratis dan- da? propter Chriftum, & mitigationis pr.T2fentium inalorum,&hbcrationisab iifdem huius vita? malis, & omnium bonorum ad falutem neccflariorum, lu- xtaconfilium&voluntatcmDci. Oritur autem fpes cx Fide ;Quia ccrtus de prsefcnti Dci erga fe volun- tate,certas ctiam de futuro habct promiffiones : nam Deus non mutatttr^ ac dona ^ 'vocatio Dei etufmodi funt^ vt -^ ^orumpanitere nonfofpt. Dmerunt porro rides & Spcs, fides amfleRitur praftntla Dei beneficia , ^ voluntatem eiuserganos, Spes awfle&itur iUitis frafentls ^perpetua voluntatisdiuince ejfefitafuturos, TidesefliUudquodfacit n^^y^j ,^ 'Vt extent qua/peYanturt^ quod demon^rat qua non yiden^ ttir. Spes, ficernatur^non eftSpes : quod enimquii cermt^cw Kom. 1. 14. ^eret f ^ • DileBio Dei cft deum agnofcere fumme bonum 7T4 DOCTR. CHRTST. 3- P ARS. 6c fumme bcneficum nc mifciicordemnonfolum5a fcipfojfcd etiam in nobis & erga nos,eoque ipfum po- tentiam,fapicnciam,iuftitiam,mifcricordiam5boni- tacem fuam ad faluccm noftram conferre : acq-, ica cx agnitione huius infinica: bonicatis diuinje dcum fic a- xnare,vtmagiscxpccamusconiunftioncm,&confor- mitaccmcumipfoj&voluntacis ipfius cxccucioncm, quam alias oranes res:& malimus omnia poiius rclin- qucrcjquam ipfius communione carcre, aut cum vUa inrcoffendere, ¶tifimusadalia omnia, quxa- niamus,propcer ipfum amittenda,& nihil magis nobis cur^ fic, quam vt ipfi faciamus graca. y,Tmor Dei cft, agnofcere iram Dci immenfam ad uerfuspeccacum/ummamciuspocentiara pcccacum punicndi/apienciam,ac iuftitiam cius,& ius quod ha- bcc in omncs creaturas, & cx aduerfo fux nacur^ pra- uicaccm,& infirmicacem ; acquc ideo fe fubiicerc Dco fecundum cmnia pra^cepta, pro fummo malo ducerc offenfionem Dci,fumme odifle ac deceftari omnc pcc- cacum^&ad omnia mala f ercnda pocius paracum eflc, Lcui. 19.14. quam velleDcuminrevlIaofFenderc. Timehlf Dowi" Icrc. 10.7. nujji 'Deum tuuWjqMa i^ofum Domimis , Quis non timebit te, 0 Esx gentium f Xuum efl enim decus inter cun&os fafi- entes gentium, & in vniuerps regnis illorum nuUui efl fimi" lit tui, Timor&diledioDeidiffirunc.Nam dile&io Deio- fitur ex agnitione bonitdtps Vei : TimorDeioriturex agni^ tione diuin£iufiitiee,a€potentia puniendi peccata, ^ ittrut quodDem habetin omnes creattiras, Deindc, dile&iofequi^ tur bonum^Dcumfcilicetac coniunfifJonem cum ipfo :\nde dilcftio Dci eft, noUe Deo fummo nimirum bonopri- uari. Timor autem auerfatur malum, filicetoffenfamy ^ /- ramDei^atque autil^onem ahiffoSndQ criam timorDci^ cftcaucrencDeumofFendamus. Differciccm timor deiquieratinincegrahominisnaturaabeo qiiinunc cftinrcnacisinhacvita, &quieftin bcatis Angeliji &hominibusinYita«cerna. TimorDeiinbcatisin vit^ 4eterti4 DE HQMINIS GRATITVD. 7if iCiernac^i auerfiofumma peccati& poenarumfine do- lore^quianeque pcccatura ipfis clt, ncc poenapcc- cati, &cerrirunrfore vtnunquampeccent, autpuni- ^muY.TnecfpUahft mortem infempiternnm^^ auferet De^ Ifa. 25. t, us lachrymamab omnifade.Timor Deiinrenatis in hac vita Ap"-7« »7» cftagnitio peccati&irafdei, &dolor fcrius propter *^ admiirapeccatajproptetotfenfionemdci, & propcer calamitaics , qua^obpeccatanas & alij fuftinemus, &metusfuturorum pcccatorum, &poen3rum5 &ar- dens ftudium etfugiendi h^c mala proprer agnitionc mifericordixnobisperChriftum pr^ftite. 'Ne timete .. ^ . '(JOt?ts ab tts , qut truciaant corpuiy an/mamantcmnonpoj^ funt trucidare : fed timete potius etm , qui potefi ^ animam l j,g^ ^ 3. 40« ^ corpus perdere in gehenna,!^ deum quidem times^quod in eademfii dammnaiione} Hic timor vficate vocatur fHalis^ quia talis eft^qualis fihorumcrga parentes,qui dolent proptcriram,&ofFenfionempatris,& metuuntnepor- rooftcndanteum,& puniantur5&tamendeamore,& animo patris erga fe perpetuo pcrfuafi funr , idcoquc amanteum.&propierhuncamorem iJhus quem of- j^^ ^ fcnderunc,acriusdolenc. Sic dePetro fcribitur, £*^- grefffis extrayfleuitamare, Dffcrt hic timorfilialis a fer- uili ; quia filiai}^ hic oriturexfiducia e^ amore Dei, idcoq; principahcer aucrfaturotfenfionemdcij & ccrcus cft ♦ dc vitaseterna. Seruiliscriturex agnitione» c5r accufatlone peccati ^ ac finfu ittdicijatque /r nuc incelligcre non pofrumus:<«/«^^f?4M;eorumqu5con- fciencia didac cfTe inquirenda, ncc camen fcrio ftudio inquiruncur, ncmpc liudio difccndi & obccmperandi Dco. Dc hac ignorancia dicitur. 'I^n eji quimtlligaty mn efi qui exquira t Veurn, Pf. x 3 . j • 2 .£r rore sdeDeo feu falfa de iffo fententia aut opiniones: vccumalijfinguncnullumefleDcum, alijplures effc Dcos comminifcuncur, aucfiidnon proficencur, ta- mcn rcipfa plures faciunr, dum folius dci propria crc- aturis tribuanc; vc qui Angelos, auc monuos inuocac. Inuocacio enim tribuic ei qui inuocacur infinitam fa- picnciam & poccnciam.vnde Paulus eos qui inuocanc crca cu r a s , a i c, Mmare glor iam inuijihilps Dei in ejforma* tam imaginem hominis mortalis^ ^ volucrumy ^ quadrupe» dum, & reptilmm, Sic ncc Angdus a loannc vulc ado- ^«0^*,^. i^* rari, &hanc afFerc racionem , quia (onferuus tuui fum^ vnus exfratrihui tnis^ tjuihabent tepimouium Je[« ; Deum Mdora.^^ri modo Sifalfasde Deofinguntopiniones^qmDe- wn quidem cognofcunt vnum^fednonverum, vt Mahumeta» ni, Itcm» qui cognofcunt quidem vnum^ ^ verumDeumyfed . eum negligunt, ^ nonfermouentur adeum colendvm, ei^* iendum.eumque amandum, Ncqucenim fufficicfolabo- norum dogmacum fcientia, alioqui & Diabolus habe- rcchanc vircuccm,fed oporcccacccdcre illampermo'* lionem. 3.Afrf^/^,qus inprimispugnatcumagnitioncDci. ^ tji enim fctdi44 autpaSium cum Diabolo hofie Dei, adhihitis \iireisverbisy autceremoniis y ythocveliliudfacientesy cSr \iicentes accipiant a Diabolopromifja^eaqj^ua afoloDeope-^ undafunti^accipienda^ vt nimirum iliitis ope cognffcant^ aut efflctant res non neceffarias^velad explendas malas cupi^ ditatesy vel ad ofientationem.velad vita commoditatem /j&f- fiantes^ Iniflisauccmccremoniis & vcrbisquibus v- tumur » nuUa cft cfficacia, fcd Diabolus ipfcpromiffa perficic 7i8 DOCTK. CHRIST. 3. PARS. pcrficit hoc fine, vt deficianr a deo ad diabolum. Ma* gM'^ voxcilperfica, PhJlofbphumfcu dodorem figni- ficans . Sed honiincsvidcnics fuamignoranrianr.ac- cerfiucrunt operam Diaboli, acquc ita nomina hx- fcruntinvixuperio: vndc& Magia vlurpari coepitpro Leu.3o, . coquod GermanidicuntZ^wi^crf;^. Quemadmodum Dcu. 18.10. \ ^. ^ . .„. , 1 ^- vero Magi , hc & ilhdamnantur hoc pra^cepto qui* cunque magoiumoperavtuntur. Ad Magiam pcrti- jicnt fncantathnes qu^ iont vlurpatio verborum, vcl ccremoniaium cx paOocum Diabolo, quibu* fadis &diclisDiabolascfticiatquod incantatorcs pctunt. 4. SuperfihfOyqxix c(i ccrtis rebus aut obferuationi- bus gcftuum leu vcrborum tribuere effedus , qui nc- querationibus Phyficis , aut politicis , ncqueveibo l)ei nituntur, & vel non fcq uuntur, vcl i Diabohs, & aliiscnufisfiunt, quimexilUmabantur , ^ub hoc vi- T^.. «..•« tiofuperibtionis comprchenduntur^^^^«77 ^^ praaimones 4ta- &47.ii. orum: qua?omnia difercis vcrbis in Scriptuta dam- nantur. ^. Omnif fiduda in creatmis coUocata . Na m hxc vcrae vnius i>ci agnirionifidciq;, & fpei manifcfterepug* nat. Fiducia fiqmdem cll honor foh Dco debiius^ qucm qui transfert ad crcaturas , rcipfa plures deo$. VCi6.i. fingic. Vnde dcus inverbofuo prorfus cos damnar, Tu^* ^ "^ !' ?^' ^dutiamfi»am collccant in rebu^ creatis , veiut in homi^ n A r r nibi^Jtsm in fuhoberibus t^ diuitiis : quod fit ab omni« tpn.5.5. . ^ f , . . .. J 11- bus auaris,atquc ita hiuus vKij nommc rcprchcnditun & Auaritia. ^. Idololairia, qua? pugnat maxime cum vcra dci agnit lonc , &£dc. Sunt amem du^fpecies Idololatriie^X, Cum colituralius, o^uam vhus verus Deus . Hgc fpcc iet prioradpTimumpr^ccptum proprie pertinct.2. Cumi verus quidem deus colitur, fed alio modo^quam infecundo pY4 \ ceptOtat<^adeopaffim in verbofm Deusprtefcriffit , fiue ctA^i tu internoyfiue, ctiltu externo^vel externis ceremoniit, . HfC\ tamen alcera fpecics prohibctur in fccundo prjccjKO. DE HOMINI5 GRATITVD. 719 7. ContemptusDefj quieft cognica quidem habcrc dc dco qu^ Tunc vera^rcil iis ad jpfum diligendum non pcrmoucri. Fidci repugnant in dcfeftu.?. lncr€dulltaiyC[\xx au« diiis , &cogniiisfcntentiisdcDconcnaflentitur. 2. Vubnauo^ quoencquc ailcntiturfirmiter dodrinxde dco^ncqjCircpugnat omnino, fcd fiud^uans, nunc invnam, ntjLnc inalterampartcnilanguidc inclinac, 3 . Dfffiderala , quc notitias de dco , & promifllones 4iuinas fibi non applicat. ac metu dcfertionis diuina; ab officio rcccdit,^. T/des hypocrhica. 5, Vides umfoYAriA JiHedeffflioifjdey qu^eeft alFentiri doftrin^e £cclefiaf eiufque cognifiorie lartari, &ledi camad tcip- puSj lcd fine applicatione & fiducia promiflionis gra-. licdiuin^, & finc regcncratione : ac proprcrca ten- tarionibus velaliis caufis vinci, &illumaircnrum & profefTionempictatisrurfusabiicere. Matr. dccimo- tcrtio. J^ii in fetrofafemen excefit , ii f (?, quifermonem *udit^& eum/iatim cumgaudioaccipit.nonhabet autem ra* diceminfefe, fedteniforarlus efi : ortaque cffrejjione vel I perfecutionepropterfermoneminatimojfendititr, A6b. 8.£- tiamSimon credidit ^hafti^y^tat eJi.Wdo.^Jieri nonpoteji^ %;tquifemelilluPratifiierint,i^c. In cxceflufidcifunt extrcma, i. TentatioDei: qur ,cftcx incredulitate aut diffidentia , aut contemptu dci, & fiduciaautftudioproprie fapicntia^, iuftiti^, ^iutpotcnti^, autglori^, difcederea verbo & ordinc 4iuino, atque itacxpcrimentumcapcrcdiuin^vcri- jtatisautpotentie, acDcum contumacitcr & fupcr* 3)eadiramprouocarc. Dcut. 6, Matc.4. T^on tentabis J^minum Deum tuum. Exod.i 7. Dixit eis Mofes^ curex^ foflulatii mecumi jQnare tentatis Jehouamf i . Cor.i 0,^« fnuocammadiram Dominum^ iSecuritas carnalis . Humilitati oppofita cft in cxcefl^u, Sftjf e»-^;<«, velar- ogancia, qu^ eft dona fua non Dco , fcd propri^ dig- iHitati aut facultati, acccpta ferrc,ideoqj fe, fuaq-, do- aadmirari,nonvcfc tiaicre Dcum, ncc agnofcerc, ;^ tc fioDOCTR. CHRIST. 3. PARS. ftc dcplorarc fuos defc ac fuga lci^ & auulfione ab ipfo. Z z Notandum yiz DOCTR. G H R I ^T. j . P AR $,^ Nocandum eft hoc loco fepe cadcm vitia multis 8t iiucrilsyirtnuhusopponu SJccumfide,ff>eitJmre Dei^ fugnat Seamf.u carnalh' cum fpCjpatientia^diledionc, actimoredci pugnac dcfpcratio. Idem &inaIiorum prfccptorumvirtutib.acvitiisvidereeft : ac pari ra- tionc in hoc pr^ccpto etiam cum fide/pe^dilcdioonc dci,humilitatc,&pacicntia,pugnacrf«/4woDf;, orta cxincredulitate3autdiffidentia,autcontemptu Dci«* &cxfiduciaautrtudiopropriefapicncic,» autiuftirJc, aut potentif , aur gloric, difccdere a verbo diuino, at- quciiacxpcrimcncum capercdiuin^ vcritatis& po- tcntifj acDcumconcuraacitcr ac fupcrbe ad iram piouocarc. SECVNDVM PRiliCEPTV M/ ' ^ Onfculpes tibijtmuUchruin^ neejue /i»4* ginem vllam ejpnges eorum qua aui m calofunt Jurfumy aut deorfum in terra% aut in aquisfuh terra, 'J^on adorabis e<, «e^ coles ea, Ugo enimfum lehoua Deu§ tuti^ y fortls^r^elotyfms ^quivindico inh 'M quitattmpatrum infiUosy ^c, - Duo hic contincntur, praceptum, ^ hortatio adobe^ diintiam , Hortatiopraeceptoaddita quinquc Deiaf tnbutis conftaCjqu^ nos ad obcdicntiam dci excitarc dcbent. I. Deum mSrumfe vocat^ id cft condirorcm^ 3$ feruatorcm.noftrum, & bonorum omnium authorcm; Ita monet quam cxccrandaj ingratitudinis fit ab eiirs Tcrocultu dcficcrcadldololatriam. a. Deumfortemfc nominatjidcftjquipotcntiapolleat, tamadpunieiK dos contumaccs,quam ad bencfacicndum obfcquen tibus.3.ZW- ris dcfcnforem, horribilitcrirafccntcmdeficientibasi^' ab ipfo, aut honorem & cultum ipfius violancibus,|^ Cilmautcm zelusfiue indignatio propccr iniuriam, TCll t)E HOMINIS ORATITVD. yi^ vclturpitudincm oriatur ex amorc eius quilxditur, fimulindicatfeardcnt<:rfiios amare. 4. Deumfea^peU Ut^qui vifitet imcjuitatem fatrum infiiior, vfquein tertiam ^ a^Hartam gcnerationm eoYum qui oderunt . Exaggcrac ir^ & poenarUm grauitatcm, dum criam filiis 3c ncpo- ■ tibus &abncpotiBushoftiumfuorum minatur,advin- ' dicanda in illis maiorUm peccata^ ncmpc fi maiorum peccatis ipfi communicent. ' Hutcautcmcomminationi aduerfari vidcturdiftu Eiech 1 3 . Jnima qup peccauerit. rriorictur. Filins nonpor^ tatpft miqunatempatrtiyveq^pxter fortat?^t wtquitatem jUift fed addira ell codcm in loco concihario : Siir^pius ge-^ nueritfAtum qni viderit omniapeccatapatris [;;/, ^ nonfe^ ceritjimilia.^ hic non morieturfropter tniauitatam fatris^fed t>iuendoviuet.M\mK\,\v'\i^i\^ lcpuniturum pcccatama- iorumin poileris , fcihcet perfeueraniibus in maioru pcccatiSjC]uos Scpoenarumparticipescfrciuftum clK Si dicat ahquis:W modopofieros tantum fua^mnauterft ^tfccrfr^twtf/Wwr/i/w^f • Ncgamusconfcquentiam . Pof. funt cnim ciTe, & fepiflime funt vnius cffcdus plurcs c4ufa?impulfiua'j& vnius poense caufafunt plurapct- cata tam diucrforum^quim corundem hominum. - Si vrgeatrwow vindicariptccata maiorum inpofleris^quia fenfm pcenarum, qua^ fatiuriturpoferi; nonperuenit adma" ~wy£j;Kefpondeturprim6,po{l:crosefIc partem maio- fum, exquibusfunr propagati. Scntiriigitur abipfis itanquam in parte aliqua ipforum , quod poflcri pati- nntur.SccundojCruciari maiorcs, ciim intelligunt aut ^ident in hac&in futura vita fobolcm fuam affligi. [iBTcrtio, pretcr fenfumaut (ocieratcm doloris, pcrti- Iftcre ad ipfos pccnam pofterorum , relationc: quan- ^quidcm dcus pronuntiat, fe hanc ideo poflerfs irtfligerc, vt tcfVctur, quantopcrc&ipforum&maio- #Um peccatis irafcatur. 5. deum eflidicir, quiw/- icordia vtatur erga mil/efmam quoque generationem eo^ tum qui ipfum diligant, ^ pr^cepta ipftuf obferuent, '^ Etctcndit autem pcena^inquartamgeHerationem^ mife. 3kn Zx ff ncerdim 7X4. DOCT. CHRIST. 3. P A R S; niiferlcordiamhmllieftm^m^ vt fignificet,fe magis velle cxercre mifericordiam quamiram, atquehocctiam nommc ad fe diligendum nos alliciat. Sed htifcpromf/Jtom opponuntur fltmmd exempUfmum^ ^Hori*mrolyoiejimaleferferit,Kc{pondczDcus Ezech. 18. /V benefacrurum fofierispiorum, fiinf.etateMaiorumferfe" uerent : fin ab ea deficiant , eos fumturum. Si quseraturj curautem non omnes ipforum pofieros connertat^ cumfineif- fius mifevicordia pietatem farentum non foffint imitarh Refpondctur primd,quia promiffio h^c non vniuerfa- lis,fedindefinita cft, ideoquein caDcusnonaftrin- gitfu.im roifericordiamadomnia indiuidua pofteri- tatispiorum , (edliberamfibirelinquitfuamelcdio* ncm, vtficutex irapiorumpcftcris aliquos conucr- tir&feruat,ficexpiorum pofteris aliquos relinquat inprauitatenaturali&inexitio, quod naturaomnc3 merentur; idquc vt mifencordiam fuam gratuitam circjtaminpiorum, quaminimpiorum poftcriseli- gendis oftendat. Sccundo, quianon ad cadem vcl omnia bcneficia omnibus piorum pofterispr^ftanda fe aftringit. Satisfacit igitur huic promiflTioni , ctiam ciim bcncficiis corporalibusdignatur impiam& rc* probam piorum pGftcritate.m . Tcrtio,quia promittit hanc pofterorum foelicitatem diligcntibus ipfum, 5c mandataipfius fcruancibus, id cft, vere piis. Qmx vcro dilcdiodci & obedicntia ctiam in fandifiSmiJt. eftimperfcda, etiam pr^miumcipromiflumcftim- pcrfcftum, &cum cruce & caftigationibus coniun-* ^jm, intcrqqasnon poftremacft fobolis prauitasSc- infoelicitas , vtin Dauidc, Solomone, &Iofia vide^*' rc eft. Ob. ^ipYitcepta.Veiferunnt, mtfericordiamconfeqmn-^ tur, Ergo de Deoquidmeremur.J{efjt. Dicit, faciam iis mi-i fericordiam • Ergononex merito. Eftigiturfallacijfti anoncaufaadcaufam. Quumhancadditpromifiiio^i nem /J? mifericordiamfoBurum nepotibus millefimis eorum^i ^uiiffumdiligant^ ^ iHAndata ifjtm obftrutnt^ oftendic (f DE HOMINI5 GRATITVD. 71^ fcmallc cxercere mifericordiamj quamiramjvt ita nos alliciat ad fe diligendum Ha?c promifTiOj&comminatioad totius quidem Decalogi obedienciam pertinet, fed huic pr^cepto potiflimum cftannexa, tumvtfciamusprimum &fc- cundum prseceptum effe aliorum omnium funda* mcntum , tum vt oftendat Deus , fe prascipuc cultus fui dcprauatoribus irafci ; & contra , pofteritati quo-* quc, religionero puram, feuverum Dei cultum dili- gentcr tuentibus & cuftodientibus,benefaccrc. yertis autem Dei cuiius, efl ofus a nobis fxEiwn m fd0 Mtfdlatoris, hocfine, vt Detis glorfpcetur • Et Deum colc- re,eft dcum ita colcrcquemadmodum fe in v crbo fuo vclle coli patefecir. Ifta de hortatione prseccptb fub- iundta fufficiant : lam qua? ad ij^um pra?ceptum pcr^ tincnt, cxplicabimu5 . In hoc pra?cepto fecundo, prohibetur cultus om- nis fiditius ; Pra^cipitur autem vcrus Dciculcus. At- qucisefthuiuspr^ceptifinisautfcopus, vtfolusillc verus dcus, qui coli in primo prseccpto iubctur, a no" bis rede colatur, eo nimitum cultu, quo iuftum eft ip^ fum coli a crcaturis intelligcnribus, qufqueipfipla- cct. Pr^efcribit ergoDeus inhoc Pr^ccpto verorum cultuum diuinorum regulam. Non tantum creatu-^ rasj auc ftaruas non habcrij aur coli pro Deo, fed eti- am fefe coli per ftatuas, & ad ftatuas3prohibet:& cuni damnatfpecicm falforum culcuum pr^cipuam, craf- fiffimam , ac maxime confpicuam , fcilicet culcum dei ad ftatuas , manifcftum cft, ipfum& fpecics alias fidfi cultus prohibcre, cum hecfic fonsaliarumom- Sfum . Omnesergocultus,quicunquenonadeo,fed ab hominibus inftituti funt , & in quibus cadem pro- hibitionis caufareperitur, hac craffifTima fpccieno- Hrinata,prohibentur5&fimulregulafancitur,vtincra- kictas a Deo pr^fcriptas, fanfte & religiose nos con- wncamus, ncque cultui diuinitusinfticutoquicquam apddamus , aiit cundcm velminima[inpartc mutilc-^ 2 2 iij mus ^%6 DOCTR. CHRIST. 5. FAR S; mus, i(lquod& aliislocis dirertcnobisi dominoin'^' iungitur. Diffm autem hoc prjeceffumabalils , quod in c^eteris ipfeculcusdiuinipartes fiuc fpccics rcccnfcmur: in hoc autcm omnis addiiiOjmucilacio & muiatio earum prohibctur, ®ula fancitur^vtintra metasi Dco, prefcriptas fandc&rcligiosenos contineamus.Eft- que hoc ftudium & cura , Dcum co niodo , quo iuflir, colendi, propria huius pr^ecepti obedicntia, qu^ & iw hisdidis rcquiritur. Dcuter. 4. 2{onaddeusad^erbuim quod egofradpio vobls^ neque detrahetps qmcquam ex eo, ijt cufiodiatps fracepta lehou^ Dei vefiriy qua ego fracifio vo^ iis. Deut. r i. Quicquidego fraciph vobisy cufiodietis vtf4* datis^ non adder adil/udt neque detrahes ex eo^ Ad vcrba praecepti quod attiner, obferuandum du^ as huius prsecepti fccundi parces eife: frior vetatfimu< lachrafieri^i, ^ltera vetat ea diuino honore coli, De priori priusagcmus. Vriorfarsfraceftifecundi: vbide Imaginibus^ Qua:flioncs de imaginibus pr:tcipue. I . Quatenti^facie nda [tn t imaginesy v elftatua^ 1. ^uare fintinChrifiianis temflis abclenda^ 3. (^omodo (tnt abolendce . I . Quaten usfaciendt fintfiatua^ vel imagines, lcmn^tmfUciter fimiitachratpatuas , vel imaginfsfieri .frohibetur, quiafundcndi, fingcndi, fculpcndijSc pingendi fcientia reccnfetur intcr artcs quse vit^/iint Bxod.ji.3. vtiles, acDcidona . Nccobfcuraeftratio; quiafcri- ?^V^^' ptura &piSuraadmemoriamrcigefta2,adornatum, ^*^ *^ ' & oblcdationem virsE hbcralem pcrtincnt. Vctac crgo lcx non vfiim imaginum, fed earum abuftim:; ncmpc prohibec imagines ficri ad dcum per casrc- prarfcncandum, aut colendura. Ncquc enim dcum vcl 1 pingcre, velfculpcrc, velrepr^fcntarcvllomododcw bcoiusa aut pofliimus^ &mulcQminus ad ftatuas 9^ £mulachr4 Hi DE HOMINI5 GRATITVD. ixf fcnulachra alligarc cultum Dei nos oportct. Hanc fcncentiamfinis prseceptioftendit, quicllincorrupti cultus Dci confcruatio. Et quia Deus cft incorporcus &in&nicus, impofribjleeftiprumcorporca &finitai- maginc cxprimi, aut rcprxrentari , fine diuin^ maic- . . ftatis diminutionc. CuifivjiUmfiajiisVeum^ autqiami- ^q^\ ^l * pfaginemponetis eif Dcinde, quemadmodumdcusnon Dcuci^iijl tult fc fculpi, velpingi, vclvllamfuiimagincmefBn- gi: fic ctiam njhil qujcquam nobis hocprodcft, vt quod caufa & occafio fit Idololatria?. 2. CnrimaginesinChYiftinnorhmtmfHs abole/icLe^nt, f, T\ Kopter mandatnm dei , qui aboleri vulcldola, Sc ^ JL omncs vcri culcus dci, & vcr^ doftrina? corrup- & 3 4. 1*3. tclas,vcira fua aduerfus Idololatriam ceftatur. Atquc Num.33.5a. hinceftquod propter ido]aablata& abolica laudan- I^cu.7.5. turin^cripturalehUjEzechias, &Iofi3S. a'Rc*To.:o! 2. VrofteYConfeffionemfyncericultusDci, ^odijaduer^ 2.*Rcs:.i8.4. fm Idololatriam . Hjecconfcffio, qua uos nonldolola- i.Rcg.i^.^, tras effcprofitemur, noninverbis rantum confiftit, Dcut. 17.1- fcdetiaminadionibusfpecic&fieniscxccrnis. ^'5*^* ^^ 5. Vrofter vnattonem jcandali^ jxtperiittionti yVityi' ijo.s.aj. dcliccc vcceribus ftatuis rctentis, vcl nouis fubftitu* tis & additis, idcm periculum crcetur Ecclefise, & ru- di populo, quod olim ex hac rc cxtitiftc ccrnimus, & hoftcsEcclefi^hoc fpedaculo magnam Idololatria? ^ccicmhabentc abEccIefii magis abalicncncur, vc ycricaccm diuinam afficinnc contumcha. 5jc Iu- d^i quia videnc imagines in remplis proficentium Chriftianifmum , maxime oftcndunrur. Ec videmus liunquam fimulachra rc6leiisccftnTe,quica habuc- i func: imo populum dci feduxcrunr, vc paftimvidc- te cft in hiftoria facra> maxime in hb. ludicum & Rc-»- gum, & in Prophctis . Tam eft procliuis noftra natu- la ad hoc malum , quod dcindc fequuntur poenc gra- tiiflimx», cuiufmodi func qu^? per Mofen Dommus |>rxtcr plurcs alias rcccnfct : Dt^firuam, incjuit, excelfa Lcu.s^. i^ fiS DOCTR. CHRIST. 3. PARS, wBya^ ^pmulachra veflra confringam, Cedetis inter rtun^f len* i^.jo. idolorftm veifrorum . Similitcr & Angelus Domini cx» probrans Ifraclitis, quod cum Cananseis IdoloJattis tid.s.|« foedus fecerint, inquit: ^amobre nolui dekre afacie t/e- (hrajVthaberetishofles y ^[dtj ipforum (tnt vobis inruinam* Non igitur eft Ccremonia abolere fimulachra veli- inagincs,quippc qu^ fint inftrumenta,figna,caur2e at- quc occafioncs idololatric. Neq-, huius pr^ccpti cauf^ lunt vllomodovclmutatae, vcldiminuta?5 vtfcilicct gloria dei aduerfus Idololatras & hoftcs Eccl. vindi' cetutjncc tentetur Deus obiiciendo hominibus,fpon- tcfuaad idololatriam propcndcntibus, occafionem ad fupcrftitioncm, & malas dc dci cultu cogitationcs concipiendi. Hoc ergo pr^ccptum dc tollcndis & ab-» olcndis imaginibus adrcprsefcntandum Deum,vcl a4 ctiltum diuinum fadis, morale cft & pcrpctuum. I! 3 . QHomodofint imagines abolend^. 'Nabolcndisimaginibusduo obfcruanda funt. i. Ali ifr quando iri tcmplis & alibi proftanc, facilime ad fuperpfticionem alios rapiunt, &populumdoccncIdo]oIatriam, ficuc ipfacxperienciafatis ccftatur. ^.Nego conrequcns.' licctenim imagines docerenc Idiocas, non camen fc- qucrecurcasincempliscflerctinendas vc libros vci- Ics.Nam Deus Ecclefiam fuam nonfic, fcd per \cr- ;; bum & S acramenta doceri vult. ^r 3. ScrifturaDeohumanamembratribuensy if^visnatu* ^tdm ^profrietatemJignificat.Ergo ^ fer jimulachra natu^ .Tjiram ^ froprietatem Defignificari licet., I{e/p i. Efl: diffi- ,inihtudointermetaphorasvcrborum &ftatuas; quia illisin verboadditaeftdeclaratio, qu^eerrorcm pro- hibet .2. Ciimper anthrofofatheian humanamembra >i'/?ocr//?j,qu5eft fimulatioverepietatls&cul- tus Dci , faciens externa opcra a Dco precepta , fiuc moralia, fiue ccremoniaha , fine vcra fide & conuerfi- one. Hocvitiumdepingiturhis verbis^apudlfaiam, Ifai . ip. X 3 . Topuius ifte approfinquat orefuoy ^ labiisfuu ^orificat mez corautemeiuilongeefta.me', ^timueruntmemandatlsho-^y yninum&doS^rinisAifdemvcrbiSy &fequentibus, atq;t ctiam paflim per toiam Scripturamj bypocrifis a da4 . mino DE HOMINIS G RATITVD. 73$ minodamnatur. . 3. T^ophamfosy quafcft cotius rcligionis, & culcus Dci interni & cxtcrni , auc ctiam alicuius partis diui- nicultusjrcmiffiovoluntaria^feucontcmptus . Pug» natetiamiftaprophanitascumtotoDcicultu inpri-. ma & fecunda tabula. nunc paulo plura defuperflitfone^ Etheiotbreskja tnuhis Scripturae locis rcprehcnditur - - aDomino. Sic per Mofcn ; TSlon facUtk ihi^quanoshic facimui hodie» (inguli quod fibi re&um videtur. E t ibid c m non mulco poft .• ^odpracipio tibi.hoc tantumfacito do. ?,^"^* » i . •• minoy nec adda4 quic^uam, nec ntinuas . Rcprchcnditur & ^ *" pcrlfaiam, cuiusverbaantecitataprofcruntur&ab ifajp.,, ipfo Chriftoaddamnandamfupcrftitioncm,vcIff/;f- Mat.15.8, lothreshian. Eadcm damnatur & per Paulum : Videte ne Mar.7.^. ^isfity qui vosdepradeturfer Vhilofophiam, ij* inanem de* Col.a,8, ceptionem,fecundum elemenra mundty^ nonfecundumChri^ ftim. Obieft. Taiiadiffa loqmmtur de mandatis hominum imfiifi deque certmoniis Mofaicis ^ ludaicis, Rejp. Hoc cflc falfum,additae quibufdam locis demonftrationes dcclarant, qux & reiiciunt illas Icgcs humanas, quac - ^liquid, gratiacultus diuini, pr3ecipiunt,quod i Dco • soandatum non eft , licct illud fic rcs gencre fuo non * i Deo ptohibita . Sic rciicit Chriftus traditioncm lu- 4^orum, de manibus lauandis, de qua dic it : l>(on quoti inm - greditt4r in os^ poUuit hominem.fedquod egreditur ex homine, Mat. i^. xi, JfOcpoUuit hominem , Hi|C rcferri poterit & illud : f> x/«- biii Scxiba eSr Vharifait hyfocrita^ quoniampurgatis exte* ^ - - ^c tiorem poculi patinaque partemy intus autem illa plenafun$ . :. ?'^ z. ■■. * Xapina ir intemperantia . H.rc & fimilia piis^ cxtra opi^ *^ ' «^O^ n|oncmfuperftitionis,e(feIicita,docetvariisIocisA-t ■' ppftolus . Duicurat diem^ Dominocurat: eSr mi non curat • . 4Mf§, Vommo non c urat. E t qm ed/t, Domtna editt ^attas e- ttim.agitDeo : ^quinonedit, Domino non edir, ^ gratias Mgit Deo. Item .• ^icquidintKacello venditur, edite, nihil ^ imevrogantesypropter confcientiam, Dominienim eft terra & ^ ^Jf^ fjenitudoeius . Nonigitur ita damnantur fimplicitcr, - fcd quatenus praecipiuntur vc diuini cultus. Eodcro ro^ ' fpcd» .73^4 DOCTR. CHRIST. 3. PAR*. ' fpedu damnatur & coelibarus , ir.axime cum fit ille ' nonnifi cofitineiuixdono prarditis, resindifFerelis, " iuxtailludChnrti: J^ict4ntjue fonfl capere^ capUt: nem^ fenor.omKei fvcibid. Chriilus^ cafimthunc^ermonemi Mat. 19.11. ^gdqufhtis datum e(}. ^ . jitque hrou.€dirc ncccireel> 5 ctfi nullus creaturas' authoritas, vel iu(no interccderec,imo etiamfi omnes crcatur^ prccipcrent conrraria. z. Triec€ftahf4mar»apolitica, qfitefim demonfirationet tircumfiantiarum neccffarije ^ vtilssadferuanda fracepU moraliafecumLe tabuU . Tales funt Legcs pofitiue ma^ viji^i giftratuum DE HOMINIS GR ATITVD. rjf giftratuum, parcntum , pratccptorum. H^rww Legum - obidlentla, quodadgentu attinet, e^ cultits Dei : quia ge» . nus ipfius eft,moralc,& prjccptum Dci, fcilicet obe- dicniia erga magiftrarus & alios qui prxfunc . J^od . HHtem ad ^eciemfaSfi^ (jHodicgi'nt^s i^is fracifituYy idqui^ demmnefi cttltusDei: quiacukus Dci fint illaopcra. ;4/fj.cuiu5gencrisfunt,tempus, locus, - Iforma, feries concionum & precum,.ieiunia , modus - ^olljgcndicleemofynas. Harumquidem iegum gentu efi- •^ioyale^acproindecultm /)tf/:vt,cultus dei cft,audirc vcr- - ium Dci, Deum tam publice cum fidclium coetu, -quam priuatim precan,fratribusegenis clccraofinas ^onfcrre, participare facramenta, Ipfa verocererPionia - '^fonmodo c»ittts Deimn fkm , fcd ctiam copfcientiam non - Migant 73^ DOCTR CHRIST.j. P ARS- • cblfgant^ mque^ extra caufxmfcandal:^ neceffaria eft earum " t>b[truauo, Sic non eft culcus Deijfed res indiffercns,& ' non obligans confcientias 5 hac vel illa forma preces ' concipevc^hoc vclillo tcmpQrCjhac velillahora,hoc • veliiloloco auciirevcrbumdcijprccari, adminiftarc ' facramcnca &c.Nec tantum Ecclcfia poteftatem ha- bec conftiiuendi, abrogandi vel mutandi fua autorira te h jbc prjeccpta, prour com^muni a?dificationi fui ex* - pedirc mdicat; fcdfingulotumetiam confcientighac ' libcrtatem rcrinentjVtfineoffenfioncdcih^comitte- re aut aliterfaccrcpoffintjfircandalumnonaccedar^ hoc eftjfi neque ex contemptu aut ncgle^u miniftcrij neque cx petulaniia, aut ambitionc, aut contcntionii nouitaciiue ftudio, neq; cumofFenfione infirmorutn • facianc. Ratio cikyqMammreBe fcruantttr leges^ct^m iux* ta Ugnlatoru mentem ^ fcopum fcruantur,lJcbct auicm Ecclefia de rcbus mediis ftatuca no propter fuam au- toritatemauciufiionem, fed tanium proptcrordinis &decoriconf€ruationcm& fcandalorumvitationem obferuari vellc. Dumigiturdccorum autordonon vi- olantur, &fcandalum non pra?bcfiir, hbcramcuiuC. . queconfcienriamrelinquic.Nonenimproptcrraan- • datum EcclefisB vel miniftrorum, fcd propter iuftas ' mandandi caufas, faccre aliquando aut omitterc rcs ^ adiaphoras neccfic eft: acnon mandatialicuius hu« ' inani^ficutinpoliticis^fedcaufarumnegleducDnfci- cntiaviolatur.Hucpcrtinctpr^ceptum Pauli.i. Cor. * I o,Quodp€iuii mfdeli^ vos vocat^(^vultk'ire^(^Hkquidaf^ fomturvohi^^edite^Mhilinterroganses propterconfcientiam» ^tfiijui^dixeY^t: Hoc idolis tnaBatum efi^ne editeypropteriU ium, quiittdicauiti ^fropter confcientiam, Domini enim efl terra ^ plenitudo eiu^, confcimtiam autem dico , non tuam^ * fedalterius . Curenimiiberta.s mca damnatur ab alia confcim entiaf Etfi ego per gratiam cibunt partidpo, ctir ob id impita 'iudicoTjpro qi^oegogvatias ago} Itcm, decretum fynodi ^pom * ftolic^ Ad. iK.^de idolothytis ^fanguine ^ fuffocato. Itcnh • fraccftum dc vdandii rmliertbtis^ i .Corin th.i i . Item dist 1 Dominii DE HOMJNI5 GRATITYJ). 737 Vomnkus cb Eccle(ia fubpjtumfabbdtho h vftm mm^CTs^ • Ob, S^ edlcld Z^a^iflratmm obllgant confdentiasi cur ncn ' ttlamtraditiones EiclrfajVaef Kf/p. Dcus hancpotefta- - tem,&authoriiateni condcndi legcs pcliticas dedic Aiaginrarui, eaiTiq'Jchoc vinculomuniuit, vtmine- tur rram fuam lc-ges illas v iolanribus. Ecclcfise autcm vcJminiflris talem aurhcritatcm nondcdit. Vcrutn Leges, &conrticuriones,quasminiftri&Ecclefiarua suthoticareprxcipiunt, obfcruarieriamDcusvoluit, - nonquidemex neccfiitate obcdienJiprxceptis iftis - ab Eccleiia legibus/cd cx rcguJacharicatis^id cftjHu* - diovitandifcandaJum . Hxc rerpoiifio tr^ditaeftia his didis xMatc. 20 . Scitkt principesgentitm ineas domi* nari.i^ qni magnifHnt^ liccntia vtHn eas: vcrum non itae» rit inter vos^ jedqtiicunque vclnerit inter vcsmaqt7'Mfcriy ft vcfier mini^kr» c^c. i . Pc t. V.2^f ^/if vt dominantes i /eris» fedut quiftis exemflariagregis, C oioJf. 2. I^mo vos dam* >, net ob cihumvclfottm, attt rejpeRt* Vieifefi^afitno:iil:mif^ dutSabbathi, e^c.Gal. ^, Inlibcnatey quaChrifiiisvosli^ berauit.ferliate, Nec obfcurs! funt caufe, cur Deus hoc - difcnmen fanxerir: nimirum vtconfpicuumfitdifcrimen 1 inter wagi(iratumfolitictim^cui:is ejl imfcrare fubditii^i^vi corporali coercere nonobtemperames y ^mini^rosUcclefie^ qHibi^imperitm^poteft^ftaiisnone(iconceJ?ay fedman* - datum eft officium docendi homincs de voluntate Dci. Ite m, quia violatione legum EcclefiajTicctnmfinefcan'^ x dalo^ non vioUturpYtma tabula decalogl , cui feruire debentx ^tviolatione legumfoliticarumetiam extrafcandahm, vio* Uturfetundatabula^ quiavclreipublice aliquiddetra- hitur, &focietas politica J^ditur, vclajiquacamla?- dcndioccafio pra^betur. Ncc valetindantia: Maiori \fitte digniori ojfcio deberi maiorem obedientiam . Ita que mi- \mftrorum Ecclefia conftitutiones nonminus nece^ario fertian Idas effeyquam magi^rattis politiciX>chcxuv enim dign Jori maiorobedientiainiisqusefunr ipfiusofficijpropria. lam vcro fro^riiimagif^ratmfolitkiolpciumeffCQndcrc Aaa lcg^s 75« DOCTR. CHRIST. j. P A R S. lcgespropteripfum mandacura obferuandasrikf/w/^^* rij EcclejL^ froprfum eflt fonare praccepta diuina; Ec £c- c/^j7^po/;r;««»;fy? ordinarecercmonialia, quse ferucn- tur ,non proptcr mandatum humanum , fedpropccr vicandafcandala. 4» Vraceptahumxtiay pHgnanua cumfraceptUdimnis. His obcemperari Deus prohibet, fiue a Magiftratu politicOjfiue ab Ecclcfia aut miniftris Ecclefia? pr^ci- piantur. Ad. y. OportetDeomaghobedirequim homim" hui. Mar. 15:. ^are tranfgrediminimandatum Veipfof* ter tradimnem vefiramf His quatuor gcneribus eorum quacab hominibu* pra?cipiuntur , c onfideratis , facile eft refponderc ad X qbic^ioncvn: luhet Deus obedire praceptis hominum, pri- mo bonis. hoceflynonpugnantibus cumverbo D^/.fecundo, ^ ife praceptis per homines y vtipjtprafletur cuitus i tertio, 5 praceptisex authoritate hominumpendentibus, politicis, nose quidem cultus diuini caufattamen propter confcientiamiquar ^toEcclefiafticisy^-w^ ceremoniaUhus ^ neejue cultus , neque anfcienticey fedfcandali vitandi caufa, /^ft^.^t. Ob, 1, QuainflinElu SpiritusfanEiipracifitEccUflayJt^ I^.Coj:. 7.40. ^m Ecclejta,funtpracepta diuina adcultum Deipertinentiaz Bonasautem dT^vtiles conflitutionet Ecclefiafancit, guher^ nante Spiritu fanSlo. Ergo bon^e conftitutiones ah Ecciefa fancitx pertinent adcuitumDel. Kejp. AdMaiorem* Gc- nus quidcm mandacorum, qua? inftinftu Spiritus 5an6fcipr3ecipitEcclcfia,pertinet ad culcum Dei. Ge- nus hoc complefticur , Leges diuinas» dc non violan* dacharicace: De vicanda ofFenfione; Dc feruando prdineac decoro inEcclefia. Acrcfpcdu huiusgc-| neris confticucioncs , inftinftu5piricus fancli fancicasi ab Ecclefia, func eciam diwina?,feu dei confticuciones,:| quacenus nimirum func pars iftarum Legum diuina- rum,quarum cura&obferuacionobisab ipfoDcoji vcrbofuo commendancur . Humana*ver6 velhomi-| num funtillx conftitutionesEcclefiaftica? bone,qu»'. tcnus fpecialiter dcfignant j quodin genere diuinii ifitsl DE H0MINI5 GRATITVD. rjf iflis legibus fuic indicatum magis quam expoficutn. Proinde non funt cultu^ Dei, quse ad alendam mutu- am inter nos charitatem & ordmem,decorumque fcr- uandum, feu qua» ad vitanda fcandala confulit, ftatu- it,rccipit,autmandat Ecclcfia, etiamfi inhiseligcn- dis,&conftituendisdudu Sp.S.rcgitur.Diftatenirai Ecclcfi^e^.S.vtrumquc, tumquidfit vtilead vitanda fcandala, tum quod ea quar vitandi fcandali caufa prsecipiuniurjneq; culcusDei funt,nequeextracau- fam lcandali obferuntu neceffariajcoqi quod Ecclcfia retineathbertatem deiis dcliberandi,auc illa mutan- di, aut cxtra fcandalum omirtendi. O^. 3 . jQua ad gloriam Deifiunty iiscolimr Vetts, Veter'» minata ab Eccl.fitint adgloriam Vei . Ergo haec etiam fun$ €ultus Dei, Kej}. Ad Maiorem: qux ad gloriamDeifi- uncfcilicet per fe.i.qu^e ab ipfo deo pra^ccpta func, in hunc f5ncm,vc obedientiam noftram erga ipfum his o- perib. dcclaremus, ca funr cultus Dci; non autem qu^ per acci Jcns fcruiunt glorij dei^id eft qua? iis pr^fVan- disjqu^efuntadeoprseccptajfcruiuntaliquandopro- Iptcr caufas accidcntalesrquse fi non occurrant, hono- ^ |rcdeusafficipotefI:,tamafacientibusea,quamabo- iinittentibus,mod6 fiant velomittanturex fide. Ob.^^Exerfifla eoru qui deum ccluerunt ahfqj mandato^con^ Wmant homimkeffefermlfinm coiere dettm cttltu i femetiffis nfiitttto.Kef Sarouclis f^dum facrificantisinRamoth i.Sftmf.if* Ubilire ncquaqua pottrk ethe/othresl(ian. Namquod " facrificia attinetjcranr cultus dei^quia eranti dco ff^ceptardeinde quod ad I^ca attinct dcflinata facri- • iciis^erant libcra,cum nondu arc^ fcrderis crac defti- itus locus. Vndc Samuel oppidum vbi habitabat ia- rtificiis dellinribat tanquam maxime commodum, Ioueratoptime.S.Prophetainhaccircumft.Ioci,Ii- >cra piis relida ante conditum a Solomonc templum lonpofitumfuiffccultudei. Dcniqjquodattinet ad >crfonas,ctfiprophetcnortcffentcxfamiIiaAaronis, imcnhabsbancproptcrofficiucxcraord.facrificandi Aaaij facultaccm 740 DOCTR. CHRIST. 3. PARS. faculracetn. Manoathporrovclipfcnon facrificauii:, ?ttd ij.ip. fed Angelo, qaem Prophccam eiVe pucabat, facrifici- umoiferendumtradidic; velipfeitiiruAngcli obtulir, . atqueica nihil prcsterlegemdiuinamcgic. Sicetiamadalia exemplaqux congerunt, facilij c(l refponlio . Jbel ^ T{oa Gcn. 4. & 8, facrJfcant: fed non fine mandato Dcijquia fncrificaj uut ex fide,Hcb. 1 1 .Fidcs aucemfine verbo Dci nulla cire poceft, Rom. lo.B^chahitee^ leremia g ^,abHineJ2t vlm ^ agrknltuYa ex fraceftf^patYiefm lonadabi , ^pr&pterea laudantHY a Deo: Sed Jonadabus non vcluic nouum Dci cuhum inftitu- erCj verum pr^ccpco policico a poftcris luxum & pcc- caca, ac poenas luxum comicantes, auercerc. 5ic Dan. lo,iclimhimDanielisy &Ionx 3. ieiumum l^ljnetiitarum, noneratcultus Dei, fedexercicium, fcruiensprcca- tioni& poenitenti.^ excitandi?, quf crantculrusDci qui inlocis illis commendntur. Mact. 3. iwIo,^iiw»eB4fp- tif^a^ nonfpecics viutus & veftitus, fed fobrietas ac lerapejantialaudatur, &cu!cusDeicn:.Heb. 11, ISion ainlcin4 ex ouilli^ i^ capr inls pellibits^oberratio inmontibuSy (^fpeluncisScd fides & pr^.cientia in calamitatibus, tan- quam cultus DeijCelebratur. ObieSi. f , Qj4icqHid exudcfity ac Deo flacet^efi cultus deh Hac operat [ponte licet a b hominibt*yS fitfcepta , ex fde tamen ftunt, zT flacent Deo, H£c igitur opera ah hominibns fufcep" ta/ponteyfunt cultt^jdel . Kejp, Ad cultum dei definien- dum hoc nonfufHcic .• ahter cnim cultus Dei, ahter a - ftioncs adiaphoroe Deoplacent. Cultusdeific Deo placcc vccius oppofitum ipfi difpliceat.' ac proindc; cx fide non poflit fieri . Qusc autem per fe Adiaphoraj funt j fic probantur Deo , vc eorum oppofita ipfi noiij improbcntur. TERTIVMI D E H O M I N 1 S G R A T I T V D. ^41 T E R T l V M P R i^ C E P T V M, ^, ,^^ 0« vfuYpahknomcn Vomini Dclsiii '^^^^^f^ -fi^^i^^^' '^^ ^"^'^ hAbebhinfontcm Do^ J^} '^ Yf;^>\\mimii €i!m. qm a/?/:mpf€m nomen Do* f \]}fi{\r}-J^n^ Dcpjmfrujtra. >^:r-^^.r''.^^^i I" primo & (eciindo prrEcepio formanic Dcus mtiues & corda, nuac forinat ctiam cxtcrnasadio- nes,idc]uein hocecquarco. Dnefmt partes hnhis tertljfy.-ccepti.VYchihhhs ^ Com» njinatio, Vrohibeturaiitem ufm nomini^ dh^initer/ierarius: ide(]-jinqU3cunqMeref:(ira,vann,ai!r]eui,c]U^vcL^d ignominam, velfaltcmnonadgloiiam Dcj fpedar. ISlomen Dei llgnifcat i .JJttribiita De:: vt, Cur qikevk no^ Pien meumModef} mirahilef H^c diccsfiliis Jfrael^ Domimis ^^ Vettspatrtim veflrorum^ Dem jibY^hamy c^ Deta Ifaac^^f}* Exod./.i^^' Deits lacob mift me adi>os: hoc nomen mihi eft in ietermim^ ^ hoc memoriale meum in 'ycncr.^tione ZT generationem. Do- min:is quafivhr pngnator^ omnipotcnt -nomenens. 2. ifftim Exod.i^.j, Deum, vc, Calicem f&bttisaccip^amy c^ no.nen DonUnunno' cabo: id cft, inuocabo Don]h\ua).S^uidiiigiint fjomen tu . Ptf i i^.i j. «w.i.qui tc di]\^{m{,V(aua?n notmni Dcmini alu/jsmijm - ^r^'^i ' fHolabifo^ Vhafe Domino Deo ttto de ouib, 0^ de bobm^ in loco D^ii i^ *-» 1 ifiem eltgerit dominus Dens tUfis^ 'Vt habitet nomen eiiis ibi, Cvgito adtficare templum nomini Domini dei mei,^ . yolunta- i .Keg. 5 . j^. tatem/i!te mandai^im Deijida^vcl paiefaF/nm ^ vernm.vel ^uc iS. i^^ fimulatum ab hominibus, Ego venio ad te in mmine Domini ^ '• ixercituum'4. CtdtitmDeiffidiiciamftnMQcationemiCelebrati^ ' 7' ^5* 0Hem,prcfefJionem. OmnespoftiU aynbuiabunt vnufqiiifqjin ^^^^ ^ ^mine DominiDeino^Yi.Bapti%anteseosiu nominc Patris, MacsS'- t^» Til'^i eSr Spirltiis SanBi,Ego non folilm vinciri.fedetiam mO" «AQ:. J *.4 j» riparatus {um in Hierufutem pro nomine Domini lefu, Affumere nomenDominiScu nominarCjVel vfurpirc Inomeri Domini^non quidem deus proliiber, fed vctac |illudfalf6 autlcuicer vfurpari.Prchibitioigicur inhoc ^* ' Aaa iij pr;3?ccpio f4X.DOCT. CHRIST. 3. P A R S. pra2Ccpfocft,2^» vfurpabls nomen Dei m yanumi idcft non tantum non pcierabis, fedncc facies mcntio<- nemDei inhonorificam 5 (icurcomravcl prastcrho- norcmipfidebitum, nccetiamleuitcr, nccfineiufta caufa . Sicut autem in hoc prseccpto prohibetur abu- fusnominis diuini : ficin eodem vice vcrfa manda- turlegitimus vfusdiuininominis. Itaque mandatum huius pra?ccpti cft, honorifice vfurpabis Nomcn Do- mini; quo mandato non nifi hononficam & maicftatc fuadignamfui memionema nobis omnibusfieri, iu- bct:atq^ vtinprimopr2tcepto culiumfui externufibi foli defcrendum poftular, ita hic externum fui cultum quiinveraipfius confcffionc,& celebrationc pofituc cftjabvnoquoquenoftrum & pubhce^ quandocunqj id cxigjturadilluftrandam ipfius gloriam, &priua- tim prn^ftandum requirit. Comminatioeji adtecia^ vt oftendar deus hanc ctiam dodlrin^ partem ex iis efTcquarum violationem prar- cipue dcteftetur ac puniat oCum cnim cclcbratio Dci fit vltimus& principalis finis ad quem conditus cft ho- mOjCumqucfummum bonumfitin homine celebra-» tioDcijConfcqmcur fummum malumefle, dcum af- ficerccontumcliajdeoq^ fummam poenam huic ma- lodcberi. yirtm hmtis fface^tl confiftic in legitima, atquc honorifica nominis diuinivfurpacionccuius ha?lunt parccs.T , Vrofagatio ver£ Jo^rf«^,non quidcm illa,qu5 fit publicc per minifterium, qu^eque pcrtinet ad ofB- ctum de docenda Ecdefia, & dc qua dicitur in quarto prafccpco;fed htTc vera? doftrina? propagatio eft infii tutio pertinens ad fingulos, quia priuatim quifqpc de- Dcuao. bct alios ad cognitionem & cclebrationc dei adducc* Dcia.^.ii* re.fuoloco , Vocebls eafiliosy acnepotestms. Cuminter* rogauerit tefiUm tnns cras dicens^ J^idfibivolunt tefiimo* niahac ^ ceremoniitt at(^ iudicia^ qu^ fracefit Vomimts Detu nofter nobisf Dices ei, [erui eramus Vharaonisin 2E* $^fto^ ^iduxit HQi D omhui €X JBg^fto in manufoui. Da* €gt$ DE H O WINIS GR ATITVD. 74$ mtefiilosve^roj: vtilla nte^hentuYy quando fcderis indomo p^u. n ,«, tuAt ^ ambuUuefts In yia, ^ accuhueris, atque furrexeris , L u c. a 2. 2 j, Tu ali^uando conuerfus confirwa fratres tuos.SerrKoChri(li CoLj.x^. inhabitetinyobis cofiofe^ cum onmi fapientia,docendo ^ i^Thc.j. ir» €ommonefaciendo vosmutuo Vfalmis^ hytKnis , ^ cantioni* busjfiiritualibus. Mhorsamini aiij alios, ^j' adipcate finguU jingulos, 1, Vradicatio(irceiei?ratiodei^quxcRc6tncmor:iiio r>r operum,8f proprietatum diuinaruma coniuncta cum ^ 104.11^. carumapprobationc & admirationc coram Dco & ixp.Scc creaturisjco fincvtfignificcmus approbationemno- ftram,&reucrentiamerga deum^vt Dcus fupraom- niacmineat, &noflrafubiectio oftendacur. Idco Hii^ qui execrantuTyfeccant C4ntra hoc prdceptu, quia peccanc contra celebrationem Dei, quum dicant impiade Dco^ quafiille effet corum carnifex in Tlcifcenda eo- rum vindida priuata, &peccant ^oncra inuocatio- ncm,cumpetanta Dco pugnantia concraipfius vcr- bum, Aliquis obiiciet. jQuiOtisDem maia im^recatur.eis etiam nobis iicet.Ue^A . Imfrecationes qua funtcumcondi^ lioneabfolutafine Vrofhetia ^ fingulari reuelativne, fun$ feccata. z. Vieridebemfinefriuatuodio (^ cufiditatevin' diSice. ^,J{e(peBufoiiitfglo7iaVei ^ conferuationisvera Eccie^te*/^. 7^n efiimprecandum, quatenus malum efi, id eft deftrudio eorurn,ac(uerfus quos fit imprecatio. j • ^.Confen^vtsveritati£ de Deo cognitce, qua» eft oflcnfio noixtx fententi3!,deDeo&cius voluntate, exverbo Dei certo cognitae: quia pro ratione officij noftri, no- ilramfententiamfigni6camus& oftendimus, adillii- .fl:randaraDcigloriam,&: promouendam aliorum fa- -lu tcm . Corde creditnr adiMflifiam^ ore autem confe[fiofi$ ad J^o. x o. i •, falutem, Efiotefemferf&rati adrejfondendum cuilibet fe- i.Pct.3.15, Hnti rationemeius fiieiy aHitin vobts eft^ cum Cenitate ^re* ^mertntia. Echinc \>^tQi , agentesvitam vitiofam contra Aocfr£ceftu feccare^quidfeccant con(raconfeffionem:cum gloricnturfeclTc Chriftianos, atq; ahud vita Scmo^ «buE dccUrenr. Hje crcs iam propofit^e partesiaut Aaa iiij rirtute^ 744. DOCT. CHRXST. 3. P A R S. virtuteslegitimivfus nominis diuini,eo conueniunt quodfintcommemoratio vera? fefircnti.T decicorrur- lus eo difFerunt, quod doFIrlna^fcu 'vcra do^thiof frcfa-' g^tf/^rpeiftataliorutn inllruftionem.(r^/f^r*?i*/o D^ino- ilram approbationem Scic^hicdiioncn) XonfejJ^o coguit^ 'veritati^ certitudiacm npflf x fcntcnri»-?, ^,l.eliis Vei^ qui eii ardcns anior dei, & dolor propter •.T .„- ipfiusconcumeliam & contcmprum 5 &conaiusde- i.Ke.iQ.io. peilendiiJlamcontumdiama nomincclcij6c vuancli abaliis.Afingulis requiriiurhic zclus adgloriam dci fuoloco&proofficJjfuirationcvindicandan:, f . ImocatioDel ^(\dx eft pctitiOjqua peumi^s a vcio dcononaliabonajquamquxDcus akfoloperi iuf- fitjprofeda ex dcfiderio beneficienrix diuina?,fada in veraconucrfioncj&fiducia promiflionuro diuinc^rum Pfa.io?.!. propter Mcdiatorcm.Cow;^Vm/«i7)of«;V.'D, c^ iramat^ Mat.7.7.^ nomen eitisj?etite^(^da.hitnr ^cbi^^Qu<£Yitei <^ imcnietfs» fiilfate ^ aperietuY vobis ,Hcec e^^dticia cjuam apztdDeum I .lo j 5.14, hahcmti^y ipfumt pqiiidfetkrimiis fec undlm volmnatem <- itis^nojaudire, 6, Gratianm aflio, qux efl agnofcere , & fatcrijqu» S^ quantabeneficiaadco accepcrimus, ^adquam obedienriamdcopropter illa obligati ad parendum fimus: idcoque velle illi ex animo obedicntiam pra:- flarequoad po[iumu%. Q^nicquidegeritisfermorteaMtfa- Col ?.i7. Bo^innomine Domini lefu facite^ gratia^s agintes Veo^ i.The,5. 18. VatrifereumAnomnibHS gratiasagite. H^ec enimefi vo* Pafjoy. X. lijntasDeiperChrifttm. lefnmcrga vor, Cor.fitemini Do* niino^cjuoniamboniis^ qnoniam in fecnUmmlferkordia eias^ f. Itiramentum legiimum, quode^fheciesintiocatknk* DcIuramcntoqujeilionespiaecipu*e. I. ^idfitluramemim, i. Verijiiemfiififiendum, 3. De ijtiibuf rebitsitirandumft^ 4. .Anomniaittramsntaflntfsruanda, 5. AnleQitimimiHramemumChri^UnoJitliclturn. DEHOMINIS G[R'AiTIt;v;D. 74V 1. ^ldfthiY^imenutm. Iyr^men um cfl huocatig Vel^qtiafethhrvfDemGnlejl ^ ^^^^^ ^r, cord''itm inJj-ericY, j7t tefiis iuYa.ntisqnodr.on zelit faliere i.Co.i.ij. ea in re dc qna iur.te, ^ funiat iurantemfifallat, H n c d e fi - nicionequatuorreliquar quseiliones cciam comprc- hcnduntur, Sanciiumporro itiramcntum efi ilVcOy vt^f linculum Tjeritati^ inter homines , ac tefiimoniy.m^ ^nod De- pjft anflorac defenfor veritatis. lura mentum fa?pe pro toiocuItudiuinovlurpaturjquiaperQUcm quisiurac dcu,io.2o. cuaiproficccurrerchabcre pro Deo. 2. Vcrquemfitiurandim. ^ PEr fclum Dctm efi mrandtmu r . Qu i a Ven^ pnecefit v$ pcrfcfJtimiuretUYy /cwj & ipfc loltiscfl: timcndus S:colendus. ^.De'j6 intsocationem fbivult foH tribui.Er- Dcu.10.20. go&perfcfolumvukiurari, ciimiufturnndum fi:in« UGcatio dci.3 .luramcntum trlhuit eiyfcrijuem iuratur^ in - (j)eBiom corditim^exatid^tiomm^atqne infmitam fafientia w, ^fcientiam.Solns autcm deus eO: infpccftpr cordium. Jpfefciebas quideffct inhomine, 4. Ver oHemiurathry ei tribuitur exccntio p^n.i:^ atquc omnitotentia^ qna nimhvim defendatve}'itatemypttniatmentientem: atqui iblus dcus ^o^n.2.25. eft ofi nipoccns^atqiic executor pcj^nx.T^iimete vu^is ab ils qui truddant corpti^, animam aurm nvn tof^ttnt truci'^ ^, j rj^' '\'- ' n , , ' Mac.io. aS dareyfcd timete fotiuicum ^qmpoteli ^ corpiis ^ ammam perdere in gehcnna.luvandum igiturcll nonnifi perfoiri dgaMpif? deum,ac promdeiuramcnta per fandosidololacrica Heb. 6.1/, funt, &aDeoprohibic3. I^i.^.j. Obicifl, ^squi lofephus iuYiXtnt per falutemfctivitam Tharaonis : Ergo ctiam fer hcminerfcu creatura-i licct iura^ ^^|.. ^..^ ? , / f V.Rf^.Aliqui conccdunc eum peccairejfcilicct crrafle Echnicorummorc, qui per reges folebant iurare, vc cclaretfratres quis ellcc: ^Q^ poifumus aliter etiam rcfponderc, ncmpe nonfullTeiuramentumproprie, fisdafTeuerationem duntaxat euidentia» caufafada cucollatione alicuiusrei certse: vt fic feficcnriatali- um afleuerationumjca qu^e afleucrantur tam eflc cer- M,quaiaccrtdhomoiJlcquein (vtpotcnocum adhuc &viuum 74^ DOCTR. CHRISr. 3: P A R S. &viuum)nominac iuransjviuat, aucquamccrtoop» taciurans illum homi|iem viucrc. ficetiam affcuera- tionislofephifenfuserit» viuit Pharao,ideft, quim vere Pharao viuit, autfaluus eft,vclquam vcre ego c- umviuerc, &faluum cffc opto, tam vcre hecdico, Idcm fenfus cft fimihum. 3 . D^ quibus rebus iuranium fit, * c^^ ,• TVrandumcft, i.alIegacdeu mendacij ceftem.Quae nondc- bemus facere deo prohibence, cadencc iurarcquif^ quamdebec.4.D^^o/^i^i//^.quonia deimpoflibilib.qui iurac,is vcl infanir,vel hypocricice iuraceoqj iuratdc mcndacio:nempefe fadurumiuratid,quodnecvuIc, ncc fic t .^ . D tf rebtis ^auibjiece^arils^utilibm ^dignis tali ac santaconfirmatione^ eam^^feriuramentum confirmationem foftulantib.proptergloriam Dei & proximifalutem, Quia qui Icuitcr iurat,non oftendit reuerenciam deo,& qui faciIeiurat,faciIepeicrat,PrincipaIis autcmcaufaiu* ramcntidebetcffcgloriaDeiprimum, dcinde falus proximorum tam priuata, quam publica. ObSuturafuntincertax de futurls ergo non efi iurandtmm 'Rejp, Dceuentu non cft iurandum, qui videlkct ii non cft in noftra potcftate;fcddc voluntate noftra i| fYxkniu acdc quo nunquam non quis potcfteffe ccrtui^ DEHOMINIS GRATITVD. 747 «crms.iurarclicitumcft. 4, jin omnia. iMYAm^tafntferuanda, IVrAmenta de rehiis Ucitis^ veris^ certis, grauib, ^ pofjthi* lihM4,reffe concefta^necefiario funt feruanda. SJ.n. icrnci cognoueris &telbius fueristc iufle obligan ad fer- uanda promilla, Deumq; appellaris rellem, vbi dcin- ccpsfciens ac volcns fidcm tallls, obligationcm iufta \iolas, luramentaautemderebHS illicitiifa&a pueferer* PCiik6 rorem^fue per ignorantiam^ ftne fer i nfrmitatemj fiue con^ tra ccnfcientiam ^peccatttm ef} feruare, ac proindc iurame- tailiiufmodi retradanda funr, ne vidclicet pcccata peccatis addancur.Nam quifruat iuramentum deiebus illicitisyfeccatumfeccato cumu/aty tum quhd iurauit(^ atque isa voluntatem habet feccandi) tum quod iurata cjficere co' fi4/«y,atque ica iuramentovoiumarem iilam pccca- li confirmat : quaecnim Dcus prohiber, ca nec iurata vukreruari.* &qii3?promitterc vetnrjautiu- rare, ca tantomagis facerc prohibetjqu^into facdc quam promiitcre grauius elr. Scruantcs igitur id quodmalc iurarunc, peccatumpcccatocunuilanc* vc Hcrodes intcrfictens BaptiitGm pra:tcxtu JUrifiu- randi: item, fcruances vota monarrica.quibusiu- rarunt idololaaiam &impium coehbatum,NccvaIcc ^v^umcntumy iufurandum nccefe sfi ferttare : Hxc autem illiiuraruntf Ergo debent ferume , Maior, nvcraefrdc iuramcnto licito.De re autem a deo prohibita fadum iuramcntumnon cfi: fcruandum, quia non cft iura^ mcntumlegiiimum. quod poenitcntiam agcndo, &a malopropofitodefilicndo^nonautcmineo pcrfiilen- 'do3& illudexequcndojCorrigitur,iuxta di(^umI2p4. jQjiifufrabatttr^non amfliusfuretur^^cSiiu^xzcy.cmr' plum & dodrinam Dauidis.i . Sa.25;. qui Nabalcm iu- Cat fe pcrdiruru vnacum famiha^diccns: Sicfaciat dcus htimicii Vauidii^a^fic addat^ftYcliquero ex omnib.qUiShabety ^f q,mane, mmgcntem ad farietem: hu6\x2i vcro Abigae- le^gracias ag»t dco,qu6d impcdita fir pcr cam cxccu- tio iuramcnti, & nouo iuramento connrmatjhoc effb bcncficiuoi 3 748 DOCT2?. CHRiST.j. P A R S. bencficium diuin^Jirijinquicns.- BenediSttis lehomDetti Ifradvs qiii mijtt te hodie in bccurfmi mei^<^ benediclum eh- cjumm tuU^i^ bencdiSIa, tu.qtia pYohibuifu me hodie ne yeni^ tcm infanquinc r, <^feru:iret m^nus mea me. Et certe viuii Uhcua Dem If aelis ^qui fYohibuit mene malefaccremtibf, Obicd.i. Quiitirat fe aifquidfaSfurum qtwdpotep^nec facit^ls confjtuii Vcurn teflem mendactj.Kcf Qui iurarjfci- . Jicetlicituniquidpiamquodpoteii-j necidfacit^con- fliruitDcumteftemmcndacij: nialicnimretraitatio bona eft. f^ S^ . Obied-. 2. ScYuatume^ Gibeomtlsiuramentumdepa" te^csntramandatimDcmini, Licet igitur iuramentum de rebHsiirtcimfacfumfcritare.B^fp, i. Non excludeban« turipaccpaceni pctcntes, & reljgionem lulcipien^ tes. i. Nonidco feruatur Gibeonicis iuramcntum quodadilludobflriiiganiur, kd, i.Vropter vitationem fcandali ^qixo deformari potefat nornen Dei non fcrua - to iura memento.2. J^ia etiamfne iuramento licebatfer" ^ uari paccmpetentibm ^religionem admittcntibfis. «" ^ ^ ' . E X h i s 5 qu jC deferuando lcgitim o iuram ento di d: a lu n r, rerpondccurad qua^dionc,^^ extorta ftnt fernandafer^ uanda^wv^t cxtortayf ncn continent aiiquid qmdfit il/iatii autfihabcnt conditionesfupr^pofit^s.czhvnR fint nobis in^ utilia ac derrmienrofa.^^/wfi^x^e^-o iuranda nemodebtt adigi: nec extorqucri qjiidem dcbent vUis torturis impia iura-» mentx^fedpotius eB moriendnm, Siquatamen impia iura^ ffientafucfa ^nt ex metu^velinfirmitate contra confciemiai iUanon obiigant^i;* ftint retraS^anda^quia quod impium efi aStu, eH impittm iuratu: neque peccatumpeccatis cR cumu - landum, Extorta auterniuramenta/ednon impiajde rebtu ni ntirum licit /V ^ poffibilibt44t etiamfidamnofis ^ac difficilibus^ ftintferuanda, Si veropoj^ea impoffibilita^ acceditinonobli^ gant dercbuslicitls extorta iuramenta:quodfinonaccedit im" fojfibilitas^ omnjnofmtferuanda, quia m inut malum tencrii legedtuinaeligerefSi iuftum cftfacerequod coaduspro mififtijiuftum eft etia iuramento tc id faduru nromit* tcrc. Namquodfacerclicer^hoclicetetiapromittcrc iiiramcnto DE HOMTNIS GRATITVD, 749 iuramento pr5euanduni.vr,in latronem incidens^i) ia- tro^pollulec ilimmam pecuni^pro vica: rcdemptione, certenon tsnLiim licet ei , fedetiam dcbet, C^ pofTir, pr^E^ftare quodlarro poflulat. Quodfihociulleprx»» ftacurlatroai j etiamiuftchoc eidcm iuramentopio- mittitur. Similitcr, & licet eidemlatroni filcnt:um iureiurandOj promitterCjac tnleiuramertumdepro- ' mifTo iatroni filentlo faiftum, & licet, & debet feruari. ObhFt\Qiiod cFi dammfum ReipMcie^non efi fromuen" dumt autfipromljfumfiihi non feruandum: tdc ^lenthim la" troni eB damnoftm ^dpishlk^ : nonigitur frLmitiendum^ dutfipYomiffumfuitj nonferuandum, KeJJ), i . Ad maiorem. Quoddamnofum eft Keipub]ic:3e jnoncflpromitren- dum, fcihcetfi poflemusidfacerefine pcriculo vitrc noflrje . Deinde fi eo ipfo temporis arciculo, quo quis in cali vit.» difcrimine conftitutus ciT, non proprie illi faluti potiusfitconfuIendum,quam taleindiciumfa- ciendum. 2.NegoMinorem, quiaRcip. potiuseftv- tilc, filentium latroni promitcere , promiirumquc fer- uare: ipfecnim, quifilcntiumlacroniiuramentoprd- mifitjhacrationcferuatur. Immoveroquod fi latro- ni mortem minitanti noapromictcretiuramentofi» lentium, necfibi confulcrccur,nccReip.SiIcntiumi- gitur iureiurando latroni promitrercj cum minus ma- lum fir, efl eligcndum. f . ^n legitimum iuramentum ChriBiano ^t Ikitum» Iy. amcntum chrifiiano Ucittm efje , pr^ tcrquam q uod necefTario coUigicur ex iis , qux iam de luramento di^a funt, ctiam variis rationibus confirmatur. i . A fneiuramcntt. Ufi emmiuramentum confrmatio ^deiy cjr Exo,22. ii* veritatis, decifio Utium^vinculum politici crdinii » laudem^ Hcb.6.i^. jwf (fy 'veritatis vindicationem Deo tribuit , luramcntum crgo Chriilianis cf^ licicum & ncccfrarium, quia con- firmaiiofideiacvcritatis, acdecifio litium omnibus cftvtili$,licica,nece{faria, Dcoqucgloriofa. 2. sAde-- finitioni ^ ^50 DOCTR. CHRST. $1 P A R 5, . pnhhne hiYamenu , qma, iuramentitm efi te^ificatlo veri^ ^ tfijis, efi c^ inuGcatio Deiy qua petimus a Deo, ijute ipftM W4* tiirce^ ac voluntati in verho patefaB^econnenimt^fctlicet vt teflimoniwndet veritatiVixc aucem inuocacio dei cft ]i' cit3;licitum igitur cft iuramentum. Inuocatio cftcul' tusc{ei:Ergo6c iuramcncum cenfcaturcultus deine-» Dcut.^. I ^ c eire €(}. 3 , ^ mandato dtttino» Dqminum deim tttum time" Deti.io. 2o. i^jj^ ^illifolifenties: ac per nom(tn illiiis iurabis. QuiiuYaf j la.^. t^. ^^^ terra. hirahit in Dco, jirnen , Et erit , fiLrudtti didicerint ICI'.I2.1^' . '"^ . . _^ . via^s fopuu mei , vt lurent in nomme meo , vtint Dommuf» Ifa 45.23.?c KucteFeruntur inprimisijrcriptur^locijquibusiura' 48.1. nientum pro vcro Deicukufumitur. /^. jibexemflit Ha^5.*o. fmcfonm ^c\uox\xm iuramenta infcripturisapproban- 5rr.4.2. ^^^ Ncque cantum piorum Pairum,& Prophecarum. Gca.21.23. , ^. r j 1 • • • /r r • r j •^,^ piobanciuiiurandumlcgjrimum piiseflelicitum 'Ata &icicm confirmanc Apoftoli luoexemploj precipuc vcro Paulus, qtii plunbus locis iuramento inierpofito vcriffimaeirequx profero euincit. Vt quandodicic Rom.p.i. prc-Kter alia multa , Tefiis enim mihi e(i Deut, cui ferttio Spiritu meo in Euangelio fihj fpfius, quld^ ^c, Ego vero 2.Cor.i.23. '^ffi^^^ Deum inuocoinmimarn meam , me idcirconondum Kom.jy. 1. venifje, Veritatem dicoper Chrifiumy non mentior, attefiante mihi fimtilconfcientiameaper S. S. Inuoco Demntefiem in ammammeam:\AQ^finuocQT>f:\xm'\ncik^\MmtViV[i^ fi-^ uevic^me^ periculo, tanquam vindicem vindican- tem iniuriam fi mentiar. Tefiisenim mihiefi Deus,quam tropensc arnem vo.t. Vos tefies cfiis ^ Deus , quomodofanFte^ Phil.i. S. ^ ittfi e , i^t inculpate vohifcitm, qui creditis^ vixerimus, i.Thc.2.io. j^^c ^ fimilia cxempla facis demonftranc, iuraYi iegitime de rehus Ucitis , omnim Chrifiianic effe conceffum» Proindc omnia diRaqua: videntur prohibere iuramentay jprohibent temeraria , velnonhabentia illas /egitimas iuYa" frienticaufas ^ condhiones ; id quod pa tet cx collationc locorumvccerisacNouiTcftamenci, acque exfcopo Chrifti,qui voluic vindicare legem a corrupcclis Pha- rifa?orum. VndeapudMacth^um, cap. ^ temcraria &: noa necciraria iuramcnta prohibentur. Atque hoc ict DE HOMINIS GRATITVD. yu ha cflc conftat^ tum ex aliorum locorum collatio- ne,tumexfcopoChrifti, quiveram (vti didum cft) lcntcntiam Legis a Pharifaeorum corruptelis vindi^ cansjomniaiuramenta.fuperflua, ac non ncceffaria, caquenon tantumdircda, inquibusipfum Dcino- mcncxprimitur, fedetiam indired:a,feuobliqua, in quibus Dei nomen diffimulatum creaturis nomina- tis intelligitur, tertiopr^ccpto damnari docet. At- que ita taxat hypocrifin Pharif^orum , qui indiredas aut obliquas iurandi formulas exculabant , quafinon vidcrcntur tcmere iurando nomen Deiprophanarc, fiiurantcs deum non nominarent: & quafi tion effcnt periuri, fi in iuramento nomcn Dei non cxprimentes, poftea fidem indircda illa iurandi formula datam faUcrcnt: At Chriftus oftendit etiam tmciurarfperm^ tnenDei^cumCalum ^ ^terra nomhatur, quia nullacft pars raundi, cui non infculpferit Dcus gloria? fuae no- tam.Et cum percoelum & tcrram iuratur , ipfius opi- ficisintuitu, nonincreaturisfubfiftitiurifiurandi rc- ligio 5 fcdDeus ipfefolus aduocatur in teftem, pro- dudis in mcdium gloriae cius SymboHs . Neque Dcus harret in vcrbis , verum porius in fcntentia , quam in Symbolis. honor aut contumelia diuini nominis con- fiftit; qucmadmodum & Chriftushoc ipfum difcrtis Verbis docetjMatt. 23. qu3e cum hoc loco nunc expli- cato confcrenda funt. Ob, atqui Chriflu4 dicit , l^iu^ retis omnino, Kc/p. Omnino referturad varias iurandi fofmulas, non adipfum vcrbumiurandi; quafidicc- tctjfalso, vel tcmcre non iurctis omnino. Nerape nec difcdc. nec indircfte. Qui enimper templum.fer calum, fer terram iurat y is tam vcra cffe dicit, quae affeucrat quim vere templum cft domus Dei, coelum fcdes dci, icrrafcabcllumpcdum, &c. Koc aurem pcrindecftj acfipcrvitamDciiuret.ProuocatcnimDeumadho- .Plnorcmfuum tucndum, puniendoiuramem, fifallat. ■ I ObteSi, luramentum pertine t ad iujturandumpublicum , non *d(matHm.B^!}. Ncgatur iftarcftriftio; quia quse dc iuramcno 7^t DOCTR. CHRST. 3. P A R ^. luranicnto tradic Scriptura^nequcreftringunturad publicum duntaxac iuramencum: imomagnampar- tcm illa cuincunt , lcgiwnum iui-amentum non mimts licU tum ejie Cmiiiianii fYiuatim i quimpublicei qucmadmo-^ dumid ipfa facrc Scriprure tcftimonia, facis demon- ftranc. i.ExerKpiafanchrtmpxm^to iuramenco verita- tCiTi connrmanriumjacqucaliis dantiumpriuatimfi- dem^fimilirer dcclaranimanifeftepriuacum quoque lclcl-? iuraaieriCum legitimc conceptum. piis & Chriftianis I^eh 5.iN-. eirclicitum.^.ldcm ^ioh^tar Sc afine iuramenti lYiUius Otr„iu^$, enim nnis, conErmatiofcilicec fidei & veritatis , ac iva:h.i.i7. decifio Iitium ad omncscbriftianos ctiampriuatim fpedritjacproindeiprumquoque iuramentum, quo , fidem Sc vcritacem confirmamus. His obcdientia? partib. oppofica funt peccata, qui- bus v-clre»3:e vfurpatio nominisdiuini omitticur, vel malavfiupatio committitur. Vropagationi doBrina de Veo .o^^omim wtiffiofue neg* ieclHtoccafionum ^o» facultatk erudiendi alios^ ^ ad veriia* tis agrjtionemperducendi , pr^^fertim liberosauc alios, quifidei&curajnoftr^ funccommiffi. Hucpercincc paraboladefcruisncgociantibus.Mat.25. ltcVL\yt(idii4}^fen fuga coUoqidorum deVeo^rehusdf' r.inis, Pfal. I l^.Statntis tuis dekflahor, tion ohliuifcar ver* hor:mtuortim, Ibidem; Longe eflahimfiisfalus^quiaftn'' iuiatuanonmquirunt, 1 " ' . *" -^^ Item, corruptcUreliglonis i^ doEfrinie cceleBis, quibus falfum aliquid de Deo, & ipfius volimccccjautoperi- bus, aireueratur, aut fpargitur.Ier.i^.F^/y^w vates va* ticinantureiiin nominemeo^ cJ^c, GUdia^fame confu" mcntur vat cs illi, ^c» Vraiicationi (^celchratiom Deireptignant J» Ccntcmp^ Lcu.i^.i^. i/^s Dfi, hlaj^hemla remittetur hominiht^: blajphemiayero in Sfiri^ $umy mn remittetur homimbusy ^c, Confefjtoni veritatis aduerfantur, i . l^fegatio veritatii froptermetumodij^vel crucisyvelignominia. Hec duplex cft : frior efi vniuerfaiir, ^ frofria imfroborum ac blajphe* Morumy defefliofcilicet a veritatej deftinato confilio eam ab» iiciens. Harc fifiat contraveritatem ccrto agnitam, cftpeccatum in. S. S. Mteraefifarticularis.negatiofcili- cet infirmorum, quas fit aut ex errorenon voluntario, ncc afFedatOjauccx metucrucis, manentc in cordc inclinatioac,& dclore, illam infirmitatem,»& negati- onem auerfantc, & aliquo propofito ex ea cludandi, atqueobccmpcrandiDeo, applicandofibipromiffio- ncm gratia». 2. Diftfmulatio veritatis^vbigloriaDei ^fa'» tfisfroximi confeffionem veritatis foftulatitum autemfoftu^ tillamcum falfs ofinionesdeDeo, dejjiffius voluntate^ ft verboy vel de Ecclefta in animis noftrofilentio confirmari videnturScu cum ea manentocculta ,qutt ad vindicandam ^Deigloriam ab obtreSiationibtis imfiorum ad conuincendos Vertinacesyatjj aderudiendos do( desyDetis vult ejje nota^^c U deniquc, quandofflentium nosde apfrobationemalorum fu» J)efios facit. V^czvus iubet nos effefemferfaratos aut infiru* ^os adrefpondendum de fumma&fundamcntis Euan- x.Pct.j tj. [chcjdodrinjtita tamenvt,apud quofuisomnianon Bbb . neccffe 754 DOCTR. CHRIST. j. P ASRS. ncceffe fitexponcre, fedapud eos omnes qui poftu"" lant rationem fidei noftraj , fcilicet eius vel difcenda?, vel cognofccnd:^ caufa.Quos vero videmus veram do drinamipfis expofitam^&confirmatam deridere,iftis fideinoftrg rationem infuperpetcntibusnequaquam refpondere nos oporcet,iuxta illudChnikipSledatefzn* M«. T 6, ^f*f^canibtifinecproiicitemargaritas forcis:id quod & ip- fc Chriftus comprobat excmplo fuo. Obie5tl>lpsnon i/i- dcmtis quinam (Intporii ^ cafies : omntbtis igitur fromifcm Mat. 2^. 6» reddendaefifideinoftraratio.Ke/p,i.Chn{\us non omnes I-uc. 23. tf. iuipios vocat porcos aut canes, fcd cos dcmumqui probatam dodrinam, eamque auditam & ipfis expo* fitam contemnunt ac derident. 2. Chriftus non iubcc nosiudicarcdecanibus,aucpoLcis, & arcanis cordi- um, fed ex dldiis & fadis corum. Si rurfus inftetur, In rebti^ dijficilibus iudicatu.nifi cer* ta (/7- exaEla regida iadicandi e^ agendi traditury dubi^ rf- li7jqmintur confcientise.jit fi etiam de externa fpecie porcorum C^ canumagatury dijficile efi pronuntiare,qmfintpro porcii * ^canib!4shabendi,Ergoin diibio relifiquuntur confcientia^ , itpudquos (^ qnando fir edendaconfeffio. Minor ncgatur. Noncnimnifi manifeftair, contumaciam didis 8cfa- ftisoftendcntcs, Chriftus vulc pro porcis &canibu$ habcri, de quibus ex verbo Dei non difficilc cft iudica^ re.Icem^promittitur petentibusSpiritus fanftuSjquq £ iudicia S^adiones iprorum gubcrnentur,vtn6 errcnt.ij Ac denique cum lcgis diuina? pcrfedionem in hac vi* ca,neq; in aliis,neq jin hac parte afiequamur, qui petir tionem diuin^ gubcrnationis cum fcrio glori^ Dcji ftudio,^ proximi dilcctione coniungunt^certiefie pof-i funt & debent, aut fic regi fua confiha a Spiritu fandoi vt non errcnt^aut fi etrcnt condonari fibi er rorcm. At* quchxccertitudo ad retinendam bonam conlcicii!» tiamfufficit. Si poftremo obiiciaujr, Tyranms ;y mul^ tos Magi(Jratt4J perfequentes Ecclefiamefie porcos {^ cane^ ErgofecundumChri^ipraceptum, interrogantibii^ illis nm\ efje ref^onicndmdereligipne-^ Refpondetur>Eflc fallaci DE HOMINISGRATITVD. 7^; ainaccidcacis. Interroganribus enim magiflratibus, vcl aliis ipforumiuffliacnomine, cumproptcripforu ofBcium,cui obedientia dcbetur^tum propter dei glo- riam necelTe eft refponderi dc noflra confeflione,iux- ta dictum ChriftijMarc . 8 , Quemcunque fuduerit mei dc merour/i fermonum m natlone tfia adultera & feccatrf" ce^fjlium etlam hominis fudcbit eiui , quando venerit in gloria Tatrisfui cumfanFiis angdls, & Mat.i o.& Luc. 3 2. Cum adduxerint vos ad jynagogas^ fi^j' magifiratus ac fctepa'- SeSi nc foliciti eliote^^quomodo^ aut qnidpo defenfione allatu^ ri, aut quiddififuri fitis . SpiritHs enimS, docebit vos eo ipfo momento, qti£ oporteatdicere^iyyc, ^.^Abtifus libertatis Chri^ Jiiaft^yfeu fcandalum datum inrcbus adiaphoris,quod cd vfu adjaphororum,errores in animis aduerfariorum autinfirmorumconfirmarc,auteosa verarehgioneab* ahenare, autcxcmplo adimitationcmcum malacon- fcientiaconiundamprouocare.Ro.14. 2\i> vefirumbo^ num bla/pemator, Videtc nefotefi.u vefira ojfendicuio Jit iis^ qui infirmi funt , ^,Omniafcandala in rnoribus, c um fcilicet impij & blaf- I fai* 52. $. phemi^quiq-^vitamaguntflagitiofanijdeDeofincfide ^o"^ -• 24, garriunc. deinomenpropter z os blafphematur inter gentes. Pcccatoriautem dixicdcus, quare tu enarras iuflitias *^*^°*^7« iheitSy (^ affumis tefiamentum meum per os tuum } tu vero 0difii dffciplinam^^froiecifiifermonesmeosretrorfum. Zclo fro Deigloria opponiturA . In dcfedu, Ignauia feu Untitudoin afscuersnda Deigloria^Q^xc^ efi, velnon afpcido- kire fYofter contumeliam Dei , atcjue jca gloriam dei non curare : velnonhabere^ ^ ofiendere diSiii a^faflisfiuditm fhhibendi contumeliam Deifro ofiicij fiti ratione,ycl glorx^B 'dluin:£ Zelum fimularc. Inhocvitium incurruntjqui inonprohibentiuramcnta tcmerarja & blafpliemias, 'quia non ducuntur Zclo propter gloriam Dci,quo im- probcnt & prohibeantf fccundum gradiis tamen offi- ciorumJidquodDeus improbat,&prohibet,'2. In ex- :^Sii,Ze!tis erransyautzclns crroris,qui eftirafcididi^ lerfaftisjquibusgloriaDei Ixdi falfo exifHmatur. Bbb ij HoG 7$6 DOCTR. CHRIST. 3. PARS. fom.io.j. Hocautemfit, cum aundquodg/orfaVeimneft^necdi'* fendtdebet^ exijUmamus ejje gloriamDei, acdefendereco^f namur : ^uuidquod non e^ gloria diuina lafiot nec debet vU^ fnodo defelli^arbitramur ejje Uftonemgloriec\et fr hat$ologia & Vetitio tarum rerurn a Deo^ qua diuin^l volhnt^m DE HOMINIS G R ATI TVD. m ^olmtau dr legi rtpttgnant, 3. Treces concepafine vero (ordli afeBuSinc dcGdcrio diuinxbcncdccnus y tan- vf^'t*'*. tumverbis, aut geftucorporis , velfincfubiedionc iac.i.6. * voluntatisnoftrae voluntati diuinse , finc verapoeni- Mat.7.7. tcntia,finefidecxauditionis,finecognitione diuina- Ioa.i ^^ jihiasfciuit cogitationes vxoris Icroboami, Eiifeus re* kdi^KX. "" $^ Sy^^^^^s/'^^^^^^^* & Vetruj cogitationes ^nania & , Sapphira.Ke^. I. Exemplapaucanon conftituuntre- . gulam. 2* SciebanciIhh;EC cxdonoProphetJje, non J tamenfcmperanecexaliquafibiindicafacuicace, fcd cxreuelacionediuina, &quidemeotantum rempo- ^ re, quoidpoftulabacvtihtasEcclefije.hoc crgo cum ,! nonfic opus xn vita secerna , non fcquicur fandosibi dono Propheti^ pra^ditos cffe, IuC.x<. xo* ^* Chrifiusdicity Jngeloi Dei gauderefupervno pecca* iore reftfifcente, Igitur Migeli intuemur corda hominum» U dem de Angelii probatur ex Dan ,cap, ^,&io, ^efi, M a|c colhgitutcxeffeftucaufa, quum poteft ille effedus cx ahis caufis exiftere . Non ncceffc eft Angelos peir cordium infpedionem fcire quse velex effedibus^ vcl cfignis, velex diuinotefti«nonio&patefad:ione pot funtcognofcere, Nonenim Angehs cancum, fed ora' nibuseciampiisinterra competit, gaudcredcpcc' catoris vnius conuerfionc, nectamcninfpiciunt cor- dahominum. luc. I ^. 2 3 . y, ^nima diuitis ex inferno vidit jibrahamum^ quam ^ ^*^' jibrahamusexaudiuit. I{eJp,i.E(k Alk^ona, ¶bQ« la.quavulcChriftusexprimerecogitacioncs , ^^J^uciB atusjaffeftus &ftatusinpioruminpoenis. 2. Ecfii^j»/ hfcgeftaeffent,tamcnnihiIprobanr,cumexfermonft ^ caspreccsaccepiffQdicacurAbraham. i-.,, 8, chriJifi^W^ DE HOMINIS LIBERAT. n^ 3. Chrljiiis fecundum himanam naturam cognofch om^ fiia. Ergo ^fanff/.Kcff), Efl: diflimilitudo. Mcns hutna- na Chrifti omnia fcit pervnionem pcnonalcmaideft rc u^lantenaturadiuinaj&propcerofEciumMcdiatoris. 9 Jn diuina UJ^entia omnitim rerum imagines elucent» ^ngeli, ^ fanHi hominos intuentur diuinamBjfentiam: iuxtailiiidy AngeUeorumincceli^i peromne temfus vident MAt.xS. !•* faciem Vatrls mei qtti e[I in cceii^.Kcfp. i . Inccr ta eil ma- ior, ncc^ae cx 5*crip:ura probatur.i. Ncc ctt firma mi- nor : nam Detim nemo vidit vnquam. Et quamuis illulUi cognicionefruantur, ramenfmgcndum non eft, cos omnia naturahcer pcrfpicere , qusecunque in Deo fur.t: fic cnim eorum fdpientia infinita clfcc . Conftac aucemDeum profuavoluncatepatefacerc vnicuiquc quantum vulc. lo.Tanta eji amicitiafanBorum cim Chriflo^vtnegare iUls nmfofjlt patefaBionem eonmi cjuce perimus . Kffp* No n eft caufalufficiens: confiftit enim hrc amicicia , ctiamfi ^^^^'S'9*7* nonomniaillis prohbitopatcfaciac. ^^' I r. Chriflus eflredemptionis Mediator: fanSfi fmt Me^ loa 17 0 & diatoresintercefl?onis.Ke[f>.Di(tin6t'io hxcncgatur, quia Rom.8.34. Scriptura docer Mediatorcmnoacantumfemelmo- icndonos rcdemifTejfcdeciam femperapparcrcpro nbbis, &inccrcedcreinconfpeiflu Pacris. iz. Chrifliis ef^foit^ Mediatorvirttne meriti j ^inter^ kfftmls propri^: fanfirvero virtute Chrifli funt Meiiato- 9tautinterceffares,ideflJnter(cflto vaiet propter merittm HcS.^.-j.jj ^intercefltonem Chrifli. Ergo non transfertur adipfos qmd ^*-4» ^rifii proprium efl. Bjjponfio, Chrifto seque func iniurij i hoc obiiciunc : noncnim in anccccdcncc cft fuffi- icnscnumcratioearumratjonum quibusChriftiho-' 'loradaliostransfertur. Quandoquidcm nonfolum :]uipropr!a virtuccacdignitatc, fcdctiamquiChri- ii vircuttf nobis mcrentur apudDcum bona propccr oliusChriftimericum promifTa, inChriftilocumfub Hcuuncur.Dcinde, fi placcnc & audiuntur a Deo prc- :c8 fanftoruiDjVircucc mcriti& incerc cfTionis Chrifti, Bbb iiii non ydo DOCTR. CHRIST. 5. P ARS. nonpofTuncnobis impctrarc proptcr fuam ipforuni fanditatcmi & mentum,ficuti traduntPapift». 1 3 . Oramfanfiipro nobis in vita aeleBL Si vero fro «•- bls orant , euamfunt inuocandi. Ke/p, Ncgo confcqucns, quia prccatio alicuius p^:oaltcro, non cil fufficiens caufaproptcrquam inuocandusfit alius,quiprono- bis orct . Qijjnctiam licet fandi optcnt Ecclefix mi- litantisfalutcm,nonramen conccdipotcilcos maU fingulorum intelligere. IcMy.i* I /^Sifient Mofesify-SamueUoram meynon efi anima, med adpopulum ifium,Erg$ orantfanSli fro mbisj^ef^. Eft pro- fopopocia introduccns mortuos prccantes tanquara adhuc viucntcs: vt f t [ententia, fi iUi adhuc viucrcnt, &orarcntpropopulo3nonimpetrarentgratiam. Si- milislocuscilapudEzechiclcnifimilitercxplicandus. J?KC.X4. 14. I ^ ^ Domintis ait per Ifaiam , Trotegam hanc vrbem ^ ^^ ^'^^'^"^' faluabo eampropter me (^ propterfeyuum meum Vauidem, Ergo ejr Mcrito ^ imeuejjtone fanflorum exaudimur, Keff? , Non rcfpedu mcnti Dauidis , fcd rcfpedu promiffi- onis dc Meflia promittitur vrbis protcdio & libera- tio. ln^,Liberatio vrbis ab obfdionc jifyriorum non pro* mittitur prof ter Mefjidc promijjlonem , quia promifjto illafo^ tuit implerifine ilio benepcio. Ke(j>. Errnnt quicunquc pu- lantChriftibeneficiuni rantum adcas rcs pcrtincrc autpromiffioncs, fmcquibusprxftitis non potuiiTct t.Cor.i.ao. feruaripromiiTioDauidifada.Omtiiacmmbencficia Dci pra?ftantur Ecclefi^c propter Chriftum. i6,Iacobdefiliii lofeph dicit^ inuoceturnomen meumffi* Gcn.48, ^^.pereos, nomina quoque fatrummeorum jbraham ^lfaac: IfaU^^iilo. ^^gof^fi^otlicetinuocare, Kefp. Eft Hcbraica phrafis, quajfignificacadoptionemfiliorum^vtfitfenfus, vo^ centurnomincmeojvel dcnomincntur amc, idcft, !| dicantur mei Fihi. ^imilisphrafis cft apud Ifaiam, Tantummodo (^fcptcm muliercs vni viro inquiunt) in^ uoteturnomentuum fufer ms (li eft, abs tc dcnominCi nmtjauferopfrobrium noBrum, n.i^uatmm id fitcifftt (ait Chrift ut ) vni txfi-atribHM^ meh DE HOMINI5 GRATITVD. t^ meh mimmUt ynihifecifih. Ergo quemfanflts honorem tri • buimtis inuocationisyidemiffiquo^j ChriBo ftmui tribuitur. I^f^.Chriftus loquitur dc officiis dileftionis. 18. SiJngelinecefJttatesnonrxsintelligentesfro mhis trantyCoque funt inuocandi, licetetiamnobis inuocare San- 2-ach.i»il» Bos. ^ngelos autemprondbisorare confirmaiur Zuchariit uerbis: Etrc/pondet Angelus Domini,^ dixit^ Vomine ex* ircituum,vfque quo tunonmifereberis lerufalemy ^vrbt'' #iiwI«jitfrR/^.i. Antcccdcnsnoninccgrcconccditur, quod otnncs angeh omnium neccflitates intclhgant, Calamitaccs autem luda^orum non tantum Angehs, (cderiamhominibuscrantinconrpcdu. 1. Negatur confcquens.Angehs enim mandatur cura Ecclefi«ia hac vita.Itaque in tcrris verfantcs vidcnt noftras mi- fcrias , quas non vidcnc Sandi, quibus hoc officiura non eft commiffum.^.Ab Angelorum precibus ad co- rum inuocationcm non valct confequentia. l^.Iob.^. Voca^quafot an (tt qui rejpondeat tibi, ^ad qtiemfanfiorumrejpicies, Voluntif^t quod Elifhas hortetw lobumad imflorandam opem alicuitisfan&i, Scd olicn» duiHlpr^cedcntia, harc vcrbapcrtineread collatio* nem hominumcumangchs, quos adeo antcccllerc hominibus dicitpuritate, vt nc quidem refpondcant velapparcantab hominibusvocati, Aduerlaturigi- tur m agis quam patrocinatur hic locus Angelorum inuocationi. Iob.3 3 . Sifueritpro eo angeltis loquent vnus de mHIibpts vt annunciet homini4 iequhatem , Miferebitur eitis , ^di* tety Libera eum,^c. Hic vcrfio vccus impropria cft. Sic cnim hab enc vcrba*, Sifuerh apud eum angelus^ interpre^ tans vnum de miUe^vt annunciet homini reffitudinem iUius^ Miferebitur eitis, ^ dicet^ libera eum, ne defcendat in inte» titum: inueni propitiationem. Etfiigiturhic fenfuscflet, qu6dangchorcntprohominibusaft'hftis;tamcnhoc nihil faceret adcorum inuocationcm . 5ed manifc- ftum cft,hunc cfit fcnfum; Si homo «gcr vcl afHiftus in fua calamitacc crudiatur dc voluntatc , iuftitia, & bonitate 7^x. DOCTR. CHRIST. 3. PARS, bonirateDcijfiueabangelo, fiuea Prophctaj (iuca cJoftore (nam & hi nommantur angcli J & rc(ipifca t, ficquc allenciacur dodrin;^ & confolationi, eum a deo liberaiu iii minifterio eorum,perquos eum inftituit, QY ARTVM PRi^CEPTVM. 'T( Ecordarc dism Saobau^vt eumfanBifices* \ * Sex diebtis oterabens, ^facier omne opiu ' tuuraSeftmi^ veroejiSabhatum domini Dei tui, T^onfacies in eo vliim opus^ ne<^ ni.nequefilimtuuSineq.fjlia tua, neque ^eruiis tuus , neque ancilla. tua , neque 'yos^neq^aJiniiitUfUi neq^inquiUnus qul habitat intra^oYta^s tuas,l>{amfex diebusperfecitDet44 cce^ Imn & terramy ^r mare, ^ quicquid in illl^ continetitr^ ir feptimo quieuit. Itaque benedixit Diei Sabbati^^ eumfan^ ftimfibifegregauit, Huimfracepti quarti du^funt partes, Traceptumy cjr ratfopr^cepti . Pr^cepti rurfus du2e func partcs : prior e^moralis, vtfancIificetnrSabbaium, idt&yVtaViqViod tcmpuscertum tribiiacur minifterio Eccl. feupubli- . co D ci cuhui, jiltera pars eft ceremoniaiis ^ Temporaria^ fcHicctvttemms iiludfttdiesjeptimus ^ & vteoferuen- turccremonise LeuitiCdS. Hanc partem temporari- am,illamperpetuam effcjintelligirur exfineprarccpw tij & caufis vtriufq; partis , de quibus poftea commo- diiisdicetur. lamipfaverba tumpr^cepti,tumrati- onisprajccptofubiundsE', paucisexplicabimus: qui- buscognicis,tant6faciliiis intclligenturqua? deSabv 5x0. M IX t)3todcindediccndafunt. Ezciio.* ' Kfcoy^r^t^i^^^S^^^^^^/jideft, raagnacura, Screligi- 2o-&22.2^. one^^abbatumSandiiices. Non finecaufaDeusob- feruationemSabbatitamfeuerepr^cepit.i.^/rfX'/o- latio SabbiUi eft totius cultusdiuiniviolatio. Nam & i^eg- ledus minifterij,dodrinam,atque cultum Dei facilc corruoipit. z, J^iaexa^ioneSabbm cmmonialfsvtl tjpicf^ \ DEHOMINIS GRATITVD. 763 ^f ici , Sflrhualis SMati ntagnitudinem & nectljitattm Veus voluitfignificare. 3, QuiaSabbatum externumDetis 'uultfubfertme Sabbato Sfirituali in nobis inchoando ^per ficiendo^ 4. Quiafancfi^.cari Sabbatum iubet^ id eil, vica- ri in eo pcccaca , & opera lan^la in co ficri^non id o- tio ignauo conteri . l^Hter autem Deus^ Miter hominci fanciificare fabbatum dicuntur» Veus dicitur fabbatum fan*- Bificare^ quia ilJud diuino cukui dcftinat: fandificarc illudhomincsdicuntur, quandoilludin vrumaDco deftinacum referunt. l>lec^ue Vilius tuus^ neque, Scc, Liberos ctiam & fami- liam vult a laboribus cefTare, duplici de caufa.i .Prin- cipalirer, vt hi quoque k Tarentibus ^ heris in cultu Vei tducentur , ^ adEcclefi^e minifterlum admittantnr, Nam &hosDeus EccJefisefusB vukeflcmembra. 2. ^ia dileSiionem & benificentiamergafroximumifrafertim ^ab^ batOy txerceri & confffici vult in Ecclefia, IS^que inquilinus^qut^Scc, Aducms etiam iubetlabo* res incermiccerc, conuerfos quidem ad religioncm veram,canquamdom.crticos Ecclefij?, infideles au- tem non propter ipfos, fed proptcrjfraehta^, idquc, , Jj^fuoexemflofcandalumpriebercntEcclefia. z. 7>(e ip^ forum liberta^s ludais efietoccafio faciendi Sabbato labores ifioSi quosperfefacereiffis mnlicebat , atque itafiaus di* »/W Legifieret. Hinc refpondetur ad trcs quaeftiones. I. ^n etiam aliie gentes ad ceremonias Mcfaicas obUga^ tafuerint, [tqua vcrfabantur apud ludaos. 2. ^nalient dbEccleftaadreligionemcogifo/linty autdtbeant. 3. ^n facramenta^ inter qu£ ivat ^ Sabbattm, cormnunia efie de^ beant infidclibus in Ecclefia . Ad hafce quxuiones ica ^cfpondemus : quod ad obligationem ^ coaEiicmm atti- «tf;,ncqucndomnesccremonias.neq; ad religionem, ^daddifcipiinam extcrnam adigebantur pcregrini inpopulo ludaicodegcntes^ quseerant necciTariaad ;4^icandafcandalaEcclch^ inquaverfabancur. Dcbec .^nim magiilracus clFe cuftos difciplina: fecundum .vtramque cabuhm dccalogi apud fuos fubdicos, . & ) 7«J4DOCTR CHRIST. 3. PARS. & prohibcrc Iclola manifefta, & blafphemias. VTXtc rea quamum ad obligationem , erat feculiam ratio Sahha* f/jquodnonper Mofendcmumirraelitis, fedindcab initio mundiomnibus hominibusa Dco pra?ceptum crac, acproindcvfque ad Mcfliamomncsobligabat. Etfiobfoleuerac hoc prarceptamapud rehquas gen- tes, vcilludinterpra^cipua ponerenc opprobria qui- busderfdcbanCj&cxagiiabanc ludasos. SacramentO' rtmporro Sabhatum non erat in^delibusy quia nec ad illos pcrtinebatpromiffiojquodlchoua efletfandificaior ipforum, ne^q; adhuius promiffionis tcftificationcm fcuprofcffionem 5 fed cantum ad (cnndalum vitan- dum, & occafioncm violandi^abbati, quxpopulo DeiperiplostradipoceraCjCauendam^ceifare ab vfi- ratis opcribuscogebantur. H^c&magis incclligun' tur cx co^quod iumcnta qniefcer e iubentur ^ouoium qui- cs^ncquecukusdiuin!, nequeSacramcncihabcbac rationcm, fed propccrhomincscracmandata. i. Fi ipJtsUborandi occa^ofracideretur y interdi&o iumentorum Keh.i 5 ip. labore^ftie vfu.z.Vt etiam brutis animalibusy farentesdifce» i.Co.^. 10. Yent^quantimVeus clementia, ^ aquitati^ rationem erg4 homines habere velit, ISlamfexdieb. Racio quf py^cepto fubiiciturfum- ptaeftiquiecediuina,& pertinecadpr;eccpcum cc- remonialc de feptimo die. Seftimoquieuit.ld eftdefiicnouasmundi parccscre- are , vc qui iam cdcc perfedus , qualem DeuscfTc mundum volcbac. Huncdicm fepcimum dcdicauit culcui diuino.i. Vt fu(£ quietii exemplotanquam effcazif" fmo argumento hominet ad imirationem iilms hortetur» Arqucicaquiccisimicacioduplcx cik, Cere moniaiis^aut fignijjca ns: Quibus verbis docet, ope- ra, (\ux fabbathi vfum non impediunt, fed potius illu- ftrant & confirmant, qualia lunt opera ad cultum Dei fiue ceremonias facras , fiue ad diledioncm proximi fic percinentia , vt ea in tcmpus aliud reiici,neccfl'itas non patiatur,nequaquam violare fabbathum/ed ma- xime ad eius legitimam obferuationem rcquiri. Obferuandum hocloco triplex eflfc prohibitionis operum &peccatorumdifcrimen.i. labores prohibentur ^fw«flf/i^^«;ifcilicetquacexiusimpediunt Ecclefiij mi« nifterium, velquatenus proximo fcandalum prcbent. Teccataverofmpliciterprohibentur. i.Labores tantumdie Sabbati^peccata omni tempore omitti iubemur 3, Laborum omifjtotypuseflomijfonlspsccatorum cxci fcilicec pcr ty- pum ilium fignificata: . Que de Sabbato cognofccnda reftant^deinccps ex* plicare pergemus.Et quoniam huius pra^cepti pars al- tcraeftceremonialis^nonincommodelocum de cere- Twowi/lf pofteafiibiungemus;tandembreuitcrhifcefub- iiciemus iocnm deMinifierio Ecclcfi^^quh hoc praecep# * tofanciturpublicusDcicuItus externus: acproindc ipfumEcclefi«minifteL*ium,ciufque vfus &honor. De Sahbaiho. Quajftioncs prf cipua:. X. jQuotuplex ftt Sabbatum . 2 . CaufiC propter qticts infiitutumfit S abbatum, 3. !^omodofanSfificettsrSabbatum* 4. J^omodovioletur Sahbatum, $. ^arationeSabbattmadnojfewneai, it Quotuple» t)E HOMINIS GRATITV.D. 7^7 I. jQuotuplex /it Sabbatum, Sjibbatum/tgnificat cjuietem^feu vacationem ab operibuf, I, Quia deui ea dk requieuit ScWicct a crcatione no- uarum fpecicrumjnon autero ab carum conferuationc ^'m^\\x\A\iQXi\n\g(:ncv2iUov\^.z,QuiaSabbatum€fiima'' go requieifHtur.efpiritualps, ^,!Q^uia^T7ios ^ nofirafami' Li^e^ e^ iumenta riQ^^ra quiefcevc ipituti Sabbatifinales caufafunt hje,i,Tublica Dei cele'^ Mratioin Ecclefiatexercitium precum^ profeffionis, & obe" ififwi/>,in quibu« confiftic ftudiumagnicionisDcijbo* norum operum & gracicudinis. Vuk Dcus,idcoqi po-* - j 2 tifTimuminftituicSabbacumjVCanobisipfc non tan- ** ** * tumpriuacim,fedetiampubhca voccEcclefi^ ccle- brecur, & inuocecur in hac vica.i. Conferuatio miniflerij Ecclefiaflici quoi eft ofFicium diuinicus infticucum do« cendiEcclefiamdeDeo, &cius voluncatcex verbo Dei pcr Prophecas & Apoftolos cradico,acq; admini- ftrandi facramenca fecundum infticucionem diuinam. Pinis hic in^ituti Sabbaii non e^foflremus . Ifta fiquidem ordinacio&pubhca pr:pdicatio doftrina? coniunda g jjg^ j2 cumrecicacione precum, &graciarumaftionis, at- * que vfurpatione ricuum, eft exercitium publicum, excicans & fouens fidem&pcenicenciam.^. Vt ejiet Exc.ao. 11, yeteriTeflamentotypusfignificansSabbattm fj>irituale^& fternum, Infupcr S* Sabbata meadedieisyVtefientfignum interme & eos, ^fcirent^ quia ego Dominus fan^ificanseos, ^^.Vropter cinumflantiamfepimi diei» vc ncmpe fepcimut dics li DE HOMINIS GRATITVD. n^^ dies admonercc homincs dc crcaiionc mundi, dc re- rumagcndarum tradatione, dcqj mcditationcopc- rum diuinorum^fexdicbusa Deoconditorum. 5. Vt £0 df€ maxmi exercerentur opera dUeSiionisy heneficentf^t benignitatis, 6, Vrofter quietem corporalem^ tam hominum^ quam hrutorum, fedhorum propccrhomincm.7. Vt alt/ aliosfuoexempload pietatem ^ celebrationem Vei prouo- -,/-1 carent, lS(arrabo nomen tuum jratnous meps^tn medio Eccle - fia in doEirina ^ cultu Dei, 8. Vt Ecclefia conj^ici ^ exau- diri foffit in genere humano, ^ difierni a reliqua h om inum multitudineblaffhema^ Idololatrica: ^ pojfint fe ad il- Eph.4.15. lam adiungere , quifumah illafefarati, Sic &in veccrc Kom.10.14. teftamenco Sabbatum crac diilindio popuh Ilraehcici »• Cor.a.8. ab omnibus aliis gencibus. 3 , Quomodofanffificetur Sahbatunt^ OPera die Sabbaci facienda, feu parces fanftifica- tionis Sabbaci comprchenduncur verbo Sanfiifi* eandi,quas parces breuicer exphcabimus. Tartes ergofanBificationis Sabbati firnc> l . J{eBe docere Ecclefiam de deoy ^eius voluntate. Aliud genus docen- dihicpr2ecipicur,quaminccrcio pra?ccpto . Ibi enim fingularumpcrfonarum eftdoccrerhiccercarumpcr- fonarum proprium docendi munusfancicur, & qui- demcarum perfonarumproprium, qusedonisneccf. leui.io.xi, fariis diuinitus inftruda?, ab Ecclefia legitime adhoc ^^*^^**^' munus vocacsB funt, iifquepr;^cipiturhoc pr^cepco, Aa!i7.i7, VI fanam dodrinam omnibus proponanc, cum in pub- 20 5 1. licisconuentibus, luminftitucionepriuata. 2. KeBi a.Tim.^.*. adminifirare facramenta fecundum inflitutionem diuinam, Hoc icem fieri dcbec ab Ecclefig miniftris ad hoc mu- nusobeundumlcgicimevocacis . Vcauccmdoftrina, ^ vfic&h:ecfacramentorumadminiftrationon ad ccr- iosdics alligata cft , fed fufficic fi adminiftracio fit pubhca, &fiacperminiftros, vc qui perfonam publi» cam, acinminifterio vices Dei cum hominibus lo- qucncis, gcrunc, &incoecibusEccIefix peraguncur 3Ca> qusDcusadminiftros alligauic. Sic Circumcifi^ 4\ Ccc «dmini- Tfo DOCTRI. CH III 5T.3 • PARS adminiftrabaturquouis dic, quicflctoftauus abin- fantis natiuiratc; Sic baptifmm quouis tempore admi- niftrari porcft j Aft. 8.& i o. Vrcecifue tamen SabbAtoad* fnim^ratiofacramentori^mvlgeredebet.ldQoNixtniS. & 29. pr^ter quoiidiana dclcribuntur ccrta facrificia, quaefabbato&diebusfclUs dcbeantficri. Et Chri* ftus coenam fuam, vt qus incer alios fines, eriam de- bet neruus elle congrcgationis Hcclcfije, fic inftituit, vt in coetu Ecclefia:' adminiftrctur fiuc paruo fiue ma- ^no,Mit,i6.Bibfteex€oomnes, Pcrtinet autcm ad Ic- gitimamSacramcncorum adminiftrationcm , etiara cxclufioeorum,quos Dcus abhis cxcludiiuffit. Si- cucnec alienisaGcnce & rcligioneludaica, ncc in- circumcifisliccbatvcfciagnoPafchali, Exod. ii.ita nequead cxnam Domini admittcre debct Ecclefia nonbaptizatoSjautbaptizatosquidem, fed dodrina autmoribusalicnosaChriftianifmo. i.Cor.io. &11. 3 .Dilh^^ter^ ^j;- afjidue jrequentareptblicosEccUfi^e ton* greffm^ attente tn iii audire dlferte traditam Doflrinam cof- iejiem, eamejue au^itam diligcnter meditariy (j^^ ino^uirerf^ Praefertimaurem dics mmiftcrio dcftinatos impcn- oere lcdioni, & meditationi, trad:ationique rerum diuinarum. Hxccxnatura correlatorumpatcnt. Si cnim vult cftcqui doccant, etiam vult efle qui dif- canc. Non cft autcm ftudium difccndi fine priuata medirationcJdeoIaudanturBcroeenfes Ad. ly.^t^cd «*. recetterintfermonemctmomniaiacritate, quotidiefcrutan- iT^d. 16, ^^^ Sf y//>f«r^ a anhaecita fehaberent , Proefcrtim autcm fcruientibus, autfeiuijurisaliquandoEcclefia? dili* genscognofcendidodrinamftudium iniungitur . 1. Tim.4. Attende leclioni, eyhortationi, doctrina. ^c, Et i. Tim.:j.& 2.Tim. z. vulc Paulus mimf^rum tcclefia effe idoneum addocendtm, ify* ad refutandumaduerfarios, 4. K^- ffe vti Sacramtntisfccundiim inflitutum diuinum . Sic in folcnniconucntu populicelcbrare pafcha Dcus iufc fcrat, ac reliquis feftis ac Sabbaris ccrra facrificia aft iignaucf at. Et vuU parcm in modum Deus, qucmadii jmodui^ DE HOMINIS GRATITVD. 771 modum dodrinamcxaudiri, ficvfum legitimum fa*" A<2:.307^ craiiicntorum confpiri in publiciv congrefTibus Ec' clcCix ^^ , Inuocatio publka^ cumqua conimgmHS confejji' ^ncm^^atiarum a&ionemy freces, ^ 'vota no^racum Ecc^e' i.Tim.a.i, fia, Et ccrcecommunibus prccibus peculiarcm pro- miflionem Deus addidit, hi duo exjjobis confenferinf in terrat quodcunque fetlermtfiet ipi a Vatre meoj qui efi in €cells, Vbienimfuntduo veltres coafli in nominemeo^ illic p^ ^•'4-' fum inmedio eorum, EtqratiarumaSiio ac celebratio Dei^ mU^o tanquam praecipuuscuhus promittitur Deo. Plal. 12. 2n medio congregationis /audabo te. Et pr.-ecipitur i . Cor. 1 4 . Quandoqttidem (t benedis erisfpiritu , is qui implet lo - cum idio:£ ^ quomoda di&urus eji fimenadtuamgratiarum Mcfionemi , lubet quidcm Chriftus alioloco , vt cimquisfre^ Un,6,$ catur, introeat in conclaucfuum^ ^ claufo oftio fm precetur Tatremfuumqui e[i inocculto , Veriimverbis his hypo^ crifinatqueoftentationeradamnat&pBDhibct, qu2! hypocnfis eft oftcntatio, 8c fimulatio pietatis. Hic ini^ uocatio prarcipitur & puWica totiusEccIefig^inter- tio aurcm prarcepro^vtpriuatafinguIoTum.^.Cow/^yrf Eleemofyna^sfid efi pr.Yilarc ofEcia dilcdionis ac San- ftificationisSabbati,adoll;endcndam videlicet obc- dientiamnQflram, quamprasflamus dodrin^e. Htsc fertinet concio Chrifti de Sabbato^ in qua contra ludaos CX' flicat an Liceat Sabbato benefacere . Cum autem in tota vit^hoc fabbatumfcruari vehr,precipue ciuscxem- pla & rcflimonia vult edi fabbatho cxterno fiuc cere- moniah, hoc eft, in illis temporibus, quse verbo Dei docendo & diCcendo tribuuncur. Siquis .n.nc tum qui demobtcmperandi deofludiumoflendit, cumaurcs ipfius do(^rina circumfonat, ac rcHquis curis omiflis, piecarcm Sc pxnitcntiam nos meditari deus iubet , is minusaiiasfadiirumfefignificar.IdeofemperinEc- clefii raoris fuit/abbato eleemolynas c onferre, & di- leftionis opera erga egentes exerccre. Nch-8. Mittite fartes ei^ cui nihil efffaYattirn, quiafanEitis ejl diet D.noflva Ccc ^* ^liomf f7i DOCTR. CHRIST. 3. PARS. 7. Homr minifterij Ecciefiapici , vcl obcdiencia crga tocumminifteriuminvita &moribus, acque hoc cft fabbacum morale. Obedientia autcm illa erga miniftcrium mulc* compleditur, ncmpc. i,R^«fr^«;i4w, idcft, agnicio» i.Cor.^.i. ncmordinisj&voluncatisdiuinse in miniftcrij infti- tutione,conferuatione, & Ecckfi^ per illud coUecti- Gnc;ideft,agnitionis, &iudicij huius noftri dcmini- ftcriodcclarationemtum indidis , tumin fadis. 2. ^W(?ym,quolibenter&frequentamus congrciTus la- cros, &audimuSj acdircimusdodrinamEcclcfi2e,& a.Cor. 5.20. bcncvolumus fidelibus Ecclefi^miniftris , nontan- o !' tum propcer diledionis oflficium , fcd ctiam proptcr miniftcrium,quotunguncur .^. Obedtemtaminipsqua pmtmini^eru . Hucpertinent opera diledionis crga Dcum,&proximum, tocanimirum vica Chriftiana, quaEcftilludfpiritualcjfeumoraleSabbatum.Agcrc cnim fabbatum illud fpiricualc, cft in vita inftituenda obcdirc voci diuinse fonanti per minifterium £cclc- (ifjfiquidcm Dcus ideo vult a ncbis veram dodrinam difcioVtcidcmobtempcremus. 4.Gyecalogi:Ergo iexperpetua e ^, ^ nort ejlabolenda.Kefp, DecalogusefHcxperpccua, quate* nus efl Jcx moralis. Appendices autem fiue dctcrmi- nationes moralium praE-ceptorumjfignificationis cau»b Cijvlque adMeffiamferuand^fuerunt. 2. Vracepta Decalogi ad nos patinent , Hoc eji pnecep'* itmVecaiogi, Ergo &c,KeJp. Prsecepta Dccalogi quas func moralia pertinenc adnos. Hoc autem prqcep- tumalteraexpartc cll Cercmoniale, eoq;quatenus. Gercmoniare crt, ad nos non pertinet, ctfi genus ad; nos percinca r. Kationes cur adnos nonfertineat Ceremoni* 4le Sabbati^mfiini hx potifllmum . i . Vars legis de fanSIi^ Col. J.i#* ficandffSabbato efl CcYemoniaiis,z,VauimdicitJ^mo vos iU" dicet in nxtionedierum.'^. jipojioli ipp mutartint fabbatwa, 4.B.v/2«e]?«e/cofo/^^?5.EratcypusrerumimpIendarura, aChriftoncmpe landificationis; cypusautcm cedic rcifignificatx.Icemcracdircrecio populi ludaici a re- liquis gentibus. Hjec autcmdircretio per Chriftum fublataeft. 3. Dominusaitdefabbato,Vacltm efifempitermimin^T^^o^iuifl taime ^fiiios Ifrael^ (ignumque perpetuum, Re/p, i, Ccrc- Rioniale i^abbacum eft perpetuum 'ufque ad chrifum^ quicftfinis Cercmonialium. 2. Sabbatiim, cft .'Cter- *"* ^**^^* nam quod ad rem fgnifjcatam attinet , qu? cft ceiratio ;* |>cccacis, & quics in Deo : fic cnim omncs typi |Xi'; Ccc iiij vetcris 776 DCCTR. C H R I 5 T. 3. P A R S, veteris Tcftamcnii funr SEtcmijetiam ipfum rcgnum DauidicumjquodtamcnanceaduentumMcffia^crac deftruendum. 4. Comedimus ceremotifos Mofatcas efe mutahilesy non tamen fequitUY leges anje Mofen latas e^e mutabiles.ex quib» i^f* 1. Sa. 7. 1 6^^ etiam efi cbferuatio diei Sabhati. Rejp. Negacur Maior dc ^""^^'^^-^Ccrcmoniis. Nam Ceremonia* etiam antc Mo(cn d Deo inftituta? jquia typi fucrunt bencficiorum Meflise vcnturi , pcr ipfius exhibitioncm func abclit^, vt cir • cumcifioAbrahamo data,itcm facrificia primispa- rentibus mandata. 5^. Legesantelapfuma Veolata, non funttypl beneficio' rum Mejpa, a^obligant totum gcniu humanum ommbus tem^ foribm:nondum enim tunc erat data fromijjto de Mefjia, ^ ijna eademque erat totiusgeneris humani conditio,Sahbatum autemfeptimi dieiinflitutum eft a DeOiabfolutamundi crea* Uone^ante lapJumgenerishumani^Ergo eft vniuer[ale, Kefp^ Pcr diftindioncm, Maior vera cft de legibus Morah- bus,quarum notitix menti humanae func imprcftiB in primacrcatione^non autcm vcracftdeCercmonia, feuobferuationefeptiraidieijvcqu^ poft lapfum cft fada typus bcncficiorum Mcffia? in legc Mofaica , ad proinde ficuc ahse Ceremoni^, fiue tum dcmum , fiue ance inftituca?, mutationi perMeifi^aducntum fada eftobnoxia.NoluicenimDeus vmbras futurarumre- rum niancrc rebus ipfis cxhibitis. Etfi igitur conceda- muscxercitiacuUus diuini die feptimo cx pr^ccpta Dccalogi obferuanda fuifTe , tamfi homincs non pec- carfen t,quam poftquampeccauerun t:tamcn poftquam - Deus hanc ccremoniam intcr futuri Mcfl^iae vmbras rc- tuliCjhac ipfa Noua lege per Mofcn lata facic cam cum reliquis ceremoniismutabifem. 6, Caufaleglsperpetuafacit iegemperpetttam: MentOTJX C^ celebratio crcationis , atque operum dei m editatio eft per^ petftacaufa Sabbati,Ergo^c,1{e/p,Dl{i'mgucnd0, cftMaT ior. Lexeft immutabihs pfoptcrc^uiam immutabi- Icm,fcilicet fi caufa illa vel finis nccciTario aut per* petuo DE HQMINIS. GRATITVD. 777 pctuo hanc Jegem tanquam effeftum aut medium rc quirat;nonautcmfialus temporibus aliifque mediis ac modis ad cum finem redius perueniatur , aut alia lcgc cundem finem non minus confcqui poffit legifla- tor.Ita cum & hac lcge de Sabbato feptimi dici fandi- ficando abolita,meditari opera diuina ahis modis pie {andeq; poffumus, non confcquitur perpetuam effc hancdeCercmonialiSabbato legem, licet creatio- nis &operum Dcimemoria,accelebratio dcbet cffc pcrpetua/acproindeEccl. rede communiconfenfu pro libertate Chriftiana Ceremoniam hanc obfcr- uandi fcptimidieiperChriftum fublatam immutauir, acprofeptimodiefubfticuitprimumhebdomadis di- cm^itatamenvt nuUum feiueturiam dierum difcri- men, quod penitus in Ecclefia prohibetur , cum dies alius alio non fit fandior. Vndc & fiurimum differt ob^ fetHath diei Vomtnki Chrif^ictna^^ ludaica diei feptimi, Nam.i . ludais nonlicebat mutare fabbatum^aut iUud omit' tere tanquampartemcuitus ceremoniaiis :Ecciejia Chriftja* naiibertatefalua frimum diem mini^erio tribuit fine ofini^ ene neceffltatis^aut cuitus,zyetm fabbatum ceremoniaie^fep* timidleitypui erat, InEcciefiaferuandodie Dominico tan^ tumratiohabetur ordinisyftne quo miniflerium aut nuUum^ Mutnon bene confitutum efiepotefi. JPe Ceremonfff. Queftiones pr^cipux; * X. QuidfintCeremonia. ' X, QuomodoCeremoniaies iegesdljferantaMoralibtti. 3. J^uotupiicesfintCeremonia, ^ 4. JlnEcclefi^iiceatin^ituereCeremonlas. : I. j^uidfint Ceremoni ; > ,; ;^ , ; 3 . QuotufUcesfint Ceremoniie, CHremoniai funt dupiicesialiie aDeo pnecept^, aliaah homlnib:ii infiituta, ^ Dco pr^ctptce^ nonnifiaDeb poirunc mutari, egque func aut facciHcia , aut facrar menca. Sacrificiuni cft obcdientia^quamnos pra^fta^ mus iJco. Sacramencum eftjquonobis Deusahquid teftatur. ^i? hominibuj infitut^s cevemonia mutari pof- funcEcckfijeconfiliOjficaufjefint probabiles. 4. ^n Ecile/ije liceat infituere Ceremonias, POteft g^debetKcckfiaCeremoniai infiituere^ quiafinc detcrminatione circumftanxiarum non poflunc Icruari Moralia. ^dhibitk tamen conditionibuj inAitue- •rcCeremoniasEcclefiadebec, nempe Ccremonias, qux 1. Tion ^nt mpia.fedconformes z frba Domini, z. non fint fuperfd.tiof^^ne putemus easeffe ntcejfariofaciend^s^ nec fiam cumfayjdalo.^. T^onfint mmU »^*?ion fint inutilei^ fedquiefi?ei^entad cedificationem. De Mimfie'do\ Qi^a^ftiones pr^rcipu^r^ J, jQjtidfit Mtniiieritm. z.^ifiUtmirH^rorumgradtis. 3. S^uareminijhrfumfitinfiitutum. 4. ^dbi^ committendum fit minifietittm» 5 . S^^ mirjfirorum. fint affltht, \ :i:i-^^.t::i:.]ol,::J^idfiAmmjierium. . *^ M'-{nifi:erium.efi officium a Deo m Ecclefiahliitutim^pr^t JJcandiverbHmDef c^ adminifiundi facramenta p^* Q- cun&m DE HOMINIS GRATITVD. 77^ tundutn mphutloncm diuhtam. Partcs igiruc Ecclcfia- iliciminillerijdu^ lunr. i. Trtedkarevcrbnm DeKi.Bj^ $ e admfnfffrare Sacramenta, M 1* Qui fnt Mlnijlrorum gradm» Imflrialijftmt mmedltate vocatiaDeo^ aiij nted!at€ .ab Ecciffa . Immediate vocatifunt Vrofhetc^ (('j- ^po^ poli,T?ropheta QT, -^nz miniftri immcdiate vocati aDeo addocendaacilluftrandamdodrinamMo(is & pro- minionis dc Meffiia,ircm ad corrigendos mores in Ec* clcfia&poIiciaMofaica,^^ ad edcndavaticiniadc e- uenribusin&extraEcclefiam, habentes tcftimoni- um hoc, quod in dodrina non poilent errare . Jpofloli crantminiftriimmcditare vocatiaChriflo ad pr^di* candam dodrinam deMefliaexhibito, eamq; into* to terrarum orbe fpargendamjhabentes tefiimoni* um quod non crrarenc in dodiina . Mediate vocati funt.i, Euar.geli^a qu\ crant adiutores Apoftolorum, &mittebancurab Apoftolisad docendum varias Ec» cleiias. 2. EpifccpBfeupaflores,qui{uQtmini(\ri ab Ec- clefiavocati ad docendum vcrbum Dei, & admini* ftrandafacramcnta in certa Ecclefia. 3. DGSIores^i^^ui funt miniflri abEcclefia vocati ad docendum in cer- ta Ecclefia.4. Giibtrnatores^ qui funt niiniftri Ecclcfiar iuditioeledi adadminiftfandam difciplinam,& ordi» nandanece{l'aria.5.D/^ci)22/quifuntminiflriab Eccle- iiaeledi ad gerendampauperumcuram, ac diftiibu- • cndas Elcemofynas. , ' ' 3« Qj^-areMinijleriumfit injlitutunK -"^ TOluicDeus omnib.temporibus mundieflc pub- • V licos Ecckfig congreifuSjin quibus fonec vera idodrinafiiaDeoi proprcrhas potifTrmum ccufas ,\.vt 'iHigemre himano Beits non tantuT;^ priuatim , fed &tiam ftiUica voi:e KccUfix in hac vitafelehretur^ inmcetnr, 'Pfa, 6S. In congregaiionibtis henedicite Deo^Ji.vt pubiica ' t^ordinaria pri,-cdicatiodoFtYinceyrecitatio precumt gratia- tum a5fiones , ^ vfurpatforittiumft txercitium exdtans 78o DOCTR. CHRIST. 3. P ARS. ^fouensfdem (^ fietatem ^ vt qua fine exercitiis froptef infirmitaiemnoftramfacillimerejrigefcit. Ephef. 4. Vedit alios Jpoflolosy alios Vrophetoi, alios Vajiores (^ VoEtores ad ofHs minifierij ad adipcationern corporls Chri^i, &c.'^ ,vt alij aliosfuo exemplo ad fictatem <^ celebrationem Det prottO" cent,Piah 3 z»l>farraho nomen tuumfratribus mcis, in medio congregationis laudaho te./^.vtferuetur confenfm Ecclepa: in docirina ^ cultu Dei, Ephcf. ^.Dedit Vaforcs (^jj* DoBo'^ res ad coagmentationem fanBorim , donec euadamtis omnes in ynitatem (idei, 5. P^tEcclefiaconfpici ^exaudirifoffit in genere humanOi a^difernia reliqua multitudine homi^ num bla^hema ^idololatrica, Conf^lci vero eam vult vcelediadeamaggregaripoirinrj&reprobifiantma- gis inexcufabiles, dum audiram vocem & vocationera diuinamcontcmnant &reprimereconantur. Ro, 10 Scdannonaudierunt^ Imoveroin omnem terram exiuit fo» nm eorumyf!^ infines orbis terrarum verbaeorum. 2. Cor.x. Deo autem gratia^quifacitt vtfemfer triumfhemus in Chri" fiot^ odoYemnotitiafua manifepum facit per nosin omni loco.T^mChrifiibonafragrantia fumusDeo^ iniisqui fer» uantur^^ in iis qui pereunt : his qunlcm odor mortis admor* tem, iliis vero odor vit£ ad vitam. 6.Vt Detisaccommodet fe(e nofira infrmltatijjominesper hominesdocendo. j. Vt o^eMat fuam Vhilanthropian , quli velit homines effe mini^ros fummi ilii^ss operis y quo eti^rn TiliusD e \ e^ funSius . , » Hje auteuj caufc non ad certum aliquod,fcd ad on> nia Ecclefia; & mundi tempora pertinenc . Semper i- giturDeusvulc conferuari miniftcrium Ecclefi^e , & ciusvlumfrequentari; ac proindegenushuius pr*- cepti, fiue pars eius moralis ab initio mundi vfque ad fincmobligatomneshomines^videlicet, vt aliquod fabbatum feruetur , hoceft, aliquod temptis tribu». lurconcionibus&precationibus publicisj& admini:* llracioni Sacramentorum. 4. S^ibui DE HOMINI5 GRATITVD. 781 4. !^lbusfit commtttendum, Mmi^erlum QVibus Ecclefi^ minifterium debcat committi diferte Paulus docetin Ep.adTim. & Tit. Atquc vc ilia breuiter comprehendantur : commhtendum e[i Ecclefiaflicummlniflerium I , viri^,zMabentibuF bonumte^ flimoniumin ^ extra Eccle^am,^ .^UctmtHaU ^id efi^ ReBe intelligentibus do&rinam^ C^ habentibus mediocriadonaad tamrefie proponendam, $ . ^£ minifirorumfint officia. Officia miniftrorum funt. i . Veram ^inte^am do" Brinamfideliter proponere^ 'vt eam Ecciepa po/fit intelligere. 2 . Z^ e&e adminiprare Sacramenta, 3 . V raire Uci lefice ex^ emplo vitc^ Chri^iame, 4. Diligenter attenderegregi, ^, Ser* uire ludicits Eccle[ia,6J)are operam vt habeatur ratiopaupe Ezcc.34 i(. rum. CLVINTVxM PRi^CEPTVM, Oncra patrem tuum , e^ matrem tuam» vi prorogentur dies tui fuper tcrramy quamdaturuseft tibi Dominus Deustu^ us, Sequunturlcges tabul^ dccalo- gi fecund^ , quarum obedientia qui dcm a:quc addeu mfpedat, atquc Erimaetabul^ pr^cepta, fed opera immediate circa ominesverfantur . SubieBimenimfecund^e tabula eB frpximus: TriedkatumiDiliges illumficut teipfum: quomc- io & Chrillus fecundar tabuL^ fumraam breuiter cpmplexus eft inquiens, Secundum autemfimile e^ huic: Diliges proximum tnumficut teiffum . Secundum dicit e^e Mat.2a.3^« flmlefrimo^ magno mandato , feu primg tabula? lecun- dam:idquodintelligendum cfthocmodo.i . Ingene* rip c«//«^ d'i«/w/ /?r^f//7«/, fccundatabula primse fimilis eft ;atquc ita dicitur fccundum fimileprimo^ refpedu Ccremo* 782. DOCTR. CHRIST. j. P A R S. Ceremonialium, quxnon funtpra^cipuusculius. *• Jngenerepcsna ^riT«^,c]ua vtriufque tabul^ tranfgrcfTiO merecur poenas xtcrnas. 3. Incoh^YentUwfe^arabiU dh letlionisDei ^ froxmi.Vxo\\m\xs ervira diligi non po- tert fine Dei djledione: acdiledio Deipcr proximi dilcdionemdeclaratur & excrcetur. Vnde eriam colligere eft, cur abedientiafecundci: tabnU fit prafiauda» n e m p e . I J^^r /« hac obedientia Deus ipfe coiatury^ diUEii^ cneproximi dileRio ipfivu propter ipfum exerc eatur ac decla^ rctitr, I, Vt ferproximi dileciionem oftendatur conformitai hominum cum Dco , ^ , Vt conferuetur focieta^ hominum a Veopropter celebrationcmnorninis ft^i ordinata, Quintum porro pra:ceptum in fccunda tahula pri- m u m p o n i c u r, I . ^jtia i Und efi caufa, nerum ^'rfundamert" tum ohcdienti£ reUquorum fraceptorum . Stante enim o- bedientiamferiorum crga fuperiores, qui obedien- tiam rcqucncium prarceptorum prscipiunt, fcque- lurobedientiaergarcliqua pr^ccpta. 2. ^ia Domi- vus addidithiiicpr^cepto promifjtonem ^ecialem , ^ (tngu-^ larc bsneficium 3 f iUcet longauitatem vitce ^ ac duo ilia, praeceptum vidclicct&promifiioncm, quintum hoc pr^eccptumcontinct. /fcx autempraceptifnis efi^ con- fruatioordinis pcHticiy quicft ordo fancitusa Deo iii ofSciismutuis fiiperiorum, &inferiorum, Superiores funtomncsquosdcusaliis regendis ac defcndendis ^xxiccix.lnferiores^ quos aliis rcgcndos &defendcn- dos fubiecit- 5uperioium ofHcia comprehenduntur nomine Parris & raatris. Parentcs aucem potius quam alij gubernatorcs nominantur,&iubentur honorari. i. !Quiapotefias ac gnbernatiopatria fuit frima in gcnere humano, 2. Qjfia hfc eflquafiYegulaadquamalia iomfonidebent,'^ , ^*^ ^j^ waxirne amabili^ h ominibus , 4 . Quia cum ergafatres ma-» ccima ftt obligatio^ atrocior e[l eornm contemfttis^ quiidcirca ^feueYtus a Deo damnatur, 5 . jQuia Deus vultfuperiores trga ivferiores affe&os effe animofate^ m, Nominc igituif parcntura intcUiguncur omncs fupcriores, autqui^ cunqu» DEHOMINIS GRATITV 0.7^5 cunque nobis pr^efunr. Hoscnim deufinlocumfrartntitm ftoblsdat, ^ ipfi parentufnmtmerefunguntur^ ^jlmt qua^ 'vkartj Dei innol^is yegendis ^ ac tum ciemum iii locum parcntum fubllituti func nobis a Deo magiftratus, quum crefcerc malitia hominum coepiffcc. Suncautemfuperiores. i. Varentesipji. 2. Tracep- sores, doEiores^ mini^ri. 3 . Heriy fcu Domini. 4. MagiJIratus $,Seniores, Hisomnibus prafcipiunturin hoc prxcep- toquinto ojfcia erga inferiores eJr* [tbi fubiecios , eaquc primiim communia, deindc ftngularia ^fropria aliquo^ rum, Nam cum pr;^cipitofficiainferiorum crgafupe- riores,etiamecontrario prxcipitofiicia fupcriorum ergainfcriores. Et cum prrccipicvc honoremuspa- rcntes , vulr etiam tum vt fint parentes , lum vt finc honoredigni. Interhosautem gradusofficiorum fu- pcriorum primus eft pra:cipuus. i. Quia rcliqui ferui- unc, & adiuuant illum.2 .Quia in gencre humnno fuic primus. ObieSf, Vemhocfr^ccpto tantum itifjlt honorari paren^ tt s^ "o«i/;^o«e»2huicprjeceptoDeusaddidit, Primo, Vtjtgnipcct quanti faciat eam obedientiam^& quamgra* ^uher velit puntre aducrfum hanc obedientiam facientes, Secundo , /^/ ftgniflcaret quam necej?aria [ft hac obcdf» tntia, Atque eo magls nos adeir^s obferuationem inuitaret, X^andoquidemobedicntia erga parenccs ad cotam ^' '■ reliquac 784DOCTR CHRIST. 3. PARS. rcliqu3B legis obedientiam pra?paratio eft & caufa P , impulfiua. Hanc promifTionem allegans Paulus , air, ^ * *** i^umtHmhocpr£ceftumefiefumumcumfYomi[]ione^ici\i' cet fpeciali, fcu certi bcncficij , quod promittit Dcus obedientiam praeftantibus.Beneficium vcro quod pro mittit,eft long^euitas. ObieEi^ jitcjm longaultas profter miferias huius vit^e 9ion videturefie heneficium , Ke/p . Hoc fit pcr accidens: per fe cnim long^uitas eft beneficium,licet coniunda fit cum miferi a. Jn^. Vropter hac accidentiapotius depre* candum, quam eptandum vidctur iUudbeneficiumJB^fp, Bo- num cft deprccandum, fi mala ipfi coniunda finc ma- iora. Piis autcmpromittit Deuscum longaeua vita mitigationcm calamitatum,& fruitionem diuturnam benedidionisdiuinx. Pr^eterea celebratio Deidiu- turnainhacvitaefttantum bonum, vtcalamitatcs huius vit^ cum eo confcrri non debeant. Si porro quc ratur, Cur igitur etiam imp}j ^ inobedientes fint longaui^ Refponfioprimacft, Paucorum exemplorum diuer- fitate non euerti regulam. Plerique enim inobedien- tes,male& immature pcreunt.Prou. 30. Oc«/««> 5^«/ fublannatpatrem^ejfQdiantcoruitorrentli. Altera, quod piis beneficiacorporaliadantur ad ipforum falutem, acproindcfuntipfis diuinas bcncuolentiae argumen- ta; impiis vero, partim vt ipfi ad poenitentiam inuita- ti fiant magis inexcufabiles in iudicio Dei, partim> vc his pij &eleAi5 qui ipfis admixti funt, fruantur, Quod autem non omnes pij & obedientcs liberifuntlon. gjeui, idnon pugnatcum hac promifiiione, quia illis tranflatioin meliorcm vium,cftIonga?uitatis amplif- fimacompenfario. Partcs obcdientiae huius prccepti funt duphccs, Aliefuntautfuperiorum. aut inferiorum proprig vir- tuces. Alif communes vtrifquc. Virtuteshuiui ^intipneceptipropria^ velfingulares, Obcdicncij fuperiorumproprie parccs, auc ftipc^j riorum DE HO M INIS G R ATITVD. H, riorumvirtutespiopri^, fecundum ofEcia diftind*e Parentum offLchf\\nt,T,^iIere,acmmreiiberos,z.T>e^ , T^^rJ"/»^ fendere eoscontrainiurtas ,7,,Eos in^ftuere, velinjtruendos Eph.6.4, alif^ tradere, 4. Bjgere eos difciflina domeftica, Non tan- Dcu.4 5?. tumparentes oporcetfuosliberosdocere,rcd&con- ^^c^u.i^.i, fcruare in iis dodrinam, nonquidcmfcholafticam, ^^'^ * fcddomefticam. PrsBceptorum feu doftorumeft. r. Docere fidcliter^ €um/tnt/ocoparentum.z.J{egeredifcipiinafcholafiica, Magiftratuum officia ad hxc capita rcdigi pofllinc. X . Mandare obferuationem Decaiogi^ vt fcilicct fubditi viuantfecundumvtramque Dccalogi tabulam, hoc cftj fecundum totum Dccalogum, quodad difcipli- nam externam. 2. Exequi decalogumfeu Decaicgi f^^cep" j. ^ tay hoceftcuftodireciusobedientiam, puniendoni- g^ ly '^^ ' mirum peccanres contra difciplinam fiue in bonis, fi- ue infama, fiue in corpore , fiuc in vita. ^Xondereaii-* ijua^ieges fo/ttiuas, ad conferuandum ordinem politi- cum , qui alias non confifterer. Sunt autem leges pofi- tiu:e determinatio circumftantiarum qua: lunt ne- ceffarig, vcl qusB feruiunc obferuationifeuobedien-'^ tix Dec alogi. 4. Exequi etiam i^asfuas leges, Herorum&Dominorfi eft. i. MandaYcfamiiia iuPa-j^^Yi.6.$, 6^ pofftbiliai iuftas aclicitasoperas pr^cipcre, nonil- licitas^nonimpofribilesjnonnimisgraues^&nonne- CefTarias. 2. Mercedemdareproiaboribus. 3. Kegere difci" iina domeflica, Cibaria, t^ virga , & onus afino •' fanis^ & Syr. 3 ^ 2 j, Ufciplinay e^ opm,feruo, Seniorum autem qui xtatcprudcntifi, & authorita- 'c pr^ftanc, officium t^^aiios exempiovitflc calcm ordmem, eum confticuac, acneceffariis i Ddd donis rU. DOCT. CHRIST. 3. PARS. do n i s orne t, t . Jpprohah o huius ordlms diuini^ nc donorum* Sicnim non agnofcamushuncordinem cfle bonum, non afficiemus cum honorc. 3 . SubleBio erga hunc ordi" nem frnfter Dsi voUmta.tem, 4. Declaratiohuiusiudicij externa twn diclis, ^faSiis^ tum ceremoniis ^ geflibu$^ qui locis difFcrunc. }\eucren:ia inanimoefl: non aucem tanium coniSltic inexccrnisgcftibus.5«^;V^/oobedi- cnciam,non coadam,fed pcoraptam compleftic^jr.5tf- ' cundo ^morem propter officitim.ztqiic Is 3ircucTentia,(c^ parari nequic. Quos enim non amamus> illos non polfumus reuereri. Tertio^ Ghedientiam inlegitimis cSt* fofJlbHihus^ qUiefecundim officij rationem {uperiores iubent^ 6ph.^. 1.5. ^ ifuidem voluntariam obedientiam^fic vtfilij latentttr gra^ tafacientes farentihus. jQuarto , Gratitud'nem ergafuperio-* j mjquarreqinrit vc ipfis vnufquirque pro fuo officiojfa? culcacib.&occafionibusproiic. S^uinto^JELquitatemer^ gafiiperiores^qu^^ciiiolcratc vicia parcntum, acfupcf riorum, qu^finenominis diuini contumchacolerari pofTuntjauc que rum Lcge diuina non pugnant.Ex hisfacile colhgitur,qu«officiainferioribus mandaca, &jpibrum officiis conuenientii ipfi hnguhs ocdini- bus debcanc yitiafingularihushuitisquintifr(ccefti virtuiibus contraria, 1, T^ Pccata^ qute obedienti^ fupsriorum propria parti^ 1 i?r-fj?'^^f^g?7;?wr. Officioparentumopponitur.». 3^pw quairere ^fi:*^^peditare alimenta necejjaria lihcris^ vel eos edt4care m luxu, i . ']>lon tueri liheros contra iniurias , auf: feccare xelo imprudenti^propter leuesy aitt nullas iniuriasiis ill&tas. i . 2^0« aljltefacere Uberos ad fatientiam e^ manfre^ %udinem.^aut educate eos in otio ^/icentiapeccatorum,^.2^M j ^rudire liberor pro f^afacultateyaut maiis exemplis eoscorA Yumpere. ^ ,?{o'/ica^igare iiberos pronecef/Itate , velprateri ojjjcium^aut peccatimodum^in eosfaiuire, Treceptorumt eadem quae parcncum, in{litucioni5jl| difciplinf , concraria func. OJficio }/U0rattif duo cxtrc^ia opponuntwr, Ignain ^91 DE HO MINIS G R ATITVD. 7«7 uia, & Tyrannis. IgnauUin Magifirafu eft,vel non requi» rere afubditis difcfplinam lotius Decalogi : vel nvn ordinarCt quf ad conferuationem (^ decorumfocietatls ciuilis requirun^ tur: vel non defendere innocentes contrainiuriasi vcl non co- ercere^ aut nimis leuiterpunirei contra difi ifUnam D ecalogi, Mit contra leges pofitiuas feccantes , Tyrannis efi,vc\ iniufia fracipere fubditis^ vcl nonfeccantes funire , yoXatrochui» qukm fro deliSii modoy funire, Dominiitcmy zuz otij ignaui c^ licentijeconcejjionei auc- imperiis iniuflis^ i;^mercedis fraudatione, vel aj^eritate ni-^ f»ia, pcccare foffunt, , JEtate autem , vel qnauis alia authoritate fra(lantes» contra officium fuum pcccanZyftultitia c^ con(tlioruv» frauitate, auzmorum/euitate, ^exemflismalii, autw^^* leBu iuniorum, autaliorum inferiorum, quos peccare vi- dent, &fuo confiliovel authoritace poceranccorri* gere. InferioreSi contra honorcm {uperioribus debicum^ feccarjt, vel non eo loco, quo diuinitus con^ituttfunt^ eosha-' hentest vclplus, qt4amhominibus conuenit, iliis tribuentesy vel maglsam tntes quam Deum: v el recufantes obedientiam grgaiujia ^ legitima ipforum mandata : vel obfequentesin: fpeciem^aut iniufla cJr imfiapr^cipientibusiwcl eosUdentes iniuriisj aut noniimantesy quibus pojfunt officiis :vclgratiji'' ^antes afientatorie ^ iniufli :vc\ exagitantes ipforuminftr" mitates : vclper adulationem laudantes errata ^ vitia: auc non monentes eos fmloto^ cum debita reuereritia^ devitiis enormibiis ^ perniciofts, Virtmes huim quinti pracefti communes,' COmmunia omniumojftcia^ feu virtutes qu^ omnibus gradib.tam fuperiorum.quam inferiorum prgci- ^untur,funr.i.luftiriavniucrfalis,qua?eftobedicntia fccundu omnes lcges ad omnes percinentcs, proptcr TJhiufcuiufq; vocationcm.Eara hic prccipij manifcfta cft, quia fuperiores hanc poftularc debent ab inferio- lft),& Aos fuoeseoiplo adobtemperandu prouocarcj ^ Ddd ij &Inferioi:6« 78S. DOCT. CHRIST. 3. PARS. &inferioresomnibus iuftis imperils iubentur obedi- re. Nec obftat , qmdetUrnhomr mimflerij totamobedien^ tiam lcgis comple&itur '^ Ibi enim tanquam obedientia erga voccm diuinam ^ hic tanquam erga homines^qui pr jefunt nobisj exigitur. z. Iu[i;tiapartkularii diflribtitiua^ qu^ feruat propor- Exo* x».i^. tionemindirtribuendisofficiis, velqu^ eftvirtusfu- umcuiquctribuens.SuumautcmvniufcuiuIq; eftauc officium, authonorjautpr^miumei competens.H^i- « dite omnibtis qmdnebctls , cui tributt^m debctur , tributum. 8.0111.137. . rt^ , ^ ct' i ' 1 1 • • cm vectigal, vefffgal: cut homrem , honorem^ cut tmorem, timorew, 5. Sedulit^xs (rcudfllgentia , feufidelitas ) queeft vir- tus rede officij fui pavtes proprias intelligens, eas in- quirensj &iuxtamandatumDeipropriafacienscon- ftanter^affidue.ftudiofejlibenter 5 &alacriter, itcm tum conatu rede faciendi fefe continens incra limi- tesofficijfui, omiffis ahenis a fua vocatione & non neceftariis; hoc fine principah^vt Deo & proximo f cr - uiamus ; ac Dco quidcm grata, hominibus autem fa- lutaria faciamus . Contendatis quieti effe^ ^res veflrasa" » ^'t ^^^* ^^^*« S^fipr^efl,cumdi/fgcntia> Seruitevtferui Chrifli,fa T-ph.e.e, cientes ex animo, qu^ Derj vult . Quodcunque facere potefl Eccl.^.io. manus tua^ conftanter opcrare , Sedulitasa fcdendodfcitur, qujBvirtuscft ^on tantum intenigercqu^fintofficij fuipartcs> fcd& inquirere, fiquse nefciatad officium fuum perrinere. Qni nefcit,inquirere debct: ahoquia ^quebene reddet rationcmofficij neglcfti, quiaig- norantia fuit affedata. 4. Grauit.ts que eft virtus cx agnitione officij jfeu fetuans conuenientiam perfbn^, & conftantiam in didisjfaiflis, & geftibuSjVttueamurhoneftam exifti- mationem vel authoritatem, nc officium contumc» liaafficiatur.QuiaDcus vult honorari ruperiores,c- tiam vult vt ipfi fuum honorem tueantur.G/or/Vt veri, qu^cftapprobatio noftrg &ahen5 confcicnti^ re&i iudicantis,cumfic virtusad gloriam Dei,&fa]utein! hominum DE HOMINI5 GRATITVD. ytf hominum neceflaria, dummodo fincs hifpedcnturj omninoeft appccenda. Melius eflnomen bonum^quam ditiitljemulta. Meliti^ efl nomen bonum, qu^m frctiofavn- Ecclc.7.5, guentaXnYamhahe dehono nomine: hoc enimmagii perma- ^^^V' ^^" '• nebittibicjitkm miile thefauri pretiofi &^^g^^'^p^^ f^- q^\^\ '^' umfrobetvnufqnifq^^^tunc infemetiffogloriationem ha- Tic.2.7. behtt^ ^ mn in alioJPn omnia teipfumfYiebtns exemflar bo^ norum oferum^ in doBrinat integritate , ^ grauitate, j. Modefiia efl virtus grauicati cognata, qu^cic agnitione proprix imbecillicacis, & confiderationc loci ac ofiicij , in quo fiimus collocati a Dco, feruac modum & conuenientiam perfon» in opinionibus & lermone de nobis, 3c in fadis, & gcftu : hoc fine , nc plus quam oporcet nobis cribuamuSjne plus fplendo- ris oltcndamus in vefticu, geflu, fcrmone, 6i vira, quam opus efl, nenosaliis pr:rfcramus aut eos cp- primamuSjfcd vt pro noflris viribus & modulo nos geramus, cum agnitionc donorum Dei in ahis, 8: no- lirorumdefeduum.Afoc/^/?/>^y^»/f^ ajfinis eB, Gra- uitascnimcum Modcftia non coniunda dcgcnerac in ambitioncm Si i^i^iwm, UumHita^ t^^modefiiadiffeYunt yTWipjatquehceceftergahQmines agnofcensfua viria, &dona in aliis: humih'tas eft erga Deum. Siquis yidetuyfhialiquidjqHumnihii^tt huncfuits iffitts animtis Gal ^. 5. fallit, 6, Sto'^ge^v€!JmoY crga fanguinc iunftoSjVt erga J-^^i^^-M- parentes, liberos, cognatos. ciim Deus iubccvtho- iXimrX noremus*. parentes , cciam eos diligi vult vt parcntes &cumparcncesvult effe, liberos eciam vultabipfis amari. 7. Cratitudo^c^M^^t^i virtus cx veritatc& iuftirJa. conftans^agnofccns aquo,quaIia, & quantabenefi- ciaaccepcrimus, & ftudium fcuvolunratem habens prseftandi pro iis mutua m opcram, auc mutua officia, honefta& poftlbiha. (^iredditwalaprobonisynonrece'- Fiou.i7.33, jkt malum de domo eitu^ ^,J£^mfitfy(iu^ eft virtuspropter caufamprobabilc 1 Ddd iij lcnicns 750 DOCTR. CHRIST. 3. PARl leniensrigorem {{ti^i iuris inpuniendis&Mxandis aliorumerratis, paticnter ferens aliquoserroresvel defedus nonenormiter l^dentes falutem publicam aut priuatam proximorum^&huiufmodi vitia aliorum tegens&corrigens, feufanareftudens. Suhdm effote cum omni tlmore dominis ^ mnfolum bonis i^ aquisy fedeti^ dmpraws. Huc pertinet exemplHmfilloYumlSoa^ Gencfl p. Itcm fneceftim de moderatlone ^ benignitate farentum ^rgaliberosin difci^linaobferuanda.E^h, 6. Tatresnepro^ uocate adiramllberos veftros^ ^ednutrite eos in doBrina & monitls domini, Colofl,^ . 2\(f irritate liberos veflros^ ne de^ /pondeant animum . E t ca p. 4. Vos Domini aquitatem ^ ^ec^uabiUtatem feruis exhibete^fcientes^ vos quoque Dorm-' num habere in calis, yitiacQmmunibushuiuAprxceptivirtutibiu contraria. 1, XVfliti^e vniuerfali repugnant. i.omnesnegleffas ^ JLoffiLiji cjuod iufia lege s afingulps requirunt , fiuefti* periorib,(iue inferiorib» 2. Contumacia omnis ^inobedien" jia ^fauitia. 3 . (tmulatio officii, ^ hypocrifis, z,lufliti(t particulari diflributiuf aduerfantur,l,Eyrdr, quiofficium,quodalicuidcbetur, eideirahit, &illud alteridata quinon debetillud adminiftrarc, vclcui idnoncoauenit ,z,Temeritas^ autperfonarum acceptioin diftribuendis officiis* vcldeferendis honoribus, vcl tribucndis pra?miis. 3 . Sedulitati opponitur.i. ?{eg/igentia,velignauia,qu^ , resvelnoninquirit, velvolensomittit, &partesofti- cij vel non libenrer, vel non intcgrc affidue facir.2.5/- mtilatio diiigcntia^qu^ offic Jum principaliter fu^ glorig vclcommodiratis caufafacit.3. Curioptas^ qu^eingc- rit fc officiis alienis. 4. Arrogantia, qug fibi tribuit quc non habet, vel quc habct oftentat. 4. Gr4«;//Tr/contraria funt. i. Ifwz/ifjnonfcruans conucnicnti5, aut conftanciam, aut non habens ftu- dium DE HOMINI5 GRATITVD. ffi dium retinendi famam &cxiftiiiaationcm honcftam- 2. VAflm at4t ambim^c[ux ell propter officium aut dona fuafe effcrre, aliofque contemnere , & ncgligere , ^c qusrerelocaakiora , applaufushcminuraj nonftu- dio glorise Dci aut falacis proximorum, fed cupidita* tcfupra-eminendi. 5. Cum modeflfaf u^nantj, Immodefl;a, qwin difiis, habitu, vcftitu,non Icruat conucnicntiam. z.^rrogan" tia^ qu^cin opinionc , ac fermone tribuitfibi mrjcra viribus^ aut fua dona vel admiraturjVcl finc necefiita- teprxdicat.^.^/V/aw/^r/o Modes^i.^^ qua? eft in admo- nitione fui leipfum cxtcnuare & detredare officia^ qu£ ahquis experit,vtlaudem fui3& opinicnemniQ- defti^venctur. ■ -a^ 6. Jmorl aduerfantur. i. AHorgia , qus? vel oditji vclnonamatfanguineiundos; ncceftfohcitade co- rumfalute. 2. Indulgentia qua? proptcripforum amo- rem, ad peccata, vel ipfis, v el ahis pcrniciofa, conni- uct, aut ipfis gr^tificatur inrcbus prohibitis. 7. Gratitudini repugnant. 1 , Ingratitudo ^ qua? non agnolcir, vclnonprofiteturauthorem &magnitudi- ncm bencficij accepci, velnon ftudet prseftare mucua ofEcia, 2. Gy;«, velGnathonicaailcn* tatio. 8. yE^«/V<(Gnf?to7ienturpatrespro ^iiisjnec filij pro patribuf : cjuif quein peccatofuo morietur» Deu .i^. Vacies vrbes refugij, ne ijfundatur fanguls innocens In terra, Prxcipitur hic ad dcfendcndam falutemhominum,iuftiti3 fcuera,^u3- nonrcmittit poenam finc probabili caufa , & feruac arqualitatcm 7^6 DOCTR. CHRIST. j.f-PAR^. arqualitarem peccaii & poenc. Hincmanifeftumeft non toliihoc pr^ccpco,fed fanciri officium magiftratus inpuniendisfceleracis. Dcoiubence aliquem occidi, noniam hominesjfed Deus ipfe occiditpcreos, qui- bushocprgcipic. Ac ne graffandihcentia inualcrcar, fontescucrceri poenis voluic. Comprthenfaigitur eft vindifta magircracuum indido , Mihi vindiBay&ego rembmm,Hic crgo prxcipiturfcuera iu{iicia,quenon remitticpoenaspcccato ^quales, finc probabiiicau- faiatquG hanc ad hoc pr^ ceptum percinere conftat ex ipiius'pr:3eccpti fcopo ; quia nifi iuftiria fcructur , non pocerithujTiana focierasconfiftcrc. Ob^eB.Dicftur hic^ l^lon occides:Ergoprorfus mn efl occi^ dendum^^jr per conpqnens^ adhocpneceptum nonfertinetiflA iufiitia^ vt qutefermri non potefl nifmulti occidanttir,Ke[l>, i.PcrinueriioncmjImmoideocftoccidcndumjnehu- mana focictasalatronibus occidatur. 2. 2^c« occidesy nempc tu pro tuo arbitracu &]ibidine. Deus enim pu* nit, quando magiftratus ahquem punit. Vortitudo eft virtus quj fubit pericula fccundum redam racionem, ideft, que pericula fubire reda racio iubct,& quidcm proprer gloriam Dei, falurem Ecclcfie, defenfionem,& conferuationem vcl noftri, vel noftrorum, vcl ahorum contra atroces iniurias. Oriturautem Fortitudo Sanctorum exfide&fpe,& diledione Dei ac ^xo)Lm\\,T)ifcernenda item eflVonitud^ heroica,c]ux fingulare Dei donum eft^ vc in lofua^Sim- fone> Gideone , Dauide, ah eaanimi pr^fentia^ ^ua cO" gitationevoluntatls ditiin^ in omnibtis excitaridehet^ prj- fertim in gubernatorib. i. Reg. i,Co7ifijrtarey<^eiio vir, Hucpercinctexemplum exploracorum terrxCana- an,& populi defperancis eius occupacione. Num. 13. & i^.Huic affinis e^fortitudo he/Iica, qu^ eft propugna trixiuftici^^&fufceptio dcfcnfionis iuftf noftri&a- liorum, ccfi non fic fine fcviculoXellilm, cft vcl defen- fio necefleria concra exerccnces lncrocrnium>feu cru- delicatcra infubditosj vclpoena iuftapropcer atroccf iniufias DEHOMINIS GRATITVD. 7^7 iniiirias,qua? manuarmaca fufcipitur. 2y;m^ywaut2clus cft virrus iufte irafccns, atquc in- dignans proprcrDcicontumeliamj la?iionem proxi- miiniuftam, &atroceminiuriam, quavelDcus, vel proximus innocens afficicur,liabens infuper ftudiura profaculcate fcuviribus, iniuriam Deovelproximis illatam depellendi, aucvindicandi iuxta mandatum Dci. ludic. 8. Gedeonad^^^eb^i ^ Salmum: vhi quos inter" fecffiis inThahor ^fiiij mairft weaerantiviuit Uhoua^ p vi^ uot feruajfetis eos, non occiderem vos, & cap. 20. Hraelice fufcipiunt bellum contra Beniamicas proptcr fcelus admilTum in vxorem Lcuit^. Vcigitur bcllainiufta hoc prxccpto damnantur , ita bcllum iuftum in quin- ropT^cepto, tanquam pars officij magiftrarus erga fubditos 5 & in hoc prcceptOj canquara defcnfio faiu- tis&vifjepropriac &alienx appiobatur, &partimin iuftitia non IdCdentc & punicnte, partim in Fortitudi- ne& nemeiiconfiftic. Eftenim vcldefenfioneceira- ria contraexcrcentcslatrocinium, autcrudelitaccm infubdicos, velpoenaiufta propcer acroccs iniurias, €]ux manuarmaca fufcipiturab ordinaria poteftace. I. Sam. i^, Tralia lehouaDominus meus fneliatus efl. Eodem peitinec defcnfio vicx fux vel proximorum contra vim iniuftam, apriuacis fada, cum necefti- tasnonpacicurimplorariauxilium magiftracus.Cuni cnim Ieges,&magiftracus cunc armenc priuatum con tra lacroncm autftupracorem, non ccmere arrcpco, fed fibi iufte amagiftratu in manum cradico gladio, tanquam minifter magiftracuum vcicur. Sic Mofcs in- terficiti^gypcumdefcndenslfraclicam. , VirtutCi benefacientesyquss videlicct in bencficiis prc- ftandisvcrfancur, ha? funt.Humanicas, 8cMifericor- dia,& Amkitia. Humamtas Ccu philanthropia cft vera &inanimo,&involuntate, &incordc beneuolcntia crgaalios,&ciu$ dcclaratiofcrmonc, geftu, &offi- ciis conucnientib.acpofllbilibus. HAj^ccadcm virrus in facris Jiiteris dicitur DHefiioDei, qug in Philofophia norainatur 7p8 DDCTH. CHRIST.3; PARS. nomintitur bumaMtas: omnianimirum proximopras- flac, qux vellcnt omnes fibi ficri . Veram bencuolen- tiam h^cvirtus praeftatcrga omneshomincs, quani vellent omnes ab ahis crga fe prasftari. Miferkordia eflyinus^qua compathur calamitatibM iu- ftorum,veIeorum, quiexignorantia auc infirmitatc peccarunc, &ftudeteas collere, autlenirequantum iuftitia, &gloria Deipcrmittit, ncc gaudetcalamita- tibus etiamhoftium. Vel, efl dolor frofter calamitatei inmcemiumy aut ex ignorantia , velinHrmicate lapfo^ rum, & ftudium leniendi, & tollendi eorum calamita- teshoneftis racionibus. jimicitJaj qu^ fpecies cfthu- manicacis,eft mucua & vera beneuolencia inter bonos inuicem fibi notos, prajftans mutua poffibiliaque offi- cia;vel,Eft virtusreddens mutuam & verambeneuo- lentiam pro vcra beneuoIencia,& pr^eftans mutua of- ficiajiufta^Iicicajpoffibiha; excicaca agnitione virtu- tis,& communicationein \uoc\uq, Viffert a dileBione ^ quod h^ec extenditur ad notos & ignoios, illa tantutn ad notos , idque propter virtutes inillis apparentcs, Hx funt partes eius quod pr^ecipitur. i. flf viHatfrox.i'' ma*. 2. , yt bene vinat, Vitia virtutibus hmmfractfticortttaria» CVm itiflitia panictilari nemincm Isedentc, pug- nant. i Jniu(UtUUdens^\o\uni2iS nimirum Iseden- dij&omnes lasfiones iuftitise. 2. Lentittdo^ quando non l^eduntur qui func Icedendi, ab iis quorum cft of- ficium. Manfuetudinix t^ugmnt. i .//^/«/«/J^^Iracundia^Si- inuItas,immoderata vindifta,Odium,&MaleuoIen- tiailrafurorbreuisefl, Iracundia cftpronicas adiram 2. Lentitudoy quando quisnon indignaturob atroccs iniurias. CHfn rf^ft/V^?^ pugnanr. i . ^igor immodicus^ cum nulU habcturratiocircuaiftantiarum:dcquodicitur,5«^-i, mum DE HOMINIS GRATITVD. 7P9 wum itis^fwnma inhirtat ItcnajCrudelicas ^ & feueritas iniuila. 2. LentitudoA^ eft non moueri iis rebu s quibus debemus raoucri, & vbi Deus iubec. Item perfonarum accepcio. Cumfttidiopacls pugnanc. i.lnexcefinlentitudoy cum ica cupis retlnere pacem,vt non cures Dci gloriamiSc tuann proximiquefalutem . K^ec eft gratificatioiniu- fta. z . In defe'?iu orationes omnes iniuft^e, vel non neceffa^ r/>, Contentiones, Obtrcftationes, calumnie, fufur- rationes. luftitiif commutatiuapunientiadiicx fantur. i. Indefc'^ fiu^lentitudo^ c\im non punitur id quod debcat.z.Jw ex^ teffui CrudelitaSy atque iniufia i^^ nimiafeueritits , z>indi^x priuata, luris ^riSfi cAlumnia.Bv euizcr , cum iuftitia pu- nientepugnatlniuftitiaj quxautprorfus nonpunic, autpunitmiufte. Tortitudini opponitur, In dcfeStu^ Timlditas, & prodi- i;io falutis alien.e , ciim potes defenfionemfufcipere: Itemfugapericulorum adcomandatorum.z.JwtfAf^/^ fu temerJtas, qux cft fufcipere non neceflaria , aut im* pofTibilia. 2\(fw^yrcontrariafunt. I. Irainiufta, i. Lentitudo^ quum in irafcendo iiifte iniuriis & in vindicandis nul- la eft acrimonia. Itcm cum hac pugnancqus cum ftu- dio pacis. Humanitati cpfonnntur. i . ^mot ful cum negleSiu aUo* yum.^Jnhumavitas.i.Maleuolemia^aut odium aliorum^aut horumfigniftcatio. 4. Gratiftcationes iniufta, Mifericordia rcpugaant. l. In defetlu^ Immifericordia, Crudditas^ Dwyif/V^^nonmifercri eorum, quorumeft inifercndum: item Volhftas ex malo altcriu^, (^ Indolen-^ tia. 1, In cxce(?u^lenti:udoy quando parcicur quibus Dcus non vult parci, qu.'^ eft crudelis mifcricordia, quanimirumlarditur tota focietasjimoillectiamcui parcitur. Cu jimicitia pugnat.l.Jw defeFfu^omnis in/u^Itia ^per jfdia qua Jmicitia vloUm^ ImmiQitia^^^legieBtis amicoris Ncgatio' 8oo DOCTR. CHR-IST.j; P A R S. Negatio beneuolcntia? & officiorum mutuorum. SU irvulatio amicitia?, 2. In excejsfi, ^dulatio,feu Gratfjjcatia inlufla^ itcm Icuitas in contrahcnda, 6c diiToIucnda 2micitia. SEPTIMVM PRi^CEPTVM. 0 ISl^mcechaheYU , Finis huius pr^eccpti cft, Conferud-^ tio Cafihatis ^ Coniugij, Quum vcrd Deus aduiteriim noroinat 5 nonillud modoprohibetjVtomnium^quasca- {litarirepugnant, crafliffimam fpe- _ ^ _ „ jciem : kd & omnia vitia caftitati contraria, corumquecognatas fpecies, itemeorum caufas,occafiones,efFedus,antccedentia,confequen- tia.* atque cx aduerfo pr^cipic omnia, qux ad confcr- uationem caftitatis faciunt. Rationes hx funt. x , Ex 'vna ^eciereliqH£ cognata inteUiguntur, Ita prohibito ad- iilterio damnantur & ali^ libidinum fpecies, & nomi- iiatur Adulterium, quia recenfetor id intcr fpecies If- bidinum cv^&Sim:ks\z.vbicaufadamnatury ibi&efe- flusy&com^. Sic mandantur, aut prohibentur hic tamantccedentia^quamconfcquentia. 3. Scopii^pra-* cepti efi conferuatio caftitdtl^ in genere humano e^ munitio coniugij. Quicquid crgo facic ad caftitatem conferuan- dam& muniendumconiugium, haclegeprsecipitur, contrario fimul prohibico, Virtuteshuiusfcptimi prseceptifunt trcs. Capta^, 'verecundiayTemperantia. Ca[}itas cft virtus fcruans mundicicm animi & cor- poris cum voluntatc dci congrucntcm, ac vitans om- ncs libidines a deo prohibiras, omncs concubitus illi- citos,& commixtionem corporum inordinatam, & omneseiuscupiditatesjoccafiones jcaufas!, cfFcftus* fiuein vita coelibcfiucin coniu^lo.CafitasaK^iiadici^ iur, id cft* orno; quia cft ornamentum non folum ho-. minis DE HOMINISLIBERAT. 8oi minis totics , fed & virtutum aliarum omnium. No- nicn igiturillud fingulariterhuicvirtutieftinditum, quia vna eft e prgcipuis virtutibus conftituentib.ima- ginem dei.Eft duplcx,C*a'/f^j & Conlugdh .CakhT capi^ /.t/ cft virrus , vitans omnes libidinesextraconiugi» um.Cafihitscom^galiscik in coniugio feruare ordinem, mirandoDeiconfilioinftitutum.Caufxcaftitatis.i. Mandatim DeL tXonfermtio Imagms Dei,^ . StudmrH c{on fuit tamen hac bonorum communioin omnihtis Ec- c/^yTiijquiacolligcbanturinMacedoniaElcemofynx quc mittebanturHicrofoIymam, 2. ISiaturalia funt immutabilia, Commu lobonorumeB ^ ftaturaln,Ergo ccmmunio bonorum ejt tmmutabUts, eoque ^ hodiefcruanda. Kejp. Adikfaiorem, Naturalia func im* mucabilia, fcilicccmoraliXcgc, ncnautcmnaturali vtilitacc. 3. Chri^ui dicit ad adolefcentew ^ Si vis efie perfeEluf^ vendeomniafirdapauperibiis, B^ • Eft diffimilitudo in exemplis, quiavocaciodifcipuUcr^tfpccialis^adA- poftolatum pcrtincns.Dcindcvolcbateo fignificarc, quam procul abcflct a pcrfedionc Legis, de qua glo- riabatur. 4. Omniafunt Chripi, ergo cJr Chriflianorum . Kejp. O m* niafuntChriftianorum fcu noftra, fcilicctquod ad ius ad rcm , non quod ad ius in rc. Dcbcnturnobis omnia, fcdnihilnosrapercdcbcmus antetcmpus. f. jimicorum omnia fum Communia. Keff. Commu» nia func amicorum,fciIicct quodad vfumfy-offciahone* fiatls, ^vtilitatis^yel quodadvfum neceffariumfecundum reEiam »'4//W«;.Dcbcmuscnim pccerc ab amicis,que ^nobis pcti volumus . T^on autem communiafunt omnia Mmicorum, qtiodadfoffejjsonem & domimum attinet^ fiqui« dem vnicuique manet fuarum rcrum poffcffio, ac do- ttiinium diftinftum.Hgc rcrum pofrcffio,fcu diftinftio Dominiorum fancitur(vridiximus) hoc pr^cepio; quia fi non dcbcmus furari , oportcc vc rcs noftras poffidcamusridqucproptcrea. i. ytnosipfoiferuemus, zyt fuppeditemus aliquid ad conferuationem miniJJerth 3« 4icQnf€tmuiQnm V^eifHbUc^e./^, jimicwum. NONVM 8ii DOCTR. CHRIST. 2. PARS. NONVM PRiECEPTVM, 0 ?{_ eris adimftis ffoximum tmm if* ftis mendax. Scofiis am ^nis hulus pr^cepti efifan* tlio ^T confematio 'veritatis interhomi* nes, Nequc tantum prohibctur in hoc pr*ecepto falfum teftimonium, {ed omncs ctiam cognat^ fpecics, quarumgenuscft mendacium, !^{f dicasfalfum ttfiimo^ fiium de prox imo tuo , vel cmtraproximum tuum, Hoc nc- ga tiuo prsecepto coprehenditur affirmatiuuro, quod cfi:, Dicas jgifurverumteftimonium devclpro pro- ximo tuo, id cft, fis vcrax, fis amans difccndcc ac cog- nofcendf veritatis. Veritatis autem nomcn accipitur hic pro veracitatCjid cft, pro congruentia notitif ,vcl fermonis cum rc de qua eft fermo. Verumy cft iplc fer- mo congrucns cum re. Virtutes htuus nompracepti» additis ea* rundem vitiis, Vlrtusprincipalis quaehicpra?cipitur, cft veritas. i.rm;^,feupotiusvcracitas,eftvirtus, qua ve- ras fententias amamus, inquirimus>ampledimur,& libentcr, prd racionc tum officij noftri, tum pcrfona' rum, locorum, tcmporum,&aIiarum circumftanti- arum cas profitemur , ac defendimus ad gloriam dct^ & falutcm proximi. -Facit iftefinisvtdiabolusnon fic verax , ctiam fi verum dicat aUquando. Nam vcrax cft, quiveritatemdicit,&amat, ciqucftudet prop- ter gloriam Dei, & proximi falutem . Potcft & veritas hoc modo definiri : Veritas eft firma elcdio in volun- tate, quaconftanterampledimur vcrasfentcntias, dicimus vcra, fcruamus pada , & in fermonc & gcftu vitamus occultationcs infidiofas. Confefjto verapraci» fitur ^in hoc , ^in tertioprgcepto : quomodo fsepe ea- dcm virtus ad obedicntiam diucrforum pra^ccpto* rum DE HOMINIS LIBERAT. Srj rum rcquiritur, Jn terthautemfYaceftorequiriturcon^ fefjio vera, quatcnus illa eft cclebratio Dci, Deum immediate fpedans : hic il/a fracifitur^ quatenus fallerc nolumus proximum, fcd eum volumus con- fcruatum. Nominc veritatis complcdimur ctiam Tarre/tan, quxe&yirzus^ qua, quantumtempus, lo- cus, & neceflitas poftulat , vcritatcm libere, atquc intrepideprofitemur, ncc aftrahimurmetu pericu- lorum. Extrema Veritatis . In defeSfu, fugnantcum vtri^ tate, I . Omnia mendacia, ad qu^e pertinent omnes frau- dcs, fimuhtiones, negligentiaincognofcendis veris fcntcntiisjofficiofa mendacia; item caIumnia?,obtre- dationes, maledicenti^, qua? niendacij fpecicseti- am cum candore pugnant. Mendacium eft aliterlo* i qui, vcl alirer geftibus dcclarare, quam fentias, & res fc habear. ^ic principaliter hoc pr^cepio prohihc- tur mendacium. Admcndacium refertur & ignotamia voluntarid^ quas fcilicet eft mendacium in mente. Offi» ciofa mendacia funt vitanda, quianon func facienda mala, vteueniantbona. Etomnemcndacium,quod diferteveritatemdiffimuIat,damnatur.f^4r/Wautem diftaperaliquamfiguram, noneft mendacium, fiuc is intelligat, apud quem agitur, fiue non . Hoc obfcr- uandum, ne fimus nirais rigidi in cxaminandisfan- dorum fadis: Deindeneexcufemus,qu3enonneceirc cft excurari.O^/V(!?.D^«i benefacitohfietricibtis.quodmen^ Exod.x.sx^ titaerant. IBrgo Deusfrobat mendacia. Ke/p, IdeoDcus benefacitobftetricibus, quia timucrunt Deum, ncc pccidtTunt infantulos Ifraeliticos. 2. Vanitas autLe^ v^ «rtiWjqu^eft facilitas ad mendacium. VamisQ^k^ qui miu!cum/:ppe,& facile mentitur;idque fine vllo pudo- it,Mendax,qiiihab&tHudiummentiendi.\n Excclfu pug- njlntcum ventatc.i. IntemfepiuaveritatisfrofeJJto^qu^ Mat.7.^. e/? margavita^s forcis obiicere , ^fanRtm dare canibtis^ vt ait Ghriftus,qui vcrbis iftis omnino prohibet non ne- "ceflariam atque intempeftiuam veritatis profefT^o- nem.Infemftftittequimonet,illenocetti, Curiofita^s, cjux '/ cO; 8i4 BOCTR. CHRIST. i. P ARS. cft inquiierc non ncccflaria, auc impoflibilia.H^c dc vircutehuius prsccepcinonipr^ecipua : quajfcquun- curvirtuces,ancillanturveritati,atqjomnesillajlunc quafiveriiatis appcndices. 2. Candor cft vxrtus, quae reftc velambigue difta autfaftabcneaccipic, &:inmeliorcm parteminter- pretaiur,quacenus nimirum caufc func probabilcs, non facile fufpiciones concipit,non indulget fufpicio- nibuSjquarKumlibetiuftisjprobabilescaufashaben- ti bus : non iis nititur, nullas exiis aftiones inftituir, nequc quicquamexiisdecernit, autftatuic. Defini' turhocmodo, Candor cft yirtus vicina veritati, pro- pter probahilem rationem approbans alienas yolun- tatcs, & odiohabcnsmaleuolentiam, quedam cti-» am ambigua fle£lens in meliorem parrem, ac bonum quidem fperans, fcd tamen de rebus mutabihbus,co- gitans pofle mutarihominumvoluntatcs,&dealie- na voluntate poflc hominem crrarc, cum non afpici- antur latcbr^ hum ani pc&ox\s,ExnemaAn defeftu Ca lummay & Sufpicadtas.Calumtjla eft non tantiim inno* centes falfo criminari , fed eciammediocricerdifta in malam partem interprctari , aut falfum ctiam af- pcrgcre & affingcrc. StiJpkacita.s^xQOih & ambigue di- da in peiorem partem intcrpretari,mala fufpicari dc bonis,veI fine ratione : aut etiam veris fufpicionibus nimium indulgcre. S ufpicioncs licet habere,nifi vc« Matio.X^. limus cSc&vXiuCaueteabhomimhta.Ejlotefrudentesft'» '7« cutfcrpentefy ^ ftmfUcesJicut colttmba. In cxccfliJ,y?ii/M credtilitaSy^JdttUtiofiulta.CredMlitascRzcmQVC quid jntcrprctarijVcl alicui aflTcntiri fine iufta & probabili caufa.Vel, quando funcrationcsmanifcfts aucpro- babilcs,tamen creditur contrarium dc alio. Jdu^ latiQ vila[fentatio,c{i laudarc vel ptobare non laudan- da» vtaucupcmur fiuc bona,fiucgratiani alicuius. Cattdorcfk adiumentum fiue ^pccics • ErgoSt hic vni cum vcritatc pr^cipirar. 3 • Sim^Sdsas cftperfpicua vcricas finc ambag ibus: vcl DE HOMINJS LIBERAT. 8if vele(lvifcus,qii5 vera, rcfta, & cxplicatain artibus &communivicaproprie &perfpicue dicit, & facit, Simplicitatc &Can(lore vcritas tempcratur.£^/rf»^^, SimuUta Smplkha^, ^ Duplfciias in moribiis. 4. Confiantia^Vmus a vcritatc agnita nondifccdens, nec mucans confilmm Hne probabili ac necelTaria caufa, fedconftanter diccns &facicns vcra,iulta& neceffaria.VdjCft virtusininucnta,agnita5&appro- baravcritacc pcrfeuerans,& fimilitereamprofitens acdefcndens, Conftantia ad vcritacis conferuatio- ncm rcquiritur, Ergo hic criam prgcipitur. Extrema, Jn dcteduJrtconJfantiaJeuLeisitaSy qusccft prjccr ra- tionem mutarcveras fcntcntias. Jn cxcefiii, Vertina'^ cia^feurigorStociuSfVitium exconfidentiaingcnij, vcl cxluperbiaatq; oftentationeortum, ccderenolens dc fentcntia, ctiam quam firmis rationibus videc cirefalfam; fed pcrfeucransinfaifisopinionibus,aut iniuftis, ant inutilibus adionibus. ^. Vocilitas y virtus inquircnsvcrarumfcntentia^ rum tationesjfacile credens, ac credcns meliora do- ccntibusautoftcndentibus, idq; propter ccrtarora- tionem, & prompram facicni volunratem ad acqui- cfccndum vcris fcu probabilib.rationib.caq;relinquc da quf prius arapledebatur.£x/rfw^y2;«f cadcmqug &conftantix , ad quam docilitas etiam rcquiritur. Nam Ccn^.antia fne Vocilitate in pertinaciam^i^Docilim tas fine Conjlamia in Leuitatem degenerar, Izm enumc- rat^evirtutesoptimecoha^rcntinterfe. Namo/»or;ei Veritatem temperari Candore eJr Simplicitate,fercipi ^ cog mfci DocilitateyConfiantia confevuariAtq; ita prcpccdcn- tcs requiruncur virturcs vt fic vcritas.Trcs aute fequc tcs virtutcs requiruntur,vtvtilitcr fit vcritas in mudo. 6,Taciturnitas virtus reticcns arcnna &nonnecef- fariadidUjVbi^quandoj&quatcnusnoncftopusr&vi- tans nimiam loquacitatcm.ScUjCftmodus profitcndi vcrirate eiufmodi quorcticcncur arcana,fiuc vcra,fiuc falfa:vitaturautefetmoncs nonncccflarij &inutilcs. Maximc Si6 DOGTR. CHRIST. i. P ARS. Maxime vcro intcmpcftiui,pcrniciofi,& qui pr^ebcnt ic tind^l^. Extrema, IndcfeEiu GAmdhasJoquAcita^^futU UtaSt ^ ^roditio .Ganvluns eft non pofle quicquam re- ticere.F«<;//r;«/eftintcmpeftiue5immociice5&ftoIide 1 jqui.In Q\c^S\}^fafius^moroJttits^^ di^mulatio vcritif ri^jvbirunrcauf^neceffaricveletiamprobabilcs.iyfo- roj^/^^ cftnimium filentium&rcticentia veritatis,v* bi gloria Dei & falus proximi , vel noftra & aliorum caufa, vcldilcijlio amicorum rcquirit vtloquamur. Taciiurnitas fine Comitate fit Morofita^s : ^ comita^fine Taciturnitate fit Garrttlitas , ac ftitiiitas , effmiem diSfa ferniciofa^ non necejfaria^ vana taut arcana, 7. Comitas veU.fiahilitas, wirtns libenter,&cum (15- nificationcbcncuolentig audicns, rc(pondcns , lo- quens vbi opus eft, proptcr cautam ncceflariam, feil probabilem, vel cft vittus facile admittcns congrell fus aliorum, & colloquiis, fcrmone, & geftibusbcnc- uolcntiam fignificans. Vcl, Comitas, faciiitas, affabili' i^,confiftuntinaudiendo& rcfpondendo cumali- qua fignificationc bcncuolentiap . Extrcma funt ca- dem Comitatisquae & Taciturnitatis:iteHi Leuitas, Airentatio, vcl Comitas afFe Dicacitas, Scurrilitas cft obfcoena iocatiOjpr^fcrtim in rcbus feriis. Sciirr^ dicitur ,id cft, Stcrcusrquo- niam putida & ftercora loquitur. Dicacitas cft vitium iocandiaccrbe, aliofque, fedinprimis mifcrosdcri- dendi, atquc cxagitandi.2.5/o/it^i/rfi> & infulfitas, Sto^ iiditas eft affcdatio vrbanitatis intcmpeftiua. Infulfi-* ^tf*cftafFcftatiovrbanitatisincpta. Eftautem Vrba^ mas fingularedonumingenij; fed tamen rerum ex- pericn- pE HOMINISGRATITVD. «17 pcricnriacomparari poteft. ObUSf, Quod alteriprodgp^ ^mmtni nocety mn ejt feaatum, OfjkioCummendachim tale eji, P.tgo,^(, Kefp .Ncgoniinorcnr). /«/?. Verita^ t a^ mert e/? (>re imhtenda^ }{f/}>. i>ifceincndum eftinccr occulcarionem vcruaci^ & mcndacium: vcl, potcft clfcfallacia accidcniis. 3. 0Wc7jr/», quarfalfacri- minadcaliisfpaigir, amDigucdiCta malcincerpieta. tur cum viJididjt^ cupidicate, lludio noccndi, auc con« ciliandiinuidiam. DECIMVM PRi^CEP,TVM. gj^T( On concupifces domimproxtwhuh non \romnpifies vxorewpYoximittiiy nonftrm ^uum^ non ancillami rton bou mt non ajt" nhw, necqiiiitjttam aliudyC^md ipfim fit^ S'0^i*^ f^ ^nls bui}44 prxcepti efl^^f* ^eRuum omnium erga Deum ^ proxin ]mufn reSJitudo, atcjue obedtentia interna^ qujeinaliiscnam pr^ccptis inftituendaeil . Necta- mcn hoc prjcccprum abundac,<^j & appetensca quseDcusin Lcgc lua prohibet, fccuta laprum primorumparen- tum, Scabillisderiuatainomnes pollcros, ac totam corum natura fic deprauans, vt omnes proptcr hanc prauitaccm rci fint gtcrn^ irje Dei, nec placcns quic- quam Deofacercpoflinr, nififiatrcmiiTiopropcerfi- lium Dci Mediacorcm, & renouatio natura? per SS, luflitliS 0 rigimits ngaproxtmjm extrema dho fnnt,! .In dcfc^tu tVcccanm originale erga proximum, quodeft defidcriurii cofum,qu:3e noccntiproximo.z.In cxccfTu, jimoYfro^Air/iiinordinattis^ cum in cius gratiam ncgli- gimus Dcum . Obieruandum cfthoc loco t^on tarnum fratiuincitnationei effe feccata^ fed & maii cognitionetn effepeccattim, quatcnus vidclicct cogitatio mali con» iunda eft cum dcfiderio id faciendi. Conctiptfcentia *veyo qtiin mala fit lir peccati4wjicet nobifcHm nafcatiir,non eftdubium. Nam an aliquidfit peccatum, noneft iudicandum e>: natura, fcdexlcgc, fiue illudnobif^ cum nafcatur, fiucnon. Telagiammgarunt conctififcentiam efie peccatum.Coa» tra Paulus, Kom. 7. dicit, Concttpifcentiam non nouiffem effepeccatum^ nifi Lex dixifet, T^lpnconcupi/ces, Obic£ti« • ones eorum lunc. I . T^turalia nonp4nt feccata . Concupifcentia efittatu^ falis. Ergo^ fr^, Kefp, Eft fallacia accidentis in minorc^ nam concupifcentia ante lapfumnonfuit, fcd poft pcccatumvenir. Dcindeeftambiguitasin vocabulo. Tiaturale, Nam irt lixaiore fignificat rcm bonam i Dco yCy " conditaminnatura,appccicumfcilicef ante lapfum, qui non erat Legi contrarius . In minore fignificac rcm quam non habcmus a natura,fcd quam poftlap- fiira nobis attraximus. /«^. JffeBus feuappetittif etiam in natura corrupta, ad afpetenda conferuantia , ^fugitnd^ de^rftentia, non eQpeccatum, Talis ep concupifcentia . Erga &c, Kefp, Ad maiorem. Inclinatiofcu fccundum Lc- g:m Dci , feu inordinata, qujc fcrtur in obicda Dco - difplicentia, pcccawm cft, Appctcrcfruftucn arboris natura E HOMINIS GRATITVD, naturale cft; fcd quatcnus appetebatur ab Eua,vt pro hibicum a dco.pcccatum imt.Dijferuntautemfecc/ttim OrigtnaU^t'^ ConcupJfcemU Hxc cnim eft propcn()o ad ca cju.^ prohib:ta funt Legc . VeccatumoYiginalecdxc^ atus totuis generishumani^priuatio agnitionis& vo- lumatisidiuin^, 2. QjiodnoneftinfotejlatenoJlra,vtfitinmbUvelnQn ftt^ idmn e^peccatutn: CQncupifcemia^ &c^'R,t[h. Ad ma- iorcm.Nifi iUam porcntiam nolira cuipa amifcrimus, ahoqiiifairacftmaior. Nam Deuspoftulans inobU impolhi)iha,non facit nobis iniuriam , quia pr^ccpjc dum poflibiha erant. lam autem non amifit fuum lus poftulandiquod npud nosdcpofuit. 5. InBaptilmotMtuvpeccatum. f.rgoconcupifcentJam Bapti^atfsnoneJ^peccatum. Kefp ToJhturinbaptifmo peccatireatus,nonautemprauiras feu inclinatioad peccandum. 4. VeceatumfacithomlnesirceDeiohnoxios : Concupif, centia renatos mnfacit ir^Dei obnoxios. Ergo Concupifcen^ tianonefipeccatum. Refp. Concupifcentia non facicrc- natos ir» Dci obnoxios, fcihcet gratia Dei ; non au. tcra hoc fit idco, quafi Concupi fcentia non fit pecca* tum. Nam Sc aha pcccata non damnant rcnatos . Ec hoceftquod^choJafticidicunt, FomaletolJitttr * & Materialemanet, * f . ybitoUiturfgrmalepeccati, ibletiamres ipfd toUitur Matmale yidelicetpeccati.vcl ipfumpeccatum : InbaptiL motoUmirfofmalepeccati. Brgo ^ ipfm peccdtum toUitur wB^;«/^o.K.j^.PcccatiduplexellformaIe.i.l(.w/«, id cft.ordmatjo ad poenam,c]ui Reatus colhtur. z:Pu^ Mnttacum Lege, &inclinatioadpeccatum^ qu^manct. EXphcatoiam dccalogo, reftantadhuc duoj Qu«* Itioncsdclcgc. ^^ X. ^omodoLexptpo(fibi/is,vel(:XupmoioL^^ Sio DOCTR- CHRIST. 5.P\RS. 2, jQj4h ftt vfta l €gU» tum illam in hac vitA notifojji^ ^iisimpkye. Hieronim. j^nathemafttyquidlxeritLegem impoffibiUmefJlafdliiet ctm ^atia inChriflo, Etrurfus ^naihemafiti qui dixerit Legem fofjibiUm efjet fcHkit^fim 'fiegratia, 1, Quomodo LenfitfofJibHis. VTintelligatur c^vi^^io ^difiingt*enda eflnnturainitt^ te^yam^ Uffamy (^ rurfus inflauTaiam. T^tHr^inte^ gra Ux eOfoffibilh totayitQWti^um omnes partcs& gta* dus,v:AngeIis. Lexpoflibiliseflrcnatis. r. Quodadey^ternamdifcU flinam, i.Beneficio iufllfcationisy ac regenerationif, quo4 vtrumtjucbcncficium fidc confequimiir. 3. jQuodaJ inchoAtionem obedientii-e intevna ^ e\t€fna in hacvita, I. loa. 5.3 . Item tjmad imfutationem it^flitii^e Chrt^i, in quo rflvi^orianoftra. Quifinc inchoationc^ideft. finc rcgcnerationcjgloriatur fe Dcumnouifle, &colerc, mcndax eft. ScJ imfofji^nli^ efiLex renatis ,refpecht Dei^ nemfe (^iiod ad ferfeBam Legis obedientiam intemam, cSf t^terftam. Noncnim implent Legempcrfefte, quia inulta aguntcontra Lcgem.2. Quiaetiam ea qua agunt fecundum L egem, funt imperf Efa, N a m i n r e n a t i s m ul- taadhucfuntpeccata, iitfeccatumOriginale. multaa-^ €fualia^ ignoYamia^omifJiones, infirmitates', qu^ta.Dcn pcccata jpfiagnofcuntjacdeplorant. iraquewW/K» dijferunt feccantes renati a non renatis feccantibu», III ud autem difcrimen triplex Q{i,i,Trofofttimin Veoderu fiatisferuandts,!. Certa fanitensia renatorumfinalts,^, J5-» tiaminiffii renatorum feccatis alitjtiodinitium fidetver^, ^ conuerfionis rcfiat. Jwfij nec totam obedientiam,ne€frinM tipiumobeditntiahabent, ^, 2. QuisfitvfiisLegls. DVo Legis vfus doccntur a Paulo in Epift, ad Gah I. Agnitiopeccati, z V^dagegiaadChrifium, Inna« tura inrcgra Lcgis vfus crant.i. Conformita^ cum De; %. Bmaconfiiimia. /nnamrii corrupc» /uncvfus, auc fiiw 1 DE HOMINIS GHATITVD- 811 fines lcgis, l . ConfevuAtio difcifUn.t tam in renatli, quam mn rcnani^zy$ cognofcxmvd tjmd^^ ijuaifsfu Dem,-^ ,^g^ nhio peccaii, 4. Vrxparatio ad dejperationetn in refrobi^, 5. ytfit mediumper qmd accendatur ^ crejcat m Ele&ls refi^ pifcentia, 6. T^rmavelregula viuenii fidelihm^ atqueid adqiiodtendamni^ tanquamadmetanj, Habeci^uurLex Vlum anie, tU poft conucrnonem. ^dagnition^mpccca' ti (^refpifcemiam Lex vtilt^ ejl: namnobi^ efi regztla^feo €tindum quam in^ituamus viiam,&gratittidinem.ltcir)Jl/a nobt^ e^ fpectilum, tnquo vldeamtu defe&iu noj^ros^atqjitA crifcente renouatione crefcat ^ inuocatic^ qua pccamus magisacmagisDeo & LegifuiPconformari. Obicdiones quibus aducrfarij probare conantur nullum iam Chriflianis ciTc Icgis vlum. I. S^odnonpotepferuari, idnondebet doceri^quianfhil frodcfi: Lexnonpoteft feruari: Ergo Lex non deietduceri» l^f/^.Negomaiorcm;t|uiadoccturlex3 vt ftudeamus quam proximeadcamacccdere. 2.Q«i impoffibilia pnecipit^pracipit inutiUa, Detts praci* pitlegemy auf efi impojjibih, Ergo Deus inutil/a pracipit^ /^tf/p.Inutiliaprajcjpicquiprxcipicirnpofribiliaifcili- c c t, l . Sifint impojjibiliafimplicitcr . 2. Sifemperfnt im^ fofjibilia, 3. Sinon alijfint \>fii^ ifiiut frcCccptiQnis , quam vt JiaHt quje pracipiuntur, Fmes autcm icgis qui finc au- diuimus: proptcr quos fines legis ante indicatos Dc- us & Legcm pra?cipi, & eam nos doceri vulc. 3 . Qjiod Deus nobis non vult dan^coque quod non afse - qHipoJfumu4y id non debemm expetere, Verfefiam Legis im^ fletioHtm Deut mbit in hac vita dare non vult, Ergo perfe- BamLigisimfletioHem non debemtisexpetere,Kefp,Non de- bcmus expctere quod nobis Deus non vulc dare, fci- Hcec nifi Deus iubcac illud cxpecere.Iubcc auccm De« us nos expeccre in hac vica, ac deiidcrarc pcrfedam Legis implecionem: i. ^iaindejtderantibus vult lUam tandm efftceri : & nobis igitur iUam vulc pofi hanc vi- tam dare^fi vere, & cx animoeam hic de(ideremus.2« ytiamfrofcimtiainfistafep & ftudium viucndi ad Lc- Fffiij gis Sii DOCTR. CHRIST. 3. PAR5. gisdiuinse pr^fcriptumindies magis acmagis acccn- daturinnobis^C confirmccur. g* VthQC defiderio legU imfUndte nosinfcenitennxasjjoledkntM T)eus exerceat. DE PREC ATIONE. Va?fl:ioncs pr^cipua?. I . ^idfrecatio ft, ^ quas habea$ ffecies. t . Quare nece/faria Jtt Trecasio, ^. Qj4id ad veram Vrecationem rC" quiratnr, . 4. Quiefitforma Trecationls a ChrU fio priSp:rifita, 1 . Quid precatiofit , ^ quas haheat Spec Us, P^ecatioeft Vctido cum ardenti defiderio conitmfia,ftue accedant verbayfiue non: qua petimiu a vero Deo in ver^ ho patefacio res qua-s afepetiiufftt: profeBa ex agnitione ^ necfffttatls nofir^ verofenfu, ^ defiderio beneficentia diui" n£, c>tm humilitatey^ pcenitentia, ^ confeffione indignita* ' tls noflrafafrain veraad Deum conuerfionei ^fiduciafro" tnifltonum diuinaYti^npropter Mcdiatorem Chrijlum, Prccarionistrcsrecitanrur i Paulofpeciesol. Ve^ titiones^bonQrum,z.DeprecationesyXx\ aloruQi.3 Jntercefit^ tiesipvo aliis. Harum fpecierum genuscft Vrecatio^ U tcm Inuocatioy n^ jtdoraiio, Vrecatio tamen ab Inuocatio^ ne & ^dorationc dtffert,]orc funt fimul.5ic ctiam Spintus & ipfa Spiritus Sancli petitio fimul tcmporc (unt innobisj non autcm fimul natura, Eft enirn Spiritus fandus ia nob naiura ante prcces,quia tum demum incipimus ipfum dcfidcrarc,atque d Deo pctere, cum ipfe nobis datur, & nos cum pctimus, Quiamuis auiem Spiritus fandus, pr lor fic in nobis nacura, vcl ordine. non ta-» mcn prior cll tempoi*e.finiulatque cnim datur^piri- tusfanv^us, incipimus dcfidcrareeiusprarfentiam. Quumdat fpiritumfuum Dcus, codem tcmporcpe^ tuntipfumquibusdr»tur. Etnulhdatur5*piritus fati- flus, n.fi dcfideranti cum: nemo cnim dcfiderat, nifi quihabetciusinitium. QuodcrgodicituraChrifto, ^uanso magis Vater vefler coaleftij dabit Spiritum fanftum tue.xij;. iifquiab eopetunf .^ hocnon tantum dcincrcmcnto, fcd ctiam de initio donoru^ii mtelligi dcber* 5 . JQ^uid ad veramprecationem nquiratur, Ondi tionesbon^e prccationis funt. I . Direcfio ad verum Deum^wt nimirtim inuocc* tur vcrus Dcus, patcfaftusin Ecdefia pcr vcrbum Prophecicutn & Apoftolicum, pcropcra creationis coafcruacionis c DE HOMINIS GRATITVD. Szf confcruationis, ^ redcmptioni*'^ Ecclefj^. Sicuc acce- pimus,ita baptizatifumJis, &(icut bapcizari funuis, itacrcdimus,&ficutcredimusica,adoramusPatrcm, & FiiJum, & Spirjfum Sandum. 1. CogniUotnandatl diuinL Nam Cne Dei rnandnco dubitamus de exaudirione . Prccanccs igitur dcbe- mus itacogitarc: Inuoco, quio mandalti, Quaijdo cognofcimus clfe mandatum Dei,vt ipfum preccmurj fcimusetiam Dcoprecesnoftra? elic scccprasjqua» anobisin verboluoexigir. 5. Cognisi»rerumfetendarum, Non vulc Deus rantum affcdum noftrumadfedirigi, fcd vulcetiam vr cogi- temusrcspetendas: 3iioc]uinonefi prccatiojfed dc- rifio Dci>atq-, ideopra^lcrjpca clla Chndoprecatio* nisformula^exquaqucnam res a Deo fint petcndg difcamus. Vttcndiefunt (vt hoc fummatim comprche- dam) res tumceriie^ tnmapprobatea DeOi ^ promiljh, Ha autcm funt ^u^\\ccs^Sfirittiales,if*r corporalej, Vtrafquc vult a fc pcci Deus; & quidem fpirirualcs i]las,quenc- ccfl*ari»T func adfalutem, fineconditionc. res cuteni corporalcs, cum condiJone. ObieSi. ^idttbttanter pc^ tit, nonpetitexfids bona, CorpQraliadiibita.n:er petimusJlr^ gononexfide. Kefp. Maioi ell autparticularis, au: fjlja, Naruracnim fideiportuiat, vccertifimus nondeom- nibus beneficiis corporahbus, fed rant um dc fpiritua- libus beneficiis ad falutem necflrfTariis, vt de remiffio- nc pcccatorumjde vita a.nerna. L^indc hcet cum con^ dicionepctamus bons corporaha, non tamen dc iis impctrandis dubitamus fimphciter. Credimus enim nov bona corporalia,qu^ pctimus a Dco, confequutu- ros, tnod6 nobis ca conferanc ad falucem, atq; hac ra- tioncfempcrpetcndafunt eaconditionalitcr. PJuri- jnum cnim ca ditferunt a bcneficiis ad falucem necef- {zviisifimiiiter diuerfo modopeti debent. Vona ad falutem neeefiioria funt petenda ^mplkiter , cumfiducia cxaudi- tionis.quod fimus ilk accepturi ficui petimus.i.in Ipc* cicDona autem ad[alHsem non miefaria^fiue (tnt corforaUa^ fiue v HU DOCTR. CHRIST. 3. PARS, pne etiAmffmtualia illa.fme i^uibtiJ fofiumtu cfie faluif^t" tendaquidcm funt, fcd cumcondinone voluncatis Dci, quod nobis illa fic daiurus,fi feruiant spfius glo- lije, & nobis vtilia fint/cu quod nobis darurus fit alia meliora, vcl hoc^vcl alio teoipore. Imitabirour in pc- JVfaih,S.a. tendisiisIeprofumdiccnccmjDowiwf^y?'://^, poui me i»i/«c/^rf.Neqjenim Eledi dum illa pc;unt,fimplicitcr cxaudij i cnpiunt.Nam farpe perimusjignorantes qug & qualia finCjCoq; :in exauditioin fpecicm profucura fiCjanperniciofa.VuIcintcrinfideusifepcurcscorpo ralcs^aliifq; nonncccff2riasadfaIutem.3.f'/jE>eri?i«y« rum corporaliumfit exercitiumfjdei, ^ confirmit mPramfi» dimarfiobiirtendi res f^iritmUsac falnsares^Kzuo efV,quia nemo poceft cxpeftare a Dco bona &falucaria3nifi il- lumplacacum bnbcat.2.?^r cogitemtu^frofiteanmrifftm ^routdensiam^quod ne illa ccnnngantqudcmnohisfor xiwiioyerumdefideritimYeYimpetendartmMonvulx. fimu- iaram aur hypocriticarin elle petitsonem , nec in orc natam, fed in corde : vuk nos vcro cordis affcdu ac defiderio prccari.ldco dcfiderium ardcns conftitucn dum eft Prccationis gcnus. Sic domtnusdiccbat Mo- EX.T4 15, fi, ^id clamasad me f nihil tamcn Mofes loquebatur» f. Senftt^ indigentia mfiree, Agnitio & fcnfiis indi- gcntij? nollre cdfons ex quohafcicwi: dcfiderium. Namquopucascc magnopere nonindigere^idferid non petis.Or^r^rnamoaines indigenr Deo. 6, HiimiUatio^li ej¥^eyapxnisentia, Nf ecefic cft ;xcc^^ datverahumihcas, vcraagaitioxndigaicatis noftrar. feu vera refipilcenda, .St conuerfiQ. Atque ita coram Maieftarcdiuiaanos abiiciamusfappHces. i.qmade^ fn nohls nihildsbet,^, Q^?^ ft^mtis ipftti>- Infies ante conuer^ pmem.Veccatorei none^Lafsdit T>e'44^\A eft,fuperbos,qua* 103.^. |f. lis erat ille Ph^kntxiisMi ^ua/itoperereqniratnr ad preca-' tlonem vera humiliatio, foenitemia ^feu cqnuer^io, fa tis vel iftud oftendit,^«a^ promkjjtones diuina tantum adcomter» fQspertinedntMSLq^yCmn conuerfione ncmo potcft orarc cxfidcfiaQiidevaoacaioccrtuscftdccxauditione. 7. Fidficia DE HOMINIS GRATITVD. 817 7. Tfducia exauditlomifYopter MediatoYem:vi (iimz^ mus deo proptcr Mediatorcm placerc tum noftram perfonam, cum preccs noftras, eafq j ab ipfo propccr Chriftum exaudiri. In Chrifli nomine nobis cii oran- dum vcra fide.In alcari Chrifto preces nollre funt po- nende: fic het, vt certi fimusde exauditionc. Namfi vera fide credimusChriftum cfte vnicum illud altare, inquopreccsnoftr^oblat^ afcendantinconfpeftum Dci, certa ctiam fiduciaftatuamus ncccfTe cft, nos Chrifti merito iuftos eflc corara Dco; deum nobis rc- conciliatum eHe per Chrillum: Chrifti interccflionc no{kxzsiDQo^XQCCsc\^\xd\xuQuiaeflisfiuy€miJitDetis Sfiriium filijfiti in corda 've(!ra clamantem libha.idefl^VA^ ^ ler.Hicinfiduciaexauditionis obferuandum eftdif. crimenilludrerum petendarumfupemls cxpofitum. ZmfiduciafYomilJionis c/iWW; vtognofcamus & cogi* tcmus deum proroififtc fe exaudiiurum quotcunquc ipftiminuocaucrint.conditicnibushilcc iam recica- tis. Sinehacpromiftione exauditionisnon cft fides, fincfide petiti^^eftinanisj&proraiflliorcquiriturpro pterfidcm: fidcs autcm, fiue haec fiducia requiritur adprecacionem, quianifi promifiTionibusdiuinisad- hibeamus fidem, ac dc iis intcr orandum cogitemus.- nihilillenobis profuntnec poflumusbona confcien- tia quicquam peterc :imo cum hoc pado ncfcimus quid petamus, de exauditione dub*tan:cs non prcca- mur, fcd irridcmus deum.PromifiSonis vcro diuin^ dc nobisexaudiendis fiducia paric certitudincm exau- ditionis & falutis : ^tqueha^c ccrritudo accendit iii nobisftudium inuocationis. Exhifce conditionibus bona?p;Ccationis apparci facile ^u^intum diferdt pio- rum & impiorumfrecatio, Vii condiiiones has omncs ia fuaprecatione fcruarc ftudcnt: /w/?//comri,vclom- ncs cas omittunc & negligunr, vcl vna atquc altcra conditioncfcruata errancin xQ\\c\\iis,Miievrantinef' ftntite ^ *voluntatls dimme cognitione ^ omittentes ita conditioncra primaiu ; alij VfXAnt in nim faendit, cum 828 DOCTR. CHRIST, 3. PARS. cilm pctunt rcs mahs,aut incertas,aut non appioba- tSiS,Mij has petum hypocrhkh 3 li j m n exfenfu indigentia: alij non fidnclA Mediatoris: alij perfcueranteF in fceUribm futant fe exandiri : alii resad falntem mceffaria^ petuns ettm dijfidentia : alij dcnique petttnt non cogitantisdefn^ miJpQne D ei , ideoo^ut nonex pde. 4. X^a* ft formaprecationisaChriJ^g prafcripta, Mattf DRccationis a Chrilio nobis praTcriptx formula luc.11.2, * rccitaturaduobus£u3ngeiirtis,Math:Eo6cLuca« Formamhanc nobistraciitChiillus,non vt his vcr- bJsfimusalligan,redvtfciamus,&quando3^qu*i?nam rcspetcndx funt. Ob^^X^ndebemtn^ effefapicntiorcsChri» fio: Ergo cum ipje nobiiinfiituerit cenam precatiomsfcrmu^ lamynos ea contentos c(?e oportct ; acproindc malefaeimiiSt cum vtimuraliis frecationumformitiis, Re/pMon dcbemus difcedereabiilaformula i\ Chiiilus adeamnosalli* gatos ciTe vclii ; fed ad hjec verba non vult nos alix# gitos cffc^ijNiatnfiitittum eius.cum doceret difcipulos orare, fuit tradercbrcucm lummam earum rcrum^ qux nobis aDeo pctendje funt.I«y?.^«o mhilmeliii^ii$* tteniri potefi^ ilind efl retinendnm, ISlon poffumiif melio* remformam,(^meliora verba inuenirequamfuHt ip(ttis Chri fiKErgooportetftosetiam formam ^t verbaretinere.^fp, Nonpoflumus mehora v< iba inuenirc^ncc mclioreni formam,fcilicetadexprimendamhanclummamrc- rum petcndarum,qu fpccics cxplicare, vc inducamur iq cogirationcm neceflitatis noflr:e, & indcfidcriumpcteivdi, vtnc- ccflicari noftr» fubucniat Dcus. Vcautcmjdpofli- mus, opus cft eriam fpecialibus formis precandi. Nam ad explicationcm gencrum pcr fpccics, alia ^orma opus eft./llij tamen prccandi formula? dcbent omncs ad formam a Chrifto prxfcriptam congru- erc, licct ad illam non iimus alligati, cum fitilla ehrifti forma phne indifterens, ficuc cx his Scrip- turj locis apparet; ^kqmdfetimtis a Vatre m wo- ^®**'4'n» minemeo ("fiucidperieritisin gcnere, fiueinfpecic^ j^^ ^ iahhvobis, Noriigiturnos Chriftusalligauicadccr- Mat.i4.2ft. tamformam. Quinon hahet fapientiamy fetat, ^dahi'* tHT, Ircm , Orate nefrga -uefhra fat in hyeme, Hoc autcmi quod ad vcrba non eft in ifta p^-ccaiione.Sunt&excm pla precum tam in nouo Teftamento,quam ia vetcr/. ProindcformaPrccationis a Chrifto nobis tradita, penitus cft indifferens. HVius porro Prccationis Chrifti tres funt partcs» Exordium^ Vetitio^ ^ Comlufioftxte claufula, Exordium.* 'Pater nofierqui es in calis. Du^funtpartesexordij. i. VAternoPeKz, jQuiesin «tf/i^.Ica autcm pra^farus eft dominus,quia dcbito ho- norevultinuocari, Honorifteconfiftir. jjnveraag' nisione,!, in verafiducia 3. inobedientia, Obcdientia eomplcftitur. I . veramDileBionem. 2. verum Timorem* ^,Sfem,/^,HumUitatevi. $. Vatientiam, l Parscxordij, VatcrnoBer, Dtn^VaternoueriU cicur. I. Katione creationis, Quifuit^dafn, qui fuit Dei, %, "Ratione l{.edemftionny ac receftionli in gratiam fer Pi* iiumMediatorem.ChiAdu^ eft vnigcnitus dciFihus,nos Luc.j.jti vcrSnonnoftra natura, fed proptcr Chriftum adop- tMl, l,Kationefanfiifjcationif^ ^eu regenerationii perSpi^ fifum SanSium in Chrifio, Obie& , l, Inuocamu^ Vatrem tx ifpat Til^ (r^fcriftQi Erga non tilim & Sfiritum San» auM j^jo DOCTR. CHRIST. 3. PAKs. iffim.Kefp, ^kgo confccjucns; quianonvalccconfc- qucntia ab attnbucionc proprieratis alicuius vni Dc- kjitis perfonx ad rcmotionem ciufdcm ab alia pcr- fona diuinitatis. DeindenomcnP^/m^^vt&nomen D e i J quanda opfonkur creaturis omnlhus , actiptur efien» tUliter.mn perfonalitsrtquando autemponitur ium aliapiY'- fonadiuinitati^^ fumitur perfonalitcr . Koc igiturloco nomen Vatris cflentialiter fumitur; & rationcs mani- feil^e func. i. QuiahicmncumaliaDimnitatis Terfona Ifa. p,S. fonntir nomcn Vatris.fedcum creaturis, a quibiu inttocatur. Sic & ab Efaia, Chriftus dicitur Vater aternitatis , aut futtr/ifieculi . 2. Quiainuocata vna Verfona , non eyicli%* duntur alii.e ^cum dc operibus externis ft mcntio,^ , T^n p of- fumus cogitare Deum Vatremnipin Vilio Me^iatore.¥i\i\x^ autcm fccit nos Filios per Spiritum fandum, qui di- Ioa.15. 23. cituc 5piritus t/i&QiTjjtf. 4 . ChrijJus docetvt fe inmcemusy jnquicns, Jmen Jmen dico vohis , quacfsnque petieritis k Tatre in nomine mcoydabit vohts, 5, Chrifius dat SpirJtum SanEium: Ergo efl: ille ipfe a quo petimus. Ob. z. chri^ flus dkiiur ^ efi ncfierJrater.Ergo non e(ipater nofier. Re/p. Eftfraternofter refpedu human^naiurx . Vatevau* tem noHer diuina natur.^ ^efpefiu, Ob,^ .Si is dicitur Vater^ ^ui nos recepit ingratiam propter Chrifium , nomine Vatris mn intelligittif Chriflus: quia qui nos recipit m gratiampro fter Chri^um non e^ ipfe Chrifius, Jtpater quem hic afpeU lamufj recipit nos ingratiampropter Chriflum . Ipfe igitut non efi chrifius, Refp,ad maiorcm . Qui nos in graciam recipitpropterChriftum, non eftipfcChriftu$,fciIi. cec eodem rcfpedu. Chr iftus quaf cnus Mediator, eft is pcr qucro recipimur; quaccnus vcrd eft Dcus,efti$ quinosrecipir. Vatrem Deum vuUnos Chriftus compellarc & in- «oc are . i . Vropter veram inuoca tiunem Dei , qui ^fl Vater Vomini nofiri lefu Chrifi z, Vropter veram agnitionem^ vc cum agnofcamus eflc noflrum Patrem,qui per 81 pro, pcerFjJium Mediacorcm nos adopcauitin fiIios,cuni loa.ao. 17. alia8cirettiushoftesipfius../^/i^wd<^^ paffiue , cum adiue . Vafjiue, i . ^itia Logoii e[i ordina^ ttif ^ & confecratiit a Tatre ad Medtatoris ojficium, i, !^ia humana chrifli natura efl confecrata ex tota ilU ikf^<<,hoceft,fcledaabomnibus creaturis ad vnio- nemcum Logo, 3 . Quiahumananaturaefl praferua" ta^peccatis ad Mediatatris officium . VaJJtue ctiam , quid ehrifltis a mbit fanBificatttr , jBiue autemfe ^ alios thrifltis funSfificatSe fan5lificat,c{\xzicn\x% t^hgos^lAc^ diacor. Logos cam ^quam aflumebaCjCarnem fandifir cauiccum Pacrc^cam a pcccacis pr^feruando & om- nib.donis ornando. ica nimirum, vc ipfc cciam Paccr camapcccacis praefcruauerit , &volucric vc Chri- ftus ficrccIww-ow.Qijatcnuscft Mediator fanftificauit Ggg ij fc,qu6d t^S DOCTR, CHR15T. 3. P ARS. fc,qu6d adobcdicntiam voluntariaracrgaPatrcnig offcrendo fe vidimam fvonohis.Tiosfanffificdt.iJm" futAtione fna iu^tiia ,z . Reall communkatlonefanffftatis fer Spiritumfancl^mfacfa , De his omnibus vidc Zan- chium OcTribus Elohim.lib.4. cap.io .IdcmZan- chiuseodemhb^.cap.^ pag.8^ & cap .10 .pag.ij^. ftaiuit. tres modos,quibu4 nos Chrifim fanffificatAJmfU" tatior.smi^ftt44 iuFlitia ^ cju^ confideratur intotaciu» htimiliatione ^ ZT ohedientiaadtnoriem , z, Imfutationem fan&itatis Fffiui pcrfeBifftma , aftcrt locum.i. Cor.1.30. ^. KeaUm communicationem.Noiandumzzracn Zanchi- um duiTilocumad Hebra:os cxphcat, fanflitatcm illam Chnfti coliocare in volunt aria ipfius paflionc; quoinodoftaccipiaturnonvidcturmuhum differrc a iuftitiaf (^quag in obedicntia confiftic) imputa* cionc. SECVNDA PETITIO. T>uemat regnum tuum* jiducniat regnum tuum, id cft^ pc? continuos progrcfius augeatur fic femper nouadihtione , & acccfli- onedilatctur acmultiphcctur Rc- gnum tuum, quod ncmpctuDcu* habcsinEcdcfia, Quxftioncs dcRcgno Dei pra!cipu3P, I. Quid^t Kegnum Beh REgnumingenere t eft certaformaPolitiaf, inquM fummaimperij cft pcncs vnam perfonam, quat donis&virtutibuspra? rcliquisornata omnibusprar- cft, fccundiim iuftas, honcftas, ac ccrtas Lcgcs, po- ftulandoobedicntiamjCondcndoLcgcs, defcndcn- do bonos, &punicndo malos . BjgnumVet cftmiflio f ihj a Patre indc ab initio mundi, vt inftituat & coixm fcrucjoiimitcriuHi, pcridfitcflicaj^> coUiga^ Ecclc* izm D E HO M I N I S G R A T 1 T V;D. Sjf fiam pcr vcrbum & S. S, cx gcncrchumano, rcgatac fcrueccam/ufcitetcamcxmoiccjorncceam caelcfti gloria,vtCcDeusomnia inomnibusj & cclcbretuc ab Ecclefia Angelorum & hominum m xccrnum. Ex hac defimmne confiitmfojjunt ha regnl Veipartes, r, Mifjto Fllij Mcdfatom,! JnBktttia, ^ conferuAtio I^tni^m fit rij per Chrifium. 3 . CoUeEfio Ecclejta ex gcnere humano fer Chrifiutn voce Eua^igclij, ^ejjicacia Spiritus fanffi^in^ choantps innobliVtYamfidem,^fienitentiam, 4 . Guber^ nxtio Ecclefia perpetua,^ Xonfiruatio eiusinhac vita^ atj^ eius defenfo contra hoftes . 6 . jibicSiio hopium inpana^ a^ ternas.y, ^fufcitatio Ecclefi^ advitam aternam.o.Glori* ficatio eiiis in vita aterna cilm Detts erit omnia inom^ mbta lamquia vidcmusquid ficRcgnumDci, noblscti- am f onftat, quid hac pctitionc contincacuc; petimti§ igitttrhic , vt Deus pcr Filium Mcdiacorcm in hunc mundum inde ab inicio miirum.i. Conferuet infiitutum . minifierium, 2, Colligat Ecclefiam miniffcrio verbi , e^ Spi^ ritus S. vtrtute, 3 . Kegat Ecclefiam coUeffam , ^ nos eitif membrafifiritufuofanfio.qui ms fibi conformes faciatj emoU liatcorda nofira^regeneretvoluntatem nofiram./^.Defenda$ ftosy totamifj Ecclefiam contra hofier ac tyranmr. ^.jibiicia^ hofies inp^nas aternas^ quibiis eos inperpetutimpuniat,6, Tandem^} liberet Ecclefiamy eamq.gbrificet, V^x\inorav\\h\xs ^^yp^xct^Kegnimhoc quodpetimHS vt Mdueniatjcfi} Kegnum l}>irituale: id quod & variis para- bohsapud Huangehilasipfe Dominus ollendic, ac Pilacorcfponder: Kegnummeumnonefiex hocmundo, Dcrcgno Chxliil dichur^Vcminareinmedioimmicortm loas.iS.^ tttorum.Hoc porro Rcgnum,quiapcccrcdebcmus,vt Pla-iit^a» • adueniat^acproindcquiaplcnam noftrilibcrationc fimnlpecercdcbemus, hinccuincirurquamimpium fic cxhorrefccrc Dci iudicium , & cxtrcmum iudicij dicm,quiaquihocfaciunCjoftenduntfcnone(repio$ ncQucGxpctcrc pcrfcftam hbcrationcm & glorifi- cationcra i\xuQbisf},MqiiihorridKs er)t diesfttdicp Er^ Cgg iij nm 83 8 DEHOMIN15 GRATITVD. fjoneJlpeienda.Kef.Hovnhilis crit, fcdfolis impiis.Piis cnim dicirur , jittoUite cApita vejha. Ergo vult cos l^s- tari^Sc iftam appropinquationcm eriain optare.Nam quo Ixtaris, ilJud eriam optas. VeniDomimlcfu, Apo.2a.20, Ob, jQuodne^ fitiusyne^ tardiHffitprcpterrjofirxs pre^ cesyidjrPiflrapetitmieo ^ non eft petendumj^egnu Deijd eji, liberatio Ecdefi^a mal^ omnibus <^ miferiis , neque citius, ttcque tardim, propter noftras preces efifutura , quam Deus decreuit, Ergo liberatio Ecclejiie non eftpetenda, Kejp. Ncgo Maiorem . Sicenim dcomnibus beneficjis Jicerec ftaruerCj fcuratiocinari, qu^inconfilio Dcipofira funr. Infi.Sedalia heneficia DeiU promifitycum conditionepeti - tionU . Kfj^. Sic etiam plena ab omnibus malis libe- racio tantumiis concingit in Die illa , qui in cru- ce libcrationem illam cxpetunt & dcfiderant, & quidcm , vc h:ec libcratio quam priirium eueniar, . fccundum Dci dccretum, & nullus Elcdus exclu- datur. Infi, Atqiiinon debemtis petere vt liberationcm Ec- cle^a dem maturety quia idfieret cum iaFiura multorum Ele- flonmh quinoruiumfuntnati.^ejp, Cum pctimus vclibc- rationem Ecclefi^ deus maturet , petimus ctiam, vt quicunquc adhuc fijnt rcliqui Elcdi, ad vnum omncs (cxclufonemJnc)cit6 congrcgentur. Hanclibera- tioncmnoftri, atque adeo totius Ecclefijp, precibus afliduis a Domino peterc debemus ; modo velimus 8c nosvnacum Ecclefia hbcraritandem. Quin&hac ctiam de cauf^ »petcnda nobis cft ifthsec liberatio, vt nobisiudiciumillud fit faliitarc 5 inquofuosElcdos Dominusplcne libcraturuscft. Dcusctiamnosvulc petcreaccelerationem, vtfiatfinisfcclerum &impi- ctatumj&quiefcantpijomncsalaboribusfuis. Itata- nicn hsec omnia pctere debcmus , vt mandato domi- viy fcu voluntati diuin^ voluntatem noftram fubiicia- mus . Noftrum cft, obfcruarc quid Dcus iubcat, non quid cucncuium fic ; Eucmum vcro dcbemus Dco commiciccrc. %,S^otu{U:( D O C T R. C H R I ST. 5. P A R S. Sj^ 2 . jQuotufUxJtt Kegnum Dc/, V^um ^uidem efi Kegnim hoc refffa, fed differt modo admi/jifrationls,f\lhcrQniw m hac vita adminiftra . ^ tur, aliter in coelo. Hinc foluitunlla queftio ex loco ^ Vzuhy TradetRegntm Deo (^ Vatri, Qnod)gitur attinet ^'^^-^S^H' ^dformamadminTjlrationis^tradet regnumfoji glorificatic- wfw,idcft dcfinetfaccrcufficium mediatoris.Nonc- rit opus conuerfione , expurgatione pectati , defen- fione contra hoftes , non colliget , non fufcirabit mortuos, non gIorificabic,non pcfficiet, quiacrunt perfedi.Non doccbitdingug dcfincnt.His inftrumen- tis n5 erir amplius o^Ub.Dupiex eft regnum Vei.aliitdin- choatuminhxc vitaialitidconfummatum fofhancvitamN^ truraquchic pctimusjconftitutionem videiicct huius Rcgni Dci, arque cius confummacionem.In confum- maro Dei regno non opus crit mediis, in eo fiquidem pcrfediorericEcclefia: glorificatio, vc qu3ceritfinc Y maloculpae & poena?. Deus eritomnia >n omnil^iijjiicAi i.Co.xj.xf. patefaciet fe bearisimmediace. i^jritw^e^qu^ereg- ■^P^*^**^* nu m illud c(k)templum non vidi: Domir.us enim Deus om- ^' ' ^* tiipotens templum illius efiy id eft Agnus. 2{cque vrhs ifta eget 3cle, vel Luna , vt luceant in ea,l>{am gloria Dei /7- lufirauit eam, & lucerna cius efi ^gnus. 3 . jQuisfit J{ex in Dei regfts, ' Hyius J{egni caput , aut rex, efi Detis Vatery Vilhu , c^ Spiritusfancfus , Vnus ncmpc Rex, quia vnus de- us.Tater autemKexefi^ ac rcgicpcr Filium, & Spiri- tum San6ium,FiiiufefiI{ex, i . quiaDeuj fcdet adextris Dei.Kc^nat pari cum Patrc pctentia.2 . J^ia Media^ *or,ideft,quiaeftiIIa pcrfona^perquam immediate Deus agit&datSpiritumSaniftum. Ego mittameum ^^-^J-^^' vobii aVatre, Singulari modoRexilliusRcgniChri- ftus dicitur, quatcnus cft Mcdiator . 4. !^iftntKcgmDeiciues,amfuhditi. Clues huitM Bjgni funt,i.Jngeli in Ccsloconfirmti in 'j^rAtia^z, Homims beati in Ccslo ^qui vocantur Ecclefid Ggg iiij iriumphans \ N «40DOCTR, CH RIST. j. P AR5. fritimfbans.^. Tij,(cuconuerp inhacvita^ quihabent adhucpcccacircIiquiaSjacclicunturEccl.milicans.^. H^focm^ ,nimirum vifibilis duntaxat Ecdefi^ voca • tijfcdnoneledi: Ciucs apparcntes, quircucranon funr ciucs Regni Chrifti, fed tantum nominc tenus, rcipfaauccmiuntmancipiaDiaboli.Appellanturta- W*t.S. 12. ^^^ hypocrit;cciucshuius rcgni, (icutludej aChri- Matao.ii. fto^/^'R^^«ivocantur. Dehisdicitur.l^r^Wfrftw/t//* i;w;. id cft qui volunt habcri prim j,&tamcn non funr, cruntvltimi. 5. Qua funt huius KegniUgei. LEges (juibm admimfiYatur hoc Kegnum iunc. i .Verhum De/ , feu dodrina Lcgis & Euangchj . x . EfficaciA SfiritusSanEfiin cordibut. 6. J^a Ur.eficiacompfunicenthrhuiusregni fifbditis, Vllum cfl Rcgnum quod nonfpcftct ad ccmmo- da fubdicorum.Ec Arifiotcles fcribit ad Alexan* drCiyKegnum non eft Iniuria^fed eft Bencf.cen:ia. Idco hoc Regnumhabet fua ciiambona. Eafuntfpiricualia acquc seccrna Chrifti bcneficia,vt vcra fides, confcr- uatio,remifliopetcatorum, iuftitia, conferuatio iit ca, &:concinuatio 5piritus Sandi , glorificatio, vita tan. 8.3 tf. It terna.S'/ FiliHs vos liberauit, njete liberi ejiis, 7 . Quiftnt hofles huim Kegni, OJles^B^gni Chriflifunt Viaboli^S homines impjfjm^ . piorum hominum alijfunt in Ecclefia , vt hy pocricx, quifibinomcn& titulum regni arroganr,cum fint ni- hil minus, aiij vero funt extra Ecclefiam, & palam hofies, vtTurcse, ludaji, ^amofateniani, Arriani,&qui'cr- rores defcndunt contra fundamcnta, 8 • J^o in loco R egnum adminipretur, Egnumhoc,quodadeius inchoationem^feu coUeBionem^ ,ddminifiraturhicinterris:iia tamen vtijludnofit in i.Yi».a.S. vnoccrtolocojinfglajprouincia, fcdlparfumfit pcr Ma1.x8.20. totumtcrraruraorbem. Volovirosprecari quolihetloc%. ybijmt duQ vclms coa&iin nmim tn(o» ilticfum in medi^ fr»m H R D E H O M I N I 5 G B A TI T V D. t4t tdfum. Ex hoc Rcgno nunquam cgrcdimurjfi manca mus in vera fide. I» cffh (.dv/iniftxAturhoc Kegnum quod ^deiiis cQnfMmn:auGncmSeuptrfeElione.DuHprofeEfiii fu' -^. . ^> ero^irfarauerovobi^iocumtrurjnmvenfamy ^ajjimam loan.ia.i^. 'Oosad meiffum: vt vbifum ego^ ^ vesfti-i, Vbi egofutro, loin. 17.24. $Uic eJr minifier meus erit, Vaier,quos dedijiimihi velim vt i'Thc.4.iy, tfbi fgofumt &iUi fnt mecum,Obuiam cirafiemur. 9 . Qnodflt t empu4 dmationii h t^ins ^egrJ. , Il^choatioy fiuc colledio huius Rcgni durac ab inicio mundivfqjad eiusfincm,quiafempcrinhocmun- do func aliqua Ecclcfiap mcmbra^fiuc paucji fiuc mul- tsiXonfummatioScii perfcdiohuiusKcgni durabicindc t»Ct. >J.i4 i glorificacionc piorum in seccrnum viquc. Deindeeri» fniiy quum tradiderit Kegnum Deo^ac Vatri^ fcilicc c quod ad hanc formam adm.iniftracionis ilhus Regni. I o. Quomodo adueniat hoc Kegnum* RKgnum Deivenit adnot quatuor modifA. Vrfdication^ £«4;j^ffiy,quapateficluxvcrcacccelcftisdodrin5 iXonuerfionexiitn aliqui conucrtuacur,fidequc & poe- hiccncia donantur.^. VrofeffufiueimrsmentOy qusndo pij capiunc incremcnta, feuquandobonafidrlium propria pcrpccuo augmencoin piis auc conuerfis au- gcncu r. Quiiujitti eff^ iufiificetur adhuc^ &fanBus fanBs ficeturadhuc,^,Conftimmationetquzndo pij glorificabun- tur, in fccundofciliccc aducncu Chrifti, Etiam veni Domine lefu. 1 1 ^Quarepetendumfit vt adueniat Kegnum Dei. PEccre dcbcmus,vc adueniac regnum dcui.Vroftii^ gloriam Dei^ velpropter primampetitionemy quiavt fandificemus nomcn ipfius,requiritur v c i pfc nos rc- gat vcrbo & Spiricu.Nifi Regnum illud fuum Deus in nobif c rigac & cripiat nos e rcgno Diabolijnunquam fandificabimus nomcn ipfius, imo potius illud pollu- cmus.x. ^ia tanttmpetentibns Deus dare vult hoc Rfg» UM»^ficut & folis pc^ca cibus dac Spiriium Sandum. TERTIA 141 DEHOMINJ5 GRATITVD. TERTIA PETITIO, Pr.ioj.2x. ira.4^. xo. 7\Iat z!olumas tua^ ficnt m ccelo^ haetiam mteYra. yolmtMdelCi^nidcavj.Mandatum DeL MimjirleiMsqtii facitkvoluntatem eim,z, Etientus -vcl fotius decretU defu^ ttiriseuentib. ISlonmea/edtiia voluntai fiat, Conftlium menmfiabis, ^ omnts vo^ lutitds mca fet.Piat-volunt^ luaA.Efficc^vtnos horaines faciamus voiuntaccm tuam, tibiqueobcempcrcmus. Quaeftiones in hac petitionc prsecipua?. I. J^uidhicpetiwfd^, Petimus hic.i.Jhnegat''onem noflri, quaf duab. conftat partibus.i. P^t fmusfaratiadrenuntiandum omnihut dffeffibusno^risfugnantibus cum tege diuina^vi nobis de- uslargiacur gratiam fuam^qua pofTiraus abncgare vo- lunratem noftram prauam^acque omnia abiiccre^qUf voluncacidiuin^repugnanc.i. Vtfimusadexecjuendadei voluntatem (^ fufcipiendam crucem nofiram paratiyac li* bcncerin omnib.deo rubf:ribamus.2.£m^//owm(?^c^*, vocationis^tumomnium^tumftnguloYtimivx. nimirum redc faciamus officium nobis mandatum , commune, & proprium,vc quifqucinfua vocationepoffitdeoala- criter feruire, & voluntatem eius exequi.Deo comit fafitcuradecuentjb.noftris:nobisautemvrproprio$ labores faciamus.3 .Euentusdiuina yoluntati non contra^ y/o/,vtfcilicec eucnianc qug deo phccm,/^.Tortunatione ^Efionum ^ conftUorum : vult enim nos deus etiam a fc petercvtipfenobis adiones, &confilia5ftudiaJabo- rcsnoftras & conacus bene fortunare dignetur, vc proimmcnfa bonitate fic dirigcrcvelit laboresno- {lros,vteos non alij fcquantur eucntus,quim quos ipfefcir^&fua? gIoria?,&noftra?falucimaxime fcruire pofTc DOCTR. CHRIST. 3. P ARS- 843 poffc . Interim nos ofEcium faciamus, Dco commic- tacur cuentus. Dupkx eji vnmfcumfque vocatlo, Comthum.quc com^ plcditur virtuces omnibus Chiiftianis cominuncs. Tartk^laris^quj: fpcftat propriam vniufcuiufquevo- carionera.Vcramque vocationcm hicpetimus:nem* pe vc finguli(qucmadmodum paulo ante didum cft J in mandata fibi vocatione propria & communi rede, fidehter, & foehcitcr permancant, ofEciumqucfa- ciant. Obiecf, Jtqmpracedern petitto etlampetit, vtrecie faciamui ojfc:um, Ergo h^cpctitio efi ftiperrtacanea . Kejp. In priorc pecimus, vt Regnum fuum deus in nobis in- choet,nosregendo per Spiritum Sandum, qui regc- nerec voluntatemnoftram, vc itadcindcnos ofSci- um noftrum rede facientes, preftemusomnem obe- dicntiam Regi noftro , fi^uti fubditos illius Regni dc- cct, InhacveropetimuSjVtoflBciumnoftrumfacicn- dorede & fideliter, excquamur voluntatcm Dei. 2. S^arepetamtn^vtfatvolitntas VeL NEcefTaria eft h^c pctitio. i . Vt pofftt 'Bjgnum adue^ «ir^dequoin fecunda petitione. QuianifiDeus ipfcefficiat, vtvoluntatem eius faciat quifque infuo officio diligentcr,non poteft conftitui, vigerc, confer- uarihocregnum .i.Vtpmtu nosinhocl^egno,Nzmn\f\ faciamus voluntatcm Dei, non pGfrumusefTeciucs Regni eius. Non autem pofTumus ex nobis, proptcr Natur^e prauitatcm, facere cius voluncatcm. Ergo debemus petere vtillam faciamus. 3 . j4 quibii^ in Calofiat vohmtasVeL IM Coelo volun tas Dzi fit. i . Jb ipfo VHio, quifacit ow- nem voluntatem Vatris, i.jibJngelis^^hominibuf heatis . Jb Angelis ita fit voluntas Deiin Coe- lis , vt vnufquifque Angclus ftet in confpedu Dci, promprus videlicec ad facicndum quicquid Dcus pr^Bcipic: faciunc voluntatcm cius gcncralem & fpccialem, nullus inuolac in alicnajnullum pudec fcruirc, cciamfi lasdamus ipfos foetorc pcccatorum, 3cDcuni J44DOCTR. CHRIST. j. P ARS: & Dcum ofFendamus. Smt Sphhus admimfiratcrvjMt} nQhkexmfliitnferfe&ionUiadqtiodcomenderedebemHi.^» Vt tx hocferfeRhnk dt/sderio , certiftKw Veim nobis dd - tmum hfc imhoationem^ in altera vita perfeEfionem. Obief}, QuodfcmfeYfit^ ^ lerto efl euenturum^ etiam mhis nonpetemibnSy idnonpctendtm, Volunta.s Veifemfe¥ fit, & certopet^ ctiam n^ii non pctentibtis, EYgo <^c, ^fp* Negatur minon ca cnim eft falfa.i. Vevocationevnf^ Mifcuiufqne ^c^maqui no petunt vtofficjum in fua voca- tionefaccrepoflincrede, fidclitcr, &foelicitcr, ifti nunquam illadfacicni.z.V^decretisdiuini^ etiam fal- fa cfl, quia mulcos cucntus dccrcuic Dcus, fed ita vc mcdiadccrcuit. 2. InMaiori efl^faliaciaanoncaM- fa^ quia non ideofetimus vt fiat Vei voiuntaty ^uafinobig non fetentibus eanon pt futuna, fed proprer alias cau* fasidpetimus: nimirumvc cucntus nobisfintfalu- tares, Noncnimlalutarescruncnobiscuentus, niS cosvoluntatidiuina? fubiiciamus; vtillud petamus fieri tantum quod ipfe decrcuic, &vuli fieri. J«(?.Dtf- €retaVeifuntimmutabilia,Kefp, DecrccaDci, fcilicct . non cucntuum fcu finium tantum, fed & mcdiorum, funtimmutabilia Finemdecrcuicdarcfedpctmc* dium,hacvideliccccondicionc, vcpccamus. Obie&,Vetis vult paventes nofiros moYi.EYgo fetendufH efivtmoriantur. Rejp. Nego Confcqucns ; debcmus cnimnos fubiiccrcvoluncatidiuinse, &pctcrequod nos Dcus iubec petcrc. Hic nec hoc vulc, Ecclefit erit fubieSia cruci.EYgofYecaborajJliSfionem.Ncc camcn hinc , cfficicur, nollram voluncatcm pugnarc cum Dci vo- , luncacctquia non eo fine pctis,quo libcratione pctc- rc debcs. Dcus vulc parcntcs noflros mori , & tamcri nou vulc nos corum morccm opca: e : Dcus vulc EccU cflfefubcruce, &carocnnon vulc vellccruccm ciiis, fcd pctcrc hberacioncm, & pacicnrcr fcrrc, (i eam ct- fligac, Simihccr Dcus non vulc nobis in hac vita pr^- ftarclibcrationcm i pcccatispcrfcdam, & tamcn vuk DEHOMINI5 GRATITVD. «4f f ultnoscam oprarCjnofq; fingulis momcntis pcterc Vt omnino liberemiir a peccatis . Sunc igitur aliqtia petenda, qux Deus vulc clficcrc, &contra, qu*- ciamquaeDeusvulcefficerc, nonpetendaj fedpati<» cntcrtolcrandafunc. Incerim nihil ad nos attinet fcrutari^qux Deus dccreuit^cum habeamus rcgulam pr.^fcriptam banc, vt petamus , fcd cum conditione Voluntatis diuin;c. ObieB, ImfoJJibilia mn funtfetenda ■• qto enm feth /w- foffibilfayfiruflra f€tit,Jtquffeterevtfiaf iJolmtasVetJt eui in Cceloyfic etian in tetra/feuvt faciamui officium^fictt^ ^ngeliin coelo^efi fetere irnfofilibile ^imo efifetere ejuodfug- ftat cum J)ei dccreto.Rygo iliudnon e[i petendum, cum Dem huncfiatum efie velit in ah ero. vita^non in ha<, Bj/p,i .Di- ftinguo M2iiotcm.Imffo(fibilianonfuntf.etendaym(i De* us velit pctcntibus jlla tandem dare;atqui Dcus vulc prccationem voluntatisfu^ pctcntibusipfamdarc» ic quidem in hac vi ca, quod ad incho aiioncmi in fu- tura autcm vita, quod ad confummationcm.Dcfidc* randaell igiturconlgmmatio, &impo0ibilitaspati'» cntcr fercnda eft in hac vita. Defideranda cfl autcm confummatio in hac vita, vt eam tandem confcqua* mur, quiaquicamiamnoncupir, ccrtccamnullo temporcconfcquetur. Aliud eft non poffc confcqui confummationem.- aliud defiderare illam.z. Nc- gominorcm^inquacftfallaciaanoncaufavtcaufs. Nonienimpetimusvt inhacvitafiat confummatio obedicniia: noftrae crga Dcum,fcd vt hic fiat cius in* choatio&continuatio, &incrcmcntum, acdeindc poft hanc vitam obcdicntia,& continuis incrementis 5iuda tandcmpcrficiatur &confummctur,atqucita tuncnosvoIuntatemDcincnminusfacimus, quaoi illafcmper fitab Angehsincoelo.Cum crgo prcca- mur, J^tin terrafiatvoluntas Veiy ftcut inCoslo^ficut^not^ fignificatgradum, fed Ip^cicmjfcilicct incoationcm* Et his ctiam dc c aufis additur,a Chrifto, ficut in Ccelog ^tfircjuafi cxci»flump;(ticmi^9 (juodfc^uidcbea- 84<^DOCTR. CHRIST. 3. P ARS* musr&vtproponatnobismctSadqitamrendamus. Obferuanducn eft hoc \oco Dffcrmcninter hafce tres Vemiones Triores, In prlma petimui fandific ationem, fiuc veramagnitionem3& cclcbrationem Dculnfe" cundat colledioncm, conferuationem, & guberna- tionem Ecclefise, vt Deus nos rcgatfuo Spiritu, defendat,& cripiarnos cxomnibus malis culpaj^^ po£na?,////m/rf3vripeciatim finguli invocatione fua obtcmpcrent DeOjideft, vtvnufquifquein proprio officiodiIigcntcrverfetur,ncomnia dirigatad glori- amdei, &boniconfulat quicquidipfideusimmitrir. Porr 6 , tres ifapetitiones ita coharent interfe^ vt vna non ^ confi^atfine aUeray& qitemadmodtm tertiafetitioferuitfe" €und£,pc^ecmdaferuitfYima. Non enimfandificatur nomcndomini, nifiregnum eius vcniat: nonvcnit Rcgnum Dei nifi pofitis mediis quibus illud promo- uetur. Mcdia autem funtofficia vocationis vniufcu- iufq; Petimusigitur vtdeusfepeliatin nobisprauas cupiditatcs,atq^ ipfe foius in nobisagatfuo Spiritu: vt ita nos hac gratia diuina frcti officio noftro fatis- faciamus. *— ^— «i^^~— »— ~— "— ^— — — — .— II. 1 11 1 I II I I «11 111 II QVARTA PE TITI O. J.nem nofirum qmtidianum da mhig hodie. PctimushicbonacorporaIia,dc quib.tcnendaj funth^equfftioncs. I. Curbonacorporaliafintfetendd^ z, Qmmodopetendafint. ? . J^are bona corporalia cm^kxue fitChriflus, nmine Vanit. 4. Quarenoflrumvocetm 5. Cur^uotidianum, 6.CuraddatHodie. 7, jinliceatfeteredimtlau 8. jinlicefitquidinpoflerumrffoneri. DE HO MINI 5 G B AtriT VD. S47 J,Cur bona corporalianobisj^etencU fint. PHterebona corporalia debcmus.i. Vro^termanda- tumVei^ quodnobis fufficercdebcr, cciamfinuUa cfTcc alia caufa.Habemus autcm Dei mandatum tum gencralc/tum fpeciale. Generalitcr cnim Chriftus dicic. Vetfte^^accipietls. Mandatum autcm fpccialc Mat.7.7. prjeponit huic Precum formula: nobis a i^cfc praf^rJft^. Vos igitur itafrccamini : quo ir^andato Chriftus etiam ^^•^•^* iubet, vt pecamus Vjinem^Cwic bona corporalia.Quod M*t-^'S«# veroChriftus dicir. QHnerite primum regnum Deinzcm ^^'^* 2{e Jttis foUiciti qiiid efarifttis-.co non prohibct peti bona corporalia, fed diffidentiam ,z, Tropter fromifjtonemy quia Dcus promifit fe nobis daturum vitx ncccffaria! nonautcmmaliumfinemhecpromififjquamvtpcta- mus; & promific^vt fimus fecuri fpiritualitcrjnon car- naliter. Vater vefier fcit quibiis indigcatis,^ . Vropter gl^rium Deiyvznimnum fitagnitio & profeffioproui. dencise diuin^, pr^efercim crga Ecclefiam. Dcus vulc vt nos hanc ipfi laudcm tribuamus jquod ipfc fit fons cmnium beneSciorum, neue nos putemus ca nobis fortuito contigifle.4.^«/^/7«/r/; ^ exfeEfati. horu bono" rum^ep exercitiutHfidnii^ promijjlonis gratije^ velexevcitiH int4ocationis,fideit<^ ^€i,Non cnim pofTumus nobispol- liceribonacorporalia, neceapetere,nifi ftatuamus nos eflc in gratia, nifi certi fimus de fpiritualibus bo- nis ac de dei erga nos voluntate. H.€c fiquidem bona corporalia dcus tantum piis promittit ,ac proindc nos ftatuerc debeftius, nos efleex numero eorum, quibus illa deus promificfe dacurum. $ , VtpoJJimu* facere Dei voluntatem hig in /r/j,quod finc Panc quoti- dianofacerc hicnon poirumus. ^(pnmortui telauda- huntDomine,6, Vihorr^m honorum petitio ftconfirmatioin Pf.**J»*7< fftentibusnofrisi ^ profeffocorammundocfuodDeusJitillt ^uidat iUa benepciaetiam minima,j, Vropter confolatio" nem nojJram, Vc fcianius Ecclefiam rcmpcr fcruan- dstn, cunQDcus nos pxaudiCjjiuxca fuapromiflioncm. Pfircipimus 84SDOCTR. CHRI5T. j. P ARS. Percipimuscrgo magna confolationcm cxpctitio- t\c bonorum corporalium : ita nimirum agnofcimus, «cccrto llaiuimus hajcbona corporalia nobis cfl^ fignum patern^ D ci crga nos bcneuolentia?. z . ^omodofetendajint bo na corforalfa, COrporalia Bonapetendafunt, pnmutnyjjduciagratUf - quitideus aliaspoffetrcfpondcrc, nosnoeflccx ilhs quibus ca ipfc promifit.i.C«w condhione -voiuntatii «Irijid efl-jcum fubicdionc voluntatis ncftrse volunta- ti diuin:£;quia dcus hjL'c bona promific non deccrmi- fiatiscircumilantiis. jXumfideexauditionis y vt ccrto - credamusDeumnobjs tantum cfle daturum quan- tum fuflicic. 4. In hunc ^mem^ vt feruiamph Deo^S^f^^* ' iirifwe?.Quific nonpctuntjnonexaudiunturjidcft^non. . danturipfis falutaria,& licctaccipiantquodpetun^ ^ non tamcn vere exaudiuntur a deo,quia que accipi- unt,non funt ipfis falutnria. Obfcruandumeft,quodnos in genereDominus iujfe* , ritprecari bonacorporalia» neque determinauerit in verbo^ aua hona corporalia nobk dare velit^ cJ« quidem ea conditia" nefe nobi^ illa daturumprovjifcritinempe^proutpoftuiatjin" gulorum faltifj^fuie ipftis gloriaillufiratio,¥^at'ioncs au^ . tcmfuntha?:!. QuianosfiCpe nefcimus quidpetamM .^ qmdmbis expediat ; Sgpe petimus , neqiic nobis vtilia. nequc glohieDcisVelaliorumlalutifcruientia. Iptc aucem deus optimc fcic quid nobis cbnucniat ad illu- flrandam ipfius gloriam, Sl falutcra npftram promo - ucndam.Quoniam ergo fa^pius crramus in pctcndis bonis co rporalib.non alia deus nobis dar,quam quje fcitnobisconducerc. Spirituahaautemhonainoninge" * nert tan tlimyfed ^ fjtiritualiter, (i^fimpliciterynuUa condlm tioneadhihitaJ)eufnobis promift, lUacnim fimplicit^r . nobis profunt, Sc iniis ipfc modu & viam detcrmina- uit.Vndcneciiiiis pctcndiserrarc poflumus* Nam quasfimpIicitcrnobisDcuspromifitj cademfimpli- citcr dcbcmus pctcrc: quf nobis promific fpccialiter^ ic abfoIut;c»c2 codcni tnodo abfolucc pccamus ncce& DEHOMINI5 G IlATITVD*8^i fc cft. Sic Spiritum Sanftum fimplicitcr pcterc nos o- porteccjuia fimplicitcr &cxprcire Dcus promifjcfc Spiritum Sandumomni pctcnti daturum.x. f^/ nos dlfcamiis iis effe contentt^quie a domino accefmus^ c^femper 9ffiHscon(iUovolmitatem mflramfubikiamM. Itadcus& hanc ob caufam nos in gcnerc iuffit pctcrebona cor- poralia, vt talis illorum bonorum pctitio fit cxcrciti- um fidci, & fubicftionis voluntatis noftr^, diuinae vo- luntacl 3 *QMari hona corp&raUa complexusjtt chriftut nomi* ne Vanis. PAnisnomme^ per SynecdochcnHcbr^Bis vfitatam, comflextit efiChrifiHs ofnniahona corporalia&adhanc 'vitamneceffaria^v tfuntomniaalimcnta, viftus, ami- dusjbona valctudo^pax politica.Hoc patec cx fcopo Petitionis. p4«fw.n.petimusproDter ncceflitatcm. AcquialiamuIcafuntnobisneccffaria.Ergonominc Tanis cciamilJapetimus. Atq; haec Synecdoche Hc- braica fajpius occmritinBihliismy Infudorevtflttittui vefcerispane tuoAtemy S^ui edis Vahem meumfufiulit caU i:4«f«f».NeqjtantumncccflariaadvitamPrtWAynomi-p>?"*^''^* necomplexuS eft , fcd ctiamfalutarcm corum vfum, **^'*'*^* Ideo autem h^c omnia P^fwi/ nominc Chriftus com* prchcnditji • Vt frcenaTetnoflrascupiditatet^ atq; ita nos pctcrcmus tantumncccfrarianobisadvitarafuften- ' tandam , & ad fcruicndum Dco & proximo in noftra vocacionc cum communi cum propna.i,y$Tanisnohit iffetfalutartSy id cft vc illa corporalia bona nobis eflcnt falucaria,vcl vcnobis bonorum corporaliumfalucaris cflec vlus.Panis cnim finc falucari vfu lapis cft.Rcddi* tur auccm Panis falucaris i. Siftde eum accipiamHs.eoque animo, &modot^^ne^qko Deusflagitat,yiddicet fi non ia «rcaturis ha?rcamus , fcd ad Dcum creacorcm omni* iim rcrum,&omnium bencficiorum feu donorura fon^ tcm, mcncc pcnccrcmus. zSipetamus vtipfe impetvaf •^ani vim indat nutriendi ^ft^ftentandi corporanoftra. Ex bis nunc manifcftc liqucc quidnam pctamus cutn Va^ i- Hhb «^o D O C J K. C H R I ST, 3. P A R S. wmpctimus^nctr.pc J,l>lofimagnasopesy fedrestantitm' necejiarla^.iyt ecs fimnohif VanlsM ell vcfinc nobis fa- * lucaresdeibencdidioncj c]ue fi nonacccdat, fnnk noncric Panis. i; 4. Siuare Chrifius Vanem vocet no^rum. Vbct nos Chriaus pctere Panem noftruin,non mc- .um^tuum, autalienum, i.^/ VetamWiqHadaniurno» hn a D^o.Noftcr cnim fit Panis,qui ad rultentacioncni Tic^ necciTarius nobisiDeodaiur.ltaqi VanobisVa^ tiemnoflrum^^i^nxficzx^Dz nobis Paocm a tc(Dcus)de putatum nobis, quem tu vis cllc noftrum. Vriicuiquc liiam portionem Deus tanquamPateifamilias diihi- buic, qqam pecimus nobis. 2. Vt fi tarrtus res necefiarias iuflo labore^genere vita Deo placente^ honefpq^e,at(^ue com" piunifocietatiferuienteta nohis ac^mfita^^hoc eft,qua s per ordinata mcdia, &racionibuslegicim*s accipiamus, s.Tke.^xe* cxDorrigcncecas co-litusDcimaau. S^uinonlaborat^ non manducet.i .Vt fojjtmu^ vti iis bona confcientia, 5, Quare Chrifius Vanem vocet cjuotidianum, PJnem^ qucmpccercdebcmusaDcOj vocatChri- ftus quotidianuWti^Quia vultnosquotidiefeterecpian^ tum infngulos dies nobic.fujfciat,i, jQuia vult ^niicerejrf^ num nojiris cufiditatibm infanis ^ infinitU , Vater ve^er M at. . i i. j-j^ ^uibu» indlgetis, Melius ejl fnodicum iufto, quam diuitite, pf.34.11.* imfiorummulice , Timenti Dominum nondeerit vUumbo* ««WjfcJJicct vcilcj&neccfrarium.ErgOjD^wo^*» Vanen$ quotidianum, id eft, da nobis Pancm fufficicntem , da nobistantumrcrumadvitamneceflariarum , quan* tum vnicuiquc noftrum ad feruiendum Deo, tU prox- imo in fua vocationcjfucrit opus . 6, Cur Chri^us adddt.Eodie. ADdit Chriftus,feo,i. A^/ occur/atdiffidentiiet& atts^ 1 \ ritia nojira^^ ab hoc vtro^ vitiomsauocet.i.Vtex ifr . i ^j fofolofendeamus^pcut heri^Jichodie^ eS^«W ••■ vtnimirum "^ 1 j^ cxpcdemus vitQ nccefraria ex Dei manibus, vt fcia»» w^ spus illa nobis i Dco dari^ non Daii^riicnoftris oiaAJbm ||. aut DEHOMINI^ GRATITVD. ^u «uclaboribus^nutnoftra diligcntia, vtfciamus ctiam acceptanon prodcfrecorporjjnifiaccedatbencclidio • JjQi.^.yt exerdtitimfidei ^ frccAtiommferfetuoinnQhU cQittinuaHr : quamdiuenimdicitur/jo^/e, tamdiuvult continuariprccaticnemaVtpreceptoilliC^fWjr/^^roivjrf) ^*****'!'*? obedicntiam prarilemus. 7. j^n Uceat fetere diuiuas, H/Ec qu^ftio vna cum proxime iequcntiaOritur cx prjrccdentibus. Quum enimiubemurpetere/?<«- tiem duntaxat quotidianuWy & quidem hodie^ vidctur prima frontc no licere vel diuitias petere^vel in cra- ftinum quid reponerc. Caeterum diultictsfetere licetyd " foblata ambiguitateinteliigamusdiuitiarumnomine res ad vitam fuftentandam nccellarias. Quomodo & ab Hpicureo definiuntur c/;«iw>, quod fintfauferta^ad * Legemnaturaacccommodata. Ea eft bona definicio.Atq; itafifumaturdiuitiarumnomcn,cercepetendcfunta .Deo diuitiae, fiquidcm pctere debcmus ics ncceffari- * as natur^ Jocoj&officio^ad quod a Deo vocati fumus, ^ Ratio autem cft, quia res hanecejptri.^, fcu diuitia, fnnf Tanis quotidianuStqKemfeteyedeberrtus. Aliter etiam dc- finiuntur diuitiaf, cpiod vidcIicetyJVj/ abtindantia ^Jr cofin fufraresnece/farias.SicCraGus (cognominatus diues) diceba t nemlnem effe diuitem^ nijtqui fofict alerc exerciturfi nnnuum, Si hoc modo diuitiarum nomen accipiamus, nequaquampetend^funta Deodiuiti^, quiaSolo- mon in perfona omnium piorum dicit, 'J^ediuitias aut '°'>®*7« • faufertatemdederismihi: quibusverbis& Spiritus dei "per Solomoncmnosdocet diuiciasjidcftjabundanti- *" amfupraresneceflariasjdcprccari. Hucfpcdat &il-. iXm.c^, , ludPauIi. ^i voluntditefcerejnciduntintentationemy ^laqueuM^&cufidttateJ multas amentes^damnofas\ qua ■dtmerqunt hominem in exitium, ^ interitum : qua de cauCa » , diuitix dicuntur & a Chrifto S/^/w^.-contra vero,.^^^?. ^. Pu4magnu4eftfietascumanimGfuafortecontento»Qu6dR * ^*^- • • tamen aliquid nobis dcus dcdent pr^eter ea^quie func Hcvcflaria nob.dcmus operam^vc rcdc illis vtamur^i:, Hhh ij videHdtm 8^4. I> O C T R. C H R I ST. j. ParS. videndum ejinemilliscoUocemtis fidudam,!. Co^itandm nos efe ceconomos De/^qui nobis diiiitias bcne collocan- dascon)mireric3& hoc modoonusnobisimpofuerit» idcoq; nos aliquando reddituros Deo rationem dif- pcnfationis nofiri^, &tadminiftrationisn&ftrse. 8 , Jn liceat aliquid m poflerum reponere^ loa.^. XI. /^ Mmno licet aliquid in futwum reponere , iuxta hoc V-ymandatum Chrilti, CoUigite fragmentai nequid f:r€at. Huc pertinent omnia pr^cepta de PariSmonia ac frugalicatc. Tiia autem hic obfcruanda funt. i . Vt ta qUie reponuntur ftnt iujieparta, iufto atque honefto iabore Aqmpta, z . ISle in h}s reponatur fducia, 3 . ^t conferantur in ijpis legiiimos ac necefiarios tum noftrosjum aliorumivclut ad (iiftentationem vel vitx,vel familiaj hoftrsejVel a- micorum.Item ad conferuationem Ecclcfie,ad Rem- publicam iuuandam^c iim fucrit opus, & ad conferen- dum aliquid pauperibus & fratribus egenis . Hinc eft Ephc. 4.18. iliud Psiuh^Quifurabaturnonampliuffuretttr^fedpotiue iaboretoperandii manibus quodbonumfit, vtfoffitim^ertiri cuiopHsfuerit, lam facile refpondebitur ad obieSioncs quae huic Petitioni potcrunc obiici. I. ISloflrumnQneftqmdpetimus.Vaniseftnofter. tP4* im iguuy ytpetamii4noneflnece(fe, ^ejp. Eftambigui- tas in voce (Tipflrum) I n Maiore enim fignificat rcm quam habemusin poteftatcnoftra: verumlongeali-» tcr^Paniseftnofter, quemadmodum fupr,i dcclara- tum fu it, a. JubetChriflMvtpetamtisVanemquotidiantim,Erg0 mn iicet airquidreponere in craflinumyfedindiem viuere de* hemtu, Itm iuhetnonvtpetamuscraflinumVanemyfedvt panempetamiu hodiernum: Itaque maiefaciunt quicoHigunB aliquidinfuturos vfus.Kefp. Eft fallacia a non caufa.Iu- bct nos Chnftus petere Paneni quotidianum& hodi crnum,eoque ctia m nos vita» neccflaria ab ipfo pctc- rc debemus in finguios dieSjhodiCjCraSj&quandiu vi* uimus; id Ycro minimc> quafinonvclitnos laborarc DE HOMINIS GR A TITVD.gfs-. pro craftino, w nihil in craftinum reponere^aut iam data bona incraftinum fufEcientia abiicere.Mandac quidem ChriftusaliQloco, nefilikiu/imp^sde cra^hio, fed ica vccat nos cogicarc dc craftino ci^m diffidcntia nonautcmpetitionibus^labonbu% Pioindc Dc* ^^^-^^ minusnonvulcvc nihilreponamusinpoftcrum, fcd prirnumj^^^ySw^ contennpr^fenuhu^ yvcmoza omnidif- fidentia^ auaritia , iniufta acquifitione & inobcdicn- tia. 2. vtfiduciam noflram nonponat^us in rebm necefptrm nobls a deodatk^ fcd fciamus ac certo ftatuamus benc- ficia daca^Sc qu^ dantur, nobis ex Dci manibus con - tingcre, caque nobis alicernon efle falucariajnifi ip» fius accedac bcnediftio. 3, Vt cogitemu^ henediEiione di-* uinafemfernobisofusefie . Interim cauendum ne prx- fcribamus Peo quid darenobis debeac. CLVINTA PETITIO. T femitte nobls debita Koflraficut ^««i remittimuf debitoribm nofiris. Hfcpeticioeftcgrcgia confcffiqi Eccl. quaillaagnolcic & dcplorat peccacafua; &fimuleftconfolatio, quod accepcuraficEcclcfia remif- fione peccatorum, iuxca promiffio- ncm Chrifti. Vult aucem Chciftus hac petitionc i .K; Mgnofcamiii feccatum, \, Vtfitiamw remijfionem peccato- ri4m, quiaillisea tantumdatur, quieampecunc5& qui nonconculcant fanguinem Filij Dei. 3. Vtexerce- *mr^eusfeccatan9' bisjtc remittat,Jtifutnos remittimusdebitoribusnol^ris, M' qui nonferfeSli remittimus debitoribut.Ergofetere nos iuf Jtt vt VeuspeccataperfeSie nobhnonremittat.J{eJp,^Q, fal- lacia figurx didionis ; Particula cnim (Jicut) in hac peticione non fignificar gradum remiffionis, aut col- lationem remiflionis noiira? cum illa remiffione,qua Deuspeccatanobisremittit, fedfignificat fpecietn remiffionis, nempc veritatem & finceritatem remif- iiQhis nodrse, qua fcilicet aliis remittimus ex animo, & propenfa remittcndiiis voluntatc: vcl Cvtbreuius dicam) hic non fit collatio iuxta gradus,fed iuxta r^i voluntatetn, feu luxta remiffionis volunta tem: ita vc fcnfusfit, Tam perfcfte Deuspcccatanobisrcmit^ tit, quam vere & certo nos proximo rcmittimus: ve|, Remicte nobis debitanoftra, quia nos remittiinu$ debitoribus noftris. lnJi,Ergo nojira remiffto eft caufa cur T>eus nohis remittat, 'R.ejp. Fallacia a non caufa, vt cau- ra:nam rcmiffionoftra, quanosaliis,Iicetnonpcr- fcftcjtamcnfyncere rcmittimus,nobis eft argumcn^ tum duntaxat,& teftimonium quod nobis Dcus pec- cata remifcrit. Non potcft autem mereri noftra rp? miffio.i . i^ia eji imferfelia,z,EtiamJiferfefla ejfet,tamt non DE HOMINI^ GB ATITVD. 84^. nM mermtur, qula quod iam fneflamm ^debmus D^o. £ t(i nunc pr^ftarcmus Dcointcgramobedientiam , ta^ mcnillamdebcrcmus pr^ftarc. Iw/?. z. Intereatamen ^quaUtasremifJtonk hicnotatur.KeJ}. Non {qualicas,fcd fimilitudorpcciei. ObieEf.^ . Qui habet memoriamimuriarum, e^ efl cupi^ duj vindiBa^ is non vere remittit , jit nos habemus omnes imuriarummemoriam, c5r cupidsfumus vindiSfa. Ergo pc^ 'ReJp.^A maioremjQuihabctiniuriarum mcmoriam, yidclicct finc rcpugnantia, & cum airenfu. Modo igi- tur refiilamus rcliquiis pcccatoru , qui^nobis adhuc jnhercnt, nec iis affentiamur ► nihil impedic quo mi- nusvere &exanimo ahisrcmictamus, coqucillud ctiam confequamur,cuius caufa hsec particula(7^c«/) addita fuit a Chrifto, nimiru(quod & ante diximus^ ▼t rcde petamus.Rede autcm petimus in fide & pae- nicentia, quamvtramqucpcticioconfirmat, Fidcs confirmaturpetitione ^quiaquandoproximo verc remittimuSjpoflumus & debcmus certo ftatuerc^no- bisquoqucpcccata cfrercmifia, &fichabcmusbo- nam confcicntiam , &fumus certide cxauditione, iuxta hanc promifiTioncm QhxiKi^Siremiferitis homini^ Mat.tf.if. bui offenfuipforum^remittetetiam vobls Vater ille cceleflti^ Poenitentia deinde vcrafimilitcrinnobisconfirma- tur & augetur pctitione. Petitionc fiquidem extimu- lamuradveram Po^nitentiam , cuiusprxcipuapars cft dilcftioproximi.Sicnimvolumus nobis remitri, aliis rcmittamus nccefie cft.Vcraq^ caufacontinetur verbis Chrifti lum pauli ante cicacis cx Mat.tum rc» liquis quj eode loco apud Mac. antithefisloco ftatim filbiunguntur. SiremJferifh hominibus offenfts ipforum, fmittetetiamvobls VatniUe veflercalepisM cft, etiam ccrto ftatuetis a Patre veftro coekfti vos exauditos ctfe • Quibus vcrbis comprehcnfa cft confirmatio fi- JicuSinautem mnremiferitls hominibus ipfcrum offenfu nec Vater vefer remittet vobls ojfcnfas veflroi» His vcr bisadditurftimulusadpremccncinm. Obien.^, 9i$ DOCTR. CHRIST.3.P ARi. OBie^. 4. Vaulus remijjionm confequutus eft^nec tame^ tpfeomnibus eo^umoffcnfa^iremffity quiadfchi t/1kxander ^.T.'».!.*^. faber tfrarius muitamala mihi exhibuit: reddat eiDominia fecH ndum faBa ipfins . Ergo remiffio nofira non efi necefia ^ ria,I{e[p. Triplcx eft remiilio.i. ?^/W;(^^. Hoc ad om- nes homincs pertiner,quia vindiftam dcbent omncs remittcre. DehacIoquiturprccatiOj&hanc PauJus rcmific Alexandro.z.Pa^Wff.Hanc vt non poffunt om* ncs infligere , ficncc omnes pofTunt remittcre , imo ne ab iis quidcm quibusijlud ahoqui eft commiffum hi^c fcmper debct remitti jfcdob certas tantum cau- las. Vultcnim Deuscxccutionem iuftitigfu^ & Lc- gis. Paulus vcro & Poenam, quantum ad fc, Alexan- dro remifit. Vuh taracn eum a Deopuniri.j fed cum conditionc, fcihcet fiperfeucratin pcccaio.5. W/cyV Mat.io. x<^. HaEcnonfemperremittirur:quiafcriptumeft,£/?orr fimpiicesyficut columba^frudentes autemficut ferfente si id cft,nc dicamus bonum, qui malus cft,aut contra. lu- dicium igiturdeahis ctiameft retincndum. nonc- nim vuh Deus , prohibens mcndacium , vt dc ncbu- lonibus iudicemus quod fint honefti:fed vulc nos diA cerncrc bonos a malis. SEXTA PETITIO. [ T ne nos Inducasln tentationem : Sidli* bera nos a malo, Hic ahqui duas petitioncs faci» unt^atnonccrtandumeft, modoni hildc dodrina dcccdat, fcd illafic plana. Potiiis tamcn dua? funt par- , tcs vnius pctitionis, T^enot ktducu in tentationem, ^^/? pcciciohbcrationisa futuromalo. Vber 4 msi niAh,c& p^txiio libcrationis cxprxfcnti malo. Quar» DE HOMINIS OR ATITVD. «f^. Qujeftioncs prajcipuar . I. ^idfittentatio. DVafuntfjtecies Tentationps. Mia efi a d€o,aliaadiah§* lo ^ carne,TeniatiOt cpia Vetu not tentatfCik cxplo- ratiofidcijpictatiSj&obedientigenoftrx pcrcruccm &aliaimpcc{imenta,qua?vnicuiquc obiiciuntur, vt patcfiacnobis & aliis noftra fidcs,patientia,conflan* ftanpia. Sic Detis dicittirtenta^e^bYahamum, lofephum, ^^"* **•'• lobuw^ V.tuidem , Ten ta tio, ^ua Diabolit^ ^ & Caro noflra, ^tque etiam imftj nos tentant .^H o^uxuis follicitatio ad pcccandum^quje & ipfa peccatum cft. Sic Diaboiuj rcncabac lobum, vr cum a Dto auocarcr, qucm anti amarat&colucrac,quamuisaliterrcsceffcrit.HJc/w- teUigitur nomine Tentationrs ilIatcntatiodei,fcilicetexplo-- ratio noflr^ Tidei, Vietatls, ac Totnitenti^, qux fit a Dco pcrimpedimenta qu;iecunquc noftra? falutis, vclut pcromnia mala, Diabolum,carncm, cupiditatcs, mundum,afflidiones,calamiiates,cruccro,vtpatcfi- ac nobls & aliis noftra fidcs, conftantia/pes. Ob.^tquiDeus neminemtentat.Refp» Dcw neminem pentat, follicitando fcilicctad peccatum illum,feu inalum:tcncatautcmnosexplorando,D/ cut. l^^tentaredicitur fofulum ferpfeudofrofhetas , 'vtfciaty nndiligantiffumtoto corde ^ totaanimafiia.z,l?ar&l,jz. in legatione frincifum Babyloms dereliquit Deus E^s^chiam 'vi tentaret eum, vtfcirent omnia^qua crantin cordeeius, Nonigicurfiraplicicerde omniexploracione acdo- cumenco fidei & piecatis noftr^ , ad qug cciam Da- uid vlcro fe ofFerc Pfal. 2 ^.inquienSjPro^^ me Domine fSr tenta me, excoque renes meos iy cor meum , fed d c i n- fidiis&infulcibus diaboli&carnis noftrae , & dcfer- tione in excernis velinccmis tencationibus loquicur precacio^quam Chriftus nos docuic, 'Hennsinduca.sm tentationem,fedliberanos amalo, Ecnondeexplorati- one, fed de incicacionc ad pcccandum loquirurlaco- bus cap. 1 .2^wo ciim tentatur dicatfe a Deo tentarii^am Veuj tentarimalis mnfotefi, nec quenquam tentat , fed v. tiufquifque tentatur^ditm a frofria cufiditate abfirahitur ^inefcatur.Deinde cufiditas pofiquam concefitjparitpec^ 94tHm:feccattmveroferafiumgignitmomm. Eft DEHOMiNl^? GRATITVD.Syj Eftctiam hinc manKcdum^quomodoptrSplmnsMa- losDeus puniat mfios^Aut cafiigetauttentetpios^nec tamen peccatorumfit caufa velfocius^cjuaa Viabolis conmhtuntw, Quod enim per malos puniuniur mali, aut caftigan- tur vel cxerccntur boni, iuftum & fandum diuina? vo- luntatis opus eft:quodaucem mali iudicium Dci pcc^ candoexequuntur, idnulla Deiculpa, fed propria malorum & ab ipfis accerfita prauitate fit , Deoipfo- rum peccatum nec volente nec approbantc, nec effi-^' ciente,nec iuuante,fed iuftiffimo iudicio permittente^ dumfuum perillosopus & confilium exequens, aut fuam ipfis voluntatcm non reuelat, aut rcuclatam ve aftionis fu^e fcopum & normam habeant^voluntatcs ipforum non permouet. Hoc difcrimen opcrum dci 8t diabolij&opcris quidem iuftiper diabolum cfFcftio- nem, peccatiautem diabohpcrmiffionemdiuinam, cuidenter confirmat hiftoria lobi cap.i.& i.vbi Deu» vulc cxplorarc Iobum,diabo]us autcm pcrderciltcm HiftoriaAchabii.Reg.ii&pr^diaiodeAntichrifto. 2. Theff 2. vbi diabolus perdendi caufa feducit homi- nesjDcus veroiuftiffimepunicndi caufaipfosfeduci YuIr,idqjpeccandodiabolumfacerefinit. fit^^f 2. J^idfit inducere in tentationem, ITS(jentationemDeum no\inducereyZ&V>Q\xm voluntatc & iudicioiuftiffimo nos expIorarc.Iwi«cerewwi« tenm $ationem,quanostentatViabolus y cftDcum pcrmittcrc vt a Diabolo foIIicitemur.2^e nosinducasin tentationem^ id eft 5 Ne finas nos tcntari fupra id quod poflumuss necfinasDiaboIumitanostentarc,vcvcIpecccmuS) vcl prorfus dcficiamus. ObieSi. Tentationes quafuni bomeref^eSinVeiJiint ma^ Urejpeflu Diaboli, ^ nihilominus in hasnosinducitDeus. Brgo Deus efl caufa peccati.^ej}?, Fallacia eft accidentis» Sunt peccata, refpcftu diaboli jquia illc nos vull alliccrcadpcccata; refpcftuDci nonfunt peccaWfc ^uiafunccxplorauo^ &rctradacio apecca^is.Iccm^ quia t6i DOCTR. CHRUT. 3. P ARS. quia func confirmatio fidei. Tencationcs igitiir ia quancum funt explorationeSjCaliigationesjUiartyria, immittiteasDcus/inquantum verofuntmalumj & pcccatum^Deus eas non vulc,quia velle efl approbarc & cfficere. Vtramquc porro ('quod & antc brcuitcr attigimus)hic deprecamur, noltri vidciicec explo- rationem ^ foUicitationem ad peccandum, Pecimus cnim primo^nedeusnos tcntetcaufa explorandj, fed cum conditione voluntatis ipfius ; & fi nos tcntatj nos tamcn non tcntct fupra vires noftras ; & vt fuggcrac ctiam nobis vires. Sccundo, petimus ne finat Diabo- lum, vel mundumjVelCarncm noftram ncsfolicita- rc ad peccatum ; aut fi finat^ipfc nobis adiic> ne in pcccata prolabamur. 3, jQHidJttliherare nbsamalo. M^//nominc intelligunt aliquihic diabolum, ali* qui pcccatom, aliqUi moiiem .• fed optime com- piehenduntureoomniamalajCuIpar&poensejGucilla. fint pr3efcntia,fiue futura, Quum ergo petimus vt nos deus libcrec am^lojpetimus I yt mhil mali nobis immit* tat, fed nosliberet ab omnibus malis pr^fcntibus ac futuris, tum culp5,tumpocna?.2. Vtjt nobisimmittat ntala^ ea mitiget in hac vitayatq^ infalutem nofiram ea con^ ttertatj vt fint nobis falutaria, 3 . Vt tandem in altera vitd ftene acperfe&s nos liberet, & abflergat ab octdis no^ris om^ nem lachrymam, Obfcruabimus hanc petitionem cfle fic reliqua- rumomniumextremam, vtabhacad priorem rede- atur vndc coeptum cft . Ipfe eft pcrfedlus fcruator: noncric autempcrfeausfcruator, fine hac pctitio- ne, Pofterior ifta huius petitionis pars priori Anti- thefis inftar oppofita , oftcndit quo pafto fit intel- ligcnda priorpars . Quum cnim dicit , SedLibera. nos imalo^ oftcnditnos inducendos cffc intentatio- ncs, & mala; acproinde nos debcrc fubiiccrcvo- luntatcm nQftram Yoluntaci 4iuiaa?^ ^ pccercnp^ incidamut DEHOM\NIS GRATITVD.S^j incidamus inmalafi ficipfiusvolumas, autvc nosli bcrer^ fiin mala incidcrimus. 4. Cur neceffariafit hac fetitlo, HIEcfetitio neceffaYia efiA, Troptcr multitudinem m$ fotentiam hoftium,magnitudinemmaUrum,(^iJolira m infirmitettem.z. Tropter fracederaem petitionem, yt tUam fofjtmtis obtinere,x\\xi^ non rcmittunrur pcccata, ni/i pcrfiflamus in fidc, & poenitentia .Si igitur volumus vcpcccata deus nobis remittat,oportct nos in fide..&: poenitemiapcrftarejnonperfiftemusautcmjfifupra vires tentemurjfi ruamHs in pcccata^fi dcniquc dcfi- ciamusaDeoipfo. Ob, Rcsbona^^ nobis vtilesnon funt defrecatid^ .Ten* tationrs Veij vt examinat morbi,paufertas, mifjio Tfeudo • frofhetarum funt res bona^ nobisvtiles, Tentationes erg$ De i non funt deprecanda.KeJp.V alhcia accidentiseftm lylinore.Res bona? velvtiles non iunt dcprecandar, fcilicecqueperfcfiint vtiles, velbong . AcaiHidio* nes, cxam.ma, cruces , & reliqu^ cencationes pcr fe ftint mala^&inutilesjnon autc bona?.Bonar tamefunc ac profunt folummodo pcr accidcns.-propter ccciden .te lcilicetmifericordiamdiuinam,finequanonmodd Don funt vtilcs, fed etiam pars mortis, & prsefcntiflS- mus ad mortem tum temporalemjtum sternam adi- tus,!^atenus igitur affliS^iones ^ crucejfuntmali^ fer fe» itMntts eas defrecamur: quatenus autem nobis qui credimus funtfzlutares ^ bona^eatenus eai non deprecamuryVcl bo- numillud quodconcurriccum afflidionibus & crucc nondeprecamur, fedipfam cruccm & afflidioncs, quae per fc func mala: ,quia dcftruunc naturanj. Sic 8c jmortcmjVC per fe malam, deprccamur: quin & Chri- ftus eam deprecatus cik^Tranfeat a me calix i[le, verun^ twnen non vt ego volo,fed vt tu. Quatenus igitiu: mors erac deftruftio, cruciatus5& malum^cacenus cam Chriftus dcprecabatur,& nolc' bat; imo nec Pater ipfc catcnus cam volebat.Quatc- »U6 auccmChriftimor^ cracXM/r«;f iticru^c>catenu^ ca» t^i DOCTR. CHRIST. 3. P ARS. cam volcbat &Chriftiis & Patcr. Obie&,z, Quts Deus vult^ ex recHfaremn Ucet. Vultau^ $em detis nojiras tmtationesSrgo mnlicet eas recufare.Tief^, AdMaiorcm, Qnx Dcusvukeanonlicet recurare, fcilicet quaccnai ea vult vc feramus cum fubieiflionc voluncatis noftrje voluncati diuin^, feu qua? vult fim- pliciter. rentationes auccm non vult fimpliciter, nc- que quarenus funt deftrudio , fed quatenus funt vel cxercitiafidei, &inuocationis,velmartyria,vclex- ploratio noftre confcicnti3e,acquc catenus nos ctiam debemus ea vcllcjnon autcm fimpliciter. Quod vcro nosnon oportcat fimplicitervclle tcntariones, auc affliftionesjhincfacilepatct, quiaferreillas, cftpa- ticntia^.quod non efret,fed potius officij noftri, fifim- plicicer cas deberemus rellc, nec eas deprccari nobis liccrct. Non vuk crgo Dcus nos velle mala> quatcnus mala,verum quatcnus malafunt bona,vuIt ca nos fer- rc paticntcr, ObieEi. 3. ^odnonesimfetfaturns^ idfrufirafetU.yt nunquam incidiamtis m tcntationemjd n onfumus impetra» turiJd ergoJrufrap^tmiif.Omnesenim ^ui voluntpie uim rein ChrlfioJefu,patienturperfequutiones,KeJp,E& fallacia anoncaufa,vtcau{a.Ideofiquidcmpetimusneintro- ducamur in tentationem, non quia plane fumusl ibc- randi,(ed l . quiaamultis iiberamurjn quibus periremufyfi nonpeteremtis libsratfonemMssc cft fumciens caufa.i.^iP ilia etiam inqu^Sncidimtsefint mbis falutaria.J?czentibus autcm in gencrc libcrationem vulc Dcus harc duo valdc raagnadarc. Propterpcccatitamenrcliquias vultimperfedumeflcbcncficium, quodnihilominus integrum debcmus peterc, cum fubicftionc volun ta« tisnoftra?voluntati diuina?, &cum fiducia, quodin altcra vita fimus illud intcgte confequuturi. Obferuandusautcmcftordoj&cohxrcntiaharum pctitionu . I. lu^t nos Dominuspetere yeram Deiagniti^ nem»^profeJfionem,qu£ ejl caufareliquorumbenepciorumm 1. y$ msgHberm Spiritufut^ atqticitafcrfetHQ CQnfinrHet, u DE HOMINIS GRATITVD. Sif nr confiYfnet nos In ea AgnUione»^yt \tiif^^f(f eu ojfcimi fn* gtminfmvocauone faciat c^ exetjuatur.^yt d«t hcii^ ea aui" h.fofltt vnufqHifq^offcmmfmmfacereynmfe lona coypoysi^^a» Cum piioribus crgo cohicret ciiam pcritio quatta: fiamfidcbemuscflein voci^tioncnoitra, oportctnos viuerc 8c habcre ncceiriiiia ad vitam . $,Si^biunxit pt^ sitiortihonoruw ffiritnalit^m ^ iorforaliuyn fercommoaam ^hicBionem de indignitate noflra ; 'vtfoffisnobis dart bontt Jpirithalia z^ ccrporaliajiernitte nobii debiiancfra.QaintZ igitur pctitioeft rcliquarum pctitionum fundamen- tutn,quo dcftrudo , rcliqua concidunt. ^icnim non ftatuastcjiabcrc dcum propitium , quomodo eum agnofces Aifcricordem ? quomodo mca agnitionc pcrmanebis quam non habcs f quomodo officium tuum facics , ac Yoluntatem Dci,cum fis ipfius hoftis, &contrarioftudeas?quomodoadrcribcs omniaDco? quomodo crunt illa tibi falucaria ^6. fofiftiitionembo^ noYum /pirftnalifim t^ coTforalinmjfeqwtttr adextremnm fetitio tiberationis a maJis frafsntibus ^futuris , Jib hac rurfum fetitione vitimareMTffmmadfrSmam:Libera noiab ^mnibusmalii cidpit ^foiniSy fr^fentibus acfutttrifiVt ag- nofcami*4 te ferfe&tim feri*ator$m noflr»my ac froindt i mbis nomen tmmfanEftficethr, CL AVS VL A. ^ia tutimefl Kegnnm ^ fotentiai &gloria,infecuia, jimen. Hi^cprecationisclaufdla feruicconifirmationino- i\rx fidci/cu fiduci^ cxauditionis,qu6d nimirunl Deusvelit& poflSt nobis darc,qu2rpetimus. Tunm wfiK^gfium, Piimaratiocft, jibojficia Kegisy quodeft, cxaudire fubditos fuos, tucri, & conferuarc cos. Ergo ruDcus,cumfis Rexnofter,poceritioromnibus hofti- busjhabcn* omnia in tua potcftarc,bona & mala.ma- la,vrpofliscoa)pcfccrc:Bcna,itavrnu!lum bonum fit I i i tinium t66 DOCr-Rt CHRI5T.3. PARS. tanium quod non poflis dare conueniens tui" natura?: fiosautcnicumfimustui Iubditi,adfisnobistuapo cn- ti»,nolq;{crjJ5, vtqui amans cs tuoium 'ubditorum.* &tua lohusdcfcnfiu & tuicla ialuiarjbfit. Dnitur Eex, 1 ,Quia habttpotejiatem in omnes creatHra^s.z, Qjjia efi Rex feculiarii Ecclift^*;. £xpo/tfw//^,.Vccunda ratio lumpta cft aDeipotentia. Exaudi nos Dcus, 6( largirc qua? peti- mus, quoniam (u cspotentjoromnibus holiibus, po- tesnobisomnia darc j &qujgo ^^c. Ejf/}>.Ei\ fallacia a noncaufa vtcaufa. Concedo argumenium refpcdu dci , fednon refpcdu noilri. Non cnim cimihoc dicimus,adhibcmusratio. nes vt Dcum moucamus, autipfi perfuadcamus, vt hocfaciat : fcd vtpcriuadeamusnobisipfisquoddc- usfithoc fadurusjconfirmcmusnos dc exauditionc3& agnoicamusnoilramneccfiitatcm, Dcique bonua- tcm,& vcritatcm . Itaquc ncquaquam ad pcrtroucn- dum Dcumrationcsifta^funrprccibus addita?, vcriim td nos duntaxat confirmandos , quod Deus fic fa^^u- tu§ DE HOMINIS GRATITVD. J^r fus.qua? petirnus, cjuiaha? funt caufa^ curidfjciat: Tuaet;lorijp fcruict/cigofacies.-quia gloria lua tibieft curaf.Tucs Kcx optimus ,cigodabisca luis lubditis. Tucsporcnnfnmus, ergo tuain potenriam oilcndes indandis hisdonis,c]ux' funt maxjma, & cjua^anullo aliOjCjuam a tc folo pofTunt dari. ^^w^.:.Hoc adiungiiur^non vt pars prccationis,fcJ I . ^J^fa hiecpartniiU notat de (idtrimi ^ac votum verum ^ jymeriimt quo optamiiSy vt exaudiamnr 2 . iliiia h^c tadem fartfcWamtat ctYritudmem fen profcfjionew fdHciie^ yd (onfefjtonem i^ conprmationem fdci nofiriC^quA tonfidiwus nos exattditum iri. Igitur ^men fig* liihcat:, i.fiat^accentim ratnm%fit quod fetimus, ^ fetitioni n<^Hra Veus ri" j^ondeat, 2. Verl ac certe nos l)eits^fi4£e promiffionis non mmemor^ cxaudiat. FINIS. &011 D EO s ir C L OKI ji. ^^H^*^!lLf^ i^/?. - ■ ■ * * ^.-^.:^-fc > "' /'•^^. '^^^/-T'